Eenhedenlexicon

J.H.G. te Boekhorst | Doetinchem, 17 april 2011

5255 eenheden (totaal)

A: zie activiteit, affiniteit, arbeid, atoomgewicht, atoommassa, doorstroomde oppervlakte, formule van Debije, lineïeke omstroming, magnetische vectorpotentiaal, massagetal, massastroomdichtheid, matrix, nucleonental, omstroming, oppervlak(te), oppervlaktestroomdichtheid, vrije energie, waterabsorptiecoëfficiënt
a/D*: kengrootheid van Lewis
A_i,j: element in de i^erij en de j^e kolom van matrix A
(A_ij): matrix*
A_int: internationale ampère
A/kg: ampère per kilogram
*: kengrootheid van Nusselt
A_r: atoomgewicht, relatieve atoommassa
Å: ångström
a: ab, ar (D.), are, atto-, jaar, tropisch jaar, year
a: massieke activiteit, soortelijke vrije energie, specifieke activiteit, temperatuurvereffeningscoëfficiënt, versnelling
a^-1: per jaar, per tropisch jaar
*: alpha, dissociatiegraad, elektrische polariseerbaarheid van een molecuul, hoek, hoekversnelling, kubieke uitzettingscoëfficiënt, lineaire uitzettingscoëfficiënt, lineïeke omstroming, omstroming, verzwakkingscoëfficiënt, vlakke hoek, warmteoverdrachtscoëfficiënt
1/*: warmteïsolatiecoëfficiënt
1/*_e: zie warmtedoorgangscoëfficiënt
1/*_i: zie warmtedoorgangscoëfficiënt
*: relatieve spanningscoëfficiënt
*: thermodiffusiefactor
*: kubieke uitzettingscoëfficiënt
aA: abampère
aA*cm²: abampère centimeterkwadraat, abampère vierkante centimeter
aalmoes: zie Engelse groat
Aalsmeers pond: gewichtseenheid;
1 = 0,469 kg
aam: inhoudsmaat voor vloeistoffen als bier, olie en wijn;
gewichtseenheid voor vis;
3/4 = 1 ton (vis) (Noorwegen);
1 = 0,073.83 m³ (Saksen-Meiningen);
1 = 0,130.02 m³ (Brussel);
1 = 0,137.4 (meer algemeen 0,142.19) m³ (Antwerpen);
1 = 0,137.4 m³ (D.);
1 = 0,142.19 m³ (België);
1 = 0,142.82 m³ (Waldeck);
1 = 0,143.9 m³ (Rijnse wijn;
Amsterdam);
1 = 0,144.912 m³ (Mecklenburg-Schwerin);
1 = 0,145.501 m³ (Lübeck);
1 = 0,145.522 m³ (olie;
Amsterdam);
1 = 0,147.587.28 m³ (Rusland);
1 = 0,148.63 m³ (Lippe);
1 = 0,149.748.56 m³ (Denemarken);
1 = 0,149.895.04 m³ (Brunswijk);
1 = 0,15 m³ (Baden);
1 = 0,154.437.21 m³ (Noorwegen);
1 = 0,155.22 m³ (wijn;
Amsterdam);
1 = 0,155.758.27 m³ (Hannover);
1 = 0,155.758.28 m³ (Hamburg);
1 = 0,155.96 m³ (Hessen-Kassel);
1 = 0,157.031.346 m³ (Zweden);
1 = 0,16 m³ (Hessen-Darmstadt);
1 = 0,222.62 m³ (brandewijn;
Amsterdam);
1 = 0,449.19 m³ (wettelijk, Denemarken);
1 = 0,463.68 m³ (Denemarken);
1 = 2/3 okshoofd (Amsterdam;
Duitsland);
1 = 1 ahm (Denemarken);
1 = 1 aime (Antwerpen;
Brussel);
1 = 1 ohm (Duitsland);
1 = 1 tierce (Denemarken;
Engeland);
1 = 2 eimer (Duitsland;
Pruisen;
Saksen-Meiningen);
1 = 4 anker (Amsterdam;
Denemarken;
Lippe);
1 = 12 viertel (Baden);
1 = 16[2/3] eimer (Waldeck);
1 = 20 vierel of viertel (Rijnse wijn, Amsterdam;
Hessen-Darmstadt);
1 = 44 stübchen (Rijnse wijn, Bremen);
1 = 48 aichmass (Baden);
1 = 48 gelte (wijn) (Brussel);
1 = 50 stoop (Antwerpen;
België);
1 = 60 kan (Zweden);
1 = 60 stoop (zaadolie, Amsterdam);
1 = 64 stoop (Amsterdam);
1 = 80 aichmass (Frankfurt);
1 = 80 maass (Hessen-Darmstadt);
1 = 100 maass of mass (Baden)
1 = 100 mass (Waldeck);
1 = 100 pot (Antwerpen;
België;
bier te Brussel);
1 = 120 mengel (Rijnse wijn en zaadolie, Amsterdam);
1 = 128 mengel (Amsterdam);
1 = 144 mass (Saksen-Meiningen);
1 = 155 pott (wettelijk, Denemarken);
1 = 160 pott (in de groothandel, Denemarken);
1 = 176 of 180 fles (Amsterdam);
1 = 200 kg (vis, Amsterdam);
1 = 288 kärtchen (Saksen-Meiningen);
1 = 320 schopen (Hessen-Darmstadt);
1½ = 1 okshoofd (Amsterdam;
Brunswijk);
3 = 1 pipe (Rusland);
4 = 1 legger (Zuid-Afrika);
6 = 1 fad (Denemarken);
6 = 1 fuder (Bremen;
Hamburg;
Hannover;
Hessen-Kassel;
Lübeck;
Mecklenburg-Schwerin);
6 = 1 vat (Amsterdam);
8 = 1 stuk (Baden);
zie ook Amsterdams –, Antwerps –, Belgisch –, Brussels –, Deens –, Duits –, Zuidafrikaans –, Zweeds ohm;
zie ook ohm (SI-eenheid van elektrische weerstand, enz.)
aammaat: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,000.995.951.39 m³ (Saksen-Weimar);
1 = 1 ohmmass (D.);
72 = 1 eimer (Saksen-Weimar)
aangroeiing van: symbool: *
aangroeiing van f (x)*: symbool: * enz.
aanlooptijd: zie tijdconstante
aansluitpunt: zie lichtaansluitpunt
aantal: aritmetische of numerieke grootheid (door Van Dale omschreven als een onbepaalde veelheid, te onderscheiden van getal als bepaalde veelheid);
symbool: n (afkorting van Lat. numerus);
synoniemen: getal, nombre (F.), number, tal, zahl (D.);
zie ook stuks, tal, volumiek aantal
aantal atomen: zie formule van Debije;
zie ook pH-formule en waterstofionenconcentratieformule
aantal deeltjes: dimensieloze grootheid van (chemische) stof en materie;
symbool: N
aantal deeltjes per mol: zie constante van Avogadro
aantal fasen: dimensieloze grootheid van elektriciteit en magnetisme;
synoniem: fasental;
symbool: m
aantal moleculen: dimensieloze grootheid van (chemische) stof en materie;
symbool: N
aantal poolparen: dimensieloze grootheid van elektriciteit en magnetisme;
symbool: p
aantal regels per minuut: zie LPM
aantal tekens per seconde: zie CPS
aantal termen: zie product van aantal termen, som van aantal termen
aantal windingen: dimensieloze grootheid van elektriciteit en magnetisme;
symbool: N;
zie ook ampère winding
aanwijzend instrument: elektrotechnisch symbool: *
aanzet: dynamisch/statische grootheid;
synoniem: impuls;
formule: *;
symbool: I;
SI-eenheid: newton seconde;
zie ook stoot
aanzichtlijn: technisch tekensymbool: * (cf. hulplijn of maatlijn)
aanzwengeling: dynamisch/statische grootheid;
formule: *;
symbool: D;
SI-eenheid: newton meter seconde;
zie ook draaistoot
aap: het getal 1 (een verbastering van het Hebreeuwse woord ab = vader), voorheen gebezigd door Amsterdamse veemarbeiders
aardappelen: zie ben, mud, ton aardappelen
aardatmosfeer: zie Q
aardbeving: de kracht ervan wordt uitgedrukt in een aantal eenheden volgens de schaal van Richter (onderverdeeld in 9 eenheden) of volgens de schaal van Mercalli-Cancani (onderverdeeld in 12 eenheden;
zie aldaar)
aardcontact: zie wandcontactdoos
aarde: zie Amsterdamse schaft, put, Q, Russische kubieke sagène, Rijnlandse schaft
aardelektrode: elektrotechnisch symbool: *
aardewerk: in de betekenis van grondverzet (aardwerk): zie Friese houtvoet, Fijnaart, Pruisische kubieke klafter
aarding: elektrotechnisch symbool: *
aarding op waterleiding: elektrotechnisch symbool: *
aardkorst: zie geothermische afstand
aardmassa: geschat op * kg
aardolie: zie barrel, petroleum
aardomtrek: Aristoteles berekende deze afstand op 400.000 en Eratosthenes op 252.000 Grieks stadium;
zie ook equatoriale –, lengtegraad, meridionale –, middelbare breedtegraad
aardwerk: zie aardewerk
Aargau: zie Zwitserland
aas: het getal 1, ontleend aan het kaart- of dobbelspel, waarbij de aas voor 1 telt (voorheen gebezigd door Amsterdamse veemarbeiders);
gewichtseenheid;
1 = 0,000.045.8 kg (Brabants gewicht te Amsterdam) (sc. Troois gewicht);
1 = 0,000.046 kg (Brabant);
1 = 0,000.048.063.253.91 kg (Amsterdams Troois gewicht);
1 = 0.000.048.2 kg (Amsterdams Troois gewicht);
1 = 0,000.048.250.976.56 kg (Amsterdam);
2 = 1 deuske (Troois);
4[4/15] = 1 juwelierskaraat (Troois);
32 = 1 engels (Amsterdam;
Brabant;
Troois);
9.725 = 1 pond huisgewicht (Troois gewicht, Vlaardingen)
9.744 = 1 pond (Troois gewicht, Middelburg, Vlissingen, Zierikzee);
9.745 = 1 pond (Troois gewicht, Delft);
9.746 = 1 pond (Troois gewicht, Delft);
9.750 = 1 pond (Troois gewicht, Delft);
9.760 = 1 pond (Troois gewicht, Vlissingen);
9.766 = 1 pond (Troois gewicht, Arnhem, Hoorn);
9.773 = 1 pond (licht gewicht) (Troois gewicht, 's-Gravenhage);
9.791 = 1 pond (Troois gewicht, Breda);
10.240 = 1 pond (waaggewicht, Amsterdam);
10.240 = 1 pond (Troois gewicht, Harderwijk);
10.240 = 1 pond (Troois);
10.280 = 1 pond (Troois gewicht, Hoorn);
10.281 = 1 pond (waaggewicht) (Troois gewicht, Vlaardingen);
zie ook Amsterdams –, Brabants –, dubbele – met zwaan, Romeinse as, Troois –
*, * ...
hoek
*
inwendig product
*
uitwendig product
(a,b)
open interval a <
x <
b
*
inwendig product
(a,b]
links open, rechts gesloten interval a <
x £ b
ab-: voorvoegsel gebruikt in het Amerikaanse CGSm-eenhedenstelsel;
symbool: a;
zie ook aap, elektromagnetische eenheid
abampere: zie abampère
abampère: CGSm-eenheid van elektrische stroom;
symbool: aA;
1 = 1 abampere (E.);
1 = 10 ampère
abampère centimeterkwadraat: CGSm-eenheid van elektromagnetisch moment;
symbool: aA*cm²;
1 = 1 abampere centimetre squared (E.);
1.000 = 1 ampère meterkwadraat
abampere centimetre squared: zie abampère centimeterkwadraat
abampere per square centimetre: zie abampère per vierkante centimeter
abampère per vierkante centimeter: CGSm-eenheid van stroomdichtheid;
symbool: aA*cm²;
1 = 1 abampere per square centimetre (E.);
1 = 100.000 ampère per vierkante meter
abassi: munteenheid;
1 = 0,2 roebel (Rusland);
1 = 1 abassis (Rusland);
1 = 1 abbasi (Afghanistan);
1 = 4 chais (Perzië);
1 = 4 schaki (Perzië);
1 = 20 paisa (Afghanistan);
3 = 1 roepia (Afghanistan);
zie ook Perzische –
abassis: munteenheid, gedefinieerd onder abassi;
zie ook Russische –
abbasi: munteenheid, gedefinieerd onder abassi;
zie ook Afghaanse –
Abbenbroekse roede: lengtemaat;
1 = 1,079.51 Rijnlandse roede (volgens Aeneae, die deze maat voor een kwalijk nagemaakte Putse roede houdt, en de juiste lengte stelt op 1,087.10 Rijnlandse roede);
1 = 4,066.900.6 meter;
1 = 4,095.494.9 meter (volgens Aeneae de ware Putse lengte);
1 = 12 voet
Abbenbroekse voet: lengtemaat;
1 = 0,338.908.39 meter;
1 = 0,341.291.24 meter (volgens Aeneae de ware Putse lengte);
12 = 1 roede
Abcoudse morgen: vlaktemaat;
1 = 600 vierkante roede;
1 = 8.258 m²
Abcoudse roede: lengtemaat;
1 = 3,71 meter;
1 = 12 voet
Abcoudse vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 13,76 m²;
600 = 1 morgen
Abcoudse voet: lengtemaat;
12 = 1 roede
abcoulomb: CGSm-eenheid van elektrische lading;
symbool: aC;
1 = 10 coulomb
abcoulomb centimeter: CGSm-eenheid van elektrisch dipoolmoment;
symbool: aC×cm;
1 = 1 abcoulomb centimetre (E.);
10 = 1 coulomb meter
abcoulomb centimetre: zie abcoulomb centimeter
abcoulomb per cubic centimetre: zie abcoulomb per kubieke centimeter
abcoulomb per kubieke centimeter: CGSm-eenheid van volume density of charge (E.);
symbool: aC/cm³;
1 = 1 abcoulomb per cubic centimetre (E.);
1 = 10⁷ coulomb per kubieke meter
abcoulomb per square centimetre: zie abcoulomb per vierkante centimeter
abcoulomb per vierkante centimeter: CGSm-eenheid van elektrische fluxdichtheid en elektrische polarisatie;
symbool: aC/cm²;
1 = 1 abcoulomb per square centimetre (E.);
1 = 10⁵/(4*) = ± 7.957,75 coulomb per vierkante meter (elektrische fluxdichtheid);
1 = 10⁵ coulomb per vierkante meter (elektrische polarisatie)
Abessinië: ook Ethiopië;
zie Abessijns(e) ...
Abessijnse ardeb: graangewicht van uiteenlopende grootte (variërend van 80 tot 200 oka);
ook een inhoudsmaat;
1 = 0,004.404 m³ (Gondar);
1 = 0,010.57 m³ (Massuah);
1 = 10 madegas (Gondar);
1 = 24 madegas (Massuah);
1 = 37,324 kg;
1 = 120 rottl
Abessijnse ber: zie Abessijns geldstelsel
Abessijnse derime: gewichtseenheid;
12 = 1 mocha;
120 = 1 rotolo
Abessijnse el: lengtemaat;
1 = 0,457.2 meter;
2 = 1 Engelse yard
Abessijnse farrasl: gewichtseenheid;
7 = 1 schittal
Abessijns geldstelsel: pasmunten als in Egypte;
verder oude Spaanse zilveren piasters en ducaten (zechinen, meticals) = 2¼ ber
Abessijnse gersch: munteenheid;
16 = 1 Maria Theresiathaler
Abessijnse koba: inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook kuba);
1 = 0,001.016 m³;
1 = 62 Engelse kubieke inch;
8 = 1 medane
Abessijnse kuba: zie Abessijnse koba
Abessijnse kutal: zie Abessijnse schittal
Abessijnse madegas: inhoudsmaat;
10 = 1 ardeb (in Gondar)
Abessijnse medane: inhoudsmaat;
1 = 8 koba
Abessijnse mocha: gewichtseenheid;
1 = 12 derime
Abessijnse mond: gewichtseenheid;
1 = 9,953 kg;
1 = 32 rotolo
Abessijnse oka: gewichtseenheid;
80 à 200 = 1 ardeb;
150 = 1 schittal
Abessijnse pik halebi: lengtemaat;
1 = 0,685.8 meter;
1 = 3/4 Engelse yard
Abessijns pond: zie Abessijnse rotolo
Abessijnse rotolo: gewichtseenheid (ook pond);
1 = 0,311.035 of 0,336.752 kg;
1 = 13 wakih;
1 = 120 derime;
32 = 1 mond
Abessijnse rottl: gewichtseenheid van uiteenlopende grootte (evenals de ardeb);
zie sub Abessijnse rotolo
Abessijnse schittal: ertsgewicht, ook genaamd kutal;
1 = 7 farrasl;
1 = 46,655 kg;
1 = 150 oka
Abessijnse wakih: gewichtseenheid, overeenkomend met het gewicht van een Maria Theresiathaler;
13 = 1 rotolo
abfarad: CGSm-eenheid van capacitantie;
symbool: aF;
1 = 10⁹ farad
abhenry: CGSm-eenheid van inductantie;
symbool: aH;
10⁹ = 1 henry;
zie ook elektromagnetische eenheid
abmho: CGSm-eenheid van conductantie;
synoniem: absiemens;
symbool: a*;
1 = 10⁹ siemens
aboe: het getal 11, waarschijnlijk een verbastering van à vous bij het elkaar toedrinken van de kwak (zie aldaar), zoals in het verleden gebruikelijk was bij de arbeiders in de Amsterdamse vemen ('s morgens om 11 uur)
abohm: CGSm-eenheid van resistantie of weerstand;
symbool: a*;
10⁹ = 1 ohm
abohm centimeter: CGSm-eenheid van resistiviteit;
symbool: a*cm;
1 = 1 abohm centimetre (E.);
10¹¹ = 1 ohm meter
abohm centimetre: zie abohm centimeter
..._abs
absoluut
abscis: afstand van een punt tot de opstaande as (de y-as) van het coördinatenstelsel in een lineaire grafiek (dus een waarde van de x-as);
zie ook ordinaat
absiemens: CGSm-eenheid van conductantie;
synoniem: abmho;
symbool: aS;
1 = 1 abmho;
1 = 10⁹ siemens
absiemens per centimeter: CGSm-eenheid van conductiviteit;
symbool: aS/cm;
1 = 1 absiemens per centimetre (E.);
1 = 10¹¹ siemens per meter
absiemens per centimetre: zie absiemens per centimeter
absoluut: = absolut (D., F.), absolute (E.);
adjectivum waarmee de vigerende SI-eenheden (MKSA-eenheden) worden onderscheiden van de sinds 1947 obsolete zogeheten internationale eenheden;
symbool: ..._abs;
zie ook degree absolute
absolute activiteit van component B: dimensieloze grootheid van (chemische) stof en materie;
identificatieformule: exp(*_B/RT);
zie ook activiteitscoëfficiënt van component B
absolute atmosfeer: = atmosphère absolute;
symbool: ata of ATA;
1 = 760 millimeter kwikkolom
absolute druk: obsoleet symbool: ata;
zie ook druk
absoluut nulpunt: bij de Celsius- en de Réaumurschaal ligt dit punt op 273,15 kelvin, bij de Fahrenheitschaal op 5/9×459,67 kelvin = ± 255,372 kelvin;
bij de kelvinschaal zelf alsook bij de schaal van Rankine is dit 0 kelvin
absolute temperatuur: symbool: T₀;
zie kelvin;
zie ook formule van Debije
absolute waarde van z: symbool: *z*
absorbantie: zie densiteit
absorbed dose: zie radiation absorbed dose
absorbed dose rate: CGS-eenheid: erg per gram seconde;
SI-eenheid: gray per seconde
absorptie: zie energieabsorptie, geabsorbeerde dosis, inktabsorptie, waterabsorptie
absorptiecoëfficiënt: zie lineïeke absorptiecoëfficiënt, molaire absorptiecoëfficiënt, spectrale absorptiecoëfficiënt, waterabsorptiecoëfficiënt
absorptiedikte: zie verzwakkingsdikte
absorptiefactor: zie spectrale absorptiefactor
absorption: zie absorptie, energy absorption
abstat-: niet aanbevolen voorvoegsel ter aanduiding van een CGSe-eenheid
abtesla: symbool: aT;
zie gauss
abucco: gewichtseenheid;
8 = 1 pehta (Birma);
zie ook Birmaanse –
Abu Dhabi: zie Verenigde Arabische Emiraten
abvolt: CGSm-eenheid van elektrische potentiaal;
symbool: aV;
10⁸ = 1 volt
abvolt per centimeter: CGSm-eenheid van elektrische veldsterkte;
symbool: aV/cm;
1 = 1 abvolt per centimetre (E.);
10⁶ = 1 volt per meter
abvolt per centimetre: zie abvolt per centimeter
abweber: symbool: aWb;
zie maxwell
aC: abcoulomb, attocoulomb
aC/cm²: abcoulomb per vierkante centimeter
aC/cm³: abcoulomb per kubieke centimeter
a/c: molaire (spectrale) absorptiecoëfficiënt
Académie Française: zie standaardtoon
acaena: lengtemaat (*);
1 = 10 voet (Griekenland);
zie ook Griekse –
acceleration: = versnelling;
zie ook angular –, linear –
accent circonflexe (F.): zie circumflex
accentteken: zie prime
aC*cm: abcoulomb centimeter
Accra: hoofdstad van de Westafrikaanse staat Ghana;
zie Ashanti
acetabulum (L.): Romeinse inhoudsmaat (letterlijk: azijnnapje);
1 = 1½ cyathus (Rome)
2 = 1 quartarius (Rome);
4 = 1 hemina (Rome);
8 = 1 sextarius (Rome);
48 = 1 congius (Rome);
64 = 1 semodius (Rome);
128 = 1 modius (Rome);
192 = 1 urna (Rome);
384 = 1 amphora (Rome);
zie ook Romeins –
Achaea: zie Egineïsche drachme
achana: door Aristophanes en anderen vermelde inhoudsmaat voor droge waren (*);
1 = 1 Griekse medimnus (?) (Beotië);
1 = 42 artabe (Oud-Perzië);
1 = 45 Attische medimnus (Oud-Perzië);
1 = 45 Griekse medimnus (Perzië);
zie ook Beotische –, Oudperzische –, Perzische –
âchary: zie zira 'ï-âchary
ácharry-dirhem: gewichtseenheid;
1 = 0,000.01 kg (Turkije);
zie ook Turkse –
acheh: gewichtseenheid voor stofgoud;
1 = 0,001.275 kg (Guinea);
zie ook Guinese –
Acheïsche pacheia drachme: munteenheid (*), overeenkoment met de Egineïsche didrachme
achel: inhoudsmaat, gedefinieerd onder achtel;
zie ook Amsterdamse –, Haagse –, Leidse –
achtel: de helft van een vierel of vierendeel, in het algemeen ter aanduiding van het achtste gedeelte van een andere als eenheid beschouwde maat;
inhoudsmaat voor bier, cognac, groente en dergelijke;
1 = 0,000.296.875 m³ (Argentinië);
1 = 0,001.730.125 m³ (Portugal);
1 = 0,002.926.25 m³ (Obenrudolstadt);
1 = 0,012.5 m³ (Amsterdam);
1 = 0,031.29 m³ (Dordrecht);
1 = 0,035.76 m³ ('s-Gravenhage);
1 = 0,230.641.876 m³ (Oostenrijk);
1 = 1 achel (Leiden);
1 = 1 achteling;
1 = 1 achtendeel (Dordrecht);
1 = 1 achtste (Leiden);
1 = 1 achtste deel (Dordrecht);
1 = 1 agchel (archaïsch);
1 = 1 octava (Portugal);
1 = 1 octavo (Argentinië;
Uruguay);
1 = 11,129.699 m³ (Oost-Pruisen);
1 = 16 maat (Leiden);
1 = 360 kubieke voet (Oost-Pruisen);
2 = 1 cuarto (Uruguay);
2 = 1 vierdevat (boter, Amsterdam);
2 = 1 viertel (Oostenrijk-Hongarije);
2 = 1 zak (Amsterdam;
Leiden);
3 = 1 zak (Rotterdam);
4 = 1 vat (zout, Amsterdam);
4 = 1 zak (Dordrecht);
8 = 1 alqueire (Portugal);
8 = 1 frasco (Argentinië);
8 = 1 mutt (Oostenrijk);
8 = 1 scheffel (Obenrudolstadt);
84 = 1 last ('s-Gravenhage);
96 = 1 last (Dordrecht);
als gewichtseenheid (voor boter en andere handelswaar):
1 = 0,001.768.447.9 kg (Toscane);
1 = 0,002.187.546.875 kg (Oostenrijk);
1 = 0,003.585.937.5 kg (Portugal);
1 = 0,003.842.5 kg (Piëmonte);
1 = 0,004.226.770.8 kg (Sardinië);
1 = 1 ochavo (Spanje);
1 = 1 octava (Portugal);
1 = 1 ottavo (Piëmonte;
Sardinië);
1 = 2 adarma (Spanje);
1 = 20 kg (boter, Amsterdam);
8 = 1 carato (Toscane);
8 = 1 onza (Spanje);
96 = 1 libbra (Piëmonte;
Sardinië);
128 = 1 arratel (Portugal);
256 = 1 pfund (Oostenrijk);
zie ook achtendeel, Amsterdamse –, lachter, Obenrudolstadter –, Oostenrijkse –, Oostpruisische –
achteling: inhoudsmaat, gedefinieerd onder achtel
achtelobolus: zie achtste obolus
achtendeel: inhoudsmaat, gedefinieerd onder achtel;
zie ook Dords –
achtentwintig: zilveren muntstuk van 28 stuiver of een goudgulden, ook aangeduid als klapmuts, zilveren florijn of zilveren gulden, voor het eerst geslagen in 1601 en buiten omloop gesteld in 1846;
zie ook florijn, Nederlandse –
achterwaartse differentieoperator: symbool: *;
voorbeeld: *f_n - f_n-h
achtste: lengtemaat;
1 = 0,002.983.542 meter (Hamburg);
1 = 0,002.985.156.3 meter (Hamburg);
8 = 1 duim (Amsterdam);
88 = 1 voet (Amsterdam);
96 = 1 voet (Hamburg);
1.144 = 1 roede (Amsterdam);
ook een inhoudsmaat (gedefinieerd onder achtel);
zie ook Amsterdamse –, Hamburger –, kubieke –, Leidse –, sescuncia (L.), vierkante –
achtste deel: inhoudsmaat, gedefinieerd onder achtel;
zie ook Dords –, Rotterdams –, vierkant –
achtste duim: zie Amsterdamse achtste, Amsterdamse achtste duim, kubieke achtste duim, vierkante achtste duim
achtstehalf: het getal 7½
achtste obolus: zie Attische achtste obolus
achtstuiverstuk: Nederlandse zilveren munt ter waarde van 0,4 gulden (buiten koers gesteld bij Koninklijk Besluit van 2 februari 1846);
zie ook Nederlands –
achttiendehalf: het getal 17½
acino: gewichtseenheid;
1 = 0,000.037.124.883 kg (Napels);
24 = 1 scropolo (Napels);
zie ook Napolitaanse –
acker (D.): vlaktemaat, gedefinieerd onder akker;
zie ook feldacker, Hessen-Kasseler –, Obenrudolstadter –, Saksen-Altenburger –, Saksen-Coburger –, Saksen-Meininger –, Saksen-Weimarer –, Saksische –, Untenrudolstadter –, waldacker
Açores (F.): zie Azoren
acousti...: zie acusti...
acoustic impedance: zie acustische impedantie, specific acoustic impedance
acoustic ohm: zie acustische ohm
acre (A., E., F.): vlaktemaat, afgeleid van het Latijnse substantivum ager, in het Nederlands soms vertaald als morgen, doch in dit lexicon gedefinieerd onder akker;
zie ook Amerikaanse –, Engelse –, Franse –, Ierse –, morgen, per –, Schotse –, statute –
acre foot: zie akker voet, Engelse acre foot
acre-foot per day: zie akker voet per dag
acre-foot per hour: zie akker voet per uur
acre*ft: acre foot
acre*ft/d: acre-foot per day
acre*ft/h: acre-foot per hour
acre*in: acre-inch
acre-inch: zie akker duim
acre/lb: acre per pound
acre of land: zie statute acre of land
acre per pound: symbool: acre/lb;
zie akker per pond;
zie ook Engelse –
actie: zie transacties
actief ...: zie radioactief ...
actief vermogen: grootheid van elektriciteit en magnetisme;
synoniem: werkzaam vermogen;
symbool: P;
SI-eenheid: watt;
identificatieformule: U*I*cos*;
zie ook wisselstroom
activiteit: atomaire en moleculaire grootheid;
symbool: A;
afgeleide SI-eenheid: becquerel;
identificatieformule: -dN/dt = *N;
zie ook absolute –;
becquerel, biologische –, enzym–, lineaire –, massieke –, molaire –, osmotische –, radio–, specifieke –, volume–, volumieke –
activiteitscoëfficiënt (van component B): dimensieloze grootheid van (chemische) stof en materie;
symbool: f_B (voorheen ook *_B);
identificatieformule: *_B = f_B*_Bx_B
activiteitsfactor: zie activiteitscoëfficiënt
actus: Romeinse lengtemaat, gedefinieerd als de lengte van de vore die de ploegos in één werkgang kan trekken (oorspronkelijk gesteld op 100, later op 120 voet);
vandaar ook een vlaktemaat (het kwadraat van de actus als lengtemaat);
1 = 4 clima (Rome);
1 = 12 pertica (Rome);
1 = 144 scripulum (Rome);
2 = 1 jugerum (Rome);
4 = 1 heredium (Rome);
400 = 1 centuria (Rome);
1.600 = 1 saltus (Rome);
zie ook dubbele –, Romeinse –
actus minimus (L.): Romeinse vlaktemaat, ook wagenweg genaamd, gedefinieerd als de ruimte die een wagen nodig heeft om een jugerum in de breedte over te steken, dus een strook grond van 120 voet lang en (volgens de bronnen) 4 voet breed (de breedte is onwaarschijnlijk);
zie ook Romeinse –
actus quadratus (L.): Romeinse vlaktemaat, gewoonlijk kortweg actus genoemd;
het beploegen van een dergelijke oppervlakte nam ongeveer een halve dag in beslag, waaruit het jugerum is ontstaan, de dubbele actus of dagwerk;
zie ook Romeinse –
acupunctuur: zie fen, sun
acusti...: bij verbastering van Griekse leenwoorden respectere men zo veel mogelijk de klassieke Latijnse transcriptie (met inachtneming van algemene Nederlandse regels inzake de orthografie van bastaardwoorden);
de Nederlandse schrijfwijze acousti... (onder Engelse en Franse invloed), akusti... (Duits), akousti... en zelfs akoesti... (volgens de voorkeurspelling van 1954 en 1995) wijkt van deze norm af;
ongeacht de thans gangbare spelling wordt in dit lexicon de Latijnse vorm aangehouden
acustische impedantie: acoustic impedance (E.);
grootheid van geluid;
symbool: Z_a;
SI-eenheid: pascal seconde per meterderde;
identificatieformule: Z_s/A;
CGS-eenheid: dyne seconde per centimetervijfde;
niet aanbevolen eenheid: acustische ohm;
zie ook specifieke –
acustische momentane deeltjessnelheid: grootheid van geluid;
synoniem: momentane deeltjessnelheid;
symbool: u of v;
SI-eenheid: meter per seconde;
identificatieformule: *
acustische ohm: niet aanbevolen eenheid van acustische impedantie;
geen symbool;
1 = 1 acoustic ohm (E.);
1 = 100.000 pascal seconde per kubieke meter;
ook gebezigd als synoniem van dyne seconde per centimetervijfde
acustisch vermogen: grootheid van geluid;
synoniem: vermogen;
symbool: P of eventueel W;
SI-eenheid: watt
adagio: tempoaanduiding in de muziek, gesteld op 66 tot 76 slagen per minuut;
langzaam en bedaard;
zie ook metronoom
adarkon: zie Oudperzische dareicus
adarma: gewichtseenheid, gedefinieerd onder drachme;
zie ook Spaanse –
adarme: gewichtseenheid, gedefinieerd onder drachme;
zie ook Argentijnse –, Braziliaanse –, Sansalvadoriaanse –
adauli: inhoudsmaat voor droge waren als graan (ook pehli), rijst en zout;
1 = 2/21 parah (Bombay;
zout);
1 = 4 sihr (Bombay;
graan);
1 = 7½ sihr (Bombay;
rijst);
16 = 1 parah (Bombay;
graan);
20 = 1 parah (Bombay;
rijst)
addix: door Aristophanes (bij Eustathius) en Photius genoemde inhoudsmaat (* of *, addixis);
1 = 2 capitha (Oud-Perzië);
1 = 4¼ Attische choenix (Oud-Perzië);
zie ook Oudperzische –
addixis: zie Oudperzische addix
adee: lengtemaat, gedefinieerd onder adih
adelaar: zie rijksadelaar
ademhalingsfysiologie: zie compliance, elastance, resistance to fluid flow
Adense maund: gewichtseenheid;
1 = 14 kg
adhela: munteenheid;
8 = 1 anna (Bengalen);
zie ook Bengaalse –
adhi: munteenheid;
64 = 1 anna (Bengalen);
zie ook Bengaalse –
adih: lengtemaat;
1 = 0,265.8 meter (Madras);
1 = 1 adee
admiraliteit van de Maas: zie kabellengte
admiralty mile: Engelse maritieme lengtemaat (obsolete naam voor nautical mile), gedefinieerd onder zeemijl;
zie ook Engelse –
admittantie: grootheid van elektriciteit en magnetisme;
symbool: Y;
SI-eenheid: siemens;
identificatieformule: 1/Z = G + jB;
zie ook wisselstroom
Adorp: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “roede XV v[oet] 7 d[uim] 4,558 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “gras (240 vierkante r[oede];
r[oede] = XV [voet] 7 d[uim]) 4.986,4 [vierkante meter] [dito]”.
adownlie: zie Birmaanse adownlie
Adschman (D.): zie Ajmans(e) ...
Aduard: met betrekking tot de lengtematen merkt Van Swinden op: “De Roede houdt 15 Voeten, 10½ duimen, en derhalve 4^M.653.97. De informatien bij den Heer Aeneae ingekomen geven 15 Voeten 7 duimen: doch ik oordeel mij aan die van den Heer [J. Baart] de la Faille te moeten houden.” De roedemaat (4,653.97 meter) veranderde Van Swinden naderhand in 4,386.2 meter. Voorts noteerde hij: “roede XV v[oet] 10½ d[uim] 4,643 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “Aduwart: gras (240 vierkante r[oede];
r[oede] XV [voet] 10½ d[uim] 5.174,8 [vierkante meter] [dito]”;
zie ook Den Ham
Aduwart: zie Aduard
AE: astronomical unit, astronomische eenheid, astronomische einheit (D.), unité astronomique (F.)
Aebutius: zie Ebutische voet
Aegina: eiland tussen Attica en Argolis;
zie Egineïsch(e) ...
Aeginetisch(e) ...: zie Egineïsch(e) ...
Aelianus: zie Attische mina (72)
Aeneae: zie Abbenbroekse roede, Aduard, Amersfoort, Amsterdamse voet, Assendelft, Asten, Bakel, Beek en Donk, de Beemster, Beesterhamrik, Bellingwolde, Bergense roede (Kennemerland), Beugen, Beusichem, den Bommel, de Brede, Bredevoort, Brielse roede, Brielse voet, Broek in Waterland, Budel, Buren (Gld.), Coevorden, Departement van de Monden van den Yssel, Departement van de Ooster-Eems, Departement van de Wester-Eems, Deurne, Deventer houtvoet, Diemen, Diever, Dirksland, Doesburg, Doetinchem, Dongen, Doornspijk, Drechterlandse roede, Driewegen, Drimmelen, Drunen, Duizel, Dussen-Muilkerk, Eethen, Egmond-binnen, Elburg, Enschede, Epe, Erp, Esch, Ezinge, Ferwerd, Friese koningsroede, Fijnaart, Geersdijk, Gelderse roede, Gelkens, Gendringen, Gieten, Gorcumse roede, Gorcumse voet, Graft, Graftse roede, Grave, 's-Graveland, 's-Gravenmoer, Greup, 's-Grevelduin Kapel, Groot Waspik, Grijpskerk, Hardenberg, Harderwijk, Hattem, Heenvlietse roede, Heerde, 's-Heerenberg, Helmond, Herkingen, Heusden, de Hill, Hoevelaken, Hogelande, Hondsbosch, Hondsbosse roede, Huisduinense roede, Hijkersmilde, Katendrecht, Klaaswaal, Kruiningen, Langakkerschans, Langweer, Lommel, Loosdrechtse veenroede, St. Maartensdijk, Maire, Meliskerke, Meppel, Nederhemert, Nieuwkuijk, Nijbroek (Gld.), Nijmegen, Oldebroek, Onzenoord, Oterleek, Oudelande, Oosterland, Oudenbosch, Peulwijk, Purmerend, Purmerendse roede, Putten (op de Veluwe), Putten (Z.H.), Puttershoek, Raamsdonk, Rhoon, rondpalm, Rossum, Ruigenhil, Rijkevoort, Rijnlandse voet, Rijpse roede, Scherpenisse, Schiermonnikoog, Serooskerke, Sliedrecht, Sommelsdijkse roede, Son, Sprang, Steenbergen, Steenwijkerkarspel, Terborg, Texel, Texelse dijkroede, Tiel, Tilburg, Utrecht, Utrechtse roede, Valkenswaard, Varsseveld, Visvliet, Waalwijk, Wageningen, Warffum, Waterland, Waterlandse roede, Wemeldinge, Westkerke, Westzaan, Wilnis, Wognum, Zoelmond, Zuid-Holland, Zuidhollandse roede, Zuidhollandse voet, Zwolle, Zwollerkerspel
aeris: zie duodecim aeris, Romeins aes
aes (L.): Latijn: koper, brons;
algemene Romeinse aanduiding voor kopergeld, en vandaar voor geld in het algemeen;
genitivus: aeris (sc. librae) = asses, bijvoorbeeld duodecim aeris = 12 as;
zie ook Romeins –
aes grave: zie as libralis (L.)
aes rude (L.): het oudste (ongemunte) Romeinse kopergeld;
zie ook Romeins –
aes signatum (L.): Romeins (koper)geld, ingevoerd door koning Servius en om deze reden wel aangeduid als Servianisch pond (waarmee het oude Romeinse muntpond bedoeld wordt);
zie ook Romeins –
AE/(sin 1*): parsec
aetting: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,001.570.4 m³ (Finland);
1 = 6 kannor (Finland);
zie ook Finse –
aF: abfarad
Afar- und Issagebiet (D.): zie Afar- en Issaland
Afar- en Issaland: ook Afar- und Issagebiet (D.), French Territory of the Afars and Issas, Territoire Français des Afars et des Issas (F.);
geldstelsel: 1 Djibouti franc = 100 centime
afbrekingslijn: technisch tekensymbool: *
afbrekingsteken: zie koppelteken
afdeling: zie legerafdeling, ruiterafdeling, vlootafdeling
affiniteit: grootheid van (chemische) stof en materie;
symbool: A;
SI-eenheid: joule per mol;
identificatieformule: *
afgeleide: zie partiële afgeleide
afgeleide van f(x): symbool: f*(x)
afgeleide van f(x)van de 2^e of n^e orde: symbool: f*(x) respectievelijk f⁽ⁿ⁾(x)
afgestreken bushel: 1,269.27 = 1 opgehoopte bushel (Engeland)
Afghaanse abbasi: munt;
1 = 20 paisa;
3 = 1 roepia
Afghaanse afghani: munteenheid waarvoor twee koersen gelden: 45 afghani = 1 Amerikaanse dollar (officieel) en 79,26 afghani = 1 Amerikaanse dollar (vrije koers in 1971);
1 = 100 pul (sinds 1926)
Afghaanse amani: munt (ook habibi en tilla);
1 = 30 roepia
Afghaans geldstelsel: tot 1925 gold de rupee-kabuli;
in 1926 werd het decimale systeem ingevoerd (100 pul = 1 afghani);
bij de koersherziening van 1926 werd 11 rupee gesteld op 10 afghani
Afghaanse grami: munteenheid;
4 = 1 tilla
Afghaanse habibi: zie Afghaanse amani
Afghaanse halmar: gewichtseenheid;
1 = 100 man;
1 = 448 kg
Afghaanse man: gewichtseenheid;
1 = 4 oka;
1 = 4,48 kg;
1 = 1.000 miskal;
100 = 1 halmar
Afghaanse miskal: gewichtseenheid;
1 = 0,004.48 kg;
1.000 = 1 man
Afghaanse musqual: muntgewicht;
1 = 0,004.6 kg
Afghaanse oka: gewichtseenheid;
1 = 1,12 kg;
4 = 1 man
Afghaanse paisa: munteenheid;
5 = 1 shahi;
10 = 1 senar;
20 = 1 abbasi;
30 = 1 quiran;
60 = 1 roepia
Afghaanse pul: munteenheid;
100 = 1 afghani (sinds 1926)
Afghaanse quiran: munteenheid;
1 = 30 paisa;
2 = 1 roepia
Afghaanse roepia: munteenheid (ook rupee);
1 = 2 quiran;
1 = 3 abbasi;
1 = 6 senar;
1 = 60 paisa;
30 = 1 amani, habibi of tilla
Afghaanse rupee: zie Afghaanse roepia
Afghaanse senar: munteenheid;
1 = 10 paisa;
6 = 1 roepia
Afghaanse shahi: munteenheid;
1 = 5 paisa
Afghaanse tilla: munt (gewicht sinds 1933: 0,004 kg);
1 = 4 grami;
zie ook Afghaanse amani
afghani: Afghaanse munteenheid;
1 = 100 pul (sinds 1926);
zie ook Afghaanse –
Afghanistan: zie Afghaans(e) ...
afkortingen: zie meervoudsvorm van afkortingen
aflopende reactie: chemisch symbool: ®
afnemen: zie exponentieel afnemen
Afrika: zie Equatoriaal Afrika, Noord-Afrika, Oost-Afrika, West-Afrika, Zuid-Afrika, Zuidwest-Afrika
Afrique Équatoriale (F.): zie Equatoriaal Afrika
Afrique Équatoriale Française (F.): zie Frans Equatoriaal Afrika
Afrique Occidentale (F.): zie Westafrikaanse Monetaire Unie
Afrique Occidentale Britannique (F.): zie Engels West-Afrika
Afrique Occidentale Française (F.): zie Frans West-Afrika
Afrique Orientale (F.): zie Oost-Afrika
Afrique du Sud (F.): zie Zuid-Afrika
afschuiving: dimensieloze grootheid (deformatieverschijnsel) uit de vastestofmechanica;
synoniem: schuifhoek;
symbool: *;
identificatieformule: *s/r
afschuivingshoek: zie afschuiving
afschuivingsmodulus: grootheid (deformatieverschijnsel) uit de vastestofmechanica;
symbool: G;
SI-eenheid: pascal;
identificatieformule: *
afstand: zie brandpuntsafstand, geothermische afstand, loopafstand, schootsafstand, sterafstand
afstandswijzer Code Napoléon: besluit van 18 augustus 1803;
zie Franse lieue, uur gaans
aftakking: elektrotechnisch symbool: *
afwijking: zie standaardafwijking
AG: atomgewicht (D.), atomic weight, atoomgewicht
ag: attogram
agalsch: lengtemaat;
1 = 5.333,33 meter (Turkije);
± 22 = 1 graad (Turkije);
zie ook Turkse –
agchel: oude spellingvariant van achel, gedefinieerd sub achtel
ager (L.): zie akker, stadialis ager (L.)
agito: gewichtseenheid;
1 = 1 giro (Birma);
4 = 1 pehta (Birma);
zie ook Birmaanse –
agora: meervoud: agorot;
100 = 1 pound (Israël);
zie ook Israël
agorot: zie agora
Ägypten: zie Egypte
ahm: inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder aam;
zie ook Deens –, Mecklenburg-Schweriner –, Noors –, ohm
ai: Annamese gewichtseenheid;
1 = 3,905×10^-11 kg;
10 = 1 tran;
zie ook Annamese –
aichkanne (D.): inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder ijkkan;
zie ook Saksische –
aichmass (D.): inhoudsmaat, gedefinieerd onder ijkmaat;
zie ook Badense –, Frankfurter –, hell–
aime (F.): inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder aam;
zie ook Antwerpse –, Brusselse –
A/in: ampere per inch
A/in²: ampere per square inch
air concentration: zie derived air concentration
aJ: attojoule
* + j*: voortplantingscoëfficiënt
Ajman: ook Adschman (D.);
zie Ajmans ..., Verenigde Arabische Emiraten
Ajmans geldstelsel: 100 dirham = 1 riyal (of ajman-riyal)
ake: gewichtseenheid;
36 = 1 benda (Ashanti);
zie ook aki, Guinese –
Akersloot: door Van Swinden gespeld als Akkersloot;
bij de vlaktematen tekent hij aan: “Volgens de Commissie morgen à 800 vierkante r[oeden] 9.248 [vierkante meter]”;
zie ook Akersloots(e) ..., Hondsbosch
Akerslootse morgen: vlaktemaat;
1 = 360 vierkante roede;
1 = 7.507 m²
Akerslootse roede: lengtemaat;
1 = 4,567 meter;
1 = 16 voet
Akerslootse vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 20,86 m²;
360 = 1 morgen
Akerslootse voet: lengtemaat;
16 = 1 roede
A²kg^-1m^-2s⁴: farad
A²kg^-1m^-3s⁴: farad per meter
A^-2kg.m²s^-2: henry
A.kg^-1m²s: ampère per kilogram meterkwadraat seconde
A^-2kg.m.s^-2: henry per meter
A²kg^-1s⁴: ampèrekwadraat per kilogram secondevierde
A.kg^-1s: ampère per kilogram seconde
aki: goudgewicht;
16 = 1 unze (Senegambië);
zie ook ake, Senegambische –
akker: Van Swinden omschrijft deze vlaktemaat of landmaat als volgt: “akker (ager) van 960 vierkante r[oeden] à 16 v[oet] houdende 4 grasen ieder a 240 vierkante roeden;
men verstaat daar door een stuk bouwland, genoegsaam voor het onderhoud van eene familie: en 2e de ruimte tussen twee vorens van de ploeg”;
0,000.247.105.16 = 1 m² (E.);
1 = 1 acker (D.);
1 = 1 acre (A., E., F.);
1 = 1 vierkante hectometer (Nederland, 1809);
1 = 1,27 Engelse acre (Schotland);
1 = 1½ arpent commun (F.);
1 = 1,62 Engelse acre (Ierland);
1 = 2 morgen (Saksen);
1 = 4 rood (A., E.);
1 = 10 vierkante ketting (Suriname);
1 = 50 are (F.);
1 = 63,229.828 m² (A.);
1 = 140 vierkante rute (Saksen-Weimar);
1 = 150 vierkante rute (Hessen-Kassel);
1 = 160 vierkante perch (Ierland, Schotland);
1 = 160 vierkante rod (A., E.);
1 = 160 vierkante rute (Obenrudolstadt, Saksen-Meiningen);
1 = 200 vierkante roede (Saksen-Altenburg);
1 = 300 vierkante geometrische rute (Saksen);
1 = 960 vierkante roede (Harkstede, Kolham);
1 = 2.386,590.8 m² (Hessen-Kassel);
1 = 2.849,717.9 m² (volgens Staring) (Saksen-Weimar);
1 = 2.849,776.3 m² (Saksen-Weimar);
1 = 2.897,727.2 m² (Saksen-Meiningen);
1 = ± 3.262 m² (Obenrudolstadt);
1 = ± 3.269 m² (Untenrudolstadt);
1 = 4.046,71 m² (E.);
1 = 4.046,856.422.4 m² (exact) (Amerika;
Engeland);
1 = 4.047,179 m² (A.);
1 = 4.289,66 m² (Suriname);
1 = 4.840 vierkante yard (E.);
1 = 5.139 m² (volgens Staring) (Schotland);
1 = 5.141,997.4 m² (Schotland);
1 = ± 5.200 m² (volgens de Grote Oosthoek) (F.);
1 = 5.534,236.4 m² (Saksen);
1 = 5.539,8 m² (volgens Staring) (Saksen);
1 = 6.150 (Engelse) vierkante yard (Schotland);
1 = 6.331,239.3 m² (F.);
1 = 6.443,122.8 m² (Saksen-Altenburg);
1 = 6.556 m² (Ierland);
1 = 7.840 Engelse vierkante yard (Ierland);
1 = 10.000 m² (Nederland, 1809);
1 = 21.026,3 m² (Harkstede, Kolham)
1 = 43.560 Rijnlandse vierkante voet (Suriname);
1 = 60.000 vierkante pied de roi (F.);
1,27 = 1 Schotse acre (E.);
± 1[1/3] = 1 relong (Straits-Settlements);
1,62 = 1 Ierse acre (E.);
2,116.54 = 1 Zuidafrikaanse morgen (E.);
± 2[1/3] = 1 bunder (Suriname);
4 = 1 gras (Harkstede);
10 = 1 vierkante furlong (A., E.);
30 = 1 yard of land (E.);
100 = 1 hide of land (E.);
640 = 1 mile of land (E.);
640 = 1 section (A.);
640 = 1 vierkante mile (E.);
zie ook acre, bos–, feldacker, Hessen-Kasseler acker, Nederlandse –, Obenrudolstadter acker, Saksen-Altenburger acker, Saksen-Coburger acker, Saksen-Meininger acker, Saksen-Weimarer acker, Saksische acker, Salland, Surinaamse –, Untenrudolstadter acker, waldacker
akker duim: Amerikaanse eenheid van volume;
symbool: acre*in;
1 = 1 acre-inch (E.);
1 = 102,790 m³;
1 = 3.630 kubieke voet (exact)
akkereek: zie mud
akker per pond: eenheid van specifiek oppervlak;
symbool: acre/lb;
1 = 1 acre per pound
1 = ± 8.921,79 vierkante meter per kilogram
Akkersloot: zie Akersloot
akker voet: inhoudsmaat, gebruikt in de waterbouwkunde (irrigatiewerken);
symbool: acre*ft;
1 = 1 acre foot (E.) of acre-foot (E.);
1 = ± 1.233,48 m³,
1 = 43.560 kubieke voet (Engeland;
exact)
akker voet per dag: Amerikaanse eenheid van volumestroomdebiet;
symbool: acre*ft/d;
1 = 0,014.276.4 kubieke meter per seconde;
1 = 1 acre-foot per day (E.);
1 = 1.233,48 kubieke meter per dag;
1 = 43.560 kubieke voet per dag (exact)
akker voet per uur: Amerikaanse eenheid van volumestroomdebiet;
symbool: acre*ft/h;
1 = 1 acre-foot per hour (E.);
1 = 1.233,48 kubieke meter per uur;
1 = 43.560 kubieke voet per uur (exact)
akoesti...: zie acusti...
AKSA: munteenheid;
1 = 1 rouble (Tuva);
zie ook Tuva
Akswijk: zie Middellie
a.l.: année de lumière (F.), lichtjaar, lichtjahr (D.), light year (E.)
*(*): absorptiefactor, lineïeke absorptiecoëfficiënt, spectrale absorptiecoëfficiënt, spectrale absorptiefactor
alabastron: inhoudsmaat (*) voor zalf, genoemd in Marcus 14:3 en Lucas 7:38, volgens Epiphanius overeenkomend met ½ Romeinse sextarius (Hebreeuws);
zie ook Hebreeuws –
Al'Arabiya ...: zie Saoedi-Arabië
Albaanse franka ari: munteenheid;
1 = 5 lek;
1 = 100 qindarka ari
Albaanse lek: munteenheid (ook lekë);
1 = 1 lekë (sinds 1947);
1 = 1 lire (sinds 1933-1944);
1 = 100 qindarka (sinds 1964);
1 = 100 qindarka leku;
5 = 1 franka ari
Albaanse lekë: munt;
sinds 1947 aanduiding voor lek
Albaanse lire: munteenheid;
1 = 1 lek (sinds 1939-1944)
Albaanse qindarka: munteenheid;
100 = 1 lek (sinds 1964)
Albaanse qindarka ari: munteenheid;
100 = 1 franka ari
Albaanse qindarka leku: munteenheid;
100 = 1 lek
Albanië: ook Shqipëri;
munteenheid: lek;
1 lek = 100 quintar (koers in 1970: f 0,30 of BF 4,1);
zie ook Albaans(e) ...
Albertus van Oostenrijk: zie albertijn
albertijn: gouden munt uit de Zuidelijke Nederlanden (1600-1610), geslagen op naam van aartshertog Albertus van Oostenrijk (1559-1621) en Isabella Clara Eugenia (1566-1633), dochter van Philips II van Spanje (huwelijk 1598);
ook dubbele albertijnen komen voor
album: 1 = 1 albus;
zie ook Deense –
albus: zilveren munt, geslagen van de veertiende tot de achttiende eeuw, die de grondslag vormde van het muntstelsel van de vorstendommen langs de Nederrijn;
vlakte- en inhoudsmaat;
1 = 0,001.449.179.6 m³ (Denemarken);
1 = 1 album;
1 = 2 penge (Denemarken);
96 = 1 korntonne (Denemarken);
96 = 1 töndeland (Denemarken);
zie ook Deense –
Al Djoumhouria Attanusia: zie Tunesië
d'Alembert: zie operator van d'Alembert
alen: lengtemaat, gedefinieerd onder el;
zie ook Deense –, Noorse –, vierkante –, IJslandse –
Alexander de Grote: zie Attisch geldstelsel
Alexander d'or: gouden munt van 20 ley (Bulgarije);
zie ook Bulgaarse –
Alexandrië: zie Egyptische ardeb, Egyptische rub
Alexandrijns handelsgewicht: een Egyptisch uckkagewicht;
1 = 1,272.42 kg;
1 = 412 Egyptische drachme
alfa: zie alpha
alfabet: zie Grieks alfabet
algemene luchtdoorlatendheid: zie luchtdoorlatendheid
algemene relativiteitstheorie: de uit 1915 daterende theorie van Albert Einstein (1879-1955) betreffende de zwaartekracht
algemene ruwheid: zie ruwheid
Algerije: ook Algerië;
zie Algerijns(e) ..., centime, dinar
Algerijnse centime: munteenheid;
100 = 1 dinar (sinds 1 april 1964);
100 = 1 franc
Algerijns deel: gewichtseenheid;
1 = ± 0,000.189.611 kg;
20 = 1 drachme;
2.880 = 1 rottel attari
Algerijnse dinar: munteenheid;
1 = 100 centime (sinds 1 april 1964)
Algerijnse drachme: gewichtseenheid;
1 = ± 0,003.792.222 kg;
1 = 20 deel;
144 = 1 rottel attari
Algerijnse franc: munteenheid;
1 = 100 centime
Algerijns grein: gewichtseenheid;
1 = 0,000.051.75 kg;
4 = 1 kirat
Algerijnse kantar: gewichtseenheid;
1 = 100 rottel
Algerijnse karub: gewichtseenheid;
1 = 0,000.194.310.42 kg;
24 = 1 mitkâl
Algerijnse kirat: gewichtseenheid (diamantgewicht);
1 = 0,000.207 kg;
1 = 4 grein
Algerijnse mitkâl: gewichtseenheid (goudgewicht);
1 = 0,004.663.45 kg;
1 = 24 karub
Algerijnse rottel: gewichtseenheid;
100 = 1 kantar
Algerijnse rottel attari: gewichtseenheid voor waren van uiteenlopende aard, met uitzondering van groenten en gedroogde vruchten;
1 = 0,546.08 kg;
1 = 16 uckia;
1 = 144 drachme;
1 = 2.880 deel
Algerijnse rottel föddi: gewichtseenheid (zilvergewicht);
1 = 0,497.435 kg
Algerijnse rottel gheddari: gewichtseenheid voor groenten;
1 = 0,614.34 kg
Algerijnse rottel kébir: gewichtseenheid voor gedroogde vruchten;
1 = 0,921.51 kg
Algerijnse uckia: gewichtseenheid;
1 = 0,034.13 kg;
16 = 1 rottel attari
Algiers: geldstelsel voorheen als in Frankrijk;
zie Algerijns(e) ...
ALI: annual limit of intake
alkalische fosfatase: zie Bodanskyeenheid
Al Khaima: zie Ras Al Khaima
Al Kiwain (D.): zie Umm Al Kiwain (D.)
Alkmaar: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “de Commissie het zelfde, naar alle berichten, en naar eene ijzeren staaf van 5 voeten aan haar uit Alkmaar gezonden”;
bij de vlaktematen deelt hij mee: “Volgens de Commissie morgen à 800 vierkante r[oeden] 9.248 [vierkante meter]”;
zie ook Alkmaars(e) ..., Bergen, Honsbosch, Texel
Alkmaarse duim: lengtemaat (onder meer aangewend als molenmakersmaat);
1 = 0,023.6 meter;
12 = 1 voet
Alkmaarse houtmaat: zie de Beemster, Hondsbosch, Purmerend, Purmerendse roede
Alkmaars last: inhoudsmaat;
1 = 36 zak
Alkmaarse morgen: vlaktemaat;
1 = 600 vierkante roede;
1 = 6.756 m²
Alkmaars pond: gewichtseenheid;
1 = 0,468.6 kg
Alkmaarse roede: lengtemaat;
1 = 3,356 meter (Staring);
1 = 3,397.596 meter (Van Swinden);
1 = 12 voet (Amsterdamse maat), of anders gezegd: 12 Amsterdamse voet;
zie ook Muiden
Alkmaarse vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 11,26 m²;
600 = 1 morgen
Alkmaarse voet: lengtemaat (onder meer aangewend als molenmakersmaat);
1 = 0,283.133 meter;
1 = 12 duim;
12 = 1 roede (Amsterdamse maat)
Alkmaarse zak: inhoudsmaat;
36 = 1 last
Allahabadse maund: gewichtseenheid;
1 = 40 seer;
1 = 44,789 kg
Allahabadse seer: gewichtseenheid;
1 = 1,119.725 kg;
1 = 96 tola;
40 = 1 maund
Allahabadse tola: gewichtseenheid;
1 = 0,011.663.802 kg;
96 = 1 seer
allegramente: tempoaanduiding in de muziek;
opgeruimd en vrolijk
allegrettino: tempoaanduiding in de muziek;
iets langzamer dan allegretto
allegretto: temoaanduiding in de muziek;
licht, opgeruimd, vlug en levendig;
zie ook allegrettino
allegro: tempoaanduiding in de muziek, gesteld op 120 tot 168 slagen per minuut (snel, levendig en vrolijk);
zie ook metronoom
Allemagne (F.): zie Duitsland
alma: inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder almuda;
zie ook Turkse –
Al-Mamlakah Al'Arabiya As-Sa'udiya: zie Saoedi-Arabië
Al Mamlakah al Maghrebia: zie Marocco
al Mamlaka al Oerdoeniya al Hasjimiya: zie Jordanië
Almelo: bij de vlaktematen tekent Van Swinden aan: “Te Almelo houdt een Spint Lands 12 Treden, ieder van drie Voeten”.
Almir-Hamrik: in het voormalige Departement van de Wester-Eems;
bij de lengtematen noteert Van Swinden: “roede XV v[oet] 4,387 [meter];
XV v[oet] 2½ d[uim] 4,448 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “gras (240 vierk[ante] r[oede];
r[oede] XV [voet] 2½ d[uim] 4.749,3 [vierkante meter];
juck (240 vierk[ante] r[oede];
r[oede] XV [voet]) 4.620 [vierkante meter] [dito]”.
almud: vlakte- en inhoudsmaat, gedefinieerd onder almuda;
1 = 1 estajo (West-Indië);
1 = 35,02 m² (West-Indië);
1 = 50 vierkante vara (West-Indië);
zie ook Mexicaanse –, Middenamerikaanse –, Spaanse –, Turkse –, Westindische –
almuda: vlakte- en inhoudsmaat;
als vlaktemaat:
1 = 1 almud (Mexico;
Midden-Amerika;
Spanje;
Turkije;
West-Indië);
1 = 1 celemin (Peru);
1 = 1 Chileense almude (Peru);
1 = 1 estajo (Mexico, Midden-Amerika);
1 = 35,02 m² (Midden-Amerika);
1 = 35,112 m² (Mexico);
1 = 50 vierkante vara (Mexico, Midden-Amerika);
1 = 439 estadale (Peru);
1 = 4.608 vierkante vara (Spanje);
1 = 4.941 m² (Peru);
2 = 1 fanega (Spanje);
12 = 1 fanegada (Peru);
als inhoudsmaat voor vloeistoffen:
1 = 0,005.204.66 m³ (Turkije);
1 = 0,016.740 m³ (Brazilië);
1 = 0,016.741 m³ (Portugal);
1 = 0,017.7 m³ (Madagascar);
1 = 0,025.363 m³ (Porto, Portugal);
1 = 1 alma of almud (Turkije);
1 = 1 amalde (Portugal);
1 = 2 pote (Portugal);
1 = 12 canada (Portugal)
1 = 24 meia canada (Portugal);
1 = 48 quartillo (Portugal);
1 = 96 meia quartillo (Portugal);
12 = 1 fanega (Mexico, voor 1866);
26 = 1 tonelada (Portugal);
30 (soms 32) = 1 pipa (Portugal);
zie ook Mexicaanse –, Peruaanse –
almude: inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder almuda;
1 = 1 Peruaanse almuda (Chili);
1 = 2 pote (Brazilië);
zie ook Braziliaanse –, Chileense –, Madagaskische –, Portugese –, Spaanse –
aln: lengtemaat (meervoud: alnar), gedefinieerd onder el;
zie ook Finse –, Zweedse –
alna: lengtemaat, gedefinieerd onder el;
zie ook Spaanse –
alnar: meervoud van aln (zie aldaar)
alpha: de eerste letter van het Griekse alfabet (ook alfa);
symbool: * (als hoofdletter: A)
alphagolven: in de elektroëncefalografie potentiaalschommelingen met een frequentie van 8 tot 14 per seconde
Alphons d'or: gouden munt van 5 dollar of 5 Franse franc, in 1902 overeenkomend met 3,6 Deense krone (Deens West-Indië);
zie ook Deens-Westindische –, Spaanse –
Al Qiwain: zie Umm Al Qiwain
alquantor: wiskundig symbool: *
alqueire: inhoudsmaat voor graan en andere droge waren;
1 = 0,011.857 m³ (Brazilië);
1 = 0,013.840.8 m³ (Portugal);
1 = 0,017.465 m³ (Porto, Portugal);
1 = 0,04 m³ (Brazilië);
1 = 2 meio alqueire (Portugal);
1 = 4 quarto (Portugal);
1 = 8 octava (Portugal);
1 = 16 salamin (Portugal);
1 = 32 maquia (Portugal);
4 = 1 fanga (Portugal);
60 = 1 moio (Portugal);
zie ook Braziliaanse –, meio –, Portugese –
alte mass: zie Frankfurter aichmass
Altenburg: zie Saksen-Altenburg
altgrad (D.): eenheid van vlakke hoek, gedefinieerd onder graad
altine: munteenheid;
1 = 0,03 roebel (Rusland);
zie ook Russische –
altilik: munteenheid;
1 = 5 of 6 piaster (Turkije);
zie ook Turkse –
Altona: lengtematen als te Hamburg;
zie Altonaer ...
Altonaer biertonne: zie Altonaer tonne
Altonaer centner: gewichtseenheid;
1 = 54 kg;
1 = 112 pfund;
1 = 3.584 loth;
1 = 14.336 quentchen;
1 = 57.344 pfenning
Altonaer fass: inhoudsmaat;
1 = 0,054.961.519 m³;
1 = 1 Hamburger fass;
60 = 1 last
Altonaer kwartier: zie Altonaer quartier
Altonaer last: inhoudsmaat;
1 = 3,297.691.14 m³;
1 = 60 fass
Altonaer loth: gewichtseenheid;
1 = 0,015.066.964.29 kg;
3.584 = 1 centner
Altonaer pfenning: gewichtseenheid;
1 = 0,000.941.685.267.9 kg;
57.344 = 1 centner
Altonaer pfund: gewichtseenheid;
1 = 0,482.142.857 kg;
12 = 1 centner
Altonaer quartier: inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook kwartier);
1 = 0,000.905.937.5 m³ (bier)
96 = 1 tonne (bier)
Altonaer quentchen: gewichtseenheid;
1 = 0,003.766.741.071 kg;
14.336 = 1 centner
Altonaer tonne: als vlaktemaat:
1 = 300 vierkante roede;
1 = 6.307 m²;
als inhoudsmaat voor bier (ook biertonne):
1 = 0,086.976 m³ (bier);
1 = 96 quartier (bier)
Altonaer vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 21,023 m²;
300 = 1 tonne
aluminiumlaagjes: zie schaal van Benoist
aluminium munten: zie Riauarchipel, St. Pierre and Miquelon, West-Irian
am: attometer
A/m: ampère per meter
A×m²: ampère meterkwadraat, ampère vierkante meter
A/m²: ampere per square metre, ampère per vierkante meter
amalde: inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder almuda;
zie ook Portugese –
amani: Afghaanse munt (ook habibi en tilla);
1 = 30 roepia;
zie ook Afghaanse –
Amarat al-Bahrain: zie Bahreins(e) ...
ambtelijke maat: zie Chinese tsji
Ambt Esens: zie Departement van de Ooster-Eems
Ameidese duim: lengtemaat;
12 = 1 voet
Ameidese roede: lengtemaat;
gold ook in Tienhoven en was dezelfde als de Zuidhollandse roede;
1 = 3,616.663.7 (volgens Van Swinden, die hieraan overigens twijfelt, 3,615.84) meter;
1 = 12 voet
Ameidese voet: lengtemaat;
1 = 0,301.388.64 (volgens Van Swinden 0,301.320) meter;
1 = 12 duim;
12 = 1 roede
America: zie Amerikaans(e) ..., United States of America
American Petroleum Institute: zie graad American Petroleum Institute
Amerikaans(e) ...: de benamingen en de symbolen worden soms gecombineerd met de aanduiding US (United States) of USA (United States of America), ter onderscheiding van de Engelse (UK) eenheden, bijvoorbeeld: USbu = Amerikaanse bushel;
ter nadere aanduiding van Amerikaanse begrippen wordt in dit lexicon de afkorting (A.) gebezigd, op dezelfde wijze als (D.) = Duits, (E.) = Engels, (F.) = Frans;
zie ook graad Amerikaans, Middenamerikaans(e), Zuid-Amerika
Amerikaanse acre: vlaktemaat van tweeërlei grootte (ook statute acre en statute acre of land);
symbool: A;
1 = 4 rood;
1 = (volgens verschillende opgaven:) 63,229.828, 4.046,9 of 4.047,179 m²;
1 = 160 vierkante rod;
10 = 1 vierkante furlong;
640 = 1 section
Amerikaanse barrel: inhoudsmaat van uiteenlopende grootte (onder meer voor aardolie, benzine, petroleum en andere olieproducten);
symbool: bbl;
1 = ± 0,015.627 of (voor petroleum) 0,158.98 m³;
1 = 31 à 42 gallon (31 voor bier;
31½, in sommige staten 32;
36;
voor petroleum 40 of ± 42);
1 = 86[2/3] dry quart (cranberries);
1 = 105 dry quart;
2 = 1 hogshead;
6,29 (voor petroleum);
ook 8,386.6 of 8,648.6 = 1 m³
Amerikaanse barrel bulk: inhoudsmaat;
1 = 0,141.58 m³;
1 = 5 kubieke voet;
7,063.0 = 1 m³
Amerikaanse bushel: inhoudsmaat voor droge waren (ook genaamd standard bushel);
symbool: bu of USbu;
± 0,000.464.891 = 1 kubieke inch;
± 0,000.464.998 = 1 kubieke inch;
1 = ± 0,035.239.1 m³;
1 = 0,968.95 Engelse bushel;
1 = 4 peck;
1 = 8 gallon;
1 = 64 dry pint;
1 = 77,627.413 Engels pound avoirdupois (gedistilleerd water);
1 = 2.150,42 Amerikaanse of Engelse kubieke inch;
1,032.05 = 1 Engelse bushel;
28,378 = 1 m³;
80 = 1 ton
Amerikaanse cable: zie Amerikaanse cablelength
Amerikaanse cablelength: lengtemaat van uiteenlopende grootte (ook cable en kabellengte);
1 = 100 of 120 fathom;
1 = 182,88 of 219,456 meter;
1 = 200 yard;
1 = 720 foot
Amerikaanse cent: zie Amerikaanse dollarcent
Amerikaanse cental: gewichtseenheid;
1 = 25/28 hundredweight;
1 = 4 quarter;
1 = 45,359.26 kg (in Connecticut, Massachussets, New York en Texas);
1 = 100 pound avoirdupois;
20 = 1 ton
Amerikaanse centare: vlaktemaat;
synoniem: centiare of vierkante meter;
100 = 1 are
Amerikaanse chain: lengtemaat van uiteenlopende grootte (ook landmetersketting);
1 = ± 18,288 of 20,116.426 meter;
1 = 22 (standard) yard;
1 = 60 foot;
1 = 100 schakel;
10 = 1 furlong
Amerikaanse chaldron: inhoudsmaat voor steenkool;
1 = 1,305.18 m³;
1 = 36 coal bushel;
1 = 48,643.75 kubieke foot
Amerikaanse circular inch: vlaktemaat, gedefinieerd als de oppervlakte van een cirkel met een diameter van 1 inch;
symbool: cir in;
1 = 0,000.506.71 m²;
1 = 10⁶ circular mil;
1.973,5 = 1 m²
Amerikaanse circular mil: vlaktemaat, gedefinieerd als de oppervlakte van een cirkel met een diameter van 1 mil;
symbool: cir mil;
1 = 5,067.1×10^-10 m²;
1 = 10^-6 circular inch
Amerikaanse coal bushel: inhoudsmaat voor steenkolen;
1 = 0,036.255 m³;
1 = 2.217,62 Engelse kubieke inch;
36 = 1 chaldron
Amerikaanse cord: inhoudsmaat (van uiteenlopende grootte) voor brandhout;
1 = ± 3,567.8 of ± 3,624.358 m³;
1 = 126 of 128 kubieke foot;
1 = 128 Engelse kubieke foot
Amerikaanse cubic foot: inhoudsmaat (ook kubieke foot of kubieke voet);
symbool: cu ft of ft³;
± 0,133.678 = 1 liquid gallon;
1 = 0,028.316.846 m³;
1 = 7,476 gallon;
1 = ± 7,480.617 liquid gallon;
1 = 1.728 kubieke inch;
5 = 1 barrel bulk;
27 = 1 kubieke yard;
35 = 1 displacement ton;
35,314.667 = 1 m³;
40 = 1 ocean ton of shipping ton;
48,643.75 = 1 chaldron;
126 of 128 = 1 cord
Amerikaanse cubic inch: inhoudsmaat (ook kubieke duim en kubieke inch);
symbool: cu in of in³;
1 = 0,000.016.387.064 m³;
1 = ± 0,000.464.891 bushel;
1 = ± 0,000.464.998 bushel;
1 = ± 0,001.860.084 peck;
1 = ± 0,001.860.101 peck;
1 = ± 0,004.329.004 gallon;
1 = ± 0,004.329.175 gallon;
1 = ± 0,014.879.965 quart;
1 = ± 0,014.880.675 quart;
1 = ± 0,014.880.952 quart;
1 = ± 0,014.880.952 quart;
1 = ± 0,017.315.262 quart;
1 = ± 0,017.316.017 quart;
27,701.5: zie pound avoirdupois;
57,75 of ± 67,2 = 1 quart;
231 = 1 gallon;
1.728 = 1 kubieke foot;
2.150,42 = 1 bushel of Winchester bushel;
61.023,744.1 = 1 m³
Amerikaanse cubic yard: inhoudsmaat (ook kubieke yard);
symbool: cu yd of yd³;
1 = 27 kubieke foot;
1 = 201,97 gallon;
1,308 = 1 m³
Amerikaanse cup: inhoudsmaat;
± 2 = 1 liquid pint
Amerikaanse degree: zie graad
Amerikaanse dime: zie Amerikaanse dollar (0,1)
Amerikaanse displacement ton: inhoudsmaat;
1 = 0,991.09 m³;
1 = 35 kubieke foot;
1,009.0 = 1 m³
Amerikaanse dollar: munteenheid, verdeeld in 100 dollarcent;
0,01: bronzen munt, genaamd cent of dollarcent;
0,02: bronzen munt;
0,03: oude zilveren munt met een gehalte van 75%;
0,05: oude zilveren munt met een gehalte van 75%;
0,05: nikkelen munt met een gewicht van 0,005 kg en een gehalte van 75% koper en 25% nikkel;
0,1: zilveren munt, genaamd dime, met een gewicht van 0,002.5 kg en een gehalte van 90% (wettig betaalmiddel tot 5 dollar);
0,2: zilveren munt met een gewicht van 0,005 kg en een gehalte van 90% (wettig betaalmiddel tot 5 dollar);
0,25: zilveren munt met een gewicht van 0,006.25 kg en een gehalte van 90% (wettig betaalmiddel tot 5 dollar);
0,5: zilveren munt met een gewicht van 0,012.5 kg en een gehalte van 90% (wettig betaalmiddel tot 5 dollar);
0,8 = 1 austral (Argentinië;
17 juni 1985);
1: gouden munt met een gewicht van 0,001.672 kg en een gehalte van 90% (1837);
de koers ervan bedroeg in 1902 f 2,47;
1: zilveren munt (tekenmunt) met een gewicht van 0,026.729.6 kg en een gehalte van 90% (1837);
de koers ervan bedroeg in 1902 f 2,53 à f 2,55;
1: zilveren munt, ook genaamd trade dollar, met een gewicht van 0,027.215.6 kg en een gehalte van 90%;
sinds 1878 buiten koers (was in 1902 nog handelsmunt voor het verkeer met Oost-Azië);
1: zie Afghaanse afghani (45 en 79,26);
1: zie Argentijse peso (10 en ± 15,10);
1: zie Costaricaanse colón (8,54 à 8,60);
1 = 9,37 à 9,42 Braziliaanse cruzeiro (koers op 17-2-1976);
2½: gouden munt, genaamd quarter eagle, met een gewicht van 0,004.179 kg en een gehalte van 90%;
3: gouden munt met een gehalte van 0,005.015 kg en een gehalte van 90%;
5: gouden munt, genaamd half eagle, met een gewicht van 0,008.359 kg en een gehalte van 90%;
10: gouden munt, genaamd eagle, met een gewicht van 0,016.718 kg en een gehalte van 90%;
20: gouden munt, genaamd double eagle, met een gewicht van 0,033.436 kg en een gehalte van 90%
Amerikaanse dollarcent: munteenheid (0,01 dollar), ook genaamd cent;
10 = 1 dime
Amerikaanse double eagle: gouden munt;
zie 20 dollar
Amerikaanse dram: gewichtseenheid;
symbool: dr of USdr;
synoniem: apothecaries' dram;
troy dram;
1 = ± 0,003.887.93 kg;
1 = 60 grain;
zie ook Engelse drachm
Amerikaanse dram apothecaries': gewichtseenheid;
1 = 3 scruple apothecaries';
8 = 1 ounce apothecaries'
Amerikaanse dram avoirdupois: gewichtseenheid;
16 = 1 ounce avoirdupois;
256 = 1 pound avoirdupois
Amerikaanse drop: zie Amerikaanse minim
Amerikaanse dry barrel: inhoudsmaat voor droge waren;
symbool: dry bbl (US);
1 = ± 0,115.627 m³;
1 = 7.056 Engelse kubieke inch
Amerikaanse dry bushel: inhoudsmaat voor droge waren;
± 0,107.427 = 1 liquid gallon
Amerikaanse dry gallon: inhoudsmaat;
1 = ± 0,004.404.88 m³;
1 = 4 dry quart;
2 = 1 peck
Amerikaanse dry pint: inhoudsmaat voor droge waren;
symbool: dry pt of USdry pt;
synoniem: pint;
1 = ± 0,000.550.610 m³;
2 = 1 dry quart;
64 = 1 bushel;
1.816,2 = 1 m³
Amerikaanse dry quart: inhoudsmaat voor droge waren;
symbool: USdry qt;
synoniem: quart;
± 0,859.129 = 1 liquid quart;
± 0,969 = 1 quart;
1 = 0,001.101.2 m³;
1 = ± 0,290.912 gallon;
1 = 1,032 quart;
1 = ± 1,163.968 liquid quart;
1 = 2 dry pint;
± 3,437.455 = 1 gallon;
4 = 1 dry gallon;
8 = 1 peck;
86[2/3] = 1 barrel (cranberries);
105 = 1 barrel;
908,1 = 1 m³
Amerikaanse eagle: gouden munt;
zie 10 dollar
Amerikaanse fathom: lengtemaat (ook vadem);
100 = 1 cable(length);
110 = 1 furlong;
120 = 1 cablelength
Amerikaanse fluid dram: inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook fluidram);
symbool: fl dr, * of USfl dr;
1 = ± 0,000.003.696.69 m³;
1 = 60 minim;
8 = 1 fluid ounce;
32 = 1 gill;
270.520 = 1 m³
Amerikaanse fluid ounce: inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook fluidounce);
symbool: fl oz, * of USfl oz;
1 = 0,000.029.573.529.6 m³;
1 = 8 fluid dram;
1 = 480 minim;
4 = 1 gill;
16 = 1 liquid pint;
33.814,022.66 = 1 m³
Amerikaanse foot: lengtemaat (ook voet);
symbool: ft;
synoniem: Ramsden's link;
1 = 0,304.796 meter;
1 = 1 Engelse foot;
1 = 12 inch;
3 = 1 (standard) yard;
15 = 1 roede;
16½ = 1 rod;
60 = 1 landmetersketting;
100 = 1 Ramsden's chain;
660 = 1 furlong;
720 = 1 cablelength;
5.280 = 1 statute mile;
6.080,2 = 1 Amerikaanse of Engelse geographical mile
Amerikaanse furlong: lengtemaat;
symbool: fur;
1 = 10 Amerikaanse of Gunter's chain;
1 = 40 rod;
1 = 110 fathom;
1 = 201,164.26 meter;
1 = 220 (standard) yard;
1 = 660 foot;
8 = 1 mile of statute mile
Amerikaanse gallon: inhoudsmaat voor droge waren en vloeistoffen (ook standard gallon);
symbool: C, gal of USgal;
± 0,004.329.004 of ± 0,004.329.175 = 1 kubieke inch;
± 0,290.912 = 1 dry quart;
± 0,3 = 1 Engelse liquid quart;
1 = (exact) 0,003.785.411.784 m³ (volgens Drazil);
1 = 2/73 liquid barrel;
1 = 0,133.681 kubieke voet (volgens Drazil) of 1/7,476 (= ± 0,133.761.369) kubieke voet (andere bronnen);
1 = 0,832.674 Engelse gallon;
1 = 3,33 Engelse liquid quart;
1 = ± 3,437.455 dry quart;
1 = 4 (liquid) quart;
1 = 8 (liquid) pint;
1 = 8,338.882.2 pound avoirdupois (sc. de inhoud van deze hoeveelheid gedistilleerd water, gemeten bij een temperatuur van 39,8 graad Fahrenheit);
1 = 32 gill;
1 = 231 kubieke duim of kubieke inch (per definitie);
1 = 58.372,175.7 Engelse grain troy (sc. gedistilleerd water van 39,8 graad Fahrenheit);
1,200.94 of 1,200.95 = 1 Engelse gallon;
2 = 1 peck;
8 = 1 bushel;
31 = 1 barrel (bier);
31½ = 1 (liquid) barrel;
32 = 1 barrel (in sommige staten);
36 = 1 barrel;
40 of ± 42 = 1 barrel (petroleum);
42 = 1 oil barrel;
63 = 1 hogshead;
201,97 = 1 kubieke yard;
264,15 (ook 264,17 of 264,18) = 1 m³;
640 = 1 ton;
zie ook per –
Amerikaanse gallon per cubic foot: symbool: USgal/ft³;
verhoudingsgetal: ± 0,133.681
Amerikaanse gallon per day: symbool: USgal/d;
1 = ± 4,381.26×10^-8 kubieke meter per seconde
Amerikaanse gallon per hour: symbool: USgal/h;
1 = ± 1,051.50×10^-6 kubieke meter per seconde
Amerikaanse gallon per mile: zie Amerikaanse gallon per mijl
Amerikaanse gallon per minute: zie Amerikaanse gallon per minuut
Amerikaanse gallon per minuut: E.: gallon per minute;
eenheid van volume flow rate (E.);
symbool: USgal/min;
1 = ± 0,000.063.090.2 kubieke meter per seconde
Amerikaanse gallon per mijl: E.: gallon per mile;
eenheid van brandstofverbruik (fuel consumption);
symbool: USgal/mile;
1 = ± 2,352.15×10^-6 metertweede;
1 = ± 2,352.15 liter per kilometer
Amerikaanse gallon per pond: E.: gallon per pound;
eenheid van specific volume (E.);
symbool: USgal/lb;
1 = ± 0,008.345.40 kubieke meter per kilogram
Amerikaanse gallon per pound: zie Amerikaanse gallon per pond
Amerikaanse gallon per second: zie Amerikaanse gallon per seconde
Amerikaanse gallon per seconde: E.: gallon per second;
eenheid van volume flow rate (E.);
symbool: USgal/s;
1 = 0,003.785.41 kubieke meter per seconde
Amerikaanse gallon per uur: E.: gallon per hour;
eenheid van volume flow rate (E.);
symbool: USgal/h;
1 = 0,000.001.051.50 kubieke meter per seconde
Amerikaans geldstelsel: nader geregeld bij wet van 12 februari 1873, 28 februari 1878 (blandbill) en 14 juli 1890 (silverbill). Bij wet van 21 februari 1852 is de vrije aanmunting van zilver gestaakt. De waarde van de gouden dollar is feitelijk veel hoger dan die van de zilveren (aldus een mededeling uit 1902). De laatstgenoemde is wettelijk geld (lawful money), evenals de papieren dollar (greenbacks). Vandaar goudagio (ongeveer 15%). Teneinde tegemoet te komen aan de wensen van de zilverkoningen werd bij de blandbill bepaald dat maandelijks door de staat 2 à 4 miljoen dollar zou worden aangemunt. Hierbij werd geen rekening gehouden met de behoefte aan deze munt, zodat de Unie kostbare kelders moest bouwen om de overtollige dollars op te bergen (Fort Knox in Kentucky). Sinds 1 juli 1891 worden nog slechts zilveren dollars aangemaakt wanneer dit nodig is om papieren geld in te wisselen;
zie ook Engelse Maagdeneilanden
Amerikaanse geografische mijl: zie Amerikaanse geographical mile
Amerikaanse geographical mile: lengtemaat (ook geografische mijl);
symbool: geogr mi;
0,217.3 = 1 statute mile;
1 = 6.080,2 foot;
3 = 1 nautical league
Amerikaanse gill: eenheid van capaciteit of volume (inhoudsmaat voor vloeistoffen);
symbool: gi of USgill;
1 = ± 0,000.118.294 m³;
1 = 4 fluid ounce;
1 = 32 fluid dram;
4 = 1 liquid pint;
32 = 1 gallon;
8.453,8 = 1 m³
Amerikaanse grain: gewichtseenheid;
symbool: USgr;
60 = 1 dram
Amerikaanse grain apothecaries': gewichtseenheid;
20 = 1 scruple apothecaries'
Amerikaanse grain avoirdupois: gewichtseenheid;
7.000 = 1 pound avoirdupois
Amerikaanse gross ton: geen Amerikaanse, maar Engelse gewichtseenheid, namelijk de Engelse ton (in Amerika ook aangeduid als long ton
Amerikaanse Gunter's chain: lengtemaat (ook surveyer's chain);
0,049.710 = 1 meter;
1 = 20,116.8 meter;
1 = 100 Gunter's link;
10 = 1 furlong
Amerikaanse Gunter's link: lengtemaat;
1 = 0,201.17 meter;
1 = 7,92 inch;
4,971.0 = 1 meter
100 = 1 Gunter's chain
Amerikaanse half eagle: gouden munt ter waarde van 5 dollar, met een gewicht van 0,008.359 kg en een gehalte van 90%
Amerikaanse hogshead: inhoudsmaat;
symbool: hhd;
1 = ± 0,238.481 m³;
1 = 2 barrel;
1 = 63 gallon
Amerikaans hundredweight: gewichtseenheid;
synoniem: nett hundredweight en short hundredweight;
symbool: cwt of UScwt;
25/28 = 1 cental;
1 = ± 45,359.2 of 50,802.345.44 kg;
1 = 112 pound avoirdupois;
20 = 1 gewichtston
Amerikaanse inch: lengtemaat;
symbool: in;
1 = 1.000 mil;
7,92 = 1 Gunter's link;
7,92 = 1 schakel;
12 = 1 foot;
30: zie Amerikaans pound avoirdupois;
36 = 1 standard yard;
36 = 1 Canadese verge;
39,37 = 1 meter (exact);
zie ook Amerikaanse survey foot
Amerikaanse internationale volt: symbool: USV_int;
1 = ± 1,000.330 volt (experimenteel)
Amerikaanse internationale ohm: symbool: US*;
1 = ± 1,000.495 ohm (experimenteel)
Amerikaanse kabellengte: zie Amerikaanse cablelength
Amerikaanse kubieke duim: zie Amerikaanse cubic inch
Amerikaanse kubieke foot: zie Amerikaanse cubic foot
Amerikaanse kubieke inch: zie Amerikaanse cubic inch
Amerikaanse kubieke voet: zie Amerikaanse cubic foot
Amerikaanse kubieke yard: zie Amerikaanse cubic yard
Amerikaanse landmetersketting: zie Amerikaanse chain
Amerikaanse landmile: lengtemaat;
1 = 52,8 Ramsden's chain
Amerikaanse liquid barrel: inhoudsmaat;
2/73 = 1 gallon;
1 = 31½ gallon
Amerikaanse liquid gallon: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = ± 0,107.427 dry bushel;
1 = ± 0,133.678 kubieke foot;
± 7,480.617 = 1 kubieke foot;
264,178 = 1 m³
Amerikaanse liquid pint: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
symbool: USliqpt of US liq pt;
1 = ± 0,000.473.176 m³;
1 = 1 Canadese chopine;
1 = ± 2 cup;
1 = 4 gill;
1 = 16 fluid ounce;
2 = 1 liquid quart;
8 = 1 gallon;
± 2.113,271 of
2.113,4 of
± 2.113,427 of
± 2.113,438 of
± 2.113,494 = 1 m³
Amerikaanse liquid quart: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
symbool: US liq qt;
1 = ± 0,000.946.353 m³;
1 = ± 0,208.117 Engelse gallon;
1 = ± 0,832.544 Engelse liquid quart;
1 = 0,859.129 dry quart;
1 = 1 Canadese pinte;
1 = 2 liquid pint;
± 1,163.968 = 1 dry quart;
± 1,201.136 = 1 Engelse liquid quart;
4 = 1 gallon;
± 4,804 = 1 Engelse gallon;
1.056,7 = 1 m³
Amerikaanse long hundredweight: gewichtseenheid;
1 = 0,056 short ton;
1 = 1 Engelse hundredweight (van 112 pound);
1 = 1,12 short hundredweight;
± 17,857 = 1 short ton
Amerikaanse long ton: geen Amerikaanse, maar Engelse gewichtseenheid, namelijk de Engelse ton (in Amerika ook aangeduid als gross ton en statute ton);
1 = 1 Engelse ton (van 2.240 pound);
1 = 1,12 short ton
Amerikaans lot: vlaktemaat;
8 = 1 section
Amrikaanse mil: lengtemaat;
1 = 0,000.025.4 meter;
1.000 = 1 inch
Amerikaanse mile: lengtemaat (ook mijl);
1 = 8 furlong;
1 = 52,8 Ramsden's chain;
1 = 1.609,314.08 meter;
1 = 1.760 standard yard
Amerikaanse minim: inhoudsmaat (ook drop);
symbool: *, min of USmin;
1 = ± 6,161.15×10^-8 m³;
± 16.229.375,17 of
± 16.231.000 of
± 16.231.131,31 of
± 16.232.668,24 = 1 m³
60 = 1 fluid dram;
480 = 1 fluid ounce
Amerikaanse mijl: zie Amerikaanse mile
Amerikaanse nautical league: lengtemaat;
1 = 3 geographical mile
Amerikaanse nett ton: zie Amerikaanse ton
Amerikaanse ocean ton: inhoudsmaat (ook shipping ton);
1 = 40 kubieke foot
Amerikaanse oil barrel: inhoudsmaat;
symbool: oil bbl (US);
1 = ± 0,158.987 m³;
1 = 42 gallon
Amerikaanse oil barrel per day: symbool: oil bbl/d;
1 = ± 1,840.13×10^-6 kubieke meter per seconde
Amerikaanse ounce apothecaries': gewichtseenheid;
1 = 8 of 16 dram apothecaries'
Amerikaanse ounce avoirdupois: gewichtseenheid;
1 = 0,028.349.523.13 kg;
1 = 16 dram avoirdupois;
16 = 1 pound avoirdupois
Amerikaanse peck: inhoudsmaat;
symbool: USpk;
± 0,001.860.084 of
± 0,001.860.101 = 1 kubieke inch;
1 = ± 0,008.809.77 m³;
1 = 2 (dry) gallon;
1 = 8 dry quart;
4 = 1 Amerikaanse of Winchester bushel;
± 113,513 = 1 m³
Amerikaans Petroleum Institute: zie graad American Petroleum Institute
Amerikaanse pint: inhoudsmaat;
1 = ± 0,000.473.1 m³;
1 = 1 dry pint;
8 = 1 gallon
Amerikaans pond: zie Amerikaanse pound
Amerikaanse pound: gewichtseenheid (ook pond);
2.000 = 1 ton
Amerikaanse pound avoirdupois: gewichtseenheid, gedefinieerd als het gewicht van 27,701.5 kubieke inch gedistilleerd water bij een temperatuur van 39,8 graden Fahrenheit en een barometerdruk van 30 inch;
1 = 0,453.592.6 kg (in Connecticut, Massachussets, New York en Texas);
1 = 16 ounce avoirdupois;
1 = 256 dram avoirdupois;
1 = 7.000 grain avoirdupois;
14 = 1 stone;
25 = 1 short quarter;
100 = 1 cental of short hundredweight;
112 = 1 hundredweight;
2.000 = 1 (short) ton;
2.240 = 1 ton
Amerikaanse quart: inhoudsmaat van uiteenlopende grootte (ook dry quart);
± 0,014.879.965 of
± 0,014.880.675 of
± 0,014.880.952 of
± 0,017.315.262 of
± 0,017.316.017 = 1 kubieke inch;
1 = ± 0,000.946.3 of
1 = ± 0,001.101.2 m³;
1 = ± 0,832.7 Engelse imperial quart;
1 = ± 0,969 dry quart;
1 = 57,75 of
1 = ± 67,2 kubieke inch;
1,032 = 1 dry quart;
1,200.9 = 1 Engelse imperial quart of Engelse quart;
4 = 1 gallon;
908,1 = 1 m³
Amerikaanse quarter: inhoudsmaat;
1 = 2 stone;
4 = 1 cental;
10 = 1 ton
Amerikaanse quarter eagle: gouden munt;
zie 2½ dollar
Amerikaanse Ramsden's chain: lengtemaat;
symbool: ch;
0,032.808 = 1 meter;
1 = 30,480 meter;
1 = 100 foot;
52,8 = 1 (land)mile of statute mile
Amerikaanse Ramsden's link: lengtemaat;
1 = 0,304.80 meter;
1 = 1 foot;
3,280.8 = 1 meter
Amerikaanse rod: lengtemaat (ook roede);
2/11 of ± 0,18 = 1 Amerikaanse standard yard;
1 = 4,571.92 meter;
1 = 5 yard;
1 = 5,029.106.5 meter;
1 = 5½ yard;
1 = 15 foot;
1 = 16½ foot;
40 = 1 furlong
Amerikaanse roede: zie Amerikaanse rod
Amerikaanse rood: vlaktemaat;
4 = 1 acre
Amerikaanse schakel: lengtemaat;
1 = 7,92 inch;
100 = 1 landmetersketting
Amerikaanse scruple apothecaries': gewichtseenheid;
1 = 20 grain apothecaries';
3 = 1 dram apothecaries'
Amerikaanse section: vlaktemaat van tweeërlei grootte (ook vierkante mile of vierkante mijl);
symbool: sect;
1 = 8 lot;
1 = 64 vierkante furlong;
1 = 640 acre;
1 = 40.467,09 of 2.590.200 m²;
36 = 1 township
Amerikaanse shipping ton: inhoudsmaat;
0,882.86 = 1 m³;
1 = 1 ocean ton;
1 = 1,132.7 m³;
1 = 40 kubieke foot
Amerikaanse short hundredweight: gewichtseenheid;
symbool: sh cwt;
in Canada aangeduid als cent, cental of quintal;
0,022.046 = 1 kg;
1 = 45,359 kg;
1 = 100 pound avoirdupois;
1,12 = 1 long hundredweight;
20 = 1 short ton
Amerikaanse short quarter: gewichtseenheid;
0,088.185 = 1 kg;
1 = 11,340 kg;
1 = 25 pound avoirdupois
Amerikaanse short ton: gewichtseenheid;
symbool: sh tn of s t;
synoniem: Amerikaanse ton;
0,056 = 1 long hundredweight;
1 = 0,907.18 metrieke ton;
1 = 1 Canadese tonneau;
1 = ± 17,857 long hundredweight;
1 = 20 short hundredweight;
1 = 907,18 kg;
1 = 2.000 pound avoirdupois;
± 1,102.362 = 1 (metrieke) ton;
1,12 = 1 long ton
Amerikaanse square chain: vlaktemaat (ook vierkante chain);
1 = 404,69 m²;
1 = 10.000 vierkante link;
10 = 1 statute acre of land
Amerikaanse square foot: vlaktemaat (ook vierkante foot en vierkante voet);
1 = 144 vierkante inch
Amerikaanse square furlong: vlaktemaat (ook vierkante furlong);
1 = 10 acre;
64 = 1 vierkante mile
Amerikaanse square inch: vlaktemaat (ook vierkante duim en vierkante inch);
1 = 10⁶ vierkante mil;
144 = 1 vierkante foot
Amerikaanse square link: vlaktemaat (ook vierkante link);
symbool: sq li;
1 = 0,040.469 m²;
1 = 0,048.4 vierkante yard;
2,29 = 1 vierkante yard;
24,710.27 = 1 m²;
10⁴ = 1 vierkante chain
Amerikaanse square mil: vlaktemaat (ook vierkante mil);
symbool: sq mil;
1 = 6,451.6×10^-10 m²;
10⁶ = 1 square inch
Amerikaanse square rod: vlaktemaat (ook vierkante rod);
160 = 1 acre of statute acre of land
Amerikaanse square yard: vlaktemaat (ook vierkante yard);
0,048.4 = 1 vierkante link;
1 = 2,29 vierkante link
Amerikaanse standard bushel: zie Amerikaanse bushel
Amerikaanse standard gallon: zie Amerikaanse gallon
Amerikaanse standard yard: lengtemaat (ware lengte gemeten bij 32 graad Fahrenheit);
1 = 2/11 of ± 0,18 Amerikaanse rod;
1 = 0,914.383 meter;
1 = 3 foot;
1 = 36 inch;
22 = 1 chain;
220 = 1 furlong;
1.760 = 1 mile
Amerikaanse statute acre: vlaktemaat;
1 = 1 Engelse statute acre
Amerikaanse statute acre of land: zie Amerikaanse acre
Amerikaanse statute mile: lengtemaat;
1 = 0,217.3 geographical mile;
1 = 0,868.75 zeemijl;
1 = 8 furlong;
1 = 52,8 Ramsden's chain;
1 = 1.609,315 meter;
1 = 5.280 foot;
6,213.7 = 1 myriameter;
69,032 = 1 graad
Amerikaanse statute ton: zie Amerikaanse long ton
Amerikaanse stone: gewichtseenheid;
1 = 14 pound avoirdupois;
2 = 1 quarter
Amerikaanse survey foot: lengtemaat (wordt niet afgekort);
gedefinieerd op basis van de gelijkstelling van 1 meter met 39,37 inch (exact), dus niet op basis van de sinds 1959 vigerende Amerikaanse gelijkstelling van 0,914.4 meter (exact) met 1 yard;
1 = 1200/3937 of ± 0,304.801 meter
Amerikaanse ton: gewichtseenheid;
inhoudsmaat voor timmerhout;
synoniemen: nett ton, short ton entonne (vergelijk gross ton en long ton);
symbool: USton;
1 = 1,359.134 m³ (timmerhout);
1 = 10 quarter;
1 = 20 cental;
1 = 48 Engelse kubieke foot (timmerhout);
1 = 80 bushel;
1 = 640 gallon;
1 = ± 907,185 kg (sc. nett ton of short ton);
1 = 1.016,046.909 kg (sc. gross ton of long ton);
1 = 2.000 pound (avoirdupois);
1 = 2.240 pound avoirdupois;
zie ook per –
Amerikaanse tonforce: symbool: UStonf;
definitie: het product van 1 Amerikaanse ton en 9,806.65 newton per kilogram;
1 = ± 8.896,44 newton
Amerikaanse tonforce foot: symbool: UStonf×ft;
1 = ± 2.711,64 newton meter
Amerikaanse tonforce per square foot: symbool: UStonf/ft²;
1 = ± 95.760,5 pascal
Amerikaanse tonforce per square inch: symbool: UStonf/in²;
1 = ± 1,378.95×10⁷ pascal
Amerikaanse ton mile: symbool: USton×mile;
1 = ± 1,459.97×10⁶ kilogram meter
Amerikaanse ton mile per Amerikaanse gallon: symbool: USton×mile/USgal;
1 = ± 3,856.84×10⁸ kilogram per vierkante meter
Amerikaanse tonne: zie Amerikaanse ton
Amerikaanse ton per cubic yard: zie Amerikaanse ton per kubieke yard
Amerikaanse ton per hour: zie Amerikaanse ton per uur
Amerikaanse ton per kubieke yard: symbool: USton/yd³;
synoniem: Amerikaanse ton per cubic yard;
1 = ± 1.186,55 kilogram per kubieke meter
Amerikaanse ton per mile: symbool: USton/mile;
1 = ± 0,563.698 kilogram per meter
Amerikaanse ton per square mile: zie Amerikaanse ton per vierkante mijl
Amerikaanse ton per uur: symbool: USton/h;
synoniem: Amerikaanse ton per hour;
1 = ± 0,251.996 kilogram per seconde
Amerikaanse ton per vierkante mile: symbool: USton/mile²;
synoniem: Amerikaanse ton per square mile;
1 = ± 3,502.66×10^-4 kilogram per vierkante meter
Amerikaanse ton per yard: symbool: USton/yd;
1 = ± 992,109 kilogram per meter
Amerikaanse township: vlaktemaat;
1 = 36 section;
1 = 93.236.105 m²
Amerikaanse trade dollar: zie Amerikaanse dollar (1);
zie ook Japans geldstelsel
Amerikaanse vadem: zie Amerikaanse fathom
Amerikaanse vierkante chain: zie Amerikaanse square chain
Amerikaanse vierkante duim: zie Amerikaanse square inch
Amerikaanse vierkante foot: zie Amerikaanse square foot
Amerikaanse vierkante furlong: zie Amerikaanse square furlong
Amerikaanse vierkante inch: zie Amerikaanse square inch
Amerikaanse vierkante link: zie Amerikaanse square link
Amerikaanse vierkante mil: zie Amerikaanse square mil
Amerikaanse vierkante mile: zie Amerikaanse section
Amerikaanse vierkante mijl: zie Amerikaanse section
Amerikaanse vierkante rod: zie Amerikaanse square rod
Amerikaanse vierkante voet: zie Amerikaanse square foot
Amerikaanse vierkante yard: zie Amerikaanse square yard
Amerikaanse voet: zie Amerikaanse foot
Amerikaanse wijngallon: zie Engelse oude wijngallon
Amerikaanse yard: lengtemaat;
symbool: yd;
de gelijkstelling van de yard met exact 0,914.4 meter is in 1959 door de Verenigde Staten van Noord-Amerika en in 1963 door het Verenigd Koninkrijk aanvaard;
1= 1 Canadese verge;
1 = 3 foot;
5 = 1 roede;
5½ = 1 rod;
22 = 1 chain;
200 = 1 cable(length);
220 = 1 furlong
Amerikaanse zeemijl: lengtemaat;
0,868.75 = 1 statute mile;
60 = 1 graad
Amersfoort: voor dijkwerken werd de Stichtse roede (à 14 voet à 10 duim) gebruikt;
bij de vlaktematen tekent Van Swinden aan: “Volgens opgave aan den Heer Aeneae gedaan: zoude men aldaar het Rhijnlands Morgen, à 600 [vierkante] Rhijnlandsche Roeden, gebruiken: 400 [vierkante] Roeden maken er een Dagwand”;
zie ook Amersfoorts(e) ..., Utrecht
Amersfoorts last: inhoudsmaat;
1 = 16 molder of mud
Amersfoortse molder: inhoudsmaat;
16 = 1 last
Amersfoortse mud: inhoudsmaat;
16 = 1 last
Amersfoorts pond: gewichtseenheid;
1 = 0,472.7 kg
Amersfoortse roede: lengtemaat;
1 = 3,397.596 meter;
1 = 12 voet (Amsterdamse maat)
Amersfoortse voet: lengtemaat;
1 = 0,283.133 meter;
12 = 1 roede
A×min: ampère minuut
A×m²/(J×s): ampère meterkwadraat per joule seconde, ampère vierkante meter per joule seconde
A/(m²×K²): ampère per vierkante meter kelvintweede
amma: Griekse lengtemaat (*);
1 = 40 el;
1 = 60 voet;
zie ook Grieks –
amman: Zanzibarse gewichtseenheid, ook mane;
zie ook Zanzibarse –
amp: ampère
Amp: ampère
ampere: zie ampère, femtoampere
ampère: E.: ampere;
SI-eenheid van current linkage, electric current, elektrische stroom, magnetic potential difference, magnetische bronspanning, magnetische spanning, magnetisch potentiaalverschil, magnetomotive force, magnetomotorische kracht, magnetomotorische spanning, omvatte stroom of stroom, gedefinieerd als de constante elektrische stroom die, indien hij geleid wordt door twee evenwijdige, rechtlijnige en oneindig lange geleiders van te verwaarlozen cirkelvormige doorsnede, welke geplaatst zijn in het luchtledige op een onderlinge afstand van 1 meter, tussen deze twee geleiders voor elke meter lengte een kracht veroorzaakt gelijk aan 2×10^-7 newton;
symbool: A;
obsolete afkortingen c.q. symbolen: Amp en amp;
10^-15 = 1 femtoampère;
10/* of ± 3,335.64×10^-10 = 1 elektrostatische eenheid van elektrische stroom of franklin per seconde
10/(4*) of ± 0,795.774.715.5 * 1 gilbert;
± 0,999.850 = 1 internationale ampère;
1 * 1 ampèreturn of ampèrewinding;
10 = 1 abampère;
10 * 1 elektromotorische eenheid van elektrische stroom;
10 = 1 biot;
zie ook abampere, abampère, femtoampère, internationale –, MKSA-stelsel, per –, volt –
ampere hour: zie ampère uur
ampèrekwadraat: zie per ampèrekwadraat
ampèrekwadraat per kilogram secondevierde: symbool: A²kg^-4s⁴;
1 = 1 coulomb meterkwadraat per volt
ampèrekwadraat secondekwadraat: zie per ampèrekwadraat secondekwadraat
ampèrekwadraat secondekwadraat meterkwadraat per joule: symbool: A²×s²×m²/J;
synoniem: coulomb meterkwadraat per volt
ampère meter: zie per ampère meter
ampère meterkwadraat: symbool: A×m²;
SI-eenheid van elektromagnetisch moment of magnetisch moment;
5,067.07×10^-10 = ampere x circular mil (E.);
1 = 1 ampere metre squared (E.);
1 = 1.000 abampère centimeterkwadraat, biot centimeterkwadraat of elektromagnetische eenheid van magnetisch moment;
zie ook ampère vierkante meter
ampère meterkwadraat per joule seconde: symbool: A×m²/(J×s);
1 = 1 coulomb per kilogram
ampère meter seconde: symbool: A×m×s;
1 = 1 coulomb meter
ampere metre squared: zie ampère meterkwadraat
ampere minute: zie ampère minuut
ampère minuut: naast het SI toegestane eenheid van (elektrische) lading;
symbool: A×min;
1 = 1 ampere minute (E.);
1 = 60 ampère seconde of coulomb
ampère per duim: Amerikaanse en Engelse eenheid van magnetische veldsterkte;
symbool: A/in;
1 = 1 ampere per inch (E.);
1 = 33,970.1 ampère per meter
ampere per inch: afkorting: api;
symbool: A/in;
zie ampère per duim
ampère per kilogram: symbool: A/kg;
zie coulomb per kilogram seconde
ampère per kilogram meterkwadraat seconde: symbool: Akg^-1m²s;
1 = 1 coulomb meterkwadraat per kilogram
ampère per kilogram seconde: symbool: Akg^-1s;
1 = 1 coulomb per kilogram
ampère per kubieke meter seconde: symbool: Am^-3s;
1 = 1 coulomb per kubieke meter
ampère per meter: SI-eenheid van linear current density, lineïeke omstroming, magnetic field strength, magnetisatie, magnetization, magnetische veldsterkte, omstroming en oppervlaktestroomdichtheid, gedefinieerd als de veldsterkte in een solenoïde met een lengte van 1 meter die omstroomd wordt door 1 ampère (het product van het aantal windingen en de stroom door iedere winding);
symbool: A/m;
2,654.42×10^-9 = CGSe-eenheid van magnetische veldsterkte;
0,001 = CGSm-eenheid van magnetisatie;
1 = 1 ampere-turn per metre (E.);
1 = 1 newton per weber;
33,970.1 = 1 ampère per duim (Amerika;
Engeland)
10³/(4*) of ± 79,577.5 * biot per centimeter of oersted;
29.979.200 = 1 CGSe-eenheid van magnetisatie
ampere per square inch: symbool: A/in²;
afkorting: a.p.s.i.;
zie ampère per vierkante duim
ampere per square metre: symbool: A/m²;
zie ampère per vierkante meter
ampere per square metre kelvin squared: zie ampère per vierkante meter kelvintweede
ampère per vierkante duim: eenheid van stroomdichtheid;
symbool: A/in²;
1 = 1 ampere per square inch (E.);
1 = 1.550,00 père per vierkante meter
ampère per vierkante meter: SI-eenheid van stroomdichtheid;
symbool: A/m²;
1 = 1 ampere per square metre (E.);
1.550,00 = 1 ampère per vierkante duim (Engeland);
100.000 = 1 abampère per vierkante centimeter
ampère per vierkante meter kelvintweede: SI-eenheid van de constante van Richardson;
symbool: A/(m²×K²);
1 = 1 ampere per square metre kelvin squared
ampère per vierkante meter seconde: symbool: Am^-2s;
1 = 1 coulomb per vierkante meter
ampere per volt: zie ampère per volt
ampère per volt: SI-eenheid van elektrische geleiding;
symbool: A/V;
1 = 1 ampere per volt (E.) of siemens
ampere per weber: zie ampère per weber
ampère per weber: symbool: A/Wb;
1 = 1 ampere per weber (E.) of reciprocal henry
ampère reactief: zie volt ampère reactief
ampere second: zie ampère seconde
ampère seconde: SI-eenheid van (elektrische) lading;
symbool: A×s;
1 = 1 ampere second (E.) of coulomb;
60 = 1 ampère minuut
ampère secondederde: zie per ampère secondederde
ampère seconde per volt: symbool: A×s/V;
1 = 1 farad
ampere square metre: zie ampère vierkante meter
ampere square metre per joule second: zie ampère vierkante meter per joule seconde
ampère-tour (F.): symbool: At;
zie ampère winding
ampere-turn: afkortingen: At of A-turn;
zie ampère winding
ampere-turn per metre: symbool: At/m;
1 = 1 ampère per meter (zie aldaar)
ampère uur: in Van Dale ten onrechte gespeld als ampère-uur;
conform overeenkomstige constructies als ampère seconde en kilowatt uur (in Van Dale kilowattuur) behoren dergelijke woordgroepen, die een product verbeelden (in casu ampère x uur), niet aaneen te worden geschreven;
definitie: 1 ampère gedurende 1 uur;
naast het SI toegestane eenheid van elektrische lading;
symbool: A×h (ook Ah, ah en a-h);
0,000.27~ = 1 coulomb;
1 = 1 ampere hour (E.);
1 = 3.600 ampère seconde of coulomb
ampère vierkante meter: SI-eenheid van magnetisch moment van een deeltje, magneton van Bohr en nucleair magneton;
symbool: A×m²;
1 = 1 ampere square metre (E.);
1 = 1 vierkante meter per ampère of joule per tesla
ampère vierkante meter per joule seconde: SI-eenheid van gyromagnetische coëfficiënt;
symbool: A×m²/(J×s);
1 = 1 ampere square metre per joule second (E.) of coulomb per kilogram of per seconde per tesla
ampère winding: obsolete eenheid van magnetomotorische kracht, gedefinieerd als het aantal windingen van een spoel maal de stroom (in ampère) die door de spoel stroomt;
symbool: At of Aw;
1 * 1 ampère;
1 = 1 ampère-tour (F.);
1 = 1 ampere-turn (E.);
1 = 1 amperewindung (D.)
amperewindung (D.): afkortingen: Aw en A.W.;
zie ampère winding
amphora: Romeinse inhoudsmaat (ontleend aan het Grieks *) voor vloeistoffen, scheepsladingen en dergelijke, ook gebezigd als gewichtseenheid;
pas in de tijd van Cicero kwam deze benaming in zwang;
in vroeger tijden werd deze maat aangeduid als quadrantal (in verband met de definiëring ervan als de inhoud van een kubus met een ribbe van een voet);
ook genaamd cadus;
in het Grieks werd deze maat betiteld als * (transcriptie: ceramium);
1 = 0,026.263 m³ (Rome);
1 = 0,058.1 m³ (wijn) (Venetië);
1 = 0,634.436 m³ (vloeistoffen, behalve wijn) (Venetië);
1 = 2/3 Attische metretes (Griekenland);
1 = 1 Attisch talent (gewicht) (Rome);
1 = 1½ Griekse metretes (Rome);
1 = 2 urna (Rome);
1 = 3 modius (Rome);
1 = 4 biconzia (vloeistoffen, behalve wijn) (Venetië);
1 = 6 semodius (Rome);
1 = 8 congius (Rome);
1 = 22,936.8 Pruisische quart (Rome);
1 = ± 26 kg (scheepsladingen) (Rome);
1 = 48 sextarius (Rome);
1 = 80 pond (scheepsladingen) (Rome);
1 = 96 hemina (Rome);
1 = 192 quartarius (Rome);
1 = 384 acetabulum (Rome);
1 = 576 cyathus (Rome);
1 = 1.324 Parijse kubieke duim (Rome);
1 = 1.718 à 2.033 (gemiddeld ± 1.950) Parijse kubieke duim (Attica);
1½ = 1 Attische metretes (Rome);
2½ = 1 Syrische metretes (Rome);
6 = 1 Attische medimnus (Rome);
20 = 1 culeus (Rome);
20½ = 1 culeus (bij Cato) (Rome);
zie ook Attische –, Griekse –, Romeinse –, Venetiaanse –
amplitude: zie neper
amplitude level difference: zie verschil in amplitudeniveau
amplitudeniveau: zie verschil in amplitudeniveau
Am^-3s: ampère per kubieke meter seconde
Am^-2s: ampère per vierkante meter seconde
A×m×s: ampère meter seconde
Amstellandse maat: vlaktemaat;
1 = 500 Amsterdamse vierkante roede;
1 = 6.773,9 m²
Amstellandse morgen: zie Amsterdamse morgen
Amsterdam: zie Amsterdams(e) ..., Brugse el
Amsterdams aam: inhoudsmaat voor zaadolie, Rijnse wijn en andere vloeistoffen;
ook een gewichtseenheid voor vis;
1 = 0,143.9 m³ (Rijnse wijn);
1 = 0,145.522 m³ (olie);
1 = 0,155.22 m³ (wijn);
1 = 0,222.62 m³ (brandewijn);
1 = 2/3 okshoofd;
1 = 4 anker;
1 = 20 vier(t)el (Rijnse wijn);
1 = 60 stoop (zaadolie);
1 = 64 stoop;
1 = 120 mengel (Rijnse wijn, zaadolie);
1 = 128 mengel;
1 = 176 of 180 fles;
1 = 200 kg (vis);
1½ = 1 okshoofd;
6 = 1 vat
Amsterdams aas: gewichtseenheid;
1 = 0,000.048.250.976.56 kg;
32 = 1 engels;
10.240 = 1 pond (waaggewicht)
Amsterdamse achel: inhoudsmaat;
2 = 1 zak;
4 = 1 vat (zout)
Amsterdamse achtel: inhoudsmaat voor groenten, bier en cognac;
gewichtseenheid voor boter;
1 = 0,012.5 m³;
1 = 20 kg (boter);
2 = 1 vierdevat (boter)
Amsterdamse achtste: lengtemaat (sc. achtste duim);
8 = 1 duim;
88 = 1 voet;
1.144 = 1 roede
Amsterdamse achtste duim: zie Amsterdamse achtste
Amsterdams anker: inhoudsmaat voor olie, wijn, vis, ansjovis en dergelijke;
ook als gewichtseenheid gebruikt;
1 = 0,036.38 m³;
1 = 0,038.806.0 m³;
1 = 2 steekan;
1 = 16 stoop;
1 = 32 kan, kruik of mengel;
1 = 44 fles (waarop 1 extra fles werd toegegeven);
1 = 44 gewone fles (ook 45 fles);
1 = 50 kg (= 1 fust ansjovis);
1 = 64 pint;
1 = 256 mutsje;
4 = 1 aam;
6 = 1 okshoofd;
24 = 1 vat
Amsterdamse bak: inhoudsmaat voor droge waren en vloeistoffen;
± 4.000 = 1 m³ (droge waren);
8.000 = 1 m³ (vloeistof)
Amsterdamse bierton: zie Amsterdamse ton (bier)
Amsterdamse centenaar: gewichtseenheid;
1 = 100 pond
Amsterdamse diameterpalm: lengtemaat;
1 = 0,030.402 meter
Amsterdamse duim: lengtemaat;
1 = 0,025.73 meter;
1 = 8 achtste;
10[3/4] = 1 Haarlemse voet;
10,79 = 1 Hoornse stadsvoet;
10,84 = 1 Friese scheepsvoet (zie aldaar);
11 = 1 voet;
11 = 1 Doetinchemse voet;
11,42: zie Friese houtvoet;
11[3/4] = 1 Monnickendamse voet;
12 = 1 duimstok (te Gelkens en Peulwijk);
12: zie 's-Graveland;
143 = 1 roede;
zie ook Zwollerkerspel
Amsterdamse el: lengtemaat (ook in West-Indië;
1 = 0,687.815 meter;
1 = 4 verrel (fluweel);
1 = 16 taille;
1,453.5 = 1 meter
Amsterdamse emmer: inhoudsmaat;
1 = 0,014.74 m³;
7½ = 1 waterton
Amsterdams engels: gewichtseenheid;
1 = 0,001.544.031.25 kg;
1 = 32 aas;
10 = 1 lood;
20 = 1 Amsterdams of oudhollands ons;
320 = 1 pond (waaggewicht)
Amsterdamse fles: inhoudsmaat;
1 = 0,000.75 of 0,000.8 m³;
11 = 1 kwartanker (wijn);
44 of 45 = 1 anker;
176 of 180 = 1 aam;
264 of 270 = 1 okshoofd
Amsterdams fruitton: zie Amsterdamse ton (fruit)
Amaterdams gewicht: omstreeks 1630 ontstaan door verzwaring van het Troois gewicht (verschil van 40 aas);
aanvankelijk was alleen het waaggewicht verzwaard;
eenheid voor het wegen van zijde (kleinhandel) en koffie en thee;
zie ook Brabants gewicht, Hollands Troois gewicht, medicinaal gewicht
Amsterdamse gewone fles: inhoudsmaat;
44 = 1 anker
Amsterdams graanlast: inhoudsmaat;
1 = 1 Monnickendams graanlast;
1 = 3,003.91 m³;
1 = 24 ton;
1 = 27 mud;
1 = 36 zak;
1 = 108 schepel
Amsterdams haringlast: inhoudsmaat voor vissersschepen;
1 = 1,694 m³ (last van 14 ton)
1 = 12 ton (haring);
1 = 14 (haring)ton (zeestuks);
1 = 21 (haring)ton (verpakt);
1 = 48 kinnetje (haring)
Amsterdamse harington: inhoudsmaat;
1 = 0,121.01 m³;
1 = 1,452 m³ (last van 21 ton);
14 = 1 haringlast (zeestuks);
21 = 1 haringlast (verpakt)
Amsterdamse hoed: inhoudsmaat (van verschillende grootte) voor kalk, steenkolen en graan;
voor de steenkolenmaat worden twee grootten opgegeven;
1 = 0,970.87 of 0,981.6 à 0,981.7 m³ (kalk);
1 = 1,172.1 (ook 1,172.4 of 1,6) m³ (steenkolen);
1 = 8 ton (kalk);
1 = 38 maat (steenkolen);
1 = 57 steek (steenkolen);
1 = 64 kinnetje (kalk);
1 = 960 kop (kalk);
1 = 1.200 à 1.280 kg (steenkolen)
Amsterdamse houtvadem: inhoudsmaat;
1 = 36 vierkante voet x de lengte van het hout
Amsterdamse houtvoet: lengtemaat;
zie Nijmegen
Amsterdamse kalkton: inhoudsmaat;
1 = 2 kinnetje
Amsterdamse kan: inhoudsmaat (ook mengel);
1 = 2 kopje, pint of pintje;
1 = 4 oort;
2 = 1 stoop;
7½ = 1 viertel (vloeistoffen);
32 = 1 anker
Amsterdams karaatgewicht: gewichtseenheid;
1 = 0,000.205.7 kg
Amsterdams kinnetje: inhoudsmaat van uiteenlopende grootte;
1 = 0,007.696.3 of 0,007.97 m³ (biksteen);
1 = 0,015.34 m³ (kalk);
1 = ± 0,039 m³ (bier);
1 = 8 kop (biksteen);
1 = 15 kop (kalk);
2 = 1 kalkton;
2 = 1 vat (bier);
4 = 1 ton (haring);
8 = 1 ton (kalk);
48 = 1 haringlast;
64 = 1 hoed (kalk)
Amsterdamse kop: inhoudsmaat;
1 = 0,000.61 of 0,000.856 à 0,000.87 m³;
1 = 0,000.996 m³ (biksteen);
1 = 0,001.02 m³ (kalk);
5 = 1 spint;
8 = 1 kinnetje (biksteen);
8 = 1 vierdevat;
15 = 1 kinnetje (kalk);
32 = 1 korenschepel (volgens een keur van 1760);
32 = 1 schepel;
48 = 1 vat (melk);
96 = 1 zak;
128 = 1 mud;
272 = 1 ton (fruit);
960 = 1 hoed (kalk);
1.653 = 1 m³;
3.456 = 1 last
Amsterdams kopje: inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook pint of pintje);
2 = 1 kan
Amsterdamse korenschepel: inhoudsmaat;
1 = 0,027.405 m³;
1 = 32 kop (volgens een keur van 1760)
Amsterdamse kroes: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 2 mengel
Amsterdamse kruik: inhoudsmaat;
32 = 1 anker
Amsterdamse kubieke achtste: inhoudsmaat (sc. kubieke achtste duim);
512 = 1 kubieke duim
Amsterdamse kubieke duim: inhoudsmaat;
1 = 0,000.017.05 m³;
1 = 512 kubieke achtste;
1.331 = 1 kubieke voet;
1.600 = 1 schepel;
2.698,13 = 1 vat (zout)
Amsterdams kubieke roede: inhoudsmaat;
1 = 2.197 kubieke voet
Amsterdamse kubieke voet: inhoudsmaat;
1 = 0,022.697.161.54 m³;
1 = 1.331 kubieke duim;
bijna 84: zie scheepslast;
125 = 1 scheepslast;
2.197 = 1 kubieke roede
Amsterdams kwart anker: inhoudsmaat voor wijn en andere vloeistoffen;
1 = 11 fles
Amsterdams last: inhoudsmaat;
1 = 1 Edammer last;
1 = 1 Monnickendams last;
1 = 1 Purmerends last;
1 = 27 mud;
1 = 36 zak;
1 = 108 schepel;
1 = 432 vierdevat;
1 = 3.456 kop
Amsterdamse lengtematen: waren vooral gebruikelijk in de scheepsbouw, terwijl de Rijnlandse maten in het bijzonder gebezigd werden bij de genie, de artillerie en bij de verpondingen;
zie ook Nijkerk
Amsterdams lood: gewichtseenheid;
1 = 0,015.440.312.5 kg;
1 = 10 engels;
2 = 1 ons;
32 = 1 pond (waaggewicht)
Amsterdams lijspond: gewichtseenheid;
1 = 7,411.356.3 of 7,421 kg;
1 = 15 pond;
20 = 1 schippond
Amsterdamse maat: inhoudsmaat;
1 = 0,030.9 m³ (steenkolen);
1 = 1½ steek;
32 = 1 hoed (steenkolen);
zie ook Nieuwpoort, Peulwijk
Amsterdamse maten: zie ook Departement der Zuiderzee,
Amsterdams medicinaal pond: gewichtseenheid;
1 = 0,369.125.79 kg
Amsterdams melkvat: zie Amsterdams vat (melk)
Amsterdams mengel: inhoudsmaat (ook kan en mingel);
1 = 0,001.199 m³ (Rijnse wijn);
1 = 0,001.21 m³ (zaadolie);
1 = 0,001.23 of 0,001.25 m³;
1 = 0,001.815 m³;
1 = 2 pint;
2 = 1 kroes;
2 = 1 stoop;
15 = 1 steekan (brandewijn);
16= 1 steekan (traan);
16 = 1 ton (bier);
16 = 1 vat (melk);
32 = 1 anker;
40 = 1 sester;
90 = 1 waterton;
93 = 1 ton (zeep);
100 = 1 okshoofd;
120 = 1 aam (Rijnse wijn);
128 = 1 aam;
192 = 1 vat (traan);
717 (wijnmaat) = 1 vat (olijfolie);
1.600 = 1 m³
Amsterdams mingel: zie Amsterdams mengel
Amsterdamse morgen: vlaktemaat, ook genaamd Amstellandse morgen;
1 = 600 vierkante roede;
1 = 8.128,660 m²;
zie ook Broek in Waterland
Amsterdamse mud: inhoudsmaat;
1 = 0,111.25 m³;
1 = 4 schepel;
1 = 16 vierdevat;
1 = 128 kop;
27 = 1 (graan)last
Amsterdams mutsje: inhoudsmaat;
1 = 0,000.15 m³;
256 = 1 anker
Amsterdams okshoofd: inhoudsmaat voor vloeistoffen als wijn, bier en brandewijn (ook oxhoofd);
1 = 0,232.83 m³;
1 = 1 vat (wijn);
1 = 1½ aam;
1 = 6 anker;
1 = 100 mengel;
1 = 264 of 270 fles;
1 = 300 kg (vis);
4 = 1 vat (wijn)
Amsterdams olijfolievat: zie Amsterdams vat (olijfolie)
Amsterdams ons: gewichtseenheid;
1 = 0,030.880.625 kg;
1 = 2 lood;
1 = 20 engels;
16 = 1 pond (waaggewicht)
Amsterdams oort: inhoudsmaat;
1 = 0,000.61 m³;
4 = 1 kan;
48 = 1 vat (melk);
1.653 = 1 m³
Amsterdamse pint: inhoudsmaat (ook kopje);
1 = 0,000.6 of 0,000.91 m³;
2 = 1 kan, mengel of mingel;
32 = 1 steekan (volgens Van Dale;
Staring vermeldt echter dat 32 pint overeenkomt met 1 ton bier = 8 steekan);
32 = 1 ton (bier);
32 = 1 vat (melk);
64 = 1 anker
Amsterdams pintje: inhoudsmaat (ook kopje);
2 = 1 kan
Amsterdams pond: gewichtseenheid;
0,95 = 1 Antwerps pond;
0,95 = 1 Bergen-op-Zooms pond;
0,95 = 1 Schoonhovens pond;
0,98 = 1 's-Heerenbergs pond (waaggewicht);
1 = 0,494.090.42 kg (waaggewicht);
1 = 0,8 Oostindische kati;
1 = 1 Blokzijls pond;
1 = 1 Bodegravens pond;
1 = 1 Kamper pond;
1 = 1 Rotterdams pond;
1 = 1 Troois pond + 40 Trooise aas;
1 = 1,05 Graafs pond;
1 = 1,05 's-Heerenbergs pond (winkelgewicht);
1 = 1,05 's-Hertogenbossch pond;
1 = 1,05 Tilburgs pond;
1 = 1,06 Leids pond;
1 = 1,08 Woudrichems pond;
1 = 16 ons;
1 = 32 lood;
1 = 320 engels;
1 = 10.240 aas;
1,25 = 1 Oostindische kati;
2 = 1 kg (in het dagelijks gebruik;
hiervan stamt de gewoonte onder een pond een gewicht van een halve kilogram te verstaan);
8 (ook wel 5, 6 of 10) = 1 steen;
15 = 1 lijspond;
75 = 1 Nederlands-Oostindische maat (zout);
100 = 1 centenaar;
125 = 1 Javaanse pikol;
300 = 1 schippond;
562½ = 1 Oostindische bâra;
2.000 = 1 Oostindisch last (ballastkoraal);
3.750 = 1 Oostindisch last;
4.000 = 1 scheepslast;
4.250 = 1 roggelast;
4.350 = 1 Nederlands-Oostindisch last (zout)
Amsterdamse pijp: inhoudsmaat voor olijfolie en andere vloeistoffen;
1 = 0,869.6 m³
Amsterdams riemduim: inhoudsmaat voor hout, gedefinieerd als een blok met een doorsnede van 1 vierkante duim bij een lengte van 1 voet;
1 = 0,000.188 m³;
1 = 1 vierkante duim bij een lengte van 1 voet
Amsterdamse roede: lengtemaat;
1 = 3,680.728.61 meter (bij een roede van 13 voet);
1 = 4,53 meter (bij een roede van 16 voet);
1 = 13 of 16 voet;
1 = 143 duim;
1 = 1.144 achtste;
zie ook Departement van den Opper-Yssel
Amsterdams roggelast: gewichtseenheid voor graan (geen inhoudsmaat);
1 = 2.099,883 kg;
1 = 4.250 pond
Amsterdamse ronde mastpalm: lengtemaat;
1 = 0,095.5 meter
Amsterdamse schacht: zie Amsterdamse schaft
Amsterdamse schaft: inhoudsmaat voor aarde of grondverzet, gedefinieerd als de inhoud van een loodrecht gegraven gat met een diepte van 1 voet en een oppervlakte van 1 vierkante roede;
ook genaamd schacht;
1 = 3,268.4 m³
Amsterdams scheepslast: gewichtseenheid en inhoudsmaat;
1 = 2 zeeton;
1 = 2,837.145 m³;
1 = 125 kubieke voet;
1 = 1.976,361.68 kg;
1 = 4.000 pond
Amsterdamse scheepston: zie Amsterdamse ton (scheepsmaat tot 1876)
Amsterdamse schepel: inhoudsmaat voor koren;
1 = 0,027.814 m³;
1 = 4 vierdevat;
1 = 4¼ vierdevat;
1 = 32 kop;
1 = 1.600 kubieke duim;
1 = 1.653,24 Rijnlandse kubieke duim;
2 = 1 zak;
3 = 1 zak;
4 = 1 mud;
4 = 1 vat (zout);
108 = 1 (graan)last
Amsterdams schippond: gewichtseenheid voor hennep en vlas;
1 = 20 lijspond;
1 = 37½ steen;
1 = 148,227.126 kg;
1 = 300 pond
Amsterdams sester: inhoudsmaat;
1 = 40 mengel;
40 = 1 m³
Amsterdams spint: inhoudsmaat;
1 = 5 kop
Amsterdamse steek: inhoudsmaat;
1½ = 1 maat;
57 = 1 hoed (steenkolen)
Amsterdamse steekan: inhoudsmaat;
1 = 0,018.759.8 m³ (brandewijn);
1 = 0,019.4 m³;
1 = 2½ viertel;
1 = 15 mengel (brandewijn);
1 = 16 mengel (traan);
1 = 32 pint (bier) (volgens Van Dale;
Staring stelt 1 steekan echter gelijk aan 4 pint);
2 = 1 anker;
8 = 1 ton (bier, houtskolen en dergelijke);
12 = 1 vat (traan)
Amsterdamse steen: gewichtseenheid voor vlas en dergelijke;
1 = 2,82 of 3,952.723.36 kg;
1 = 5, 6, 8 of 10 (doorgaans 8) pond;
37½ = 1 schippond
Amsterdamse stoop: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,002.425 m³ (zaadolie);
ook 0,002.425.375 en 0,002.45 m³;
1 = 2 kan of mengel;
16 = 1 anker;
60 = 1 aam (zaadolie);
64 = 1 aam (wijn)
Amsterdamse taille: lengtemaat;
16 = 1 el
Amsterdamse ton: inhoudsmaat van uiteenlopende grootte;
1 = 0,111.16 of 0,111.6 m³ (zeep);
1 = 0,122.7 m³ (kalk);
1 = 0,125.16 m³;
1 = 0,155.2 m³ (bier);
1 = 0,227.01 m³ (turf);
1 = 0,243.1 m³ (fruit);
1 = 1 m³ (haardas);
1 = 1,5 m³ (scheepsmaat tot 1876);
1 = 1,727.1 m³ (houtskolen);
1 = 4 kinnetje (haring);
1 = 8 kinnetje (kalk);
1 = 8 steekan (bier en houtskolen);
1 = 8 Dordtse kit (bier);
1 = 16 mingel (bier);
1 = 32 pint (bier);
1 = 34 vierdevat (fruit);
1 = 93 mingel (zeep);
1 = 272 kop (fruit);
8 = 1 hoed (kalk);
12 = 1 haringlast;
14 = 1 haringlast (zeestuks);
21 = 1 haringlast (verpakte haring);
24 = 1 graanlast
Amsterdamse turfton: zie Amsterdamse ton (turf)
Amsterdamse vadem: lengtemaat;
was zeer gebruikelijk in de zeevaart en in de lijnbanen (touwslagerijen);
1 = 1,698.78 meter (ook in Oost-Indië);
1 = 6 voet (ook in Oost-Indië);
125, 130 of 150 = 1 kabellengte
Amsterdams vat: inhoudsmaat van onderscheidene grootte voor melk, olijfolie, traan, wijn, zout en dergelijke;
1 = 0,029.04 m³ (melk);
1 = 0,184.04 m³ (zout);
1 = 0,187.09 m³ (zout);
1 = 0,232.83 m³ (traan);
1 = 0,735 m³ (olijfolie);
1 = ± 0,913 m³ (wijn) (waarschijnlijk onjuist);
1 = 0,931.340 m³ (wijn);
1 = 1 okshoofd (wijn);
1 = 2 kinnetje (bier);
1 = 2 zak (zout);
1 = 4 achel (zout);
1 = 4 okshoofd;
1 = 4 schepel (zout);
1 = 6 aam;
1 = 12 steekan (traan);
1 = 16 mengel;
1 = 24 anker;
1 = 32 pint;
1 = 48 kop of oort;
1 = 192 mengel (traan);
1 (olijfolie) = 717 mingel (wijnmaat);
1 = 2.698,13 kubieke duim (zout)
Amsterdamse verrel: lengtemaat;
4 = 1 el (fluweel)
Amsterdams vierdevat: gewichtseenheid voor boter;
inhoudsmaat (ook spint en vierde vat);
1 = 0,006.95 m³;
1 = 2 achtel (boter);
1 = 8 kop;
1 = 40 kg (boter);
4 = 1 schepel;
4¼ = 1 schepel;
12 = 1 zak;
16 = 1 mud;
34 = 1 ton (fruit);
432 = 1 last
Amsterdamse vierel: zie Amsterdamse viertel
Amsterdamse vierkante achtste: vlaktemaat (verkorte vorm van vierkante achtste duim);
64 = 1 vierkante duim
Amsterdams vierkant achtste deel: vlaktemaat;
64 = 1 vierkante duim
Amsterdamse vierkante achtste duim: zie Amsterdamse vierkante achtste
Amsterdamse vierkante duim: vlaktemaat;
1: zie ook Amsterdamse riemduim;
1 = 64 vierkante achtste;
1 = 64 vierkant achtste deel;
121 = 1 vierkante voet
Amsterdamse vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 13,547.776.9 of 15,31 m²;
1 = 169 vierkante voet;
500 = 1 Amstellandse maat;
600 = 1 morgen;
zie ook Amsterdamse schaft
Amsterdamse vierkante voet: vlaktemaat;
1 = 121 vierkante duim;
36: zie houtvadem;
144 = 1 vierkante roede (te Barsingerhorn);
169 = 1 vierkante roede
Amsterdamse viertel: inhoudsmaat (ook vierel);
1 = 0,007.195 m³ (Rijnse wijn, Amsterdam);
1 = 0,007.5 m³ (Amsterdam);
1 = 1 zak (droge waren);
1 = 7½ kan (vloeistoffen);
2½ = 1 steekan;
20 = 1 aam (Rijnse wijn)
Amsterdamse voet: lengtemaat;
1 = 0,283.133 meter (volgens Aeneae, welke waarde door Van Swinden is overgenomen en waarvan ook in dit lexicon is uitgegaan voorzover het opgaven van Van Swinden betreft);
1 = 1 Barneveldse voet;
1 = 11 duim;
1 = 88 achtste;
6 = 1 vadem (dieplood) (ook in Oost-Indië);
12 + 1 duim = 1 Haringhuizerse zeedijk;
12 + 3½ duim = 1 Barsingerhornse zeedijk;
13 = 1 roede;
13 + 3½ duim = 1 Westfriese zeedijk;
13½ = 1 turfroede (te Steenwijkerkarspel);
14 = 1 Harderwijkse roede;
16 = 1 roede;
16 = 1 Mastenbroekse roede;
16 = 1 Sallandse roede (zie sub Departement van de Monden van den Yssel);
16,636.78 = 1 Twentse roede (zie sub Zwolse roede);
19 = 1 Mastenbroekse schacht;
zie ook Amsterdamse riemduim, Amsterdamse schaft, Apeldoorn, Arnhemse voet, Bergen op Zoom, Departement van de Monden van den Yssel, Departement van den Opper-Yssel, Doesburgse voet, Doetinchemse voet, Doornspijk, Elburg, Elburgse voet, Epe (Gld.), Geersdijk, Grave, Groenlo, Hardenberg, Hattemse voet, Heerde, Hoevelaken, Lochemse roede, St. Maartensdijk, Middelie en Akswijk, Mijdrechtse voet, Oldebroek, Puttense voet (Veluwe), Salland, Steenwijkerkarspel, Tiel, Vlielandse voet, Wageningen, Wilnis
Amsterdams waaggewicht: gewichtseenheid, omstreeks 1630 ontstaan door verzwaring van het Troois gewicht (verschil 40 aas);
1 = 1 Zutphens pond;
zie ook Amsterdams gewicht
Amsterdams waagpond: gewichtseenheid;
1 = 0,494.090.42 kg
Amsterdamse waterton: inhoudsmaat (bij waterwerken in een afwijkende grootte);
1 = 0,110.565 m³;
1 = 0,185.5 m³ (bij waterwerken);
1 = 6 Rijnlandse kubieke voet (bij waterwerken);
1 = 7½ emmer;
1 = 90 mengel
Amsterdamse zak: inhoudsmaat;
1 = 0,083.5 m³;
1 = 1 viertel (droge waren);
1 = 2 achel of schepel;
1 = 3 schepel;
1 = 12 vierdevat;
1 = 96 kop;
2 = 1 vat (zout);
36 = 1 (graan)last
Amsterdamse zeepton: zie Amsterdamse ton (zeep)
Amsterdamse zeeton: gewichtseenheid;
1 = 988,180.84 kg;
2 = 1 scheepslast
Amsterdams zoutvat: zie Amsterdams vat (zout)
amu: atomic mass unit
a.m.u.: atomic mass unit
an: zie jaar
analytische formules: zie cirkel, ellips, hyperbool, parabool, rechte
ancien (F.): zie lieue ancienne (F.)
Ancien Régime: zie Frans geldstelsel
Ancona: Italiaanse kustplaats aan de Adriatische Zee;
zie Anconese ...
Anconese rubbio grande: vlaktemaat;
1 = 850 vierkante roede
Anconese rubbio medio: vlaktemaat;
1 = 700 vierkante roede
Anconese rubbio piccolo: vlaktemaat;
1 = 625 vierkante roede
Anconese vierkante roede: vlaktemaat;
625 = 1 rubbio piccolo;
700 = 1 rubbio medio;
850 = 1 rubbio grande
andante: tempoaanduiding in de muziek, gesteld op 76 tot 108 slagen per minuut (langzaam en rustig);
zie ook andantino, metronoom
andantino: tempoaanduiding in de muziek (iets langzamer dan andante)
den Andel: lengtematen: 1 roede = 14 voeten en 6 duimen = 4,236.85 meter;
voorts noteert Van Swinden: “roede XIV v[oet] 6 d[uim] 4,241 [meter];
buitendijks: roede XVI v[oet] 4,680 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “juck (300 vierk[ante] r[oede];
r[oede] XIV [voet] 6 d[uim]) 5.396,5 [vierkante meter];
buitendijks (juck 240 vierk[ante] r[oede];
r[oede] XVI [voet] 5.256,6 [vierkante meter] [dito]”.
anderhalf: het getal 1½ (vergelijk termen als derdehalf enz.)
Andorrese diner: zilveren munt (stukken van 25 en 50 diner);
niet in omloop
Andorrees geldstelsel: de officiële munt is de Franse franc en de Spaanse peseta;
de eigen munt (diner) is niet in omloop
andriesgulden: gouden munt met de afbeelding van Sint Andreas, geslagen in de Bourgondische Nederlanden van 1474 tot 1491 en van 1567 tot 1571
angle: zie right angle
angli: lengtemaat;
1 = 1 ungulla of ungullee (Engels-Indië);
48 = 1 guz (Engels-Indië);
zie ook Engels-Indische –
Angolese centavo: munteenheid;
5 = 1 macuta;
100 = 1 escudo
Angolese escudo: munteenheid;
1 = 100 centavo
Angolese macuta: munteenheid;
1 = 5 centavo
ångström: niet tot het SI behorende lengteëenheid, gebruikelijk in de kristallografie en de spectroscopie;
zonder toegestane decimale veelvouden of delen en niet toegestaan in afgeleide eenheden;
bij voorkeur om te rekenen in nanometer;
symbool: Å;
10^-5 = 1 X;
1 = 10^-10 meter;
1 = 1 ångström unit (E.);
10 = 1 nanometer;
10¹⁰ = 1 meter
ångström unit: afkorting: ÅU;
zie ångström
Anguilla: een der Benedenwindse Eilanden;
geldstelsel: 1 Oostcaraïbische dollar = 100 cent;
zie ook Engelse Antillen
angulaire kruissectie: = angular cross section (E.);
eenheid: barn per steradiaal;
zie ook spectrale –
angular acceleration: zie hoekversnelling
angular cross section: zie angulaire kruissectie
angular velocity: zie hoeksnelheid
anguli: zie tala
Anhalt: oude Pruisische maten;
geldstelsel: munten van 2, 3, 5, 10 en 20 mark (hertog Friedrich I, 1871-1904);
zie Anhalter ...
Anhalter decimalfuss: lengtemaat;
1 = 0,376.624.2 meter;
1 = 10 duim
Anhalter duim: lengtemaat;
1 = 0,037.662.42 meter;
10 = 1 decimalfuss
Anhalter ell: lengtemaat;
1 = 0,635.9 meter
Anhalter geldstelsel: voor 1857: thaler = 24 gute groschen à 12 pfennig;
na 1857: vereinsmünze met 30 thalervoet
Anhalter gewichtseenheden: overeenkomstig de Pruisische eenheden
Anhalter gute groschen: zie Anhalter geldstelsel
Anhalter köthen: zie Anhalter scheffel
Anhalter pfennig: zie Anhalter geldstelsel
Anhalter scheffel: inhoudsmaat (ook köthen;
1 = 0,007.140.96 of 0,057.13 m³
Anhalter thaler: zie Anhalter geldstelsel
Anhalter voet: lengtemaat;
7 = 1 Harzgeroder lachter
Anjum: volgens Van Swinden geeft de “Commissie” de volgende lengtematen op:
“[roede van XII hout voeten 3,552 [meter];
XIII [idem] 3,848 [meter];
XIV [idem] 4,144 [meter]”;
pondemaat: respectievelijk 3.048, 3.552 en 4.121 m²
anker: als inhoudsmaat voor ansjovis, olie, vis, wijn en dergelijke:
1 = 0,033.679.8 m³ (Saksen);
1 = 0,036.228 m³ (Mecklenburg-Schwerin);
1 = 0,036.375.25 m³ (Lübeck);
1 = 0,036.38 m³ (Amsterdam);
1 = 0,036.384.833 m³ (Saksen-Gotha);
1 = 0,036.896.82 m³ (Rusland);
1 = 0,037.157.5 m³ (Lippe);
1 = 0,037.437.139 m³ (Denemarken);
1 = 0,037.473.76 m³ (Brunswijk);
1 = 0,038.609.302 m³ (Noorwegen);
1 = 0,038.806.0 m³ (Amsterdam);
1 = 0,038.939.569 m³ (Hannover);
1 = 0,038.939.57 m³ (Hamburg);
1 = 0,039.257.836.5 m³ (Zweden);
1 = 2 steekan (Amsterdam;
Rusland);
1 = 10 stübchen (Hannover);
1 = 15 kan (Zweden);
1 = 16 stoop (Amsterdam);
1 = 26 kanne (Oldenburg);
1 = 27 kan (Lippe);
1 = 32 kan, kruik of mengel (Amsterdam);
1 = 44 gewone fles (Amsterdam);
1 = 45 fles (Amsterdam);
1 = 64 pint (Amsterdam);
1 = 104 orth (Oldenburg);
1 = 256 mutsje (Amsterdam);
2 = 1 eimer (Saksen;
Saksen-Gotha);
3 = 1 ton (vis) (Noorwegen);
4 = 1 aam (Amsterdam;
Denemarken);
4 = 1 ohm (Lippe);
6 = 1 okshoofd (Amsterdam;
Brunswijk;
Denemarken);
12 = 1 pipe (Rusland);
16 = 1 legger (Zuid-Afrika);
24 = 1 fad (Denemarken);
24 = 1 fuder (Bremen;
Hamburg;
Hannover;
Lübeck;
Mecklenburg-Schwerin);
24 = 1 stukvat;
24 = 1 vat (Amsterdam);
als gewichtseenheid:
1 = 50 kg (= 1 fust ansjovis, Amsterdam);
zie ook Amsterdams –, Bremer –, Brunswijker –, Deens –, Hamburger –, Hannover –, kwart–, Lipper –, Lübecker –, Mecklenburg-Schweriner –, Noors –, Oldenburger –, Russisch –, Saksisch –, Zuidafrikaans –, Zweeds –
anna: inhoudsmaat en munteenheid;
1 = 4 baiza (Oman);
1 = 4 peiza (Bengalen);
1 = 4 pice (Pakistan);
1 = 5 punt (Bengalen)
1 = 8 adhela (Bengalen);
1 = 12 pai (India);
1 = 12 pia (Bengalen);
1 = 16 chaldron (Bengalen);
1 = 32 doemree (Bengalen);
1 = 64 adhi (Bengalen);
1 = 100 parah (Bombay;
zout);
1 = 100 pie (Bhoetan);
1 = ± 224 cowry (Bengalen);
16 = 1 compagniesroepy (Engels-Indië);
16 = 1 räsch (Bombay);
16 = 1 roepia (Birma;
Bhoetan;
India);
16 = 1 roepy (Zanzibar);
16 = 1 rupee (Pakistan);
zie ook Bahawalpur, Bengaalse –, Bhoetanse –, Birmaanse –, Engels-Indische –, Gwalior, Hyderabad, India, Indore, Jaipur, Mewar Udaipur, Oman, Pakistan, Sailana, Zanzibarse –
Annam: het tegenwoordige Viëtnam;
de Europeanen gebruikten hier hoofdzakelijk Engelse en oude Franse maten, alsmede het Chinese handelsgewicht;
zie Annamese ...
Annamese ai: kleinste Annamese gewichtseenheid;
1 = 3,905×10^-11 kg;
10 = 1 tran
Annamese can: zie Annamese kahn
Annamese chau: gewichtseenheid;
1 = 3,905×10^-8 kg;
1 = 10 huy;
10 = 1 hot
Annamese dam: wegmaat;
1 = 2 li;
1 = 890,38 meter
Annamese dinhvang: zie Annamese luong
Annamese dong: gewichtseenheid;
munteenheid (ook sapek);
1 = 0,003.905 kg;
1 = 10 fahn;
10 = 1 luong;
60 = 1 mottiën;
160 = 1 kahn;
600 = 1 kwan
Annamese donga: zinken munt met een gewicht van 0,003.905 kg
Annamese düong: lengtemaat (ook truong);
1 = 10 thuok (handelsmaat)
Annamese el: zie Annamese thuok
Annamese fahn: lengtemaat en gewichtseenheid;
1 = 0,000.390.5 kg;
1 = 10 li;
10 = 1 dong;
100 = 1 thuok
Annamees geldstelsel: naast de eigen munten circuleerde ook de Mexicaanse dollar
Annamese gon: lengtemaat;
1 = 300 thuok (handelsmaat)
Annamese graanmaten: van zeer uiteenlopende grootte;
zie Annamese hao
Annamese hao: graanmaat;
gewichtseenheid;
1 = 3,905×10^-6 kg;
1 = 0,028 m³;
1 = 10 hot (gewichtseenheid);
10 = 1 li (gewichtseenheid)
Annamese hot: gewichtseenheid;
1 = 3,905×10^-7 kg;
1 = 10 chau;
10 = 1 hao
Annamese huy: gewichtseenheid;
1 = 3,905×10^-9 kg;
1 = 10 tran;
10 = 1 chau
Annamese kahn: gewichtseenheid (ook can of pond);
1 = 0,624.8 kg;
1 = 16 luong;
1 = 160 dong;
150 = 1 pîkoel (suiker);
500 = 1 kwan
Annamese kätti: gewichtseenheid;
1 = 16 tehl;
100 = 1 pîkoel
Annamese käwä: lengtemaat (ook thaht);
1 = 30 thuok (handelsmaat)
Annamese kleine li: lengtemaat;
1.000 = 1 thuok
Annamese kwan: inlandse gewichtseenheid;
munteenheid (verdeeld in 10 mottiën à 60 dong of sapek);
1 = 5 ta;
1 = 10 linh;
1 = 50 yen;
1 = 312,4 kg;
1 = 500 kahn;
1 = 600 dong of sapek;
1: zilveren munt met een gewicht van 0,004.8 kg (in 1902 bedroeg de waarde ervan ongeveer een halve gulden);
vroeger bevatte deze munt 0,013.22 kg fijnzilver en was de waarde dienovereenkomstig hoger;
2: zilveren munt met een gehalte van 67 à 75%;
10: gouden munt, genaamd chouc, met een gehalte van 75,65% (in 1902 bedroeg de waarde ervan ongeveer 5 gulden)
Annamese li: lengtemaat en gewichtseenheid;
1 = 0,000.039.05 kg;
1 = 10 hao;
1 = 445,19 meter;
10 = 1 fahn
Annamese linh: gewichtseenheid;
10 = 1 kwan
Annamese luong: gewichtseenheid;
voor goudstaven wordt deze maat ook aangeduid als dinhvang;
1 = 0,039.05 kg;
1 = 10 dong;
10 = 1 nen;
16 = 1 kahn
Annamese mâu: lengte- en vlaktemaat;
1 = 24,53 m²;
1 = 72,75 meter;
1 = 80,025 meter (in sommige provincies);
1 = 150 thuok (bouw- en veldmaat);
1 = 165 thuok (in sommige provincies)
Annamese mottiën: munteenheid;
1 = 60 dong of sapek;
10 = 1 kwan
Annamese nen: gewichtseenheid;
1 = 0,390.5 kg;
1 = 10 luong
Annamese ngu: lengtemaat;
1 = 2,425 (in sommige provincies 2,667.5) meter;
1 = 5 thuok (bouw- en veldmaat);
1 = 5½ thuok (in sommige provincies)
Annamese pîkoel: gewichtseenheid, onder meer voor suiker;
1 = 60,479 kg;
1 = 100 kätti;
1 = 150 kahn (suiker)
Annamees pond: zie Annamese kahn
Annamese sao: lengtemaat;
1 = 7,275 (in sommige provincies 8,002.5) meter;
1 = 15 thuok (bouw- en veldmaat);
1 = 16½ thuok (in sommige provincies)
Annamese sapek: munteenheid;
zie Annamese dong
Annamese ta: gewichtseenheid;
5 = 1 kwan
Annamese tahk: lengtemaat;
10 = 1 thuok
Annamese tehl: gewichtseenheid;
16 = 1 kätti
Annamese thaht: zie Annamese käwä
Annamese theok: zie Annamese thuok
Annamese thuok: lengtemaat van uiteenlopende grootte (ook genaamd el of theok);
bouw- en veldmaat;
marinemaat;
1 = 0,405 à 0,64 meter (in de zuidelijke streken);
1 = 0,425 meter (marinemaat);
1 = 0,485 meter (bouw- en veldmaat);
1 = 0,638.8 meter (handelsmaat);
1 = 10 tahk;
1 = 100 fahn;
1 = 1.000 kleine li;
5 = 1 ngu (bouw- en veldmaat);
5½ = 1 ngu (in sommige provincies);
10 = 1 düong (handelsmaat);
15 = 1 sao (bouw- en veldmaat);
16½ = 1 sao (in sommige provincies);
30 = 1 käwä (handelsmaat);
150 = 1 mâu (bouw- en veldmaat);
165 = 1 mâu (in sommige provincies);
300 = 1 gon (handelsmaat)
Annamese tran: gewichtseenheid;
1 = 3,905×10^-10 kg;
1 = 10 ai;
10 = 1 huy
Annamese truong: zie Annamese düong
Annamese yen: gewichtseenheid;
50 = 1 kwan
St. Annaparochie: volgens Van Swinden geeft de “Commissie” als roedemaat op: 3,897 meter;
pondemaat: 3.648 m²
année (F.): zie jaar
année de lumière (F.): afkorting: a.l.;
zie lichtjaar
année bissextile (F.): zie schrikkeljaar
annual limit of intake: afkorting: ALI;
röntgenologisch begrip, gedefinieerd als de hoeveelheid radioactiviteit (uitgedrukt in becquerel) die een effectief lichaamsdosisequivalent geeft die gelijk is aan de maximaal toelaatbare dosis;
zie ook derived air concentration
anode: zie elektronenbuis
ansjovis: zie Amsterdams anker
antenne: elektrotechnisch symbool: *
anticonceptie: zie zwangerschapscijfer
Antigua: een der Benedenwindse Eilanden;
zie Antiguese ..., Engelse Antillen
Antiguese cent: munteenheid;
100 = 1 Oostcaraïbische dollar
Antillen: zie Engelse Antillen, Nederlandse Antillen
Antilles Britanniques (F.): zie Engelse Antillen
Antilles Danoises (F.): zie Deens West-Indië
Antilles Néerlandaises (F.): zie Nederlandse Antillen
Antiochisch tetradrachmon: munt, volgens Pollux overeenkomend met 3 Romeinse denarius
Antoninianus: zie argenteus Antoninianus
Antwerpse aam: zie Antwerpse aime
Antwerpse aime: inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook aam);
1 = 0,137.4 (meer algemeen 0,142.19) m³;
1 = 50 stoop;
1 = 100 pot
Antwerpse bunder: vlaktemaat;
1 = 400 vierkante roede;
1 = 13.161 m²
Antwerpse duim: lengtemaat;
1 = 0,026.072 meter;
11 = 1 voet
Antwerpse el: lengtemaat voor wol, zijde en dergelijke (van uiteenlopende grootte);
1 = 0,684.4 meter (wol);
1 = 0,694.1 meter (zijde)
Antwerps last: inhoudsmaat;
1 = 37½ viertel
Antwerps lood: gewichtseenheid;
32 = 1 pond
Antwerps meuken: inhoudsmaat;
4 = 1 rasière
Antwerpse pint: inhoudsmaat;
1 = 2 uper;
2 = 1 pot
Antwerps pond: gewichtseenheid;
1 = 0,469.385 kg;
1 = 0,95 Amsterdams pond;
1 = 0,95 Bergen-op-Zooms pond;
1 = 1 Delfts pond;
1 = 32 lood
Antwerpse pot: inhoudsmaat;
1 = 2 pint;
56 = 1 rasière;
70 = 1 rasière;
100 = 1 aime
Antwerpse rasière: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,077 (ook 0,096.25) m³;
1 = 4 meuken;
1 = 56 (ook 70) pot
Antwerpse roede: lengtemaat;
1 = 5,736 meter;
1 = 20 voet
Antwerpse stoop: inhoudsmaat;
50 = 1 aime
Antwerpse uper: inhoudsmaat;
2 = 1 pint
Antwerpse vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 32,90 m²;
400 = 1 bunder
Antwerpse viertel: inhoudsmaat;
37½ = 1 last
Antwerpse voet: lengtemaat;
1 = 0,286.8 meter;
1 = 11 duim;
20 = 1 roede
a*: abohm
a*: abmho
a*×cm: abohm centimeter
ap: apothecaries' (apothecair)
ap.: apothecaries'
Apeldoorn: met betrekking tot de lengtematen in het Ambt Apeldoorn (inclusief Beekbergen en Loenen) merkt Van Swinden op: “De Voeten zijn Rhijnlandsche, of Amsterdamsche: de Roede houdt 12 Voeten: (dit geld voor de Rhijnlandsche) en ook 16 Voeten. Welke Voeten zijn deze, Rhijnlandsche of Amsterdamsche?”;
bij de vlaktematen tekent hij aan: “Appeldoorn (Ambt): het morgen 1½ mudde of 600 vierkante roe[den]: de mudde houd[t] 4 schepels gezaaid”.
api: ampere per inch
*API: graad American Petroleum Institute
aporrhyma: inhoudsmaat (*);
1 = 11 sextarius (volgens Epiphanius) (Thebe);
zie ook Thebaans –
apostilb: eenheid van lichtsterkte of luminantie;
symbool: asb;
1 = 1/* of ± 0,318.309.89 candela per vierkante meter;
1 = 1 blondel of kaars per vierkante centimeter;
± 3,141.59 = 1 candela per vierkante meter
apoth: apothecaries' (apothecair)
apoth.: apothecaries'
apothecaire eenheden: zie apothecaries' measures
apothecaries': apothecair;
symbool: ap (ook: ap., apoth en apoth.);
zie ook drachm –, dram –, grain –, ounce –, pound –, scruple –
apothecaries' dram: zie Amerikaanse dram, dram
apothecaries' fluid measures: zie fluid drachm, fluid dram, fluid ounce, fluid scruple, minim
apothecaries' measures: zie drachm, dram, ounce apothecaries', pennyweight, pound apothecaries', scruple
apothecaries' ounce: gewichtseenheid;
symbolen: oz ap (in Amerika) of oz apoth (in Engeland);
1 = 1 ounce troy (E.);
zie ook ounce apothecaries'
apothecaries' pound: zie pound apothecaries'
Appeldoorn: zie Apeldoorn
appelen: zie snees
Appenzell: zie Zwitserland
Appianus: zie Grieks plethrum
appie: het getal 8 (voorheen bij Amsterdamse veemarbeiders;
het woord werd in Amsterdam vroeger wel gebruikt voor aardappel, waarmee de vorm van het cijfer geassocieerd werd)
Appingedam: lengtematen als te Groningen;
zie ook Oldenklooster
Appingedams pond: gewichtseenheid;
1 = 0,468.192 kg
a.p.s.i.: ampere per square inch
Äquatorialafrikanische Staaten (D.): zie Equatoriaal Afrika
Äquatorialguinea (D.): zie Equatoriaal Guinea
ar (D.): vlaktemaat, gedefinieerd onder are;
symbool: a;
ook een gewichtseenheid:
320 = 1 dürt-un-ser (Perzië);
zie ook bisch-ar, dschigirmä-ar, kirk-ar, Perzische ar, un-ar
Arabië: zie Arabisch(e) ..., Saoedi-Arabië, Verenigde Arabische Emiraten, Zuid-Arabië
Arabie Séoudite (F.): zie Saoedi-Arabië
Arabie du Sud (Fédération) (F.): zie Zuid-Arabië
Arabische bahar: gewichtseenheid;
1 = 15 frehsil;
1 = 83,05 kg;
1 = 150 mahnd;
1 = 300 rotolo
Arabische bihk: gewichtseenheid;
1 = 0,046.54 kg;
1 = 1½ wakya;
1 = 10 miskal
Arabische cobido: lengtemaat;
1 = 0,483 meter
Arabische derhem: gewichtseenheid;
144 = rottel van Dschidda
Arabische draa: lengtemaat;
1 = 0,488 meter
Arabische Emiraten: zie Verenigde Arabische Emiraten
Arabische farsak: een wegmaat, wel vertaald als mijl;
1 = 4.570 meter
Arabische frehsil: gewichtseenheid;
15 = 1 bahar
Arabisch gewicht: zie medicinaal pond
Arabische gösz: lengtemaat;
1 = 0,635 meter
Arabisch karaat: gewichtseenheid;
160 = 1 wakya
Arabische kella: inhoudsmaat en gewichtseenheid (ook mekmeda);
40 = 1 timan of tomand
Arabische köddi: inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook kuddy);
1 = 0,007.57 m³;
1 = 8 nusfia
Arabische koffala: gewichtseenheid;
10 = 1 wakya
Arabische kuddy: zie Arabische köddi
Arabische mahnd: gewichtseenheid;
150 = 1 bahar
Arabische mekmeda: zie kella
Arabische miskal: gewichtseenheid;
10 = 1 bihk
Arabische mijl: zie Arabische farsak
Arabische nusfia: gewichtseenheid;
1 = 16 wakeia;
8 = 1 köddi of kuddy
Arabisch ons: zie Arabische wakya
Arabische rotolo: gewichtseenheid;
300 = 1 bahar
Arabische rottel van Dschidda: gewichtseenheid;
1 = 0,415.23 kg;
1 = 15 wakeia;
1 = 144 derhem
Arabische timan: zie Arabische tomand
Arabische tomand: inhoudsmaat en gewichtseenheid voor granen en rijst (ook timan);
1 = 0,056.76 m³;
1 = 0,084.89 m³ (in Mokka);
1 = 40 kella of mekmeda;
1 = 84,899 kg
Arabische wakeia: zie Arabische wakya
Arabische wakya: goud- en zilvergewicht (ook ons of wakeia);
1 = 0,031.03 kg;
1 = 10 koffala;
1 = 160 karaat;
1½ = 1 bihk;
15 = 1 rottel van Dschidda;
16 = 1 nusfia
Aradus: zie Syrisch geldstelsel
arak: zie legger
Aramees: zie Chaldeeuws(e) ...
aranzada: vlaktemaat van uiteenlopende grootte voor wijnvelden;
1 = 4.471,92 m² (Spanje);
1 = 4.755,78 m² (Sevilla);
1 = 6.409 vierkante vara (Spanje);
zie ook Spaanse –
Aratic Republic: zie Tuvin Aratic Republic
Arat Ulus: zie Mongolië
arbed: inhoudsmaat;
1 = 0,179 m³ (Egypte);
2 = 1 daribba (Egypte);
zie ook Egyptische –
arbeid: mechanische (dynamisch/statische) grootheid;
cf. energie, kinetische energie en potentiële energie;
symbool: W of eventueel A;
SI-eenheid: joule;
identificatieformule: F×s;
synoniem: work (E.);
dimensieformule: L²MT^-2 (afgeleid uit LMT^-2×L, of L^-1MT^-2×L³);
niet erkend symbool: E;
zie kilogram meter, vervormingsarbeid
arbeid per eenheid van massa: symbool: P
arbeidsfactor: dimensieloze grootheid van elektriciteit en magnetisme;
symbool: *;
identificatieformule: P/(U×I)
arbeidstempo: synoniem: energiestroom;
zie joule per seconde en newton meter per seconde
archine: lengtemaat, gedefinieerd onder el;
zie ook kubieke –, Russische –, vierkante –
Archipel des Comores (F.): zie Comoren
architectuur: zie bouwkunde
architettonic...: zie canna architettonica, oncia architettonica, palmo architettonico, passeto architettonico
arcsin: boogsinus
arctan d: verlieshoek
Ard: zie Bugd Nairamdach Mongol Ard Uls
ardeb: inhoudsmaat voor graan;
1 = 0,004.404 m³ (Gondar);
1 = 0,004.399.5 m³ (Liberia);
1 = 0,010.57 m³ (Massuah);
1 = 0,179 m³ (Caïro);
1 = 0,271 m³ (Alexandrië);
1 = 6 auibeh (Alexandrië)
1 = 6 webah (Egypte);
1 = 10 madegas (Gondar);
1 = 12 keleh (Alexandrië);
1 = 24 madegas (Massuah);
1 = 24 rub (Egypte);
1 = 80 à 200 oka (Abessinië en Egypte);
1 = 120 rottl (Abessinië);
2 = 1 daribah (graan;
Egypte);
8 = 1 daribah (Egypte);
zie ook Abessijnse –, Egyptische –, Liberiaanse –
are: vlaktemaat;
symbool: a;
toegestane decimale afleidingen: centiare en hectare;
1 = 1 ar (D.);
1 = 10 deciare;
1 = 100 centare (A.);
1 = 100 centiare;
1 = 100 m²;
1 = 119,599 vierkante yard (Engeland);
1 = 1.000 milliare;
10 = 1 decaäre;
50 = 1 Franse acre;
100 = 1 hectare;
1.000 = 1 kiloare;
10.000 = 1 myriare;
zie ook decaäre, déca-are, deciare, milliare, myriare
area: zie moment of area, surface area, unit area
area sinus hyperbolicus (L.): symbool: arsh;
de hoek wordt bij de goniometrische functies geacht in radialen te zijn uitgedrukt indien niet aangewezen is dat graden danwel decimale graden zijn bedoeld;
voorbeeld: sin.1 = 0,814.5, sin.1* = 0,017.5, sin.1^g = 0,015.7
areïeke bitdichtheid: eenheden: bit per vierkante centimeter, bit per vierkante duim, bit per vierkante millimeter
areïeke lichtstroom: zie geëmitteerde areïeke lichtstroom
areïeke massa: mechanische grootheid;
symbool: *_A;
synoniem: massa per oppervlakte;
SI-eenheid: kilogram per vierkante meter;
identificatieformule: m/A
areïeke stralingsenergiestroom: zie geëmitteerde areïeke stralingsenergiestroom, ontvangen areïeke stralingsenergiestroom, stralingsfluxdichtheid
areïeke stralingsenergiestroom per ruimtehoek: zie radiantie
arendschelling: oude stadsmunt (Friesland, Kampen, Nijmegen, Zwolle) met de afbeelding van de rijksadelaar
arendsdaalder: gewestelijke munt (Friesland 1617 en 1618, Zeeland 1602-1618) met de afbeelding van de rijksadelaar;
in Zeeland ook stukken van 1/3, 1/6 en 1/12 daalder
arendsgulden: zie arnoldusgulden
arendsrijksdaalder: stadsmunt met de afbeelding van de rijksadelaar, ten teken dat zij geslagen is overeenkomstig de standaard van het Duitse rijk
areometerschalen: zie graad American Petroleum Institute, graad Baumé American, graad Baumé rational, graad Twadell
argent (F.): zie geld
argenteus Antoninianus (L.): zie argenteus Aurelianus (L.)
argenteus Aurelianus (L.): zilveren nominale munt, genoemd naar Marcus Aurelius Antoninus (ook aangeduid als argenteus Antoninianus)
argenteus minutulus (L.): een laatromeinse denarius (zilveren munt) met een gewicht van slechts 0,004.7 à 0,005.3 kg en een laag zilvergehalte
Argentina (E., F.): zie Argentijns(e) ...
Argentinië: ook Argentina (E., F.), República Argentina;
metriek stelsel ingevoerd op 18 juli 1877 en in gebruik gesteld op 1 januari 1879;
zie Argentijns(e) ...
argentino: munteenheid;
1 = 5 peso (Argentinië);
zie ook Argentijnse –, halve –
argentum (L.): zie libella argenti
Argentijnse adarme: gewichtseenheid;
1 = 0,001.794.531.25 kg;
1 = 60 grano;
256 = 1 libra
Argentijnse argentino: gouden munt met een gewicht van 0,008.064.5 kg en een gehalte van 90%;
1 = 5 Argentijnse peso
Argentijnse arroba: gewichtseenheid;
1 = 11,485 kg;
1 = 25 libra;
80 = 1 tonelada
Argentijnse austral: nieuwe munteenheid ter vervanging van de snel devaluerende peso, ingevoerd met ingang van 17 juni 1985 en voorlopig gelijkgesteld met 0,8 Amerikaanse dollar;
1 = 1.000 peso (naar de waarde op 10 juni 1985)
Argentijnse baril: inhoudsmaat (ook barila);
1 = 0,076 m³;
1 = 32 frasco;
6 = 1 pipa catalana
Argentijnse barila: zie Argentijnse baril
Argentijnse braza: lengtemaat;
1 = 1,732 meter
Argentijnse caneca: inhoudsmaat;
1 = 0,019 m³;
1 = 8 frasco
Argentijnse carga: inhoudsmaat;
4 = 1 pipa catalana
Argentijnse centavo: munteenheid;
zilveren munten van 5, 10, 20 en 50 centavos, bronzen munten van 1 en 2 centavos;
100 = 1 peso
Argentijnse cortagne: inhoudsmaat;
1 = 3 frasco;
64 = 1 pipa catalana
Argentijnse cuadra: lengtemaat;
1 = 129,9 meter;
1 = 150 vara;
40 = 1 legua
Argentijnse cuadra cuadrado: vlaktemaat (grondmaat);
1 = 16.874 m²
Argentijnse cuarda: lengtemaat (= cuadra?);
1 = 128,8 meter (te Buenos Ayres)
Argentijnse cuarta: inhoudsmaat;
4 = 1 frasco
Argentijnse cuartilla: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,034.318 m³;
4 = 1 fanega
Argentijnse cuarto: inhoudsmaat;
1 = 0,000.593.75 m³;
4 = 1 frasco
Argentijnse doublon: zie Argentijnse onza
Argentijnse fanega: inhoudsmaat;
1 = 0,137.27 m³;
1 = 4 cuartilla
Argentijnse frasco: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,002.375 m³;
1 = 2 medio;
1 = 4 cuarta of cuarto;
1 = 8 octavo;
3 = 1 cortagne;
8 = 1 caneca;
32 = 1 baril of barila
Argentijns geldstelsel: geregeld bij wet van 5 november 1881. Sinds 1885 gedwongen koers van het papieren geld. In Buenos Ayres rekent men (volgens een mededeling uit 1902) uitsluitend volgens pesos-papel (papieren piasters)
Argentijnse grano: gewichtseenheid;
60 = 1 adarme
Argentijnse halve argentino: gouden munt ter waarde van 2½ peso
Argentijnse legua: lengtemaat (ook mijl);
1 = 40 cuadra;
1 = 5.196 meter;
1 = 6.000 vara
Argentijnse legua cuadrado: vlaktemaat (grondmaat);
1 = 26.998.416 m²
Argentijnse libra: gewichtseenheid;
1 = 0,459.4 kg;
1 = 2 mark;
1 = 16 once;
1 = 256 adarme;
25 = 1 arroba;
100 = 1 quintal;
zie ook medicinaal pond
Argentijnse mark: gewichtseenheid;
1 = 0,229.7 kg;
2 = 1 libra
Argentijns medicinaal pond: gewichtseenheid (ook libra);
1 = 0,344.525 kg
Argentijnse medio: inhoudsmaat;
1 = 0,001.187.5 m³;
2 = 1 frasco
Argentijnse mijl: zie Argentijnse legua
Argentijnse octavo: inhoudsmaat;
1 = 0,000.296.875 m³;
8 = 1 frasco
Argentijnse once: gewichtseenheid;
1 = 0,028.712.5 kg;
16 = 1 libra
Argentijnse onza: ook genaamd doublon;
gouden munt met een gewicht van 0,027.085.7 kg en een gehalte van 81,5%
Argentijnse peso: munteenheid waarvoor in het betalingsverkeer twee koersen gelden: een vaste koers van 10 peso per Amerikaanse dollar (maart 1975) en een schommelende koers van ±.15,10 peso per Amerikaanse dollar;
1 = 8 reaal;
1 = 100 centavo;
2½ = 1 halve argentino;
5 = 1 argentino;
1.000 = 1 austral (met ingang van 17 juni 1985, naar de waarde van de peso op 10 juni 1985)
Argentijnse peso nacionale: zilveren munt met een gewicht van 0,025 kg en een gehalte van 90%
Argentijnse pipa catalana: inhoudsmaat;
1 = 0,456 m³;
1 = 4 carga;
1 = 6 baril;
1 = 64 cortagne
Argentijnse quintal: gewichtseenheid;
1 = 45,94 kg;
1 = 100 libra;
20 = 1 tonelada
Argentijnse reaal: munteenheid;
8 = 1 peso
Argentijnse suerte de chacra: vlaktemaat;
1 = 1.000 vierkante vara (op het land);
1 = 7.500 m² (op het land);
1 = 14.700 m² (te Buenos Ayres);
1 = 19.600 vierkante vara (te Buenos Ayres);
1 = 187.489 m²;
1 = 250.000 vierkante vara
Argentijnse suerte de estancia: vlaktemaat;
1 = 3/4.000 of 0,000.75 vierkante legua;
1 = 20.248,8 m²;
1 = 27.000 vierkante vara;
1 = 20.248.810 m²;
1 = 27.000.000 vierkante vara
Argentijnse tonelada: gewichtseenheid;
1 = 20 quintal;
1 = 80 arroba;
1 = 918,8 kg
Argentijnse vara: lengtemaat;
1 = 0,866 meter;
150 = 1 cuadra;
6000 = 1 legua
Argentijnse vara cuadrado: vlaktemaat (grondmaat);
1 = 0,749.956 m²
Argentijnse vara cubica: inhoudsmaat;
1 = 0,649 m³
Argentijnse vierkante legua: vlaktemaat;
3/4.000 of 0,000.75 = 1 suerte de estancia
Argentijnse vierkante vara: vlaktemaat;
1.000 = 1 suerte de chacra (op het land);
19.600 = 1 suerte de chacra (Buenos Ayres);
27.000 = 1 suerte de estancia;
250.000 = 1 suerte de chacra;
2,7×10⁷ = 1 suerte de estancia
argument: zie vierkantswortel uit a
ari: zie franka ari, qindarka ari
Aristophanes: zie Oudperzische achana, Oudperzische addix
Aristoteles: zie aardomtrek, Corinthische stater
arkan: Transkaukasische lengtemaat;
1 = 12 Russische sagène;
1 = 25,602.732 meter;
zie ook Transkaukasische –
*: kengrootheid van Stanton
Arnhemse gulden: zie arnoldusgulden
Arnhems last: inhoudsmaat;
1 = 22 molder of mud
Arnhemse molder: inhoudsmaat;
22 = 1 last
Arnhemse morgen: vlaktemaat;
1 = 600 vierkante roede;
1 = 12.432 m²
Arnhemse mud: inhoudsmaat;
22 = 1 last
Arnhems pond: gewichtseenheid;
1 = 0,468.77 kg;
1 = 9.766 Troois aas
Arnhemse roede: lengtemaat;
1 = 3,767.358 meter (Rijnlandse maat) (volgens Van Swinden);
1 = 4,552 meter (volgens Staring)
Arnhemse vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 20,72 m²;
600 = 1 Arnhemse morgen
Arnhemse voet: lengtemaat, zowel aan de Amsterdamse als aan de Rijnlandse voet gelijk (dus respectievelijk 0,283.133 en 0,313.946.5 meter)
arnoldusgulden: gouden munt (met een laag goudgehalte) van hertog Arnold van Gelre (1423-1465), met de afbeelding van St. Jan;
ook aangeduid als arendsgulden en Arnhemse gulden
arpent (F.): vlaktemaat;
1 = 100 vierkante perche (Parijs);
1 = 900 vierkante toise (Parijs);
1 = 3.418,867 m² (volgens Staring;
Parijs);
1 = 3.418,869.2 m² (Parijs);
1 = 3.419,6 m² (Canada);
zie ook Canadese –, Parijse –
arpent commun (F.): vlaktemaat;
1 = 2/3 acre (F.);
1 = 100 vierkante perche commune (F.);
1 = 4.220,826.2 m²;
1 = 40.000 vierkante pied de roi (F.);
zie ook Franse –
arpent de Paris (F.): zie Parijse arpent
arpent des eaux et forêts (F.): vlaktemaat;
1 = 1 arpent d'ordonnance (F.);
zie ook Franse –
arpent d'ordonnance (F.): vlaktemaat;
1 = 1 arpent des eaux et forêts (F.);
1 = 100 vierkante perche d'ordonnance (F.);
1 = 5.107,199.7 m²;
zie ook Franse –
arrabo mayor: volgens Staring een Spaanse inhoudsmaat voor vloeistoffen;
zie arroba mayor, Spaanse arrabo mayor
arratel: gewichtseenheid, gedefinieerd onder pond;
zie ook Braziliaanse –, Madagaskische –, Madeira, meio –, Portugese –
arroba: gewichtseenheid voor graan;
1 = 7,189 kg (gerst, Marokko);
1 = 10 kg (na afstemming op het metrieke stelsel) (Spanje);
1 = 11,485 kg (Argentinië);
1 = 11,502 kg (graan, Marokko);
1 = 11,502 kg (Spanje);
1 = 11,503.375 kg (Spanje);
1 = 11,506.5 kg (Mexico);
1 = 14,688 kg (Portugal);
1 = 25 libra (Argentinië;
San Salvador);
1 = 25 pond (Spanje);
1 = 32 arratel (Portugal);
2[1/3] = 1 sixto (Bolivia);
4 = 1 quintal (Mexico;
San Salvador;
Spanje);
6 = 1 cargo of fanega (Chili);
6 = 1 quintal macho (Spanje);
80 = 1 tonelada (Arabië);
120 = 1 caretado (Mexico);
zie ook Argentijnse –, Boliviaanse –, Chileense –, Marokkaanse –, Mexicaanse –, Portugese –, Sansalvadoriaanse –, Spaanse –
arroba mayor: Spaanse inhoudsmaat voor vloeistoffen (volgens Staring arrabo mayor);
1 = 0,016.137.16 m³;
1 = 4 quartilla;
1 = 8 azumbre;
zie ook Spaanse –
Arrondissement Hoorn: zie Waterland
arschin: lengtemaat;
1 = 0,685.8 meter (Servië);
1 = 0,977.89 meter (Bulgarije);
1 = 1 hâlebi (Servië);
zie ook Bulgaarse –, Servische –, vierkante –
arschine: lengtemaat, gedefinieerd onder el;
zie ook Russische –
arsh: area sinus hyperbolicus
arsjine: lengtemaat, gedefinieerd onder el;
zie ook Russische –
artaba: inhoudsmaat, gedefinieerd onder artabe;
zie ook Perzische –
artabe: voornaamste Oudperzische inhoudsmaat voor droge waren (*), ook getranscribeerd als artaba;
1 = 0,055.81 m³ (Perzië);
1 = 0,065.238 m³ (Perzië);
1 = 1 Medische artabe (Perzië);
1 = 1[1/16] Attische medinmus (Perzië);
1 = 4½ Romeinse modius (Ptolemeïsch);
1 = 8 collothum (Perzië);
1 = 24 capitha (Oud-Perzië);
1 = 200 capicha of hemina (Perzië);
1 = 400 chenica (Perzië);
1 = 1.600 sextario (Perzië);
2 = 1 medimnus (Ptolemeïsch);
42 = 1 achana (Oud-Perzië);
zie ook kleine –, Medische –, oude –, Oudperzische –, Perzische –, Ptolemeïsche –
artal: gewichtseenheid, gedefinieerd onder pond;
zie ook Marokkaanse –, Noordmarokkaanse –, Zanzibarse –, Zuidmarokkaanse –
Artemidor: zie Egyptische schoenus
artillerie: zie Amsterdamse lengtematen, Rijnlandse lengtematen, veldartillerie, zeeartillerie
artillerieëenheid: zie batterij
artilleriegewicht: zie Russisch artilleriegewicht
arub: zie kantar el arub
arura: vlaktemaat;
1 = 1,083 Pruisische morgen (Egypte);
1 = 10.000 vierkante koninklijke el (Egypte);
zie ook Egyptische –, Griekse –
as (L.): meervoud: asses;
Romeinse eenheid, verdeeld in 12 unciae;
het geheel (100%);
vandaar als munteenheid 1 pond koper (ongeveer 0,273 kg, later ongeveer 1/3 kg), na herhaalde reducties tekenmunt geworden en ten tijde van Cicero nog slechts ongeveer een halve stuiver waard (koers 1958);
in 217 voor Chr. gebaseerd op de uncia als muntvoet, waarbij de denarius op 16 in plaats van 10 as werd gesteld;
als gewichtseenheid ook as libralis of as librarius (kortweg libra of pond);
symbool: I*;
in het Nederlands verbasterd tot aas;
als lengtemaat: voet (zie pes);
1/8 = 1 sescuncia (Rome);
2/12 of 1/6 = 1 sextans (Rome);
3/12 of ¼ = 1 quadrans (Rome);
4/12 of 1/3 = 1 triens (Rome);
5/12 = 1 quincunx (Rome);
6/12 of ½ = 1 semis (symbool: S) (Rome);
7/12 = 1 septunx (Rome);
8/12 of 2/3 = 1 bes (Rome);
9/12 of 3/4 = 1 dodrans (Rome);
10/12 of 5/6 = 1 dextans (Rome);
11/12 = 1 deunx (Rome);
1 = 0,000.05 kg (Baden, 1856);
1 = 0,327.45 kg (Rome);
1 = 2 semis (Rome);
1 = 4 quadrans (Rome);
1 = 5¼ Pruische pfennig (sc. as van 1/16 denarius) (zilverwaarde in 1862) (Rome);
1 = 6 sextans (Rome);
1 = 6½ Pruisische pfennig (Rome, 1862);
1 = 9,84 Pruisische pfennig (sc. 2/5 sestertius) (koperwaarde in 1862) (Rome);
1 = 12 ons of uncia (Rome);
1 = 24 semuncia (Rome);
1 = 48 sicilicus (Rome);
1 = 72 sextula (Rome);
1 = 155[3/5] Pruisische thaler (zilverwaarde in 1862) (Rome);
1 = 288 scripulum of scripulus (voor de Punische oorlogen;
sc. kopergeld) (Rome);
1 = 56.016 Pruisische pfennig (zilverwaarde in 1862) (Rome);
2 = 1 dupondius (Rome);
2½ = 1 sestertius (Rome);
3 = 1 tressis (Rome);
4 = 1 sestertius (Rome);
5: symbool: V*;
9 = 1 nonussis (Rome);
10 = 1 decussis (symbool: X*) (Rome);
10 = 1 denarius (oudtijds, Rome);
12 = 1 duodecim aeris (Rome);
16 = 1 denarius (in latere tijden, Rome);
20 = 1 bicessis (Rome);
30 = 1 tricessisi (Rome);
100 = 1 centussis (symbool: C) (Rome);
10.000 = 1 pfund (Baden);
zie ook Badens –, bi-as, haardas, koperas, Romeinse –, Romeinse centussis, Romeinse decussis
as libralis (L.): Romeinse gewichtseenheid (muntgewicht), aanvankelijk 10 uncia, maar bij de invoering van het zilvergeld in 268 voor Chr. gereduceerd tot 4 uncia of triens, ook aangeduid als sestertius (aes grave);
0,240.68 kg zuiver koper;
1 = 0,155.6 Pruisische thaler (Rome, 1862);
1 = 56 Pruisische pfennig (Rome, 1862);
zie ook Romeinse –
as librarius (L.): zie Romeinse as librarius
A×s: ampère seconde
aS: absiemens
asb: apostilb
Ascalon: zie Julianus van Ascalon
aS/cm: absiemens per centimeter
asgehalte: een samenstellingseigenschap van stoffen als papier en karton (en vele andere materialen);
aanbevolen eenheid: procent (massa per massa)
Ashanti: district rond de stad Kumasi (ten noorden van Accra) in de Westafrikaanse staat Ghana;
zie Guinese benda
ashrafi: zie Bahawalpur
A²×s²×m²/J: ampèrekwadraat secondekwadraat meterkwadraat per joule
asper: munteenheid;
120 = 1 piaster (Tripolis);
zie ook Tripolitaanse –
assarion: de Romeinse as, genoemd in Mattheüs 10 : 29 (*)
assaron: inhoudsmaat;
1 = 1 gomor (Hebr.);
1 = 7[1/5] Romeinse sextarius (Hebr.);
10 = 1 epha (Hebr.);
zie ook Hebreeuwse –
As-Sa'udiya: zie Saoedi-Arabië
assay ton: eenheid van gewicht c.q. massa;
geen afkorting of symbool;
1 = ± 0,029.166.7 (= 7/480×2) kg (Amerika);
1 = ± 0,032.666.7 (= 7/480×2,24) kg (Engeland);
1 = 1 ton per troy ounce milligram (E.);
zie ook Engelse –, short –
Assen: notitie van Van Swinden: “De Roede wordt verdeeld in 12 Voeten, de Voet in 12 duimen. Deze Voeten zijn buiten twijffel Drentsche;
en dus is de Roede 3^M.534.26”;
zie ook Departement van de Wester-Eems, Diever
Assendelft: Van Swinden: “het morgen houdt 800 vierkante Hondsbosscher roeden. (Aen[eae])”;
hierbij tekent hij aan: “Volgens de Commissie morgen à 800 vierkante r[oeden] 9.248 [vierkante meter]”;
zie ook Hondsbossche roede
asses (L.): meervoud vanas;
zie Romeins aes, Romeinse as
assipondium (L.): Romeinse gewichtseenheid;
1 = 1 pondus (volgens Varro;
Rome)
asta: lengtemaat (ook hasta);
4 = 1 depâ (Straits-Settlements)
astame: lengtemaat (ook guez);
1 = 1,039.48 meter (Frans Oost-Indië);
1 = 2 coudee (Frans Oost-Indië);
1 = 4 empan (Frans Oost-Indië);
1 = 48 doight (Frans Oost-Indië)
Asten: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “Asten (Peelland): de roede houdt 20 voeten: de voet 11 Rhijnlandsche duimen. (Aeneae)”;
vlaktematen: “lopense van 50 vierkante r[oeden]. (Aen[eae])”.
astronomical union: zie International Astronomical Union
astronomic unit: symbool: AU of A.U.;
zie astronomische eenheid, Engelse astronomical unit
astronomie: zie Nieuwenhuis, parsec
astronomique (F.): zie unité astronomique (F.)
astronomische eenheid: symbool: AE;
in het Engels gebruikt men het symbool AU of A.U. (= astronomical unit) en in het Frans UA (= unité astronomique);
niet tot het SI behorende afstandsmaat, gebruikelijk in de astronomie, gesteld op de lengte van de halve grote as van de aardbaan, en nader gedefinieerd als de radius van de cirkelvormige, ongestoorde baan om de zon van een denkbeeldige planeet met verwaarloosbare massa en een siderische omlooptijd van 1 jaar;
in het systeem van astronomische constanten van de International Astronomical Union (IAU) is de waarde ervan vastgesteld op 1,496×10¹¹ meter op basis van afgeronde radarwaarnemingen van de afstand tussen de aarde en de zon;
zonder toegestane decimale veelvouden of delen en niet toegestaan in afgeleide eenheden;
de eenheid mag naast het SI in gebruik blijven;
1 = 149.597.870.000 meter (1979)
A×s/V: ampère seconde per volt
Aswijk: zie Middelie en Aswijk
(is) asymptotisch gelijk aan: symbool: ~* (ook het teken * wordt wel gebruikt);
voorbeeld: f(x) ~* g (x), dat wil zeggen: f(x)/g(x) ® 1
At: ampère-tour (F.), ampere-turn, ampère winding, amperewindung (D.)
aT: abtesla
at: atmosfeer, technische atmosfeer;
zie ook atu en atü
ata: obsoleet symbool voor absolute druk (juistere vorm: at);
absolute atmosfeer, atmosphère absolute (F.)
ATA: absolute atmosfeer, atmosphère absolute (F.)
At.-Gew.: Duitse afkorting van atomgewicht (atoomgewicht)
Athenaeus: zie Grieks stadium
Athene: zie Egineïsche drachme
Äthiopien (D.): zie Ethiopië
a×t/l²*: kengrootheid van Fourier
atm: atmosfeer, normale atmosfeer
atmosfeer: zie aardatmosfeer, absolute atmosfeer, liter atmosfeer, normale atmosfeer, technische atmosfeer, vochtspanning
atmosphere: zie standard atmosphere
atmosphère absolute (F.): symbool: ata of ATA;
zie absolute atmosfeer
at.no.: Engelse afkorting van atomic number (atoomnummer)
atom (D., E.): zie gram-atom
atomaire massaeenheid: zie atoommassaeenheid
atomgewicht (D.): afkorting: AG of At.-Gew.;
zie atoomgewicht
atomic mass unit: symbool: amu;
zie atoommassaeenheid
atomic number: afkorting: at.no.;
zie atoomnummer
atomic stopping power: oSI-eenheid: elektronvolt vierkante meter;
CGS-eenheid: erg vierkante centimeter
atomic weight: afkorting: AG (= D.: atomgewicht) of at.wt.;
zie atoomgewicht
atomic weight unit: symbool: awu;
= atoommassaeenheid (chemisch)
atomo: lengtemaat, gedefinieerd onder punt;
zie ook Piëmontese –, Venetiaanse –
atoom: zie aantal atomen, gramatoom, milligramatoom,neutraal atoom
atoomgewicht: dimensieloze SI-grootheid;
symbool: AG (= D.: atomgewicht);
obsolete term, vervangen door atoommassa;
synoniemen: atomgewicht (D.), atomic weight, atoommassa, molaire massa en relatieve atoommassa;
zie ook soortelijk gewicht
atoommassa: wordt bepaald door de massa van de in de kern aanwezige protonen en neutronen, vermeerderd met de verhoudingsgewijze geringe massa van de gezamenlijke elektronen;
symbool: A;
minder juiste benaming: atoomgewicht;
zie ook dalton, relatieve –
atoommassa (van een nuclide X): atomaire en moleculaire grootheid (rustmassa van een atoom respectievelijk van een nuclide X);
synoniem: nuclidemassa;
symbool: m_a of m(X);
SI-eenheid: kilogram
atoommassaconstante: zie geünificeerde atoommassaconstante
atoommassaeenheid: niet tot het SI behorende eenheid, gebruikelijk in de kernfysica, zonder toegestane decimale veelvouden of delen, doch wel toegestaan in afgeleide eenheden;
synoniemen: atomaire massaeenheid, atomic mass unit, dalton, geünificeerde atoommassaeenheid;
symbool: u;
Engelse afkortingen: amu en a.m.u.;
de eenheid mag naast het SI in gebruik blijven;
1 geünificeerde atoommassaeenheid (symbool: u) = 1,660.565.5×10^-27 kg;
chemisch: 1 u/1,000.043 (= atomic weight unit);
fysisch (symbool: amu): 1 u/1,000.318
atoomnummer: dimensieloze atomaire en moleculaire grootheid (aantal elektronen in een neutraal atoom c.q. aantal protonen in een kern);
synoniem: protonental;
symbool: Z;
1 = 1 atomic number
atoomseconde: in 1967 vastgesteld op basis van de metingen van William Markowitz en Louis Essen;
het precessietempo van het buitenste elektron van het caesiumatoom was bepaald op 9.192.631.770 trillingen per seconde;
hierop is de sinds 1 januari 1972 vigerende UTC (coordinated universal time, bijgehouden te Parijs) gebaseerd
atoomsplitsing: zie rutherford
att: munteenheid;
1 = 2 lott (Siam);
1 = 2 solot (Thailand);
2 = 1 paï of pei (Siam);
2 = 1 sio (Thailand);
8 = 1 füang (Thailand);
zie ook Siamese –, Thailand
atta-: niet toegestaan decimaal voorvoegsel;
factor 10¹⁸;
symbool: A;
zie exa-
Attanusia: zie Tunesië
attari: zie rottel attari
Attica: zie Attisch(e)..., Grieks(e) ..., oudgrieks(e) ...
Attische achtste obolus: gouden munt (door Hultsch aangeduid als achtelobolus) met een gewicht van 9,096×10^-5 kg
Attische amphora: inhoudsmaat;
1 = 1.718 à 2.033 (gemiddeld ± 1.950) Parijse kubieke duim
Attische chalcus: koperen munt (*);
1 = 2 Pruisische pfennig (1862);
1 = 4 collybus;
8 = 1 obolus
Attische chema: inhoudsmaat voor vloeistoffen (*);
4 = 1 cyathus (volgens Dioscorides)
Attische choenix: inhoudsmaat voor droge waren (*), gedefinieerd als de hoeveelheid tarwe die een mens voor zijn dagelijks levensonderhoud nodig heeft;
ook * en *;
3/4 = 1 Ptolemeïsche choenix;
1 = 2 xestes of Romeinse sextarius;
1 = 3 Ptolemeïsche cotyla (volgens Cleopatra);
1 = 4 cotyla;
1 = 24 cyathus;
2 = 1 dichoenicum;
2[1/8] (volgens Xenophon 2) = 1 Oudperzische capitha;
3 = 1 chus;
3 = 1 trichoenicum;
4 = 1 hemiectum of tetrametrum;
4¼ = 1 Oudperzische addix;
5 = 1 pentachoenicum;
8 = 1 hecteus of Romeinse modius;
48 = 1 medimnus
Attische chus: inhoudsmaat voor vloeistoffen (*);
1 = 1 Romeinse congius;
1 = 3 choenix;
1 = 6 xestes;
1 = 12 cotyla;
1 = 24 tetarton;
1 = 48 oxybaphon;
1 = 72 cyathus (vloeistoffen);
1[3/8] à 1½ = 1 Lacedemonische chus;
2 = 1 Hebreeuwse hin;
2[2/3] = 1 hecteus;
10 = 1 Perzische maris;
12 = 1 metretes
Attisch cochlearium: inhoudsmaat voor vloeistoffen (*), volgens Galenus even groot als de Attische cotyla
Attische collybus: de kleinste koperen pasmunt (*), ten onrechte wel gelijkgesteld met leptum (*);
4 = 1 chalcus
Attische concha: inhoudsmaat voor vloeistoffen (*), onderscheiden in de kleine concha (*) (vermeld bij Cleopatra) en de grote concha
Attische cotyla: inhoudsmaat voor droge waren en vloeistoffen (*), even groot als het cochliarium en het tryblium;
1 = 1 Romeinse hemina;
1 = 2 tetarton;
1 = 4 oxybaphon;
1 = 6 cyathus;
1 = 60 drachme (olie) (volgens Heras);
2 = 1 xestes;
4 = 1 choenix;
6 = 1 Macedonische maris;
12 = 1 chus;
16 = 1 hemiectum;
32 = 1 hecteus;
144 = 1 metretes;
192 = 1 medimnus
Attische cyathus: inhoudsmaat voor droge waren en vloeistoffen (*);
¼ of 3/11 = 1 klein mystrum (volgens Cleopatra);
1/3 of 3/8 = 1 groot mystrum (volgens Cleopatra);
1 = 2 kleine concha;
1 = 4 chema (volgens Dioscorides);
1½ = 1 oxybaphon;
3 = 1 tetarton;
6 = 1 cotyla;
12 = 1 xestes;
24 = 1 choenix;
72 = 1 chus (vloeistoffen);
96 = 1 hemiectum;
192 = 1 hecteus;
864 = 1 metretes;
1.152 = 1 medimnus
Attisch decadrachmon: muntgewicht van 0,043.66 kg;
1 = 943 Pruisische pfennig (1862)
Attisch dichoenicum: inhoudsmaat voor droge waren (*);
1 = 2 choenix
Attische didrachme: zie Attisch didrachmon
Attisch didrachmon: muntgewicht van 0,008.732 kg (ook didrachme);
1 = 1 Corinthische stater;
1 = 189 Pruisische pfennig (1862)
Attisch diobolon: muntgewicht van 0,001.455 kg;
1 = 31 Pruisische pfennig (1862);
zie ook Grieks gamma
Attische drachme: munteenheid, gebaseerd op de gewichtseenheid;
bij Heras ook een inhoudsmaat;
5/7 = 1 Egineïsche drachme;
1 = 0,004.366 kg;
1 = 7,9 Pruisische silbergroschen (zilverwaarde in 1862);
1 = 82[1/7] Parijse gran;
1 = 94 Pruisische pfennig (1862);
1[2/5] = 1 Egineïsche drachme;
2½ = 1 Chiische pentadrachmia;
3[1/3] = 1 Macedonisch tetradrachmon;
20 = 1 Perzische dareik;
60 = 1 cotyla (olie) (volgens Heras);
6.000 = 1 talent;
± 8.500 = 1 Egineïsch talent (bepaald op grond van het zilvergehalte);
10⁴ = 1 Egineïsch talent (volgens Pollux;
deze opgave is niet geheel juist);
zie ook Romeinse denarius
Attisch geldstelsel: ingevoerd door Solon en verder verbreid door Alexander de Grote ter vervanging van het Egineïsch geldstelsel;
zie ook Syrisch geldstelsel
Attische gouddrachme: gewichtseenheid;
6 = 1 Ptolemeïsche gouddrachme
Attische goudstater: gewichtseenheid, aangeduid als *, * en *, of kortweg *;
1 = 20 zilverdrachme;
3 = 1 Ptolemeïsche gouddrachme of octadrachmon
Attische grote concha: inhoudsmaat voor vloeistoffen, van dezelfde grootte als het oxybaphon
Attisch groot mystrum: inhoudsmaat voor vloeistoffen (*);
1 = 3/8 of 1/3 cyathus (volgens Cleopatra);
1 = 3 oxybaphon
Attisch groot talent: zie Attisch talent
Attische hecteus: inhoudsmaat voor droge waren (*), ook aangeduid met de Romeinse naam modius (*);
1 = 2 hemiectum;
1 = 2[2/3] chus;
1 = 8 choenix;
1 = 16 xestes;
1 = 32 cotyla;
1 = 192 cyathus;
6 = 1 medimnus
Attisch hemiecteum: zie Attisch hemiectum
Attisch hemiectum: inhoudsmaat voor droge waren (* of *);
1 = 4 choenix;
1 = 8 xestes;
1 = 16 cotyla;
1 = 96 cyathus;
2 = 1 hecteus;
12 = 1 medimnus
Attisch hemimedimnum: inhoudsmaat voor droge waren (*);
2 = 1 medimnus
Attisch hemiobelion: zie Attisch hemiobolion
Attisch hemiobolion: munt (*) met een gewicht van 0,000.363.8 kg;
nevenvorm: hemiobelion (*);
1 = 8 Pruisische pfennig (1862)
Attische kleine concha: inhoudsmaat voor vloeistoffen (*), vermeld bij Cleopatra;
2 = 1 cyathus
Attisch klein mystrum: inhoudsmaat voor vloeistoffen (*);
1 = ¼ of 3/11 cyathus (volgens Cleopatra);
1 = 1[1/3] oxybaphon
Attisch kopergeld: een omstreeks 444 voor Chr. (nog voor de Peloponnesische oorlog) ingevoerde muntsoort (*);
zie Attische chalcus
Attische kubieke voet: inhoudsmaat (*)
Attisch leptum: zie Attische collybus
Attische medimnus: voornaamste inhoudsmaat voor droge waren (* of *);
½: zie Egyptische kleina artabe;
3/4 = 1 Hebreeuwse epha;
1 = 0,052.527 m³;
1 = 2/3 Ptolemeïsche medimnus (volgens Didymus);
1 = 1 Siciliaanse medimnus;
1 = 1[1/3] metretes;
1 = 2 hemimedimnum;
1 = 3 triteus;
1 = 6 hecteus;
1 = 6 Romeinse amphora;
1 = 12 hemiectum;
1 = 45,874 Pruisisch quart;
1 = 48 choenix;
1 = 96 xestes;
1 = 192 cotyla;
1 = 1.152 cyathus;
1 = 2.648 Pruisische kubikzoll;
1[1/16] = 1 Perzische artabe;
1½ = 1 Lacedemonische medimnus;
7½ = 1 Hebreeuwse kor;
45 = 1 Oudperzische achana
Attische medimnus siterus: zie Attische medimnus
Attische metretes: voornaamste inhoudsmaat voor vloeistoffen (*);
5/6 = 1 Oudperzische maris;
1 = 0,039.395 m³;
1 = 1 Hebreeuws bath;
1 = 1½ Griekse amphora;
1 = 1½ Romeinse amphora;
1 = 4 Beotische cophinus;
1 = 12 chus;
1 = 34,405 Pruisisch quart;
1 = 72 xestes;
1 = 144 cotyla;
1 = 288 tetarton;
1 = 576 oxybaphon;
1 = 864 cyathus;
1 = 1.986 Parijse kubieke duim;
1[1/3] = 1 medimnus;
1[2/3] = 1 Syrische metretes;
10 = 1 Hebreeuws kor;
zie ook Egyptische oude artabe
Attische mina: gewichts- en munteenheid;
1/40: zie Chiische veertigste;
1 = 1[1/3] Romeinse libra;
1 = 16 Romeinse uncia;
1 = 26,2 Pruisische thaler (zilverwaarde in 1862);
1 = 1.571[3/4] Pruisische thaler (1862);
1 = 9.432 Pruisische pfennig (1862);
70 = 1 Babylonisch talent (volgens Pollux);
72 = 1 Babylonisch talent (volgens Aelianus)
Attische modius: zie Attische hecteus
Attisch mystrum: inhoudsmaat voor vloeistoffen (*), onderscheiden in een klein mystrum (*) en een groot mystrum (*)
Attische obolus: gewichts- en munteenheid (*) (ook obool);
1 = 0,000.727.7 kg;
1 = ± 3/4 Egineïsche obolus (munt);
1 = 8 chalcus;
1 = 16 Pruisische pfennig (1862);
1½ = 1 trihemiobolion;
7½ = 1 sikkel;
10 = 1 Egineïsche drachme (volgens Pollux;
deze opgave is niet geheel juist);
12 = 1 Corinthische stater;
20 = 1 Macedonisch tetradrachmon (0,014.55 kg)
Attisch obool: zie Attische obolus
Attisch oxybaphon: inhoudsmaat voor vloeistoffen (*), even groot als de grote concha;
1 = 1½ cyathus;
1[1/3] = 1 klein mystrum;
2 = 1 tetarton;
3 = 1 groot mystrum;
4 = 1 cotyla;
8 = 1 xestes;
48 = 1 chus;
576 = 1 metretes
Attisch pentachoenicum: inhoudsmaat voor droge waren (*);
1 = 5 choenix
Attisch pentobolon: muntgewicht van 0,003.638 kg;
1 = 80 Pruisische pfennig (1862)
Attisch pond: gewichtseenheid;
ruim 26 = 1 talent;
± 28¼ = 1 groot talent
Attische sikkel: gewichtseenheid;
1 = 7½ obool
Attische stereos pus: zie Attische kubieke voet
Attisch talent: gewichtseenheid, opgegeven als ruim 26 en als ±.28¼ pond;
in het laatste geval spreekt men ook van groot talent;
ook aangeduid als Romeins denariustalent of rekentalent;
1 = 1 Romeinse amphora (gewicht);
1 = 26,196.24 kg;
1 = 80 Romeinse libra;
1 = 1.403¼ Pruisische thaler (1862) (op grond van de Romeinse zilverkoers ten tijde van de Republiek);
1 = 1.740 Pruisische thaler (1862) (op grond van de goudkoers sedert keizer Augustus);
1 = 6.000 drachme;
1 = 505.170 Pruisische pfennig (1862) (op grond van de Romeinse zilverkoers ten tijde van de Republiek);
1 = 565.830 Pruisische pfennig (1862);
1 = 626.400 Pruisische pfennig (1862) (op grond van de goudkoers sedert keizer Augustus)
Attisch tetartemorion: munt (*) net een gewicht van 0,000.181.9 kg;
1 = 4 Pruisische pfennig (1862)
Attisch tetarton: inhoudsmaat voor vloeistoffen (*), de Griekse versie van de Romeinse quartarius;
1 = 2 oxybaphon;
1 = 3 cyathus;
2 = 1 cotyla;
4 = 1 xestes;
24 = 1 chus;
288 = 1 metretes
Attisch tetradrachmon: muntgewicht van 0,017.464 kg;
1 = 377 Pruisische pfennig (1862)
Attisch tetrametrum: inhoudsmaat voor droge waren (*);
1 = 4 choenix
Attisch tetrobolon: muntgewicht van 0,002.911 kg;
1 = 63 Pruisische pfennig (1862)
Attisch trichoenicum: inhoudsmaat voor droge waren (*);
1 = 3 choenix
Attisch trihemiobolion: munt (*) met een gewicht van 0,001.092 kg;
1 = 1½ obolus;
1 = 24 Pruisische pfennig (1862)
Attisch trihemitartemorion: een door de Duitse classici Beulé en Prokesch gefingeerde benaming van een munt die volgens Hultsch nooit heeft bestaan
Attisch triobolon: muntgewicht;
1 = 0,002.183 kg;
1 = 47 Pruisische pfennig (1862)
Attisch tritartemorion: zie Attisch tritemorion
Attisch tritemorion: munt (*) met een gewicht van 0,000.545.8 kg;
nevenvormen: tritartemorion (*) en tritemoron (*);
1 = 12 Pruisische pfennig (1862)
Attisch tritemoron: zie Attisch tritemorion
Attische triteus: inhoudsmaat voor droge waren (*);
3 = 1 medimnus
Attisch tryblium: inhoudsmaat voor vloeistoffen (*), volgens Galenus even groot als de cotyla
Attische voet: lengtemaat, van dezelfde grootte als de door Hyginus genoemde Ptolemeïsche voet;
de verhouding tot de Romeinse voet bedraagt 25,018 : 24, dus nagenoeg 25 : 24;
1 = 0,308.28 meter;
1 = 11,787 Pruisische zoll;
1 = 136,66 Parijse lijn;
zie ook Grieks plethrum (1), Griekse pus, Pruisische morgen (± 3/8)
Attische xestes: inhoudsmaat, even groot als de Romeinse sextarius;
1 = 2 cotyla;
1 = 4 tetarton;
1 = 8 oxybaphon;
1 = 12 cyathus;
2 = 1 cyathus;
4 = 1 Hebreeuwse kab;
6 = 1 chus;
6 = 1 Syrische metretes;
8 = 1 hemiectum;
16 = 1 hecteus;
72 = 1 metretes;
96 = 1 medimnus
Attische zilverdrachme: munt;
20 = 1 goudstater
atto-: decimaal SI-voorvoegsel;
vermenigvuldigfactor 10^-18;
symbool: a
attocoulomb: symbool: aC;
1 = 10^-18 coulomb
attogram: afgeleide SI-eenheid van massa;
symbool: ag;
1 = 10^-21 kg
attojoule: symbool: aJ;
1 = 10^-18 joule
attometer: afgeleide SI-lengteëenheid;
symbool: am;
1 = 10^-18 meter;
1 = 1 attometre
attometre: zie attometer
atu: obsolete vorm van het symbool at voor het meten van druk die lager is dan de atmosferische druk
atü: obsolete Duitse vorm van het symbool at voor het meten van druk
A-turn: ampere-turn
at. wt.: atomic weight
AU: astronomic unit
A.U.: astronomic unit
ÅU: ångström unit (E.) (= ångström)
Augsburg: zie Duitse batz
Augustinus: zie augustijn
Augustinusga: volgens Van Swinden geeft de “Commissie” de volgende lengtematen op: “3,776 [meter] veenroede[;] 3,897 [meter] [gewone roede]”;
pondemaat: 3.648 m²;
mad: 5.472 m²
Augustus: zie Romeinse quaternio
augustijn: krachtens het SI in Nederland sinds 1 april 1978 niet meer toegestane (maar nog alom gebezigde) typografische lengtemaat, genoemd naar de in 1467 te Bazel gedrukte uitgave van Augustinus' De Civitate Dei;
de grootte van de daarin gebezigde letter werd in Frankrijk aangeduid als saint-augustin;
in de Duitssprekende landen en ook in Nederland vond de (onjuiste) benaming cicero ingang;
1 = 0,004.510.8 of ± 0,004.512.78 meter;
1 = 16/15 of 1,06~ pica;
1 = 2 Parijse lijn;
1 = 12 punt (Didot) of typografische punt
auibeh: inhoudsmaat;
6 = 1 ardeb (Alexandrië);
zie ook Egyptische –
aulus (L.): zie diaulus, Griekse aulus
aune (F.): lengtemaat, gedefinieerd onder el;
zie ook Franse –, Parijse –
aune usuelle (F.): lengtemaat;
1 = 1 usuele el;
1 = 1,2 meter (F.);
zie ook Franse –
aurar: zie eyrir
Aurelianus: zie argenteus Aurelianus
aureus (L.): onder Caesar en vroegere machthebbers geslagen Romeinse gouden munt ter waarde van ongeveer 13 gulden (aldus een mededeling uit 1958);
bij Plautus nog een gouden munt (genaamd philippeus) ter waarde van 9 gulden;
woog in de Keizertijd 0,008.186 kg of 1/40 libra;
1 = 4 quaternio (Rome);
1 = 7,250.7 Pruisische thaler (goudwaarde in 1862) (sc. aureus van 1/42 libra) (Rome);
1 = 25 denarius (Rome);
1 = 100 sestertius (bij Caesar) (Rome);
1 = 2.193 Pruisische pfennig (1862) (sc. aureus van 1/50 libra ten tijde van Caracalla);
1 = 2.445 Pruisische pfennig (1862) (sc. aureus van 0,007.3 kg ten tijde van Marcus Aurelius) (Rome);
1 = 2.478 Pruisische pfennig (1862) (sc. Neronische aureus van 0,007.4 kg);
42 = 1 libra (goudgewicht sinds Octavianus) (Rome);
zie ook Romeinse –, Romeins goudpond
aurum (L.): zie siliqua auri (L.)
aussaat (D.): zie roggenaussaat, scheffel aussaat, scheffelaussaat
Ausser-Rhoden: zie Zwitserland
austral: zie Argentijnse austral
Australië: zie Australisch(e) ..., Engelse gallon, goud-zilverwaarde (15,3 : 1)
Australische cent: zie Australische dollarcent
Australische dollar: munteenheid;
symbool: $A;
1 = 100 cent (sinds 14 februari 1966);
in 1975 bedroeg de koers f 3,30 of BF 50;
zie ook Papoea-Nieuwguinese kina
Australische dollarcent: munteenheid (ook cent);
100 = 1 dollar (sinds 14 februari 1966)
Australische florin: munteenheid;
1 = 2 shilling
Australisch geldstelsel: zie ook Cocoseilanden
Australisch Nieuw-Guinea: ook Neu-Guinea (D.), New Guinea, Nieuw-Guinea, Nouvelle Guinée (F.);
geldstelsel: 1 shilling = 12 penny (meervoud: pence);
1 pound = 20 shilling
Australische penny: munteenheid (meervoud: pence);
12 = 1 shilling
Australisch pound: munteenheid;
symbool: £;
1 = 20 shilling
Australische shilling: munteenheid;
1 = 12 penny;
2 = 1 florin;
20 = 1 pound
Austria: zie Oostenrijks(e) ...
austriaca: zie lira austriaca
automobielen: zie Engelse gallon per mijl;
liter per kilometer
Autriche (F.): zie Oostenrijks(e) ...
A/V: ampère per volt
aV: abvolt
av: avoirdupois
aV/cm: abvolt per centimeter
avdp: avoirdupois
avo: munteenheid;
100 = 1 pataca (Timor);
zie ook Timor
Avogadro: zie constante van Avogadro
avoirdupoids: zie avoirdupois
avoirdupois: (voorheen ook avoirdupoids);
symbool: av of avdp;
zie ook drachm –, dram –, grain –, ounce –, pound –, scruple –
avoirdupois measures: zie dram, gallonweight, grain, long hundredweight, long quarter, long ton, ounce, pound, short hundredweight, short quarter, short ton, stone
avoirdupois ounce: zie ounce avoirdupois
avoirdupois pound: zie pound avoirdupois
avos: zie Macao
Aw: ampère winding, amperewindung (D.)
A.W.: amperewindung (D.)
aWb: abweber
A/Wb: ampère per weber
A-weighted decibel: symbool: dB(A)
A-weighted sound pressure level: symbool: L_p_A
awu: atomic weight unit
axiaal kwadratisch oppervlaktemoment: grootheid uit de vastestofmechanica c.q. geometrische grootheid;
symbool: I of I_a;
SI-eenheid: metervierde;
identificatieformule: *y²×dA
Ayacucho: zie Equadoriaanse sucre
A×Z_s: mechanische impedantie
Aziatische zilverstater: zie Kleinaziatische zilverstater
Azië: zie Kleinaziatisch(e) ...
Azoors geldstelsel: 1.000 reis = 1 milreis
Azoren: ook Açores (F.);
zie Azoors ...
azumbre: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,002.017.145 m³ (Spanje);
8 = 1 arrabo mayor (Spanje);
zie ook Spaanse –
azijn: zie legger
azijnnapje: zie acetabulum (L.)
B
*: beta
*: fasecoëfficiënt, hoek, kubieke uitzettingscoëfficiënt, relatieve spanningscoëfficiënt
B: bel, beta, brewster, giga- (afkorting van het Amerikaanse billion = 10⁹ of miljard)
[B]: molaire concentratie
B: inductie, magnetische fluxdichtheid, magnetische inductie, susceptantie, waterpenetratiecoëfficiënt;
zie ook rot A
[B]: molaire concentratie
B_i: magnetische polarisatie
b: bar, barn, béniqué
b: breedte, hoeveelheid draaiing, impulsmoment
b_B: molaliteit van component B in oplossing
ba: barye
baa: lengtemaat;
1 = 1 schukkah (Zanzibar);
4 = 1 taka (Zanzibar);
zie ook Zanzibarse baa
baal: maat ter aanduiding van een hoeveelheid papier, stro, gezwingeld vlas, noten en dergelijke;
1 = 1 balle (F.);
1 = 1 pack (E.);
1 = 10 ream (of paper) (E.);
1 = 10 riem (papier);
1 = 50 kg (noten) (België);
1 = 72 boot (vlas);
1 = 100 kg (noten);
1 = ± 102 kg (vlas);
1 = 240 pound (E.);
1 = 5.000 vel (papier);
zie ook Engelse baal
baan: zie renbaan
Baart de la Faille: prof. J. –: zie Aduard, de Brede, Departement van de Wester-Eems
Babylonië: zie Babylonisch(e) ..., Chaldeeuws(e) ...
Babylonische mina: gewichtseenheid;
1 = 0,491.2 kg
Babylonisch pond: gewichtseenheid, verdeeld in 54 delen;
het Romeinse pond was daarvan tweederde deel, dus 36 delen;
het pond van Karel de Grote was 15/12 deel van het Romeinse pond, dus 45/54 deel van het Babylonische pond
Babylonisch talent: muntgewicht voor zilver in het Perzische rijk (overgenomen in Euboea);
1 = 3/4 Euboïsch talent;
1 = 70 Attische mina (volgens Pollux);
1 = 70 Euboïsche mina (volgens Herodotus);
1 = 72 Attische mina (volgens Aelianus);
1 = 78 of 80 Euboïsche mina
Babylonisch zilvertalent: muntgewicht van 33,42 kg;
1 = 1.940 Pruisische thaler (zilverwaarde in 1862);
zie ook Euboïsch talent
Bacchische cista mystica: zie Kleinaziatische cistophorus
back: zie greenback
Baden: geldstelsel: munten van 2, 5, 10 en 20 mark (groothertog Friedrich I, 1852-1907);
2, 3, 5, 10 en 20 mark (groothertog Friedrich II, 1907-1918);
idem (Otto III, 1886-1913, onder het regentschap van Luitpold);
2, 3, 5 en 20 mark (Ludwig III, 1913-1918)
Badens(e) ...: ook badisch(e) ... (D.)
Badense aichmass: inhoudsmaat;
48 = 1 ohm
Badense as: gewichtseenheid;
1 = 0,000.05 kg (1856);
10.000 = 1 pfund
Badense becher: inhoudsmaat;
1 = 0,000.15 m³;
10 = 1 mässlein
Badense centa: gewichtseenheid;
1 = 0,005 kg (1856);
100 = 1 pfund
Badense centner: gewichtseenheid;
1 = 50 kg (1856);
1 = 100 pfund
Badense deka: gewichtseenheid;
1 = 0,000.5 kg (1856);
1.000 = 1 pfund
Badense dubbele Ludwig d'or: gouden munt van 1828, ter waarde van 10 thaler, met een gewicht van 0,011.453 kg en een gehalte van 90,3%
Badense ducaat: gouden munt (kwam ook voor in Brunswijk, Frankfurt, Hannover, Nassau, Saksen en Württemberg), met een gewicht van 0,003.489 kg en een gehalte van 98,6%
Badense duim: lengtemaat;
1 = 0,03 meter (1831);
10 = 1 voet (1831)
Badense el: lengtemaat;
1 = 0,6 meter (1831);
1 = 2 voet
Badense ertsmaat: inhoudsmaat;
1 = 0,03 m³;
1 = 2 sester
Badense fuder: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 1,5 m³;
1 = 1.000 maass of mass
Badens geldstelsel: vereinzmünze (voor 1874);
52½ guldenvoet (1 gulden = 60 kreuzer);
thaler = 100 kreuzer (1828-1831)
Badens glas: zie Badens glass
Badens glass: inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook glas);
1 = 0,000.15 m³;
10 = 1 maass of mass
Badense gulden: zilveren munt, in de periode van 1813 tot 1827 met een gewicht van 0,012.715 kg en een gehalte van 75%, in 1837 met een gewicht van 0,010.605.7 kg en een gehalte van 90% en in 1857 met een waarde van 60kreuzer of 240 pfennig, een gewicht van 0,010.582 kg en een gehalte van 90%;
10: zie Badens tienguldenstuk
Badense halbvierling: gewichtseenheid;
1 = 1/16 of 0,062.5 kg (1856);
8 = 1 pfund
Badense juchert: zie Badense morgen
Badense klafter: inhoudsmaat voor brandhout (een hoeveelheid hout van 6 bij 6 bij 4 voet);
ook een lengtemaat;
1 = 1,8 meter (1831);
1 = 3,888 m³;
1 = 6 voet;
1 = 144 kubieke voet
Badense kleine ohm: inhoudsmaat;
1 = 0,095.71 m³
Badense kreuzer: munteenheid;
60: Badense gulden (1857)
Badense kubieke voet: inhoudsmaat;
1 = 0,027 m³;
1 = 18 maass of mässlein;
144 = 1 klafter
Badens kwartpond: zie Badense vierling
Badens loth: gewichtseenheid;
1 = 0,015.625 kg (1856);
32 = 1 pfund
Badense Ludwig d'or: gouden munt van 1828, ter waarde van 5 thaler, met een gewicht van 0,005.726.5 kg en een gehalte van 90,3%
Badense lijn: lengtemaat;
1 = 0,003 meter (1831);
1 = 10 punt (1831);
100 = 1 voet (1831)
Badense maass: zie Badense mass
Badense malter: inhoudsmaat;
1 = 0,15 m³;
1 = 100 mässlein
Badense mark: gewichtseenheid;
2 = 1 pfund;
4 = 1 kg (1856)
Badense mass: inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook maass);
1 = 0,001.5 m³;
1 = 4 schoppen;
1 = 10 glas of glass;
10 = 1 stütze;
18 = 1 kubieke voet;
100 = 1 ohm;
1.000 = 1 fuder
Badens mässlein: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,001.5 m³;
1 = 10 becher;
10 = 1 sester;
18 = 1 kubieke voet;
100 = 1 malter;
1.000 = 1 zuber
Badense morgen: vlaktemaat (ook juchert);
1 = 4 viertel;
1 = 400 vierkante ruthe;
1 = 3.600 m²;
15,239 = 1 vierkante mijl
Badense mijl: lengtemaat;
1 = 2/25 of 0,08 graad;
1 = 2 stunde;
1 = 2 uur gaans;
1 = 8.888,8~ meter;
zie ook Badense vierkante mijl
Badense ohm: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,15 m³;
1 = 12 viertel;
1 = 48 aichmass;
1 = 100 maass of mass;
8 = 1 stuk
Badens ons: gewichtseenheid (ook unze);
16 = 1 pfund;
32 = 1 kg (1856)
Badense pfennig: munteenheid;
240: Badense gulden (1857)
Badens pfund: gewichtseenheid, in 1856 decimaal ingedeeld en op het metrieke stelsel afgestemd;
1 = 2 mark;
1 = 4 vierling;
1 = 8 halbvierling;
1 = 10 zehnling;
1 = 16 unze;
1 = 32 loth;
1 = 100 centa;
1 = 128 quentchen;
1 = 1.000 deka;
1 = 10.000 as;
2 = 1 kg (1856);
10 = 1 stein;
100 = 1 centner
Badense punt: lengtemaat;
1 = 0,000.3 meter (1831);
10 = 1 lijn (1831);
1.000 = 1 voet (1831)
Badens quentchen: gewichtseenheid;
128 = 1 pfund;
256 = 1 kg (1856)
Badense roede: lengtemaat;
1 = 3 meter (1831);
1 = 10 voet (1831)
Badense schoppen: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,000.375 m³;
4 = 1 maass of mass
Badense sester: inhoudsmaat;
1 = 0,015 m³;
1 = 10 mässlein;
2 = 1 ertsmaat of steenkolenmaat
Badense steenkolenmaat: inhoudsmaat;
1 = 0,03 m³;
1 = 2 sester
Badense stein: gewichtseenheid;
1 = 5 kg (1856);
1 = 10 pfund
Badens stuk: inhoudsmaat voor wijn;
1 = 1,2 m³;
1 = 8 ohm
Badense stunde: afstandsmaat, ook aangeduid als uur gaans;
1 = 4.444,4~ meter;
2 = 1 mijl;
25 = 1 graad
Badense stütze: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,015 m³;
1 = 10 maass of mass
Badens tienguldenstuk: gouden munt (van 1819 tot 1827), met een gewicht van 0,006.875 kg en een gehalte van 90,3%
Badense unze: zie Badens ons
Badens uur gaans: zie Badense stunde
Badense vierkante mijl: vlaktemaat;
1 = 15,239 morgen;
1 = 54.877 m² (onwaarschijnlijk;
de mijl zou dan slechts 234,258.4 meter zijn)
Badense vierkante roede: vlaktemaat (ook vierkante rute of vierkante ruthe);
1 = 9 m²;
100 = 1 viertel;
400 = 1 morgen
Badense vierkante rute: zie Badense vierkante roede
Badense vierkante ruthe: zie Badense vierkante roede
Badense vierling: gewichtseenheid (ook kwartpond);
4 = 1 pfund;
8 = 1 kg (1856)
Badense viertel: vlaktemaat en inhoudsmaat;
1 = 100 vierkante roede;
1 = 900 m²;
4 = 1 morgen;
12 = 1 ohm
Badense voet: lengtemaat, in 1831 decimaal onderverdeeld en afgerond, ter aanpassing aan het metrieke stelsel;
1 = 0,3 meter (1831);
1 = 10 duim (1831);
1 = 100 lijn (1831);
1 = 1.000 punt (1831);
2 = 1 el;
6 = 1 klafter;
10 = 1 roede (1831);
zie ook Badense klafter
Badense zehnling: gewichtseenheid;
10 = 1 pfund;
20 = 1 kg (1856)
Badense zuber: inhoudsmaat;
1 = 1,5 m³;
1 = 1.000 mässlein
badisch(e) ... (D.): zie Badens(e) ...
bag: inhoudsmaat;
1 = 1 sack (E.);
1 = 24 gallon (E.);
zie ook Engelse –, Engelse sack
bagelaar: ook baggelaar;
zie Gorredijk
baggelaar: zie bagelaar, Heerenveen
bagger: grondstof voor korte turf (laagveenturf);
zie stobbe, ton, turf, voer, vuur
Bahama's: geldstelsel: 100 cent = 1 dollar;
zie ook Turks- en Caicoseilanden
bahar: gewichtseenheid;
1 = 3 pikol (Poeloe-Pinang);
1 = 15 frehsil (Arabië);
1 = 20 frasil (Mozambique);
1 = 24 mönn (Surat);
1 = 83,05 kg (Arabië);
1 = 108,86 kg (Mozambique);
1 = 150 mahnd (Arabië);
1 = 194,137.65 kg (Poeloe-Pinang);
1 = 300 rotolo (Arabië);
1 = 428 Engels pound avoirdupois (Poeloe-Pinang);
zie ook Arabische –, Mozambicaanse –, Poeloe-Pinang –, Suratse –
Bahawalpur: emiraat dat tot 1947 tot Brits India behoorde en daarna een deel van Pakistan werd, waarna het sinds 14 oktober 1955 deel ging uitmaken van West-Pakistan;
munten van 1 paisa, 1 rupee, 1 mohur (ook genaamd ashrafi), ½ pice en ¼ anna
bahoe: vlaktemaat, gedefinieerd onder bouw;
zie ook Javaanse –, Nederlands-Oostindische –
Bahrain (D.): zie Bahreins(e) ...
Bahrein: ook Amarat al-Bahrain, Bahrain (D.), Iles Bahrain (F.);
zie Bahreins(e) ..., dinar, fils
Bahreinse dinar: munteenheid;
1 = 1.000 fils
Bahreinse fils: munteenheid;
1.000 = 1 dinar
baht: Thaise munteenheid;
1 = 1 bat;
1 = 4 salüng;
1 = 8 füang;
1 = 100 satang of stang;
1 = 128 solot;
zie ook Thailand
bahu: vlaktemaat, gedefinieerd onder bouw;
zie ook Javaanse –, Nederlands-Oostindische –
baiza: munteenheid van Oman;
4 = 1 anna;
64 = 1 rupee;
200 = 1 Muscat rial;
1.000 = 1 rial saidi (sinds 7 mei 1970);
zie ook Oman
bajoccho: munteenheid;
100 = 1 ducato (Sicilië);
zie ook Siciliaanse –
bajocco: Vaticaanse munteenheid;
1 = 5 quattrino;
5 = 1 grosso;
10 = 1 paolo;
20 = 1 papetto;
30 = 1 testone;
100 = 1 scudo;
zie ook Vaticaanse –
bak: inhoudsmaat voor droge waren en vloeistoffen;
groep van 18 à 20 man die uit één bak at (houten balie op oorlogsschepen waarin het eten voor de bemanning werd opgediend);
de leiding van een bak berustte bij de baksmeester (met de rang van korporaal) en de vice-baksmeester;
1 = 1 decaliter (droge waren;
Nederland, 1809);
100 = 1 m³ (Nederland, 1809);
± 4.000 = 1 m³ (droge waren;
Amsterdam)
8.000 = 1 m³ (vloeistoffen;
Amsterdam);
zie ook Amsterdamse –, Nederlandse –
Bakel: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “Bakel en Milhese: roede 20 v[oet];
voet 10 d[uim] (Aeneae)”;
vlaktematen: “[idem:] lopense van 50 vierkante r[oeden]. (Aen[eae])”.
bakkerij: zie steenbakkerij
bakla: inhoudsmaat;
1 = 1 Russische tchetvert (Transkaukasië);
1 = 8 demirlé (Transkaukasië);
zie ook Transkaukasische –
baksmeester: zie bak
baksteen: zie gele baksteen, rekendag, rode baksteen
balanca: zie pîkoel balanca
balboa: zie Panama
balje: zie grote balje, kleine balje
balk: zie ondermaatse balk, Russische standard hundert
Balkse houtvoet: lengtemaat;
16 = 1 roede
Balkse roede: lengtemaat die in geheel Gaasterland gold;
1 = 4,736 meter;
1 = 16 houtvoet
ballastkoraal: inhoudsmaat en gewichtseenheid;
1 = 26,735 m³ (Nederlands Oost-Indië);
1 = 2.000 Amsterdams pond (Nederlands Oost-Indië);
zie ook Nederlands-Oostindisch –
balle (F.): inhoudsmaat (baal);
zie Franse –
bamboe: inhoudsmaat;
1 = 0,002.365 m³ (Singapore);
8 = 1 gantang (Singapore);
8 = 1 nelli (Sumatra);
zie ook Birmaanse –, Sumatraanse –
bambou: zie côle
ban: Roemeense munteenheid (meervoud: bani);
1 = 1 para;
100 = 1 leu;
zie ook côle, Roemenië
bandal: Ierse lengtemaat;
1 = 2 voet;
zie ook Ierse –
Bangladesch (D.): zie Bengaals(e) ...
Bangladesh (E., F.): zie Bengaals(e) ...
bani: meervoud van ban (Roemeense munteenheid)
banica: Croatische munteenheid;
100 = 1 kuna;
zie ook Croatië
bankthaler: zie rigsbankthaler
Banne van Westzaanen: zie Westzaan
Banque Centrale des États de l'Afrique Équatoriale (F.): zie CFA-franc
bantamgewicht: gewichtsklasse uit de bokssport (53,15 kg)
bar: absolute eenheid van gas- en vloeistofdruk in het obsolete CGS-stelsel (voornamelijk gebezigd in de techniek en in de meteorologie);
symbool: b (vooral in het Engelse taalgebied) en bar;
toegestane decimale veelvouden of delen: microbar en millibar;
niet toegestaan in afgeleide eenheden;
bij voorkeur om te rekenen in pascal of een daarvan afgeleide decimale eenheid als kilopascal of megapascal;
10^-6 = 1 microbar;
10^-3 = 1 millibar;
1 = 10^-1 megapascal of newton per vierkante millimeter;
1 = 1 hectopièze;
1 = 1,019.72 kilogramkracht per vierkante centimeter of kilogram per vierkante centimeter;
1 = 14,503.8 poundforce per square inch (E.);
1 = 75,01 centimeter kwikkolom;
1 = 100 kilopascal;
1 = 750,1 millimeter kwikkolom;
1 = 10⁵ newton per vierkante meter of pascal;
1 = 10⁶ dyne per vierkante centimeter of microbar (volgens Van Dale zou 1 bar gelijk zijn aan 1 dyne per vierkante centimeter);
1,013 = 1 atmosfeer;
zie ook meteorologische –
bâra: gewichtseenheid;
1 = 562½ Amsterdams pond (Nederlands Oost-Indië);
zie ook Nederlands-Oostindische –
Barat: zie Irian Barat
Barbados: een der Bovenwindse Eilanden;
geldstelsel: 100 cent = 1 Oostcaraïbische dollar;
sinds 3 december 1973: 100 cent = 1 Barbadosdollar;
zie ook Engelse Antillen
baril: inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder barrel;
zie ook Argentijnse –, Chileense –, Mexicaanse –, Napolitaanse –
baril medido: Mexicaanse inhoudsmaat;
1 = 0,081.673 m³;
1 = 9 jarra;
zie ook Mexicaanse –
barila: inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder barrel;
zie ook Argentijnse –
barile: inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder barrel;
zie ook Griekse –, Jonische –, mezzo –, Napolitaanse –, olie–, Pisaanse –, Siciliaanse –, Toscaanse –, Vaticaanse –
barile da olio: inhoudsmaat, gedefinieerd onder oliebarrel;
zie ook Toscaanse –
barile da vino: inhoudsmaat, gedefinieerd onder wijnbarrel;
zie ook Toscaanse –
barilo: inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder barrel;
zie ook Venetiaanse –
barinha: rechthoekige gouden munt ter waarde van 6.600 reïs (Mozambique);
zie ook Mozambicaanse –
barley corn: lengtemaat;
288 = 1 fathom (Engels-Indië);
zie ook Engels-Indische –
barn: niet tot het SI behorende eenheid van cross section, oppervlakte of verstrooiingsdoorsnede waarin in de kernfysica de schijnbare doorsnede van atoomkernen bij nucleaire reacties wordt uitgedrukt;
symbool: b;
toegestane decimale verdeling: millibarn;
toegestaan in afgeleide eenheden;
bij voorkeur om te rekenen in vierkante femtometer;
1 = 10^-28 m²;
1 = 100 vierkante femtometer;
1 = 1.000 millibarn
barn per elektronvolt: eenheid van spectrale kruissectie;
symbool: b/eV;
1 = 6,241.46×10^-10 vierkante meter per joule
barn per erg: eenheid van spectrale kruissectie;
symbool: b/erg;
1 = 10^-21 vierkante meter per joule
barn per steradiaal: eenheid van angulaire kruissectie (E.: angular cross section);
symbool: b/sr;
1 = 10^-28 vierkante meter per steradiaal;
1 = 1 barn per steradian
barn per steradiaal elektronvolt: eenheid van spectrale angulaire kruissectie;
symbool: b/(sr×eV);
1 = 6,241.46×10^-10 vierkante meter per steradiaal joule;
1 = 1 barn per steradian electronvolt
barn per steradiaal erg: eenheid van spectrale angulaire kruissectie;
symbool: b/(sr×erg);
1 = 10^-21 vierkante meter per steradiaal joule;
1 = 1 barn per steradian erg
barn per steradian: zie barn per steradiaal
barn per steradian electronvolt: zie barn per steradiaal elektronvolt
barn per steradian erg: zie barn per steradiaal erg
Barneveldse voet: lengtemaat, gelijk aan de Amsterdamse voet, dus 0,283.133 meter
barokmuziek: zie standaardtoon
barometerstand: zie Engelse inch (30)
barometrische gradiënt: de in millimeter kwikkolom of anderszins uitgedrukte verlaging of verhoging van de barometerstand die men verkrijgt als men zich loodrecht op de isobaar een geografische mijl (of een andere bepaalde afstand) van het opgemeten punt verwijdert;
synoniem: luchtdrukgradiënt
barrel: inhoudsmaat van uiteenlopende grootte, onder meer voor aardolie, benzine, petroleum en andere olieproducten, alsook voor wijn en andere vloeistoffen;
± 0,000.141 = 1 kubieke inch (E.);
0,8 = 1 Siciliaanse barile (Napels, in de praktijk);
1 = 0,033.428.91 m³ (olie;
Toscane);
1 = 0,033.429 m³ (olie;
Pisa);
1 = 0,034.386.353 m³ (Sicilië);
1 = 0,034.9 m³ (“in de praktijk”, volgens Staring;
Sicilië);
1 = 0,041.85 m³ (Madagascar);
1 = 0,042.982.942 m³ (Napels);
1 = 0,043.625 m³ (Napels);
1 = 0,045.584 m³ (wijn;
Pisa);
1 = 0,045.584.041 m³ (wijn;
Toscane);
1 = 0,057.480.6 m³ (olie;
Vaticaan);
1 = 0,058.341.6 m³ (wijn;
Vaticaan);
1 = 0,064.385.9 m³ (Venetië);
1 = 0,064.39 m³ (Griekenland);
1 = 0,068.136 m³ (Chili);
1 = 0,072.576 m³ (Jonië);
1 = 0,072.64 m³ (Jonië);
1 = 0,075.623 m³ (wijn;
Mexico);
1 = 0,075.904 m³ (Uruguay);
1 = 0,076 m³ (Argentinië);
1 = 0,080.665 m³ (sterke drank;
Mexico);
1 = 0,081 m³ (Jonië);
1 = ± 0,115.627 m³ (A.);
1 = 0,117.3 m³ (bier;
A.)
1 = 0,119.238 m³ (gewoonlijk;
A.);
1 = 0,119.24 m³ (E.);
1 = 0,158.98 m³ (petroleum;
A.);
1 = 0,158.987 m³ (petroleum;
A.;
E.)
1 = 0,163.5 m³ (bier;
E.);
1 = 0,163.564 m³ (bier;
E.);
1 = 0,163.564.488 m³ (E.);
1 = 0,8 Napolitaanse baril (“in de praktijk”, volgens Staring;
Sicilië);
1 = 1 baril (Argentinië, Chili, Mexico, Napels);
1 = 1 barila (Argentinië);
1 = 1 barile (Griekenland, Jonië, Napels, Pisa, Sicilië, Toscane, Vaticaan);
1 = 1 barril (Madagascar);
1 = 1,25 Siciliaanse barile (Napels);
1 = 1½ sack (E.);
1 = 2 kilderkin (bier;
E.);
1 = 2 mezzo barile (wijn;
Toscane);
1 = 6 secchio (Venetië);
1 = 16 fiascho (olie;
Toscane);
1 = 16 gallone (Jonië);
1 = 20 fiascho (wijn;
Toscane);
1 = 24 boccale (Griekenland);
1 = 24 bozza (Venetië);
1 = 28 boccale (olie;
Vaticaan);
1 = 31 gallon (bier;
A.);
1 = 31 à 42 gallon (A.);
1 = 31½ gallon (gewoonlijk;
A.);
1 = 32 boccalo (wijn;
Vaticaan);
1 = 32 frasco (Argentinië;
Uruguay);
1 = 32 gallon (in sommige staten in A.);
1 = 35 gallon (bier;
E.);
1 = 36 gallon (bier;
E.);
1 = 40 boccalo (wijn;
Toscane);
1 = 40 gallon (petroleum;
A.);
1 = ± 42 gallon (petroleum;
A.);
1 = 42 gallon (A.);
1 = 60 caraffe (Napels);
1 = 80 mezzetta (wijn;
Toscane);
1 = 86[2/3] dry quart (cranberries;
A.);
1 = 105 dry quart (A.);
1 = 112 foglietta (olie;
Vaticaan);
1 = 128 foglietta (wijn;
Vaticaan);
1 = 150 cuartillo (wijn;
Mexico);
1 = 160 cuartillo (sterke drank;
Mexico);
1 = 448 quartucco (olie;
Vaticaan);
1 = 512 quartucco (wijn;
Vaticaan);
1 = 7.056 kubieke inch (E.);
1,25 = 1 Napolitaanse baril (Sicilië);
2 = 1 hogshead (A.);
6 = 1 pipa (Uruguay);
6 = 1 pipa catalana (Argentinië);
6 = 1 tun (E.);
6,110.4 = 1 m³ (E.);
6,29 = 1 m³ (petroleum;
A.);
8,386.6 = 1 m³ (A.);
8,648.6 = 1 m³ (A.);
9[2/3] = 1 pipa (Toscane);
12 = 1 botte (Napels);
32 = 1 botte (Sicilië);
zie ook Amerikaanse –, dry –, Engelse –, liquid –, oil –, olie–, wijn–
barrel bulk: inhoudsmaat;
1 = 0,141.58 m³ (A.);
1 = 5 kubieke voet (A.);
7,063.0 = 1 m³ (A.);
zie ook Amerikaanse –
barrel per dag: barrel per day (E.);
afkorting: bpd
barrel per day: afkorting: bpd;
zie barrel per dag, oil –
barril: inhoudsmaat voor wijn, gedefinieerd onder barrel;
zie ook Madagaskische –, Uruguayaanse –
barrique: gewichtseenheid voor suiker;
1 = 1.000 pond (Martinique);
inhoudsmaat voor vloeistoffen:
1 = 0,228 m³ (F.);
4 = 1 tonneau (F.);
zie ook Franse –, Martinicaanse –
Barsingerhorn: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “de roede (van 12 voeten, de voet van 12 d[uim]) naar houten maten, aan de Commissie gezonden: 3,545 [meter], de voet 0,295 [meter]”;
vlaktematen: “De vierkante Roede houdt er 144 Amsterdamsche [vierkante] Voeten en is derhalven 11,543.686 [vierkante] M[eter]. Het Morgen houdt 720 [vierkante] Roeden: en bevat derhalven 8.311,453.7 [vierkante meter]”;
elders deelt hij mee: “het morgen à 720 vierkante r[oeden] volgens de Commissie 9.048,26 [vierkante meter]”.
Barsingerhornse morgen: vlaktemaat;
1 = 720 vierkante roede;
1 = 8.311,454 m²
Barsingerhornse roede: lengtemaat;
1 = 3,397.596 meter (volgens Van Swinden);
1 = 3,403 meter (volgens Staring);
1 = 12 voet (Amsterdamse maat);
zie ook Muiden
Barsingerhornse vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 11,54 m²;
720 = 1 morgen
Barsingerhornse voet: lengtemaat;
12 = 1 roede
Barsingerhornse zeedijk: lengtemaat (zie ook Schager Kogge roede);
1 = 3,487.7 meter (= 12 voet + 3½ duim, Amsterdamse maat)
barye: afgeleide CGS-eenheid van druk;
symbool: ba;
ook wordt aanbevolen de benaming barye niet af te korten, dus steeds voluit te schrijven;
1 = 1 dyne per vierkante centimeter;
10 = 1 pascal
barye seconde: zie per barye seconde
bas: het getal 5 (voorheen bij Amsterdamse veemarbeiders;
een verbastering van het Duitse woord batz = stuiver);
zie ook kimmelbas
Basel-Land: zie Zwitserland
Basel-Stadt: zie Zwitserland
baseparen: zie kilobaseparen
basisgrootheden: elektrische stroom: ampère;
lengte: meter;
lichtsterkte: candela;
massa: kilogram;
thermodynamische temperatuur: kelvin;
tijd: seconde
basismoduul: internationaal aanvaarde, maar niet tot het SI behorende lengteëenheid ter afstemming van de maten van bouwelementen, installatieonderdelen en dergelijke van bouwwerken;
symbool: M;
door de ISO is voor het internationale modulaire stelsel (IMS) voor landen met een metriek maatstelsel M vastgesteld op 0,1 meter;
voor landen waar Angelsaksische maten gebezigd worden is M gesteld op 4 Engelse inch (= 0,101.6 meter);
zie ook modulaire coördinatie
basket: Birmaanse inhoudsmaat;
1 = 0,038.836 m³;
1 = 2.370 Engelse kubieke inch;
zie ook Birmaanse –
Basselt: in het voormalige Departement van de Wester-Eems;
bij de lengtematen noteert Van Swinden: “roede XV voet 4,387 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “juk (400 vierk[ante] r[oede];
r[oede] XV v[oet];
5.775 [vierkante meter] [dito]”.
Basutoland: zie Lesotho
bat: als gewichtseenheid:
1 = 1 tikal (Siam);
4 = 1 tumling (Siam);
als munteenheid:
1 = 1 baht (Thailand);
1 = 1 tikal (Siam);
1 = 4 saloeng (Siam);
1 = 100 satang of stang (Thailand);
zie ook Birmaanse –, Siamese –, Thailand
Bataafs(e)*: zie sub Batavia
Bataks: volksstam in het district Tapanuli op Sumatra;
zie Sumatraanse bidang, Sumatraanse hasta
bataljon: het derde gedeelte van een regiment infanterie, bestaande uit vier compagnieën en doorgaans aangevoerd door een majoor
Bataviase gantang: inhoudsmaat;
253 = 1 kojang
Bataviase kojang: inhoudsmaat voor rijst en andere droge waren (ook kojan);
1 = 1,272 m³;
1 = 27 pikol;
1 = 253 gantang
Bataviase pikol: inhoudsmaat;
1 = 0,047.1 m³;
27 = 1 kojang
Bataviase ton: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,091.44 m³
bath: de grootste bijbelse inhoudsmaat voor vloeistoffen (Hebreeuws: *);
1 = 0,036.444 of 0,036.5 m³;
1 = 1 Attische metretes;
1 = 1 batus (N.T.);
1 = 1 epha (O.T.);
1 = 1 vat (O.T. en N.T.);
1 = 3 maat (O.T.);
1 = 6 hin (O.T.);
1 = 72 Romeinse sextarius;
10 = 1 homer of kor (O.T.);
zie ook Hebreeuws –, oudtestamentisch –
batman: gewichtseenheid voor graan;
1 = 1 dürt-un-ser (Perzië);
1 = 1 man (Turan);
1 = 2 nemman (Turan);
1 = 8 Russisch pond of ser (Turan);
1 = 16 du (Turan);
1 = 20 girwengken of pond (Transkaukasië);
1 = 60 pond (Rusland);
1 = 64 tscharik (Turan);
1 = 127,767 kg (Turan);
1 = 256 nemetsche (Turan);
zie ook Perzische –, Russische –, Transkaukasische –, Turaanse –
batok: Nederlands-Oostindische inhoudsmaat voor droge waren (voornamelijk voor rijst en zout);
1 = 0,001.072.5 m³ (in de praktijk);
1 = 0,001.5 m³;
8 = 1 gantang (rijst);
80 = 1 pikol;
932,4 = 1 m³;
zie ook Nederlands-Oostindische –
batterij: elektrotechnisch symbool: *;
als militair begrip een tactische artillerieëenheid, bestaande uit een bepaald aantal manschappen en vuurmonden;
zie ook militaire eenheid
batus: aan het Semitisch ontleende inhoudsmaat (*), gedefinieerd onder bath;
zie ook nieuwtestamentische batus
batz: zie bas, botsenstuk, Duitse batz, rollbatz, Zuidduitse batz, Zwitserse batz
bau: vlaktemaat. gedefinieerd onder bouw;
zie ook Nederlands-Oostindische –
baud: eenheid van modulation rate en transmissiesnelheid (transmission speed), genoemd naar de Franse telegrafiedeskundige J.M.E. Baudot (1845-1903);
symbool: Bd;
1 = 1 reciprocal second;
zie ook bps, transmissiesnelheid
baudot: zie baud
baud rate*: zie baud
Baumé: zie Bauméschaal, graad Baumé
Bauméschaal: genoemd naar Antoine Baumé (1728-1804);
ook onjuist gespeld als Beauméschaal;
zie ook graad Baumé
bavarois (F.): zie Beiers(e) ...
Baviere: zie sub Departement van de Wester-Eems
bayerisches tagwerk (D.): zie Beiers dagwerk
bazargewicht: zie Engels-Indisch –
bazaruco: Portugees-Oostindische munteenheid;
10 = 1 pardao;
zie ook Portugees-Oostindische –
Bazel: zie augustijn, Basel, grote el, Zwitserse brasse, Zwitserse reve
bbl: barrel, dry barrel
Bd: baud
BE: Bodanskyeenheid
°Bé: graad Baumé
°Bé_a: graad Baumé American
°Bé_r: graad Baumé rational
beat per minute: zie slag per minuut
beaufort: verouderde aanduiding van windkracht of windsnelheid, uitgedrukt in een praktische schaal [PS] en in een minder gangbare officiële schaal [OS];
symbool: bft;
de praktische schaal wordt onder meer door het KNMI te De Bilt gebruikt bij het samenstellen van de weerberichten die door de massamedia worden bekendgemaakt;
de windsnelheid is uitgedrukt in knopen [KN] volgens onderstaande indeling (1 knoop = ± 0,514.444 meter per seconde):
PS 0 = 0-2 KN;
OS 0 = 0-1 KN;
PS 1 = 3-5 KN;
OS 1 = 2-3 KN;
PS 2 = 6-8 KN;
OS 2 = 4-6 KN;
PS 3 = 9-12 KN;
OS 3 = 7-10 KN;
PS 4 = 13-16 KN;
OS 4 = 11-16 KN;
PS 5 = 17-21 KN;
OS 5 = 17-21 KN;
PS 6 = 22-26 KN;
OS 6 = 22-27 KN;
PS 7 = 27-31 KN;
OS 7 = 28-33 KN (“harde wind”);
PS 8 = 32-37 KN;
OS 8 = 34-40 KN;
PS 9 = 38-43 KN;
OS 9 = 41-47 KN;
PS 10 = 44-50 KN;
OS 10 = 48-55 KN;
PS 11 = 51-57 KN;
OS 11 = 56-63 KN (“zeer zware storm”, meer dan 28,5 meter per seconde of 102,6 kilometer per uur);
PS 12 >
57 KN;
OS 12 >
63;
beaumé: zie baumé
Beauméschaal: zie Bauméschaal
becher (D.): inhoudsmaat, gedefinieerd onder beker;
zie ook Badense –, Oostenrijkse –
becker: inhoudsmaat voor droge waren, gedefinieerd onder beker;
zie ook Waldecker –
becquerel: afgeleide SI-eenheid van activiteit (van een radionuclide);
symbool: Bq;
1 = 1 per seconde;
1 = 1/(3,7×10¹⁰) of 2,702~ curie;
3,7×10¹⁰ = 1 curie (per definitie);
zie ook annual limit of intake, gigabecquerel
becquerel per cubic metre: zie becquerel per kubieke meter
becquerel per kilogram: SI-eenheid van massieke activiteit of specifieke activiteit (van een radionuclide);
symbool: Bq/kg;
1 = 1/(3,7×10¹⁰) of 2,702~×10^-11 curie per kilogram;
1 = 1 per kilogram seconde;
3,7×10¹⁰ = 1 curie per kilogram
becquerel per kubieke meter: afgeleide SI-eenheid van volumieke activiteit (van een radionuclide);
symbool: Bq/m³;
1 = 1 becquerel per cubic metre (E.);
1 = 1 per kubieke meter seconde;
3,7×10¹⁰ = 1 curie per kubieke meter;
zie ook derived air concentration
becquerel per meter: afgeleide SI-eenheid van lineaire activiteit (van een radionuclide);
symbool: Bq/m;
1 = 1 becquerel per metre (E.);
1 = 1 per meter seconde
becquerel per metre: zie becquerel per meter
becquerel per mol: afgeleide SI-eenheid van molaire activiteit (van een radionuclide);
symbool: Bq/mol;
1 = 1 becquerel per mole (E.);
1 = 1 per seconde mol;
becquerel per mole: zie becquerel per mol
Bedum: bij de lengtematen noteert Van Swinden: “roede XV v[oet] 4,387 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “gras (240 vierk[ante] r[oede];
r[oede] XV [voet]) 4.620 [vierkante meter] [dito]”.
bedijkte polders: zie Departement van de Ooster-Eems
Beekbergen: lengtematen: zie Apeldoorn
Beek en Donk: de vlaktematen omschrijft Van Swinden als volgt: “het bunder Lands hou[d]t 8 lopense of 400 vierkante Bossche roeden. (Aen[eae])”.
de Beemster: lengtematen volgens Van Swinden: “Het morgen houdt 600 en het deimt 400 vierkante roeden: de voet is de Rhijnlandsche. (A[eneae]). de houtmaat is de Alkmaarsche”;
zie ook Purmerendse roede
Beemster koehooi: gewichtseenheid;
1 = 5.000 kg
Beemster morgen: zie Rijnlandse morgen
beenlengte: zie Salland
beentjes van Emma: het getal 77 (voorheen bij Amsterdamse veemarbeiders;
de associatie met de twee zevens lag kennelijk voor de hand)
Beerta: lengtematen als te Groningen
Beerum: zie Bierum
Beesterhamrik: lengtematen: 1 roede = 21 Groninger voet = 6,146.12 meter (later door Van Swinden gewijzigd in 6,136.12 meter);
vlaktematen: “Beetster Hamrik (Oldampt): de deimte = 270 vierkante roe[de]: 21 Gron[inger] v[oet] (Aeneae)”.
Beetsjoeana: zie Botswana
Beetster Hamrik: zie Beesterhamrik
Beetsterzwaag: volgens Van Swinden geeft de “Commissie” als roedemaat op: 3,913 meter (koningsroede);
mad: 5.811 vierkante meter;
lopenstal: 3.674 vierkante meter
beginsel van Boltzmann: beginsel dat een relatie legt tussen de entropie S en de thermodynamische waarschijnlijkheid P van een toestand, vervat in de formule S = k lnP, waarin k de constante van Boltzmann is
begrippen: zie enkelvoudige –
beh: Birmaanse gewichtseenheid;
1 = 4 grote rweh;
2 = 1 mjuh;
zie ook Birmaanse –
behandeling: zie goederenbehandeling
Beieren: zie Beiers(e) ..., Rijnbeieren
Beiers(e) ...: ook bavarois (F.), bayerisch(e) ... (D.)
Beierse caroline: gouden munt ter waarde van 11 gulden, met een gewicht van 0,009.740 kg en een gehalte van 77,1% goud en 15,3% zilver
Beierse centner: gewichtseenheid;
1 = 56 kg;
1 = 100 pfund
Beiers dagwerk: vlaktemaat, ook (bayerisches) tagwerk;
1 = 400 vierkante roede;
1 = 3.407 m²
Beierse dreissiger: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,001.158.112.5 m³;
32 = 1 metzen
Beierse ducaat: gouden munt ter waarde van 5[2/3] gulden, met een gewicht van 0,003.489 kg en een gehalte van 97,9% (kwam ook voor in Hamburg, Lübeck en Pruisen)
Beierse duim: lengtemaat;
1 = 0,024.321.583 meter;
1 = 0,029.185.92 meter (volgens de decimale indeling van de voet);
10 = 1 voet (landmaat);
12 = 1 (koninklijke) voet
Beierse el: lengtemaat;
1 = 0,832.856 of 0,833.014.229 meter;
1 = 2[41/48] voet (= 2 voet en 10¼ duim)
Beiers geldstelsel: vereinsmünze;
1 gulden = 60 kreuzer (voor 1876)
Beierse goudgulden: 2: Max d'or
Beierse gulden: munteenheid;
5[2/3] = 1 ducaat;
11 = 1 caroline
Beierse juchart: zie Beierse morgen
Beierse klafter: lengtemaat;
1 = 1,751.155.2 meter;
1 = 6 voet
Beierse koninklijke voet: lengtemaat waarvan de grootte in 1811 nauwkeurig metriek is bepaald bij een temperatuur van 13 graden Réaumur;
1 = 0,291.859.2 meter (1811);
1 = 12 duim;
1 = 144 lijn
Beierse kubieke duim: inhoudsmaat;
1 = 0,000.014.387.205 m³;
1 = 1.728 kubieke lijn;
1.728 = 1 kubieke voet
Beierse kubieke lijn: inhoudsmaat;
1 = 8,325.928.7×10^-9 m³;
1.728 = 1 kubieke duim
Beierse kubieke roede: inhoudsmaat;
1 = 24,861.09 m³;
1 = 1.000 kubieke voet
Beierse kubieke voet: inhoudsmaat;
1 = 0,024.861.09 m³;
1 = 1 Rijnbeierse kubieke voet;
1 = 1.728 kubieke duim;
1.000 = 1 kubieke roede
Beierse lachter: lengtemaat;
1 = 1,970.049.6 meter;
1 = 6[3/4] voet
Beierse landmetersduim: lengtemaat;
10 = 1 landmetersvoet (1811)
Beierse landmeterslijn: lengtemaat;
100 = 1 landmetersvoet (1811)
Beierse landmetersroede: lengtemaat;
1 = 2,918.592 meter (1811);
1 = 10 landmetersvoet of voet (1811)
Beierse landmetersvoet: lengtemaat;
1 = 0,291.859 meter (1811);
1 = 1 voet;
1 = 10 landmetersduim (1811);
1 = 100 landmeterslijn (1811);
10 = 1 landmetersroede (1811)
Beiers loth: gewichtseenheid;
1 = 0,017.5 kg;
32 = 1 pfund
Beierse lijn: lengtemaat;
1 = 0,002.026.798.611 meter;
1 = 0,002.918.592 meter (volgens de decimale indeling van de voet);
1 = 12 punt;
100 = 1 voet (landmaat);
144 = 1 (koninklijke) voet
Beierse massel: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,004.632.45 m³;
8 = 1 metzen
Beierse masskanne: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,001.069.027 m³;
1 = 2 seidel;
1 = 4 quartel;
60 = 1 schenkeimer;
64 = 1 visireimer
Beierse Max d'or: gouden munt ter waarde van 2 goudgulden, met een gewicht van 0,006.498.6 kg en een gehalte van 77,1% goud en 16,6% zilver
Beierse metzen: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,037.059.6 m³;
1 = 2 viertel;
1 = 8 massel;
1 = 32 dreissiger;
6 = 1 scheffel;
24 = 1 muth
Beierse morgen: vlaktemaat (ook juchart en tagwerk);
1 = 400 vierkante rut(h)e;
1 = 3.407,271.7 m²
Beierse muth: inhoudsmaat voor kalk;
1 = 0,889.430.4 m³;
1 = 24 metzen
Beierse mijl: lengtemaat;
1 = 7.407,407~ (= 1/15×1/360×40.000.000) meter;
15 = 1 graad
Beiers pfund: gewichtseenheid (ook pond);
1 = 0,560 kg;
1 = 32 loth;
1 = 128 quentchen;
20 = 1 stein;
100 = 1 centner
Beiers pond: zie Beiers pfund
Beierse punt: lengtemaat;
1 = 0,000.168.899.884.3 meter;
12 = 1 lijn;
1.728 = 1 voet
Beierse quartel: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,000.267.256.75 m³;
4 = 1 masskanne
Beiers quentchen: gewichtseenheid;
1 = 0,004.375 kg;
128 = 1 pfund
Beierse scheffel: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,222.357.6 m³;
1 = 6 metzen
Beierse schenkeimer: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,064.141.62 m³
1 = 60 masskanne
Beierse seidel: inhoudsmaat;
1 = 0,000.534.513.5 m³;
2 = 1 masskanne
Beierse stein: gewichtseenheid;
1 = 11,2 kg;
1 = 20 pfund
Beiers tagwerk: zie Beierse morgen
Beierse thaler: zie Duitse thaler
Beierse vierkante duim: vlaktemaat;
100 of 144 = 1 vierkante voet
Beierse vierkante roede: vlaktemaat (ook vierkante rut(h)e);
1 = 8,518.18 m²
1 = 100 vierkante voet;
400 = 1 juchart, morgen of tagwerk
Beierse vierkante rut(h)e: zie vierkante roede
Beierse vierkante voet: vlaktemaat;
1 = 0,085.181.8 m²;
1 = 100 of 144 vierkante duim;
100 = 1 vierkante roede
Beierse viertel: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,018.529.8 m³;
2 = 1 metzen
Beierse visireimer: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,068.417.728 m³;
1 = 64 masskanne
Beierse voet: in 1811 is de grootte ervan nauwkeurig bepaald bij een temperatuur van + 13 graden Réaumur;
behalve duodecimaal is deze lengtemaat ook decimaal ingedeeld;
de duodecimale voet wordt ook koninklijke voet genaamd;
de decimale voet is een aanpassing aan het metrieke stelsel ten behoeve van de landmeting;
1 = 0,291.859 meter (1811);
1 = 1 landmetersvoet;
1 = 10 duim (landmaat);
1 = 12 duim;
1 = 100 lijn (landmaat);
1 = 144 lijn;
1 = 1.728 punt;
2[41/48] (= 2 voet + 10¼ duim) = 1 el;
6 = 1 klafter;
6[3/4] = 1 lachter;
10 = 1 landmetersroede
beka: oudtestamentische gewichtseenheid (?);
2 = 1 sikkel;
zie ook oudtestamentische –
beker: inhoudsmaat;
1 = 0,000.109.323.92 m³ (Rusland);
1 = 0,000.15 m³ (Baden);
1 = 0,000.480.503.890.6 m³ (Oostenrijk);
1 = 1 becher (D.);
1 = 1 becker (Waldeck);
4 = 1 spint (Waldeck);
10 = 1 mässlein (Baden);
30 = 1 garnitz (Rusland);
64 = 1 mütte (Waldeck);
128 = 1 metze of metzen (Oostenrijk;
Oostenrijk-Hongarije);
zie ook Russische –
bekiey: Turkse gewichtseenheid;
100 = 1 kantar;
zie ook Turkse –
Bekk: zie effenheid volgens –, luchtdoorlatendheid volgens –
bel: elektrotechnisch eenheid, symbool: *;
voorts een logaritmische eenheid van geluidintensiteit of geluidssterkte en andere vermogensverhoudingen, genoemd naar de Edinburgse fysioloog Alexander Graham Bell (1847-1922), symbool: B;
0 = ± 10^-12 watt per vierkante meter (juist onder de menselijke hoordrempel);
n = ± 10ⁿ×10^-12 of 10^n-12 watt per vierkante meter;
1 = 10 decibel
beladen kameel: zie Perzische farsang
belasting: zie grondbelasting
belastingdienst: zie Egyptische kasab, Mecklenburg-Schweriner tonne
belastinggrens: zie sterkte
beledi: zie diraa –, pik –
Belge (F.): zie Congo Belge
Belgian Congo: zie Congolees ...
België: ook Belgien (D.), Belgique (F.), Belgium (E.);
metriek stelsel ingevoerd op 21 augustus 1816;
met ingang van 18 juni 1836 werden de Franse benamingen verplicht gesteld;
het gebruik van oudere maten werd verboden bij wet van 1 oktober 1855;
zie ook Belgisch(e) ..., la
Belgien (D.): zie Belgisch(e) ...
Belgique (F.): zie Belgisch(e) ...
Belgische aam: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,142.19 m³;
1 = 50 stoop;
1 = 100 pot
Belgische bonnier: vlaktemaat, ook oude bunder;
1 = 400 vierkante perche;
1 = 13.161 m²
Belgische bunder: vlaktemaat;
1 = 400 vierkante roede;
1 = 13.161 m²
Belgische centime: munteenheid;
100 = 1 franc
Belgisch Congo: zie Congolees ..., Katanga
Belgische esterling: gewichtseenheid (poids de marc);
1 = 0,001.537.974.375 kg;
320 = 1 livre (poids de marc)
Belgische franc: munteenheid, ook frank;
het eerste muntstatuut dateert van 1832, waarbij deze nieuwe munteenheid gelijkgesteld werd met de Franse franc of franc germinal;
na een revaluatie in 1972 (met 2,76%) werd de pariteit vastgesteld op 1,826.39×10^-5 kg fijn goud per Belgische frank (overeenkomend met 2,293.2×10^-5 goud met een gehalte van 90%);
symbool: BF;
0,01: bronzen munt met een gewicht van 0,002 kg (wettig betaalmiddel tot 2 franc);
0,02: bronzen munt met een gewicht van 0,004 kg (wettig betaalmiddel tot 2 franc);
0,05: nikkelen munt met een gewicht van 0,003 kg en een gehalte van 75% koper en 250% nikkel (wettig betaalmiddel tot 5 franc);
0,1: nikkelen munt met een gewicht van 0,004 kg en een gehalte van 75% koper en 250% nikkel (wettig betaalmiddel tot 5 franc);
0,2: nikkelen munt met een gewicht van 0,007.5 kg en een gehalte van 75% koper en 250% nikkel (wettig betaalmiddel tot 5 franc);
0,5: zilveren munt met een gewicht van 0,002.5 kg en een gehalte van 83,5% (wettig betaalmiddel tot 50 franc);
1: zilveren munt met een gewicht van 0,005 kg en een gehalte van 83,5% (wettig betaalmiddel tot 50 franc);
1 = 100 centime;
2: zilveren munt met een gewicht van 0,010 kg en een gehalte van 83,5% (wettig betaalmiddel tot 50 franc);
5: zilveren munt met een gewicht van 0,025 kg en een gehalte van 90%;
10: gouden munt met een gewicht van 0,003.226 kg en een gehalte van 90%;
20: gouden munt met een gewicht van 0,006.425 kg en een gehalte van 90%;
Belgisch geldstelsel: geregeld bij wet van 21 juli 1866 en de internationale conventie van 6 november 1885 (zie Latijnse Unie);
1 franc (od frank) = 100 centime
Belgische grain: gewichtseenheid;
1 = 0,000.050.745.442.71 kg;
9.216 = 1 livre
Belgische gros: gewichtseenheid;
1 = 0,003.653.671.875 kg;
128 = 1 livre
Belgisch-Kongo (D.): zie Congolees
Belgisch last: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 2,986 m³;
1 = 30 rasière (volgens een opgave uit 1902;
voorheen gold 37½ mudde of rasière)
Belgische livre: gewichtseenheid (poids de marc);
1 = 0,467.67 of 0,492.151.8 kg;
1 = 2 marc;
1 = 16 once;
1 = 128 gros;
1 = 320 esterling;
1 = 9.216 grain
Belgische marc: gewichtseenheid (poids de marc);
1 = 0,246.075.9 kg;
2 = 1 livre
Belgische mud: zie Belgische rasière
Belgische mudde: inhoudsmaat;
1 = 0,079.627.2 m³;
37½ = 1 last
Belgische once: gewichtseenheid (poids de marc);
1 = 0,029.229.375 of 0,030.759.487.5 kg;
16 = 1 livre
Belgische oude bunder: zie Belgische bonnier
Belgische pot: inhoudsmaat;
100 = 1 aam
Belgische rasière: inhoudsmaat (ook mud);
1 = 0,075 m³ (in de groothandel);
30 = 1 last (“tegenwoordig”, volgens een opgave uit 1902);
37½ = 1 last
Belgische roede: lengtemaat;
1 = 20 voet
Belgische stoop: inhoudsmaat;
1 = 0,002.844 m³;
50 = 1 aam
Belgische vierkante perche: vlaktemaat (ook vierkante roede);
1 = 32,902.5 m²;
400 = 1 bonnier of bunder
Belgische vierkante roede: zie Belgische vierkante perche
Belgische voet: lengtemaat;
20 = 1 roede
Belgium: zie Belgisch(e) ...
belichting: grootheid van licht;
symbool: H;
SI-eenheid: lux seconde;
identificatieformule: *Edt;
zie ook exposie
Belize: geldstelsel: 100 cent = 1 Brits-Hondurese dollar;
zie ook Engels-Honduras
Bell: zie bel
Bellingerweer: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “roede XV v[oet] 4,387 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “juck (240 vierk[ante] r[oede];
r[oede] XV [voet]) 4.620 [vierkante meter] [dito]”.
Bellingwolde: met betrekking tot de lengtematen deelt Van Swinden mee: “Hier van is aan den Heer Aeneae opgegeven, de lengtemaat 21 Roeden [sc. 1 roede à 21 voet?] (=) 6^M.14612. Het Deimte lands 1200 vierkante Roeden van 7 Voeten ieder;
dus is die Roede 2^M.04537.” De opgegeven roedemaat verandert hij naderhand in 6,136.12 meter. Vlaktematen: “deimte 1200 vierkante roe[de];
van 7 v[oet] ieder. (Aen[eae])”.
bema: Griekse lengtemaat (*);
1 = 1 bema haplun;
1 = 1 schrede;
1 = 2½ voet;
zie ook Grieks –
bema diplun: Griekse lengtemaat (*);
1 = 1 Romeinse passus;
1 = 5 pus;
zie ook Grieks –
bema haplun: Griekse lengtemaat (*);
1 = 1 bema;
zie ook Grieks –
ben: een van wilgentenen gevlochten mand met twee handgrepen, voor kachelhout, aardappelen, voederbieten en dergelijke;
vandaar als gewichtseenheid: 2 ben = 1 mud (aardappelen, Gendringen)
benda: gewichtseenheid;
1 = 0,045.864 kg (Ashanti);
1 = 0,064.12 kg (Benin);
1 = 36 ake (Ashanti);
zie ook Guinese –
Bendtsen: zie luchtdoorlatendheid volgens Bendtsen, ruwheid volgens Bendtsen
Benedenwindse Eilanden: zie Engelse Antillen, Leeward Islands
Bengaalse adhela: munteenheid;
zie Bengaals geldstelsel
Bengaalse adhi: munteenheid;
zie Bengaals geldstelsel
Bengaalse anna: munteenheid;
1 = 5 punt à 20 poenda à 4 cowry;
zie ook Bengaals geldstelsel
Bengaalse chaldron: munteenheid;
zie Bengaals geldstelsel
Bengaalse cowry: munteenheid;
4 = 1 poenda;
400 = 1 anna;
zie ook Bengaals geldstelsel
Bengaalse doemree: munteenheid;
zie Bengaals geldstelsel
Bengaals geldstelsel: in de noordwestelijke provincie: 1 anna = 4 peisa = 8 adhela = 12 pia = 16 chaldron = 32 doemree = 64 adhi = ongeveer 224 cowry
Bengaalse mijl: zie Engels-Indische koss
Bengaalse paisa: munteenheid (ook peisa en poisha);
100 = 1 taka
Bengaalse peisa: munteenheid;
zie Bengaals geldstelsel, Bengaalse paisa
Bengaalse pia: munteenheid;
zie Bengaals geldstelsel
Bengaalse poenda: munteenheid;
1 = 4 cowry;
20 = 1 punt;
100 = 1 anna
Bengaalse poisha: zie Bengaalse paisa
Bengaalse punt: munteenheid;
1 = 20 poenda;
5 = 1 anna
Bengaalse taka: munteenheid;
1 = 100 paise
Bengalen: ook Bangladesch (D.), Bangladesh (E., F.);
zie Bengaals(e)..., biggah, cottah, Engelse statute acre, pahah, tsjittack, vierkante hath
Bengkulu: kustprovincie op Zuid-West-Sumatra (ook geschreven als Benkoelen);
zie Sumatraanse hailoh
Benin: een zelfstandige Westafrikaanse staat (deel van het voormalige Guinea);
zie Guinese benda
béniqué: symbool: b;
maateenheid waarin de omtrek van catheters en sondes kan worden uitgedrukt (genoemd naar de Parijse chirurg Pierre Jules Béniqué, 1806-1851);
2 = 1 charrière;
16.000 = 1 meter (omvang)
Benkoelen: zie Bengkulu
Benoist: zie schaal van Benoist
benzine: zie barrel, Engelse gallon per mijl, liter per kilometer
Beotisch(e)...: betreffende Boeotia (Beotië), een landstreek in Griekenland
Beotische achana: inhoudsmaat (*) voor droge waren (vermeld door Hesychius), gelijkgesteld met een Griekse medimnus, hetgeen onzeker is
Beotische cophinus: inhoudsmaat (*) voor droge waren en vloeistoffen;
1 = 3/16 Griekse medimnus (droge waren);
1 = 3 Griekse chus;
1 = 9 Griekse choenix (droge waren);
1 = 36 Griekse cotyla;
4 = 1 Attische metretes
Beotische muntvoet: als de Egineïsche
bepaalde integraal: symbool: *
ber: zie Abessijnse ber
b/erg: barn per erg
bergbouw: zie Boheemse lachter, Brunswijker lachter, lachter, Pruisische fundgrube, Pruisische lachter, Saksische bergelle, Saksische berglachter, Saksische lachter
bergel: lengtemaat (ook bergelle), gedefinieerd onder mijnel;
zie ook Saksische –
bergelle: zie bergel
Bergen (N.H.): bij de lengtematen in Bergen in Kennemerland en Schoorl tekent Van Swinden aan: “door de Commissie naar een houten standaard, door den onderprefect van Alkmaar gezonden: 5,35 [meter];
des de voet 0,297 [meter]”;
met betrekking tot de vlaktematen deelt hij mee: “Volgens de Commissie is het morgen te Schoorl, Kamp, Petten, Kalensberg [NB. Commissie: Kalantsoog] 10.620,75 [vierkante meter] en 300 vierkante Bergensche roeden maken een morgen”;
zie ook Bergens(e) ...
Bergen op Zoom: bij de lengtematen noteert Van Swinden: “De voet is de Amsterdamsche, ook Rhijnlandsche: houdende 3 Amster[damsche] voeten 32¼ Rhijn[landsche] duimen. (Aen[eae]”;
zie ook Land van Bergen op Zoom, Oudenbosch, Zegge
Bergen op Zoomse el: lengtemaat;
1 = 0,691.63 meter
Bergen op Zooms pond: gewichtseenheid;
0,95 = 1 Antwerps pond;
1 = 0,95 Amsterdams pond;
1 = 0,469.39 kg;
1 = 0,477.685 kg
Bergens(e) ...: ook Berger ...
Bergense morgen: vlaktemaat van dezelfde grootte als de Callantsoogse morgen en de Pettense morgen;
1 = 300 vierkante roede;
1 = 8.563 m²
Bergense roede (Kennemerland): lengtemaat;
1 = 5,324.7 meter (naar de meting van Aeneae);
1 = 5,343 meter (volgens Staring);
1 = 5,583.26 meter (op basis van opgaven van Morgenster), hetgeen wijst op Rijnlandse maat: 18 Rijnlandse voet = 5,651.037 meter;
1 = 18 voet
Bergense vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 28,54 m²;
300 = 1 morgen (ook te Egmond-binnen)
Bergense voet: lengtemaat;
18 = 1 roede
Berger: zie Bergens(e) ...
Bergh: zie 's-Heerenberg
berglachter (D.): lengtemaat, gedefinieerd onder mijnlachter;
zie ook Saksische –
Bergs(e) ...: zie 's-Heerenbergs(e) ...
bergsgewicht: gewichtseenheid;
1 = 0,88 skippond (Zweden);
1 = 149,603.872 kg (Zweden);
zie ook Zweeds –
Bergum: volgens Van Swinden geeft de “Commissie” als roedemaat op: 3,875 meter;
pondemaat: 3.000 m²;
mad: 5.406 m²;
lopenstal: eveneens 5.406 m²
berkovets: gewichtseenheid (ook berkovetz), gedefinieerd onder scheepspond;
zie ook Russische –
berkovetz: zie berkovets
Berlijnse el: lengtemaat;
1 = 0,666.938.69 meter;
1 = 1 Pruisische el
Bermuda: zie Bermudees ...
Bermudese cent: munteenheid;
100 = 1 dollar (sinds 6 februari 1970)
Bermudese crown: munteenheid;
1 = 5 shilling
Bermudese dollar: munteenheid;
1 = 100 cent (sinds 6 februari 1970)
Bermudese penny: munteenheid;
12 = 1 shilling
Bermudees pound: munteenheid;
1 = 20 shilling
Bermudese shilling: munteenheid;
1 = 12 penny;
5 = 1 crown;
20 = 1 pound
Bern: zie Berner ..., Zwitserland
Berner pond: gewichtseenheid;
1 = 0,522 kg
berri: lengtemaat, gedefinieerd onder mijl;
zie ook Turkse –
berststerkte: een sterkteëigenschap van stoffen als papier en karton;
aanbevolen eenheid: kilopascal
berststerkteïndex: een sterkteëigenschap van stoffen als papier en karton;
aanbevolen eenheid: kilopascal vierkante meter per gram
bes (L.): Romeinse gewichtseenheid;
oudere vorm: des;
letterlijk: twee delen (<bi-as;
in het Grieks vertaald als *);
symbool: S= of -S-;
als lengtemaat: 2/3 voet (zie 2/3 Romeinse pes);
1 = 0,218.30 kg (Rome);
1 = 8/12 of 2/3 as of libra (Rome);
1 = 8 uncia (Rome);
zie ook Romeinse –
besa: munteenheid (meervoud: bese);
100 = 1 rupia (Italiaans Somaliland);
zie ook Italiaans Somaliland
bêsar: zie kati bêsar
beschlik: munteenheid;
1 = 5 piaster (Turkije);
zie ook Turkse –
beschpara: munteenheid;
8 = 1 piaster (Turkije);
zie ook Turkse –
bese: zie besa
besmen: gewichtseenheid;
1 = 1,024 kg (Siberië);
zie ook Siberische –
bestraling: zie röntgenbestraling
bestralingssterkte: grootheid van elektromagnetische straling;
synoniem: irradiantie en ontvangen areïeke stralingsenergiestroom;
symbool: E of eventueel E_e;
SI-eenheid: watt per vierkante meter;
identificatieformule: d*/dA_i
beta: de tweede letter van het Griekse alfabet;
symbool: * (als hoofdletter: B)
betaalmiddel: zie wettig betaalmiddel
betagolven: in de elektroëncefalografie potentiaalschommelingen met een frequentie van 18 tot 31 per seconde;
zie ook kappagolven
beth*: zie bijs
Beugen: de vlaktematen omschrijft Van Swinden aldus: “150 vierkante roeden van 14 Rhijnl[andsche] voeten maken eene kleine morgen. (A[eneae])”.
Beulé: zie Attisch trihemitartemorion
Beusichem: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “De roede houd 14 voeten;
de voet 10 duimen. (Aen[eae])”.
BeV: billion electronvolt (Amerika)
b/eV: barn per electronvolt
bevat: wiskundig symbool: *;
voorbeeld: B * A;
cf. (is) bevat in;
A * B is equivalent met B * A
(is) bevat in: wiskundig symbool: *;
voorbeeld: A * B;
A * B is equivalent met B * A;
cf. (is) deelverzameling van;
bevat
Beveland: zie Bloois gemet, Zeeuwse dijkmaat
beving: zie aardbeving
bevloeiing: zie irrigatie
bevrachting: zie scheepsbevrachting, scheepslast
beweging: zie energie, gammafactor, hoeveelheid beweging, macht
bezaagd hout: zie kurrentmass, Oostenrijkse kurrentmass
bezembinderij: zie bond
Bezette Gebieden: zie Duitse Bezette Gebieden
bezinking: zie sedimentatiecoëfficiënt
bezit: zie grondbezit
Bezoeki: zie Nederlands-Oostindische oude bouw
Bezoekie: zie Bezoeki
BF: Belgische franc
bft: beaufort
bhara: gewichtseenheid;
1 = 3 pîkoel (Straits-Settlements);
zie ook Straits-Settlements –
Bhoetan: ook Bhoutan (F.), Bhutan (D., E.), Druk-jul;
zie Bhoetans(e) ...
Bhoetanse anna: munteenheid;
1 = 100 pie;
16 = 1 roepia
Bhoetanse chetrum: munteenheid;
50 = 1 tingkchung;
100 = 1 nultrum of roepia
Bhoetanse naya paisa: munteenheid (meervoud: naye paise);
100 = 1 roepia
Bhoetanse ngultrum: zie Bhoetanse nultrum
Bhoetanse nultrum: munteenheid (ook ngultrum);
1 = 1 roepia;
1 = 100 chetrum
Bhoetanse pice: bronzen en koperen munt
Bhoetanse pie: munteenheid;
100 = 1 anna
Bhoetanse roepia: munteenheid;
1 = 1 nultrum;
1 = 16 anna;
1 = 100 chetrum of naya paisa
Bhoetanse sertum: gouden munt, overeenkomend met het Engelse pound sterling
Bhoetanse tingkchung: munteenheid;
1 = 50 chetrum
Bhoutan (F.): zie Bhoetans(e) ...
B.H.P.: brake horsepower (E.);
British horsepower
bhp: brake horsepower (E.);
British horsepower
Bhutan: zie Bhoetans(e) ...
Bi: biot
Biafraanse penny: munteenheid;
12 = 1 shilling
Biafraans pound: munteenheid;
1 = 20 shilling
Biafraanse shilling: munteenheid;
1 = 12 penny;
20 = 1 pound
bias: systematische beïnvloeding van waarnemingen waardoor deze tot foute conclusies leiden
bi-as: zie Romeinse bes
bicchiero: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,000.214.914.71 m³ (Sicilië);
2 = 1 caraffe (Sicilië);
zie ook Siciliaanse –
bicessis (L.): Romeinse gewichtseenheid;
1 = 20 as (Rome);
zie ook Romeinse –
Bi/cm: biot per centimeter
Bi/cm²: biot centimeterkwadraat, biot centimetertweede
biconzia: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,158.609 m³ (Venetië);
1 = 2 conzo (Venetië);
1 = 128 boccalo (Venetië);
4 = 1 amphora (Venetië);
zie ook Venetiaanse –
bidang: lengtemaat;
1 = ± 2 m (Sumatra);
1 = 5 hasta (Sumatra);
zie ook Sumatraanse –
biennium (L.): periode van 2 jaar
bier: zie aam, achtendeel, Altonaer tonne, Amsterdamse achtel, Amsterdamse ton, barrel, Bremer ton, Brusselse pot, Engelse tun, gallon, Hamburger ton, Hessen-Kasseler maass, Lübecker fass, Oldenburger henkemann, Oldenburger kanne, Oldenburger tonne, Oostenrijkse eimer, Saksische ton, ton bier
bierton: inhoudsmaat;
1 = 0,131.37 m³ (Denemarken);
1 = 1 biertonne (D.);
1 = 136 pott (Denemarken);
zie ook Amsterdamse –, Deense –
biertonne: inhoudsmaat, gedefinieerd onder bierton;
zie ook Altonaer –, tonne
Bierum: door Van Swinden aangeduid als Beerum;
lengtematen: 1 roede = 12 voet = 3,506.36 meter;
hierbij tekent hij aan: “roede XII v[oet] 3,510 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
bij de landmaten noteert hij: “Te Bierum is het Gras 360 [vierkante] Roeden à 12 Voet. Dit Gras is derhalven 4.426,041.8 [vierkante meter]. Anderhalf Gras, (en derhalve 6.639,062.7 [vierkante meter]), wordt voor een Deimte gerekend”;
elders geeft hij dit als volgt op: “gras (360 vierk[ante] r[oede];
r[oede] XII [voet] 4.435,2 [vierkante meter];
deimt (240 vierl[ante] r[oede];
r[oede] XII [voet] 6.652,9 [vierkante meter] [volgens Buwama Aardenburg]”.
bieten: zie voederbieten
biggah: vlaktemaat;
1 = 20 cottah (Bengalen;
Engels-Indië);
1 = 20 pand (Bombay);
1 = 1.337,76 m² (Engels-Indië);
1 = 1.337,78 m² (Bengalen);
1 = 3.257,7 m² (Bombay);
1 = 6.400 vierkante hath (Bengalen);
1 = 14.400 Engelse vierkante foot (Engels-Indië);
3½ = 1 Engelse statute acre (Bengalen;
Engels-Indië);
4 = 1 khani (Madras);
zie ook Engels-Indische –
big-hath: lengtemaat;
4 = 1 guz (Engels-Indië);
zie ook Engels-Indische –
bihk: gewichtseenheid;
1 = 0,046.54 kg (Arabië);
1 = 1½ wakya (Arabië);
1 = 10 miskal (Arabië);
zie ook Arabische –
Bikanir: munten van 1 rupee en ½ en 1 mohur
biksteen: zie Amsterdams kinnetje
Bilbao: zie Euzkadi
Bildtse morgen: vlaktemaat;
1 = 9.200 m²
biljouk: vlaktemaat;
1 = 1 kaïtum (Transkaukasië);
1 = 1 Russische déciatine (Transkaukasië);
zie ook Transkaukasische –
bill: zie blandbill, Facultatif Bill, silverbill
billion: 1 = 10⁹ (in Amerika en Canada);
1 = 10¹² (in Europa, inclusief Engeland;
de waarde 10⁹ wordt in toenemende mate in economische en financiële kringen gehanteerd);
zie ook part per billion, per billion
billion electronvolt: Amerikaans symbool: BeV;
1 = 1 gigaelectronvolt (Amerika en Canada);
1 = 10⁹ electronvolt (Amerika en Canada)
billionth: 1 = 10^-12 (Europa, inclusief Engeland);
1 = 10^-9 (Amerika en Canada)
binae sextulae: Romeinse gewichtseenheid;
1 = 0,009.096 kg (Rome);
3 = 1 uncia (Rome);
36 = 1 libra (Rome);
zie ook Romeinse –
binaire eenheid: zie bit
binary digit: zie bit
binnenland: zie matt binnenland
binnenlands scheepslast: oude inhoudsmaat bij de binnenscheepvaart;
1 = 2,837.145 m³
binnenscheepvaart: zie binnenlands scheepslast, last, ton
binnensluis: zie Geestmerambacht –
binnenstadsgewicht: gewichtseenheid;
1 = 0,84 skippond (Zweden);
1 = 1 uppstadsgewicht (Zweden);
1 = 142,803.696 kg (Zweden);
zie ook Zweeds uppstadsgewicht
binomiaalcoëfficiënt: * = * = *;
wiskundig symbool: *;
dit symbool is ook gedefinieerd als n niet een natuurlijk getal is, bijvoorbeeld: *
biochemie: zie Bodanskyeenheid, sedimentatiecoëfficiënt
biochemische nomenclatuur: zie Commission on Biochemical Nomenclature
biolca: vlaktemaat;
1 = 6 staja of stara (Parma);
1 = 191 tavola (Bologna);
1 = 2.831,7 m² (Bologna);
1 = 3.081,44 m² (Parma);
1 = 6.532,9 m² (Ferrarië);
zie ook Bolognese –, Ferrarische –, Parmezaanse –
biological effectiveness: zie relative biological effectiveness
biologie: zie microbiologie
biologische activiteit: zie relatieve biologische activiteit
biot: symbool: Bi;
1 = ± 1 elektromagnetische eenheid van elektrische stroom of gilbert;
1 = 10 ampère;
zie ook CGS-biotstelsel;
per biot
biot centimeter: = biot centimetre (E.);
zie per biot centimeter
biot centimeterkwadraat: CGSB-eenheid van elektromagnetisch moment;
E.: biot centimetre squared;
symbool: Bi×cm²;
1.000 = 1 ampère meterkwadraat
biot centimetertweede: symbool: Bi×cm²;
1 = ± 1 elektromagnetische eenheid van magnetisch moment
biot centimetre: zie biot centimeter, per biot centimetre
biot centimetre squared: zie biot centimeterkwadraat
biot per centimeter: CGSB-eenheid van magnetischveldsterkte;
symbool: Bi/cm;
1 = ± 1 biot per centimetre (E.) of oersted;
1 = 79,577.5 ampère per meter
biot per centimetre: zie biot per centimeter
biot second: zie biot seconde
biot seconde: CGSB-eenheid van electric charge (E.);
symbool: Bi×s;
1 = 1 biot second (E.) of 10 coulomb
biot squared: zie per biot squared
biotkwadraat: zie per biotkwadraat
biottweede: zie per biottweede
Bird's parliamentary standard yard: zie Engelse foot
bir-grûsch: munteenheid;
1 = 1 piaster (Turkije);
zie ook Turkse –
Birma: ook Birmanie (F.), Burma (E.);
officieel wordt het Engels-Indische bazargewicht gebruikt (volgens een mededeling uit 1902);
in de negentiende eeuw werden er veel Engelse maten gebruikt;
zie Birmaans(e) ...
Birmaanse abucco: gewichtseenheid;
8 = 1 pehta
Birmaanse adownlie: zie Birmaanse peh
Birmaanse agito: gewichtseenheid (ook giro);
4 = 1 pehta
Birmaanse anna: munteenheid;
16 = 1 roepia
Birmaanse bamboe: zie Birmaanse teh
Birmaanse basket: inhoudsmaat (na 1872);
1 = 0,038.836 m³;
1 = 2.370 Engelse kubieke inch;
zie ook Birmaanse teng
Birmaanse bat: zie Birmaanse tikal
Birmaanse beh: gewichtseenheid;
1 = 4 grote rweh;
2 = 1 mjuh
Birmaanse duhn: vlaktemaat;
1 = 25.629 m²
Birmaanse geldstelsel: wettelijk zijn Engels-Indische munten toegelaten;
bovendien is Spaans en Mexicaans geld in omloop (aldus een mededeling uit 1902)
Birmaanse giro: zie Birmaanse agito
Birmaanse grote rweh: gewichtseenheid;
1 = 2 kleine rweh
4 = 1 beh
Birmaanse kandy: gewichtseenheid;
1 = 150 pehta
1 = 248,34 kg
Birmaanse kauri: munteenheid;
100 = 1 kijat
Birmaanse keiat: zie Birmaanse tikal
Birmaanse kijat: zie Birmaanse tikal
Birmaanse kleine rweh: gewichtseenheid;
2 = 1 grote rweh
Birmaanse koninklijke el: zie Birmaanse teong
Birmaanse kosa: lengtemaat;
1 = 20 ohk-tha-pah
1 = 400 teh
1 = 1.358,364 meter
Birmaanse kweh: inhoudsmaat;
1 = 0,019.418 m³;
2 = 1 teng
Birmaanse kyat: munteenheid;
1 = 100 pya (sinds 1 juli 1952)
Birmaanse länn: lengtemaat;
1 = 1,940.52 meter;
1 = 4 teong
Birmaanse match: gewichtseenheid;
1 = 2 mjuh
2 = 1 keiat
200 = 1 pehta
Birmaanse mehk: lengtemaat;
1 = 0,161.71 meter;
3 = 1 teong
Birmaanse mjuh: gewichtseenheid;
1 = 2 beh
2 = 1 match
Birmaanse mohaj: lengtemaat;
1 = 0,005.053.437.5 meter;
96 = 1 teong
Birmaanse ohk-tha-pah: lengtemaat;
1 = 67,918.2 meter;
20 = 1 kosa
Birmaanse peh: vlaktemaat (ook adownlie);
1 = 625 vierkante teh
1 = 7.207,628 m²
Birmaanse pehta: gewichtseenheid voor granen en voor goud en zilver (ook wiss);
1 = 1,655.6 kg;
1 = 4 agito
1 = 8 abucco
1 = 100 keiat
1 = 200 match
16 = 1 teng
150 = 1 kandy
Birmaanse peüh: inhoudsmaat;
1 = 0,002.427.25 m³;
16 = 1 teng
Birmaanse pya: munteenheid;
100 = 1 kyat (sinds 1 juli 1952)
Birmaanse roepia: munteenheid;
1 = 16 anna
Birmaanse sah: inhoudsmaat, wel gelijkgesteld met de Engelse gallon;
1 = 0,004.854.5 m³;
8 = 1 teng
Birmaanse saleh: inhoudsmaat;
1 = 0,000.606.812.5 m³;
64 = 1 teng
Birmaanse sehk: inhoudsmaat;
1 = 0,009.709 m³;
4 = 1 teng
Birmaanse taim: zie Birmaanse teong
Birmaanse taing: zie Birmaanse tehng
Birmaanse taong: zie Birmaanse teong
Birmaanse teh: lengtemaat (ook bamboe);
1 = 3,395.91 meter;
400 = 1 kosa;
1.000 = 1 tehng
Birmaanse tehng: lengtemaat (ook taing);
1 = 1.000 teh;
1 = 3.395,91 (volgens Staring 3.595) meter;
1 = 7.000 teong
Birmaanse teng: gewichtseenheid (ook basket);
inhoudsmaat;
1 = 0,038.836 m³;
1 = 2 kweh (inhoud);
1 = 4 sehk (inhoud);
1 = 8 sah (inhoud);
1 = 16 pehta (gewicht);
1 = 16 peüh (inhoud);
1 = 26,496 kg;
1 = 58,4 Engels pound avoirdupois;
1 = 64 saleh (inhoud)
Birmaanse teong: lengtemaat (ook koninklijke el, taim en taong);
1 = 0,485.13 meter
1 = 2 twach;
1 = 3 mehk;
1 = ± 19 (volgens Staring 18) Engelse inch;
1 = 24 thit;
1 = 96 mohaj;
4 = 1 länn;
7.000 = 1 tehng
Birmaanse thit: lengtemaat;
1 = 0,020.213.75 meter;
24 = 1 teong
Birmaanse tikal: zilveren munt uit 1861 (ook genaamd bat of kijat) met een gewicht van 0,016.556 kg en een gehalte van 88,3%;
gewichtseenheid (ook keiat);
1 = 2 match (gewicht);
1 = 100 kauri (munt);
100 = 1 pehta (gewicht)
Birmaanse twach: lengtemaat;
1 = 0,242.565 meter;
2 = 1 teong
Birmaanse vierkante teh: vlaktemaat;
1 = 11,532.205 m²;
625 = 1 peh
Birmaanse wiss: zie Birmaanse pehta
Birmanie (F.): zie Birma
birpara: Turkse munteenheid;
1 = 1 para;
40 = 1 piaster;
zie ook Turkse –
birr: munteenheid;
zie Ethiopische –
Bi×s: biot seconde
bis: gewichtseenheid;
1 = 1,417.477 kg (Madras);
8 = 1 maund (Madras);
zie ook Madras –
bisacca: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,068.772.707 m³ (Sicilië);
1 = 4 tumolo (Sicilië);
zie ook Siciliaanse –
Biscaje: zie Euzkadi
bisch-ar: gewichtseenheid;
64 = 1 dürt-un-ser (Perzië);
zie ook Perzische –
bismar pund: Deense gewichtseenheid;
1 = 6 kg (1856);
1 = 12 pund;
zie ook Deens –
bissacca: vlaktemaat;
1 = 4.365,665 m² (Sicilië);
4 - 1 salma (Sicilië);
zie ook Siciliaanse –
bisschop van Utrecht: zie postulaatgulden
bissextile: zie année bissextile (F.)
bit: letterwoord, gevormd uit binary digit, de binaire eenheid van hoeveelheid informatie in de computertechniek, gedefinieerd als de keuze tussen twee mogelijkheden;
ook: de binaire eenheid van capaciteit in een computersysteem c.q. informatieopslagmedium, gedefinieerd als de logaritme van het tweetallig stelsel van het aantal opslagmogelijkheden van het medium;
1 = 10⁹ informatieëenheden;
8 = 1 byte;
als munteenheid: 5 = 1 cent (Deens West-Indië);
zie ook Deens-Westindische –
bit per centimeter: eenheid van lineaire bitdichtheid;
symbool: bit/cm
bit per duim: eenheid van lineaire bitdichtheid;
symbool: bit/in;
1 = 1 bit per inch
bit per inch: zie bit per duim
bit per millimeter: eenheid van lineaire bitdichtheid;
symbool: bit/mm
bit per oppervlakteëenheid: = bit per unit area
bit per second: symbolen: bit/s, bps of BPS;
zie bit per seconde
bit per seconde: eenheid van bit rate (E.) of data signalling rate (E.) in de computertechniek;
symbolen: bit/s, bps of BPS;
1 = 1 bit per second (E.);
1 = 1 per seconde;
1 = 1 reciprocal second (E.);
wordt soms gelijkgesteld met de eenheid baud
bit per square inch: symbool: bit/in²;
zie bit per vierkante duim
bit per unit area: eenheid van informatiedichtheid;
zie bit per oppervlakteëenheid
bit per unit length: eenheid van informatiedichtheid;
zie bit per lengteëenheid
bit per vierkante centimeter: eenheid van areïeke bitdichtheid;
symbool: bit/cm²
bit per vierkante duim: eenheid van areïeke bitdichtheid;
symbool: bit/in²;
1 = 1 bit per square inch
bit per vierkante millimeter: eenheid van areïeke bitdichtheid;
symbool: bit/mm²
bit rate: eenheid: bit per seconde
bit/cm: bit per centimeter
bit/cm²: bit per vierkante centimeter
bitdichtheid: zie areïeke bitdichtheid, lineaire bitdichtheid
bitil: lengtemaat;
1 = 1 fitz (Zanzibar);
2½ = 1 durra (Zanzibar);
zie ook Zanzibarse –
bit/in: bit per inch
bit/in²: bit per square inch
bit/mm: bit per millimeter
bit/mm²: bit per vierkante millimeter
bit/s: bit per seconde
bjerkowiec: Poolse gewichtseenheid;
1 = 5 kamijn;
1 = 74,966 kg;
zie ook Poolse –
bladgoud: zie boek
blandbill: zie Amerikaans geldstelsel
blank: oude Nederlandse munt ter waarde van 3/4 stuiver of 6 duit (3/80 gulden);
zie ook Nederlandse –
Blaricum: zie Naarden
blauw: deel van het elektromagnetisch spectrum met golflengten tussen 4,36 (of 4,7)×10^-7 en 4,95 (of 5)×10^-7 meter
bliksteen: waarschijnlijk een verschrijving (in diverse bronnen) van biksteen;
zie Amsterdams kinnetje
blind vermogen: eenheid: var;
de schrijfwijze blindvermogen is een germanisme;
zie negatief blind vermogen, positief blind vermogen, reactief vermogen
blindwatt (D.): obsolete eenheid van reactief vermogen;
symbool: bW of BW;
1 = 1 var
bloeddruk: de richtlijn van 18 oktober 1971 (71/354/EEG) over de onderlinge aanpassingen van de wetgevingen van de lidstaten van de Europese Gemeenschap op het gebied van de meeteenheden is zodanig gewijzigd dat het gebruik van de millimeter kwikkolom als eenheid voor de bloeddrukmeting na 31 december 1979 voorshands toegestaan blijft (Gamma, 30e jrg. nr. 6, juni 1980, blz. 190);
zie ook druk
Blokzijls pond: gewichtseenheid, gelijk aan het Amsterdams pond
blondel: eenheid van luminantie, gedefinieerd onder apostilb;
pi* (= ± 3,141.59) = 1 candela per vierkante meter
Blooise duim: lengtemaat;
1 = 0,025 meter;
12 = 1 Blooise voet
Bloois gemet: Bevelandse vlaktemaat;
1 = 300 vierkante roede;
1 = 3.897 of 3.924 m²
Blooise landmaat: zie St. Maartensdijk
Blooise maat: zie Scherpenisse, Serooskerke
Blooise roede: lengtemaat;
1 = 3,617 meter;
1 = 12 voet;
zie ook Driewegen, Hogelande, Meliskerke, Oudelande, Wemeldinge, Westkerke
Blooise vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 13,08 m²;
300 = 1 gemet
Blooise voet: lengtemaat;
1 = 0,301.425 meter;
1 = 11 duim (te Ovezande);
1 = 12 duim;
12 = 1 roede
Blija: volgens Van Swinden geeft de “Commissie” als lengtemaat op: “XIV hout v 4,144”, dat is: de houtroede is 14 voet lang en meet 4,144 meter;
pondemaat: 4.121 m²
B-m*×H: magnetische polarisatie
bo: zie ts-bo
board foot: Engelse inhoudsmaat voor timmerhout (timber);
symbool: fbm;
1 = ± 0,002.359.74 m³;
1 = 1 square foot inch (E.);
1 = 144 cubic inch (E.);
zie ook Engelse –
boccale: inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder bokaal;
zie ook Griekse –, Toscaanse –, Triëstse –
boccalo: inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder bokaal;
zie ook Bolognese –, Milanese –, Toscaanse –, Turijnse –, Vaticaanse –, Venetiaanse –
bochel: het getal 5 (voorheen bij Amsterdamse veemarbeiders;
genoemd naar de vorm van het cijfer)
bochels: het getal 55 (zie bochel)
Bodanskyeenheid: biochemische eenheid waarin de activiteit van de alkalische en zure fosfatase in bloed wordt uitgedrukt, genoemd naar de New-Yorkse biochemicus Aaron Bodansky (1896-1941) en gedefinieerd als de hoeveelheid fosfatase die nodig is om 1 mg P-ionen vrij te maken in 1 uur;
symbool: BE
böddam: gewichtseenheid;
1 = 1,208.229.2×10^-8 kg (Bombay);
16 = 1 docra (Bombay);
zie ook Bombayse –
Bodegravens pond: gewichtseenheid, gelijk aan het Amsterdams pond
bodemkunde: zie pF-kromme
bodemstukken: zie kuiphoutmaten
boden: zie havelboden
body burden: zie maximum permissible body burden
body surface area: zie formule van DuBois
boe: Japanse lengtemaat;
1 = 0,003.032.68 meter;
1 = 0,003.639.25 meter (manufacturen;
100 = 1 sasi (manufacturen;
1.000 = 1 dsyoo;
zie ook Japanse –
Boechara: zie Bukhara
boek: een zeker aantal vellen bladgoud of papier;
1 = 24 vel (papier, voorheen);
1 = 25 vel (papier, thans);
1 = 250 blaadjes (bladgoud);
20 = 1 riem (papier);
zie ook nieuw boek
boekdrukpers: zie hardheid
boekweit: zie Departement van de Ooster-Eems, spint (1½)
boengkal: munteenheid, gedefinieerd onder bonkal;
zie ook Pahangse –
Boeotia: Griekse landstreek tussen de Golf van Euboea en de Golf van Corinthe;
de voornaamste stad in de oudheid was Thebe;
zie Beotisch(e) ...;
zie ook Griekse stater
boer: zie Salland
ten Boer: notitie van Van Swinden: “De Roede heeft op sommige plaatsen 14 Voeten (4^M.09075), op andere 15 Voeten (4^M.38295).” Voorts deelt hij mee: “roede XV v[oet] 2 d[uim] 4,436 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “gras (240 vierk[ante] r[oede];
r[oede] XV [voet] 2 d[uim]) 4.723,3 [vierkante meter] [dito]”.
boerendozijn: het getal 13
Boeroendi: ook Burundi;
geldstelsel: 1 franc = 100 centime;
zie ook Roeanda –
boes: Huissense carnavalsmunt met een nominale waarde van 2½ cent
boeso: munteenheid;
6 = 1 dollar of ringgit (Pahang);
zie ook Pahangse –
bogash: Jemenitische munteenheid;
1 = 2 halala;
40 = 1 imadi;
40 = 1 riyal (sinds 1962);
zie ook Jemen
Boheemse duim: lengtemaat;
1 = 0,024.698.333 meter;
12 = 1 voet
Boheemse lachter: lengtemaat in de bergbouw;
1 = 1,918.113.004 meter;
1 = 6,068 Oostenrijkse voet
Boheemse lijn: lengtemaat;
1 = 0,002.058.194.4 meter;
144 = 1 voet
Boheemse punt: lengtemaat;
1 = 0,000.171.516.2 meter;
1 = 12 quint;
1.728 = 1 voet;
ook:
20.736 = 1 voet
Boheemse quint: lengtemaat;
1 = 0,000.014.293.017 meter;
12 = 1 punt
Boheemse voet: lengtemaat;
1 = 0,296.38 meter;
1 = 12 duim;
1 = 144 lijn;
1 = 1.728 punt;
ook:
1 = 20.736 punt
Bohemen: zie Boheems(e) ..., joachimstaler, lachter, voet
Bohr: zie magneton van Bohr
duBois: zie sub Du...
boisseau: Franse inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,012.5 of 0,013.008.3 m³;
1 = 1 schepel;
1 = 16 litron;
12 = 1 sétier;
144 = 1 muid;
zie ook Franse –
Boitzenburger sack: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,161.55 m³
bokaal: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,000.684.513.89 m³ (Turijn);
1 = 0,000.787.025 m³ (Milaan);
1 = 0,000.139.601.025 m³ (Toscane);
1 = 0,001.229.894 m³ (Rusland);
1 = 0,001.239.132.8 m³ (Venetië);
1 = 0,001.309.866 m³ (Bologna);
1 = 0,001.823.175 m³ (wijn, Vaticaan);
1 = 0,001.83 m³ (Triëst);
1 = 0,002.052.878.6 m³ (olie, Vaticaan);
1 = 0,002.682.745.8 m³ (Venetië);
1 = 0,002.682.916.7 m³ (Griekenland);
1 = 1 boccale (Griekenland, Toscane, Triëst);
1 = 1 boccalo (Bologna, Milaan, Toscane, Turijn, Vaticaan, Venetië);
1 = 1 bozza (Venetië);
1 = 1 chrouchka of kroesjka (Rusland);
1 = 4 quartucco (Venetië);
1 = 10 tcharka (Rusland);
2 = 1 pint (Turijn);
2 = 1 pinta (Milaan);
6 = 1 velte (Rusland);
10 = 1 védro of wedro (Rusland);
24 = 1 barile (Griekenland);
24 = 1 barilo (Venetië);
28 = 1 barile (olie, Vaticaan);
32 = 1 barile (wijn, Vaticaan);
36 = 1 orna (Triëst);
40 = 1 barile of barile da vino (Toscane);
60 = 1 corba (vloeistoffen, Bologna);
72 = 1 brenta (Turijn);
96 = 1 brenta (Milaan);
128 = 1 biconzia (Venetië)
Bokhara: zie Bukhara
boksen: zie bantamgewicht, lichtgewicht, middengewicht, vlieggewicht, weltergewicht, zwaargewicht
bol: het oppervlak van een bol met straal r en middellijn D is 4*r² of *D²;
de inhoud ervan is 1/6 *D³ of 4/3 *r³
Boldoot: zie wagen van Boldoot
bole: inhoudsmaat;
synoniem: boll;
1 = 2 sack;
zie ook Engelse –
bolivar: munteenheid;
1 = 100 centavo (Venezuela);
zie ook Boliviaanse –, Venezolaanse –, Venezuela
Bolivia: oude Spaanse inhoudsmaten;
zie Boliviaans(e) ..., Equadoriaanse sucre
Boliviaanse arroba: gewichtseenheid;
2[1/3] = 1 sixto
Boliviaanse bolivar: munteenheid;
½: gouden munt met een gewicht van 0,007.627 kg en een gehalte van 90%;
1: gouden munt met een gewicht van 0,015.253 kg en een gehalte van 90%
Boliviaanse boliviana: munteenheid;
0,05, 0,1, 0,2 en 0,5: zilveren munt;
1: zilveren munt met een gewicht van 0,025 kg en een gehalte van 90%
Boliviaanse boliviano: munteenheid;
1 = 100 centavo
Boliviaanse cantara: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,016.137 m³;
1 = 4 cuartilla
Boliviaanse centavo: munteenheid;
5 en 10: nikkelen munt;
100 = 1 boliviano;
100 = 1 peso boliviano (sinds 1 januari 1963)
Boliviaanse cuartilla: inhoudsmaat van uiteenlopende grootte voor droge waren en vloeistoffen;
4 = 1 cantara of fanega
Boliviaanse doublon: gouden munt;
zie Boliviaans geldstelsel
Boliviaanse escudo: munteenheid;
1: gouden munt met een gewicht van 0,003.050 kg en een gehalte van 90%
Boliviaanse fanega: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,055 m³;
1 = 4 cuartilla
Boliviaanse geldstelsel: boliviana (peso nacionale) = 100 centavos;
wet van 29 juli 1863 (sinds 1871 is de boliviana gelijkgesteld met het Franse 5-francsstuk);
in 1902 waren nog enige oude munten in omloop, namelijk de peso van voor 1863 (ook een halve en een kwart peso) ter waarde van 0,8 boliviana, alsmede de gouden doublon ter waarde van 17,5 boliviana
Boliviaanse libra: gewichtseenheid;
1 = 0,460 kg;
58[1/3] = 1 sixto
Boliviaanse peso: munteenheid;
zie Boliviaans geldstelsel
Boliviaanse peso boliviano: munteenheid;
1 = 100 centavo (sinds 1 januari 1963)
Boliviaanse quintal: gewichtseenheid;
7/12 = 1 sixto
Boliviaanse sixto: gewichtseenheid;
1 = 7/12 quintal;
1 = 2[1/3] arroba;
1 = 58[1/3] libra
Boliviaanse vara: lengtemaat;
1 = 0,835 meter
boliviana: munteenheid;
zie Boliviaanse boliviana
boliviano: munteenheid;
1 = 1 peso (Venezuela);
1 = 8 real (Venezuela);
1 = 100 centavo (Bolivia);
zie ook Boliviaanse –, peso –, Venezolaanse –
boll: inhoudsmaat;
synoniem: bole;
zie ook Engelse –
Bolognese biolca: vlaktemaat;
1 = 191 Bolognese tavola;
1 = 2.831,7 m²
Bolognese boccalo: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,001.309.866 m³;
60 = 1 corba
Bolognese braccio: lengtemaat;
1 = 0,519 meter (voor linnen);
1 = 0,64 meter
Bolognese carato: gewichtseenheid;
1 = 0,000.188.463.54 kg;
1.920 = 1 libbra
Bolognese corba: inhoudsmaat voor granen en vloeistoffen;
1 = 0,078.592 m³ (vloeistoffen);
1 = 0,078.645 m³ (graan);
1 = 2 staja (graan);
1 = 4 quartaruola (vloeistoffen);
1 = 16 quartaruola (graan);
1 = 60 boccalo (vloeistoffen);
1 = 64 cupo (graan);
1 = 240 foglietta
Bolognese cupo: inhoudsmaat voor graan;
1 = 0,001.228.828.1 m³;
64 = 1 corba
Bolognese ferlino: gewichtseenheid;
1 = 0,001.884.635.4 kg;
192 = 1 libbra
Bolognese foglietta: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,000.327.466 m³;
240 = 1 corba
Bolognese libbra: gewichtseenheid;
1 = 0,361.85 kg;
1 = 12 onca;
1 = 192 ferlino;
1 = 1.920 carato
Bolognese onca: gewichtseenheid;
1 = 0,030.154.167 kg;
12 = 1 libbra
Bolognese quartaruola: inhoudsmaat voor vloeistoffen en voor graan;
1 = 0,004.915.312.5 m³ (graan);
1 = 0,019.648 m³ (vloeistoffen);
4 = 1 corba (vloeistoffen);
16 = 1 corba (graan)
Bolognese staja: inhoudsmaat voor graan;
1 = 0,039.322.5 m³;
2 = 1 corba
Bolognese tavola: vlaktemaat;
1 = 14,825.654 m²;
1 = 100 vierkante voet;
191 = 1 biolca
Bolognese vierkante voet: vlaktemaat;
1 = 0,148.256.54 m²;
100 = 1 tavola
Bolsward: notitie van Van Swinden: ““Van daar is opgegeven: “de Roede houdt 13[2/5] duim Friesche Voetmaat: de Voet heeft 12 duimen: doch in de scheepsbouw 11½ duimen”. Het geen ik meen aldus te moeten verstaan: de Roede heeft 13 Voeten en 2/5 duim Friesche Voetmaat, of Houtmaat: en derhalven is dan die Roede 3^M.8579 [lees: 3,857.9 meter]. Verder: dat de Scheepsvoet houdt 11½ duimen Houtvoet: de twaalf Houtduimen, of de Houtvoet, bedraagt 0^M.296 [lees: 0,296 meter]: dus zullen de 11½ duimen bedragen 0^M.2837 [lees: 0,283.7] meter]: het geen inde[r]daad de Friesche Scheepsvoet is”“.
bolt: lengtemaat;
1 = 36,576 meter;
1 = 120 foot;
zie ook Engelse –
Boltzmann: zie beginsel van –, constante van –, Stefan-–, wet van Stefan-–
Bombay: zie adauli, anna, biggah, Bombays(e) ..., candy, Engelse trade dollar, guz, pand, parah, räsch, seeh, sihr, tippree, tussoo
Bombayse böddam: gewichtseenheid;
1 = 1,208.229.2×10^-8 kg;
16 = 1 docra
Bombayse candy: gewichtseenheid van uiteenlopende grootte;
1 = 20 maund;
1 = 162,568 kg (graan);
1 = 254 kg (tabak)
Bombayse docra: gewichtseenheid;
1 = 1,933.166.7×10^-7 kg;
1 = 16 böddam;
25 = 1 quarter
Bombayse guhn: gewichtseenheid (ook ons);
1 = 1,159.9×10^-4 kg;
100 = 1 tola
Bombayse maund: gewichtseenheid;
25/28 = 1 Madras maund;
1 = 12,7 kg;
1 = 39,797 kg (vloeistoffen);
1 = 40 sihr;
1 = 50 seer (vloeistoffen);
2[2/3] = 1 Engels-Indische factorymaund (in de praktijk);
20 = 1 candy
Bombayse ons: zie Bombayse guhn
Bombayse parah: gewichtseenheid;
1 = 0,010.583 kg;
30 = 1 sihr
Bombayse quarter: gewichtseenheid;
1 = 4,832.916.7×10^-6 kg;
1 = 25 docra;
4 = 1 tschoh
Bombayse röttih: gewichtseenheid;
1 = 0,000.194.375 kg;
24 = 1 tänk
Bombayse seer: gewichtseenheid van uiteenlopende grootte;
1 = 0,317.5 kg (droge waren);
1 = 0,795.94 kg (vloeistoffen);
50 = 1 maund (vloeistoffen)
Bombayse sihr: gewichtseenheid;
1 = 0,317.5 kg;
1 = 30 parah;
1 = 72 tänk;
40 = 1 maund
Bombayse tänk: gewichtseenheid voor paarlen;
1 = 0,004.409.722.2 of 0,004.665 kg;
1 = 24 röttih;
1 = 330 tucka;
72 = 1 sihr
Bombayse tola: gewichtseenheid;
1 = 0,011.599 kg;
1 = 40 wahl;
1 = 100 guhn;
1 = 600 tschoh
Bombayse tschoh: gewichtseenheid (ook tsjoh);
1 = 0,000.019.331.667 kg;
1 = 4 quarter;
600 = 1 tola
Bombayse tsjoh: zie Bombayse tschoh
Bombayse tucka: gewichtseenheid;
1 = 0,000.014.136.364 kg;
330 = 1 tänk
Bombayse wahl: gewichtseenheid;
1 = 0,000.289.975 kg;
40 = 1 tola
bomen: zie boom, boomgaard, olieboomgaarden, olijfbomen
den Bommel: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “Bommel (Canton Sommelsdijk): als de Briel. (A[eneae])”;
zie ook Sommelsdijk
Bommelerwaard: zie Heerewaarden, Nederhemert, Rossum
bon de caisse (F.): zie Réunion
bond: maat om een zekere hoeveelheid aan te duiden (zoveel als een man met zijn armen kan omvatten), gebruikt in de bezembinderij;
uit één bond kunnen zes bezems worden vervaardigd
Bondsrepubliek Duitsland: ook Bundesrepublik Deutschland (D.), German Federal Republic, West-Duitsland;
munten van 1, 2, 5, 10 en 50 pfennig en van 1, 2, 5 en 10 deutsche mark;
zie ook Duits(e) ...
bonen: zie lee
bonkal: gewichtseenheid voor stofgoud en munteenheid;
als gewichtseenheid:
1 = 0,097.14 kg (Singapore);
1 = 1 bungkal (Straits-Settlements);
1 = 16 mayam (Straits-Settlements);
1 = 832 Engelse grain troy (Straits Settlements);
12 = 1 kati (Straits Settlements);
20 = 1 kati (Singapore);
als munteenheid:
1 = 1 boengkal (Pahang);
1 = 1[1/3] dollar of ringgit (Pahang);
1 = 16 mas (Pahang);
1 = 64 koepang (Pahang);
zie ook Singapoorse –, Straits-Settlements –
bonnier (F.): vlaktemaat, gedefinieerd onder bunder;
zie ook Belgische –
boog: zie elleboog
boogseconde: zie parsec
boogsinus: symbool: arcsin;
de hoek wordt bij de goniometrische functies geacht in radialen te zijn uitgedrukt indien niet aangewezen is dat graden danwel decimale graden zijn bedoeld;
voorbeeld: sin 1 = 0,814.5, sin 1* = 0,017.5, sin 1^g = 0,015.7;
symbolen voor de overige cyclometrische en inverse hyperbolische functies worden op overeenkomstige wijze gevormd;
voor arcsin x worde niet geschreven sin^-1x
boom: zie bomen, hefboom, Johannesbroodboom
boomeek: zie mud
boomgaard: zie olieboomgaarden
boomschors: zie voer
boot: inhoudsmaat (eigenlijk een mand om een hoeveelheid kalk, steenkolen, vlas en dergelijke af te meten;
oorspronkelijk een vat of fust waarin wijn vervoerd werd);
ook een bundel of bos vlas;
1 = ± 0,05 m³;
1 = ± 1,4 kg (gezwingeld vlas);
10 à 14 = 1 bos (vlas);
41 = 1 zak (vlas);
72 = 1 baal (gezwingeld vlas)
bootje: zie pijpebootje
Borculoos last: inhoudsmaat;
1 = 25 molder of mud
Borculose molder: inhoudsmaat (ook mud);
25 = 1 last
Borculose mud: zie Borculose molder
Borculose pond: gewichtseenheid, gelijk aan het Zutphens pond
Bordeauxse carreau: vlaktemaat in de wijnbouw;
1 = 6,235.898.4 m²;
16 = 1 rège
Bordeauxse fust: ook Bordeauxfust;
inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,9 m³;
zie ook Franse –
Bordeauxse journal: vlaktemaat in de wijnbouw;
1 = 32 rège;
1 = 3.192,78 m²
Bordeauxse last: inhoudsmaat;
1 = 38 viertel
Bordeauxs oxhoofd: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,288.06 m³
Bordeauxse rège: vlaktemaat in de wijnbouw;
1 = 16 carreau;
1 = 99,774.375 m²;
32 = 1 journal
Bordeauxse viertel: inhoudsmaat;
38 =1 last
Bordeauxwijn: zie bordelaise
bordelaise: maat voor bordeauxwijn (vat van 0,224 m³)
Borneo: zie Borneose ..., Brits-Borneo, Noord-Borneo
Bornéo Britannique (F.): zie Brits Borneo
Bornéo du Nord Britannique (F.): zie Noord-Borneo
Borneose tael: gewichtseenheid voor goud en zilver;
1 = 0,039.767.5 kg
Borneose tanah laut: goudgewicht;
1 = 0,054.090 kg
Bornholmse tonne hartkorn: vlaktemaat;
1 = 19.350 m²;
1 = 49.600 Deense vierkante alen
bos: maat van uiteenlopende grootte: handelshout van bepaalde afmetingen;
hennep: 50 leeën, elk van 4 schoven;
sigaren: 50 stuks;
stro: 1 schoof;
vlas: 6 handen vol (synoniem: schrank);
ook wel: 10 à 14 boten vlas;
12 = 1 kip of pak (marlijn, van 50 meter);
zie ook Deventer –, Koninklijke Bossen, Zutphens –
bos-: zie ook hout- (Duits: wald-)
bosakker: vlaktemaat;
1 = 1 waldacker (D.);
1 = 160 (volgens Staring 760) vierkante waldrute (Saksen-Gotha);
1 = 3.388,450.4 m² (Saksen-Gotha;
1 = 40.960 vierkante werkfuss (Saksen-Gotha)
Den Bosch: zie Bossche(e) ..., 's-Hertogenbosch
bosmaat: zie Deense tonne hartkorn, Franse perche
bosroede: lengtemaat;
1 = 4,601.936 meter (Saksen-Gotha);
1 = 16 werkfuss (Saksen-Gotha)
Bossch(e): met betrekking tot Den Bosch;
zie ook 's-Hertogenbosch
Bossche landmaat: zie Tilburg
Bossche vierkante roede: vlaktemaat;
33[1/3] = 1 kleine lopense (te St. Michielsgestel en omgeving;
zie sub 's-Hertogenbosch);
36 = 1 kleine lopense (te Boxtel, Liempde en omgeving)
Bossche voet: lengtemaat;
zie ook Helmond, Lommel
bostan: Transkaukasische vlaktemaat;
1 = 4[1/6] Russische déciatine;
1 = 45.520,825.41 m²;
zie ook Transkaukasische –
bosvadem: inhoudsmaat voor brandhout, gedefinieerd als een hoeveelheid van 3×6×7 voet (D.: schuh);
1 = 1 waldklafter (D.);
1 = 2,904.963.6 m³ (Frankfurt);
1 = 126 kubieke schuh (Frankfurt);
4 = 1 stoss (Frankfurt)
bosvoet: lengtemaat (houtmaat)
1 = 0,282.655 meter (Saksen-Gotha);
1 = 1 waldfuss (D.);
zie ook kubieke –
boswezen: zie Hannover normalklafter, Hannover normalmalter
boter: zie Engelse firkin, Fries schippond, ton boter, verrel
botschka: Russische inhoudsmaat voor hars en teer, gedefinieerd onder ton;
zie ook Russische –
botsenstuk: muntstuk ter waarde van 2½ cent;
zie ook batz
Botswana: ook Beetsjoeana;
geldstelsel: 100 cent = 1 rand;
het monetaire systeem is dat van Zuid-Afrika
Botswana thebes: gouden munt uit 1966
botte: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,523.5 m³ (Napels);
1 = 1 kubieke mezza canna (Sicilië);
1 = 1,100.362 m³ (volgens Staring) (Sicilië);
1 = 1,100.363.3 m³ (Sicilië);
1 = 1,116.8 m³ (“in de praktijk”, volgens Staring) (Sicilië);
1 = 4 salma (Sicilië);
1 = 12 barile (Napels);
1 = 32 barile (Sicilië);
1 = 64 quartaro (Sicilië);
zie ook grote –, kleine –, Napolitaanse –, Siciliaanse –
bottel: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,000.780.9 m³ (olie) (Nederlands Oost-Indië);
± 1,94 = 1 kan (Nederlands Oost-Indië);
33 = 1 takar (Nederlands Oost-Indië);
zie ook Nederlands-Oostindische –
bougie nouvelle (F.): eenheid van lichtintensiteit, op de 9e CGPM in 1948 omgedoopt in candela (zie aldaar)
Bourgondië: zie Bourgondisch(e) ..., korte
Bourgondisch kruis: zie kruisrijksdaalder
Bourgondische Nederlanden: zie vierlander
Bourgondische rijksdaalder: zie patagon
bouw: vlaktemaat;
1 = 1 bahoe, bahu of bau (Java);
1 = 2 hoepit (Nederlands Oost-Indië);
1 = 4 hiring (Nederlands Oost-Indië);
1 = 8 hidoe (Nederlands Oost-Indië);
1 = 16 ketjrit (Nederlands Oost-Indië);
1 = 20 patok (Java, Nederlands Oost-Indië);
1 = 500 Rijnlandse vierkante roede (wettelijk;
Nederlands Oost-Indië);
1 = 7.096,493.15 m² (Nederlands Oost-Indië);
1[1/5] = 1 morgen (Nederlands Oost-Indië);
2 = 1 djoeng (West-Java);
2 = 1 kikil (Nederlands Oost-Indië);
2 = 1 Oostindische djoeng (West-Java);
2,45 = 1 oude bouw (Passoeroean);
2,8 = 1 oude bouw (Bezoeki);
4 = 1 djoeng (Nederlands Oost-Indië);
4 = 1 jonk (Java);
4 = 1 pantjar (Oost-Java);
320 = 1 vierkante paal (Nederlands Oost-Indië);
zie ook berg–, Javaanse –, mijn–, Nederlands-Oostindische –, Oostjavaanse –, oude –, scheeps–, straten–, wegen–, Westjavaanse –, wijn–, ziekenhuis–
bouwduim: Vaticaanse lengtemaat;
1 = 1 oncia architettonica;
120 = 1 canna architettonica
bouwel: Vaticaanse lengtemaat;
1 = 0,669.570.75 meter;
1 = 1 passetto architettonico;
1 = 2¼ piede;
1 = 3 palmo of palmo architettonico
bouwelementen: zie basismoduul
bouwkunde: zie Egyptische diraa mimari, vierkante klafterschuh
bouwland: zie akker, Departement van de Ooster-Eems, Doornspijk, Elburg, Gendringse molder, Gendrings spint, mudde –, Salland, Steenwijkerkarspel
bouwmaat: zie Annamese thuok
bouwmodulus: maat die als basis voor de coördinatie van afmetingen wordt of moet worden aangenomen;
zie ook basismoduul
bouwpalm: Vaticaanse lengtemaat;
1 = 1 palmo architettonico;
3 = 1 passetto architettonico;
10 = 1 canna architettonica
bouwroede: lengtemaat;
zie ook vierkante –
bouwvoet: lengtemaat;
1 = 0,313.854 meter (Mecklenburg-Strelitz);
1 = 1 fuss of Pruisische voet (Mecklenburg-Strelitz);
1 = 1 voet (Mecklenburg-Schwerin);
1 = 1 werkvoet (Mecklenburg-Strelitz);
zie ook Mecklenburg-Schweriner –, Mecklenburg-Strelitzer –
bouwwerken: zie basismoduul, Turkse pik mehendasch
bovengrens: zie kleinste –
bovenlanden: zie Padangse –
Bovenwindse Eilanden: zie Engelse Antillen, Windward Islands
Boxtel: zie 's-Hertogenbosch
bozza: inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder bokaal;
zie ook Venetiaanse –
bpd: barrel per dag, barrel per day
bpi: byte per inch
BPS: bit per seconde
bps: bit per seconde
Bq: becquerel
Bq/kg: becquerel per kilogram
Bq/m: becquerel per meter
Bq/m³: becquerel per kubieke meter
Bq/mol: becquerel per mol
Brabant: zie Brabants(e) ..., Departement van de Monden van de Rijn, vierlander
Brabants aas: gewichtseenheid;
1 = 0,000.046 kg;
32 = 1 engels
Brabantse commissie: zie Gelderse vlaktematen
Brabantse el: lengtemaat;
508/613 = 1 el (Hamburg);
1 = 0,669.3 meter (Frankfurt);
1 = 0,692.30 of 0,695 meter;
1 = 16 taille;
zie ook Bremer –, Frankfurter –, Hamburger –
Brabants engels: gewichtseenheid;
1 = 0,001.465.9 kg;
1 = 32 aas;
10 = 1 lood
Brabants gewicht: eenheid voor het wegen van kwikzilver, cochenille, zijde “en gros”, garens en kammen (in Amsterdam);
zie ook Amsterdams gewicht, Hollands Troois gewicht, medicinaal gewicht
Brabants lood: gewichtseenheid;
1 = 0,014.659 kg;
1 = 10 engels;
2 = 1 ons
Brabants ons: gewichtseenheid;
1 = 0,029.319 kg (Amsterdam);
1 = 2 lood;
16 = 1 pond
Brabantse pint: inhoudsmaat;
1 = 2 uperken of upperken
Brabants pond: gewichtseenheid;
1 = 0,469.097.8 kg;
1 = 16 ons;
zie ook Keuls gewicht
Brabantse taille: Belgische lengtemaat;
16 = 1 el
Brabants uperken: zie Brabants upperken
Brabants upperken: inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook uperken);
2 = 1 pint
Brabantse vierkante roede: vlaktemaat te 's-Gravenmoer;
50 = 1 hond;
200 = 1 bunder;
300 = 1 morgen
braça: lengtemaat, gedefinieerd onder vadem;
zie ook braza, Braziliaanse –, Chileense –, Mexicaanse –, Portugese –, vierkante –
braccio: lengtemaat, gedefinieerd onder el;
zie ook Bolognese –, Lombardische –, Milanese –, Modenese –, Parmezaanse –, Piacenzische –, Toscaanse –, Venetiaanse –, vierkante –
braccio da mercante: Vaticaanse lengtemaat;
1 = 0,67 meter;
zie ook Vaticaanse –
braccio da panna: lengtemaat;
1 = 0,639.5 meter (Parma);
zie ook Parmezaanse –
braccio da panno: lengtemaat;
1 = 0,674 meter (Ferrarië);
zie ook Ferrarische –
braccio da seta: lengtemaat;
1 = 0,587.75 meter (Parma);
1 = 0,634 meter (Ferrarië);
zie ook Ferrarische –, Parmezaanse –
braccio per le tele: Vaticaanse lengtemaat;
1 = 0,635 meter;
zie ook Vaticaanse –
brache (F.): lengtemaat, gedefinieerd onder el;
zie ook Brugse –, Zwitserse –
Brahma: zie dag van –
brake horsepower: afkorting: B.H.P. of bhp;
synoniem: horsepower
brandewijn: zie aam, legger
brandhout: zie Amerikaanse cord, Badense klafter, ben, Bremer faden, Brunswijker malter, Deense favn, Frankfurter stecken, Frankfurter waldlafter, Hannover klafter, Hessen-Darmstadter stecken, Mecklenburg-Strelitzer faden, Nederlands-Oostindische tumbak, Oldernburger faden, Oostenrijkse klafter, Piemontese tesa, Pruisische haufen, Russische kubieke sagène, Reinbeierse klafter, Saksen-Gothaer klafter, Saksische klafter, wisse, Zwitserse moule
brandpuntsafstand: symbool: f;
zie dioptrie, lensformule, meterlens
brandstofverbruik: ook fuel consumption (E.);
zie Amerikaanse gallon per mijl, Engelse gallon per mijl, liter per kilometer
Brasilien (D.): zie Braziliaans(e) ...
braspenning: zilveren munt met een waarde van 2 (later 2½) groot, het eerst geslagen in 1409 tijdens het bewind van Jan zonder Vrees in Vlaanderen (1405-1419);
in later tijden de benaming voor diverse munten met een waarde van 1[1/4] stuiver of 2½ groot (en de overeenkomstige rekeneenheid);
ook wel omschreven als een Hollands muntje ter waarde van 1/16 gulden (ongeveer 6 cent) of 10 duit;
zie ook Nederlandse –
brasse (F.): lengtemaat, gedefinieerd onder vadem;
zie ook Franse –, Zwitserse –
Braunschweig: zie Brunswijker ...
braza: lengtemaat, gedefinieerd onder vadem;
zie ook Argentijnse –, braça, Columbiaanse –, Equadoriaanse –, Paraguayaanse –, Peruaanse –, Spaanse –, Uruguayaanse –
Brazil: zie Braziliaans(e) ...
brazil: zie pecas –
Braziliaanse adarma: gewichtseenheid;
1 = 3 tomine;
12 = 1 onza
Braziliaanse almude: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,016.740 m³;
1 = 2 pote
Braziliaanse alqueire: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,011.857 of 0,04 m³
Braziliaanse arratel: gewichtseenheid;
1 = 0,459.4 kg;
1 = 2 marco;
1 = 16 onza;
128 = 1 quintal
Braziliaanse braça: lengtemaat;
1 = 2,2 meter;
3.000 = 1 legoa
Braziliaanse canada: inhoudsmaat;
1 = 2 meia;
6 = 1 pote
Braziliaanse centavo: munteenheid;
100 = 1 cruzeiro (sinds 1942;
opnieuw sinds 15 maart 1970);
100 = 1 cruzeiro novo (sinds 1967)
Braziliaanse cruzeiro: munteenheid van 1964 tot 1967;
1 = 100 centavo (sinds 1942;
opnieuw sinds 15 maart 1970);
de nieuwe cruzeiro devalueerde op 22 augustus 1968, waarna een flexibele wisselkoers werd ingevoerd (gekoppeld aan het nationale en internationale prijspeil);
sindsdien is deze munt vele malen gedevalueerd (koers op 17 februari 1976: 1 Amerikaanse dollar = 9,37 à 9,42 cruzeiro)
Braziliaanse cruzeiro novo: munteenheid;
1 = 100 centavo (sinds 1967)
Braziliaans geldstelsel: milreïs = 1.000 reïs;
in 1902 vooral papiergeld in omloop
Braziliaanse joaos: oude gouden munt;
zie pecas brazil
Braziliaanse legoa: lengtemaat;
1 = 3.000 braça;
1 = 6.600 meter
Braziliaanse lengtematen: als de Portugese maten
Braziliaanse marco: gewichtseenheid;
2 = 1 arratel
Braziliaanse medida: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,002.775.83 m³;
180 = 1 pipa;
360 = 1 m³
Braziliaanse meia: inhoudsmaat;
1 = 2 quartilho;
2 = 1 canada
Braziliaanse meiasquartilho: inhoudsmaat;
2 = 1 quartilho
Braziliaanse milreis: munteenheid (ook milreïs);
0,01: nikkelen munt (wettig betaalmiddel tot 20 milreïs);
0,02: nikkelen munt (wettig betaalmiddel tot 20 milreïs);
0,1: bronzen munt (wettig betaalmiddel tot 20 milreïs);
0,2: bronzen munt (wettig betaalmiddel tot 20 milreïs);
0,5: zilveren munt met een gewicht van 0,006.25 kg en een gehalte van 83,5% (wettig betaalmiddel tot 20 milreïs);
1: oude gouden munt met een gewicht van 0,008.068.4 kg en een gehalte van 91,6~%
1: zilveren munt met een gewicht van 0,012.75 kg en een gehalte van 91,7% (wettig betaalmiddel tot 20 milreïs);
1 = 1.000 reis of reïs;
2: zilveren munt met een gewicht van 0,025.5 kg en een gehalte van 91,7% (wettig betaalmiddel tot 20 milreïs);
4: oude gouden munt (zie moëda d'ouro);
5: gouden munt met een gewicht van 0,004.481.7 kg en een gehalte van 91,7%
6,4: oude gouden munt (zie pecas brazil);
9: oude gouden munt (zie moëda d'ouro);
10: gouden munt met een gewicht van 0,008.963.4 kg en een gehalte van 91,7%
16: oude gouden munt (zie moëda d'ouro);
20: gouden munt met een gewicht van 0,017.926.9 kg en een gehalte van 91,7%
Braziliaanse moëda d'ouro: oude gouden munt ter waarde van 16 milreïs, met een gewicht van 0,014.343.7 kg en een gehalte van 91,6~%;
er is ook een moëda d'ouro van 4 en later van 9 milreïs in omloop geweest
Braziliaanse nieuwe cruzeiro: zie Braziliaanse cruzeiro
Braziliaanse ochava: gewichtseenheid;
8 = 1 onza
Braziliaanse onza: gewichtseenheid;
1 = 8 ochava;
1 = 12 adarma;
16 = 1 arratel
Braziliaanse patacâo: oude zilveren munt ter waarde van 3 patacas, met een gewicht van 0,026.894 kg en een gehalte van 91,6~%
Braziliaanse patacas: zie Braziliaanse patacâo
Braziliaanse pecas brazil: oude gouden munt (ook genaamd joaos) ter waarde van 6,4 milreïs
Braziliaanse pipa: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,4 of 0,499.65 (te Rio de Janeiro 0,5) m³;
1 = 180 medida;
1 = 720 quartilho
Braziliaanse pote: inhoudsmaat;
1 = 6 canada;
2 = 1 almude
Braziliaanse quartilho: inhoudsmaat;
1 = 0,000.693.958 m³;
1 = 2 meiasquartilho;
2 = 1 meia;
720 = 1 pipa
Braziliaanse quintal: gewichtseenheid;
1 = 58,759 kg;
1 = 128 arratel
Braziliaanse reis: munteenheid (ook reïs);
1.000 = 1 milreïs of milreis
Braziliaanse tomine: gewichtseenheid;
3 = 1 adarma
Brazilië: ook Brasilien (D.), Brazil, Brésil (F.), Estados Unidos do Brasil;
zie ook Braziliaans(e) ..., milreis, Portugees ...
Brazzaville: zie Congo-Brazzaville
BRD: zie Bundesrepublik Deutschland (D.)
Breda: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “duim 0,025.83 [meter];
voet (11 duim) 0,284.13 [meter];
roede (20 voet) 5,686.2 [meter]”;
voorts citeert hij Van Goor, Beschrijving van Breda, p. 341: “De Lantroede of de Lantmate van Breda, die binnen derzelver Stad en Jurisdictie van Breda en alomme op alle de dorpen des Lands van Breda, behalven te Etten gebruikt wordt, is langh 20 Voeten: elke voet een geregte twintigste gedeelte van deselve Roede;
en de Vierhondert gelijke roeden voor het buynder gereekent. (d[at] i[s] 400 vierkante R[oeden] V[an]S[winden]). Hieraf heeft de Stad eene halve ijsere Roede in tien gelyke deelen oft voeten gedeeld. Deze halve roede is oud ende over alle memoriale tyden vastgemaakt geweest op den styger van de Stadhuyse, daar een yegelyck, des van doen hebbende de mate daar aan is halende. Item de voet van dese heel roede is daar aff een geregte twintigste deel: en deselve voet magh gedeeld worden om daar mede bequaemlyk alle fractie en al wat minder of korter is dan een voet te meten. in twaelff gelijke deelen, hoewel de meeste menigte die oft gelyken Voet, deelen in elf duimen. Item de Stad heeft nogh van seer oude tyden sekere vierkante ysere Elle, ofte Maete, behalve de Elle op de Laekenhalle, gedeylt sijnde in agt gelyke deelen: ende dese Elle is ook uitgemaeckt tot gerieve van eene ijgelyken op de deure van deze Stadhuize, bij den Stijger. Tersyde van deze Elle staan geteijckent tweederhande Voetmaten, d'een is de voorsz lantvoet of twintigste deel van de voorsz. Landroede, staande beneden van de zelve Elle: Ende den tweeden, of d'ander Voet, staande boven de Lantvoet, is de Houtvoet van deze Stadt. En dese is langer dan de voorsz Lantvoet stijf het agtentwintigste deel van denselven Lantvoet. Deze voorsz. Houtvoet ofte lengte daer af gebruiken de Timmerluiden, Schrijnwerkers, Metsers, en Schaliedeckers, en diergelijke ambachten, behalven dat de Glasemakers den voorsz. Lantvoet gebruijken, soo men verstaat.” “het verbaal is van 1588 Zo dan de landvoet is 0,284.13 [meter] is [de] houtvoet 0,294.28 [meter]”;
vlaktematen: “1 vierkante duim 0,000.667.188.9 [vierkante meter], 1 vierkante voet (121 [vierkante] d[uim]) 0,080.729.856.9 [vierkante meter], 1 vierkante roede (400 [vierkante] v[oet]) 32,291.9 [vierkante meter], 1 loopense (50 [vierkante] r[oede]) 1.614,595.0 [vierkante meter], 1 hond (2 loopense = 100 [vierkante] r[oede]) 3.229,19 [vierkante meter], 1 buunder (4 hond = 400 [vierkante] r[oeden]) 12.916,76 [vierkante meter]. Te Breda zijn nog in gebruik 1 gemet = 133[1/3] [vierkante] r[oeden] = 1/3 buunder 4.305,586.67 [vierkante meter], 1 morgen (= 2 gemet) 8.611,173.34 [vierkante meter]”;
zie ook Breda(a)s(e) ..., de Brede, Dongen, Etten (N.Br.), Fijnaart, Oudenbosch
Bredase bunder: vlaktemaat (ook buunder);
1 = 4 hond;
1 = 8 lopense;
1 = 12.916,76 of 12.917,00 m²
Bredase el: lengtemaat;
1 = 0,691 meter
Bredase hond: vlaktemaat;
1 = 3.229 m²;
4 = 1 bunder
Bredaas last: inhoudsmaat;
1 = 33½ viertel of zak
Bredase lopense: vlaktemaat;
1 = 50 vierkante roede;
1 = 1.615 m²;
8 = 1 bunder
Bredase maat: zie Esch
Bredaas pond: gewichtseenheid;
1 = 0,469.97 kg (volgens een andere opgave 0,468.92 kg);
1 = 9.791 Troois aas
Bredase roede: lengtemaat;
1 = 5,682 meter;
zie ook Sprang
Bredase vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 32 m²;
1 = 400 vierkante voet;
50 = 1 lopense
Bredase vierkante voet: vlaktemaat;
400 = 1 vierkante roede
Bredase viertel: inhoudsmaat (ook zak);
33½ = 1 last
Bredase zak: zie Bredase viertel
de Brede: in het voormalige Departement van de Wester-Eems;
met betrekking tot de lengtematen merkt Van Swinden op: “Volgens de opgave aan den Heer Aeneae, houdt de Roede 14½ Voet (4^M.23685), volgens die van Prof. [J. Baart] de la Faille, waar aan ik den voorrang geef, 14 Voeten, 5½ duim (4^M.22467)”;
bij de lengtematen vermeldt Van Swinden naderhand: “Breda [lees: (de) Brede]: roede XIV v[oet] 5½ d[uim] 4,229 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “voerling (30 vierk[ante] r[oede];
r[oede] XIV [voet] 5½ d[uim]) 536,5 [vierkante meter] [dito]”;
elders deelt hij mee: “Te Brede bevat het Juk 300 [vierkante] Roeden à 14 Voet, 5½ duim de Roede: het Juk bedraagt dan 5.354,325.6 [vierkante meter]. Een Vierling is het tiende van een Juk, en derhalve 535,432.56 [vierkante meter]”.
Bredenbroek: zie Breedenbroek
Bredevoort: als lengtemaat gold hier voor alle metingen de Rijnlandse voetmaat;
1 Bredevoortse roede is derhalve 3,767.358 meter en wordt verdeeld in 12 Bredevoortse voet van 0,313.946.5 meter;
met betrekking tot de vlaktematen deelt Van Swinden mee: “Het schepel gezaaide is gelijk aan 100 vierkante roeden. (Aen[eae])”.
Bredevoorts last: inhoudsmaat;
1 = 24 molder
Bredevoortse molder: inhoudsmaat;
24 = 1 last
Bredevoortse roede: zie Bredevoort
Bredevoortse voet: zie Bredevoort
Breedenbroek: zie Gendringen
breedte: een ruimtegrootheid;
symbool: b;
SI-eenheid: meter;
zie ook handbreedte, noorderbreedte, vingerbreedte, zetbreedte
breedtegraad: zie middelbare –
breeklengte: een sterkteëigenschap van stoffen als papier en karton;
aanbevolen eenheid: kilometer
breimachine: zie gauge
breking: zie lichtbreking
brekingsindex: dimensieloze grootheid van elektromagnetische straling;
symbool: n;
zie wet van Snellius
brekingswet: zie optische –, wet van Snellius
Bremen: geldstelsel: stukken van 2, 5, 10 en 20 mark (1904-1907);
metriek stelsel ingevoerd in 1872 (daarvoor had men een eigen stelsel);
zie Bremer ...
Bremer anker: inhoudsmaat;
24 = 1 fuder
Bremer Brabantse el: lengtemaat;
1 = 0,694.4 meter
Bremer dach: houtmaat (meervoud: decher);
12 = 1 hundert
Bremer decher: zie Bremer dach
Bremer deel: houtmaat;
120 = 1 hundert
Bremer duim: lengtemaat;
1 = 0,024.112.5 meter (sc. 1 duim van 1/12 voet);
1 = 0,024.112.917 meter (sc. 1/12 voet);
1 = 0,028.935.0 meter (sc. 1 duim van 1/10 voet);
1 = 0,028.935.5 meter (sc. 1/10 voet);
1 = 10 of 12 lijn;
10 of 12 = 1 voet
Bremer el: lengtemaat;
1 = 0,578.71 meter;
1 = 2 voet
Bremer faden: inhoudsmaat voor brandhout;
de opgegeven grootte uitgedrukt in kubieke voet is niet in overeenstemming met die in kubieke meter;
1 = 1,744.227 m³;
1 = 108 kubieke voet
Bremer fuder: inhoudsmaat voor vloeistoffen (als Rijnwijn);
1 = 6 ohm;
1 = 24 anker;
1 = 45 stübchen
Bremer geldstelsel: tot juli 1872: Louis-d'orthaler of thaler goud = 72 groot à 5 schwaren = 1/5 Louis d'or of 30 silbergroschen;
zie ook Duits geldstelsel
Bremer groot: zie Bremer geldstelsel
Bremer grote balje: inhoudsmaat;
1 = 0,148.640.46 m³;
1 = 3 kleine balje
Bremer hundert: houtmaat;
1 = 3 zimmer;
1 = 12 decher;
1 = 120 deel
Bremer karre: inhoudsmaat;
1 = 2 kleine balje
Bremer klafter: lengtemaat;
1 = 1,736.13 meter;
1 = 6 voet
Bremer kleine balje: inhoudsmaat;
1 = 0,049.546.819 m³;
1 = 3.534 kubieke duim;
2 = 1 karre;
3 = 1 grote balje
Bremer kubieke duim: inhoudsmaat;
1 = 0,000.014.020.039 m³ (sc. duim van 1/12 voet);
1 = 0,000.024.226.628 m³ (sc. duim van 1/10 voet);
1 = 1.728 kubieke lijn;
1.000 = 1 kubieke voet (sc. voet van 10 duim);
1.728 = 1 kubieke voet (sc. voet van 12 duim);
3.534 = 1 kleine balje
Bremer kubieke lijn: inhoudsmaat;
1 = 8,113.448.8×10^-9 m³;
1.728 = 1 kubieke duim
Bremer kubieke voet: inhoudsmaat;
1 = 0,024.226.628 m³;
1 = 1.000 of 1.728 kubieke duim (voet van 10 of 12 duim);
108 = 1 faden
Bremer last: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 2,964.28 (of 2,964.156) m³;
1 = 4 quart;
1 = 40 scheffel
Bremer Louis d'or: zie Bremer geldstelsel
Bremer Louis-d'orthaler: zie Bremer geldstelsel
Bremer lijn: lengtemaat;
1 = 0,002.009.375 meter (sc. 1 lijn van 1/144 voet);
1 = 0,002.009.409.7 meter (sc. 1/144 voet);
1 = 0,002.893.50 meter (sc. 1 lijn van 1/100 voet);
1 = 0,002.893.55 meter (sc. 1/100 voet);
10 of 12 = 1 duim;
100 of 144 = 1 voet
Bremer mengel: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
4 = 1 quart
Bremer morgen: vlaktemaat;
1 = 120 vierkante rut(h)e;
1 = 2.571,98 of 2.572,072.4 m²;
1 = 30.720 vierkante fuss
Bremer ohm: inhoudsmaat;
1 = 44 stübchen (Rijnwijn);
6 = 1 fuder
Bremer pfund: gewichtseenheid van dezelfde grootte als het Oldenburger pfund
Bremer quart: inhoudsmaat (van uiteenlopende grootte) voor droge waren en voor vloeistoffen;
1 = 0,741.07 m³;
1 = 4 mengel;
4 = 1 last;
4 = 1 stübchen
Bremer roede: lengtemaat;
1 = 4,629.68 meter;
1 = 16 voet
Bremer schachtroede: zie Bremer schachtrute
Bremer schachtrute: lengtemaat voor graafwerk (ook schachtroede);
1 = 5,787.1 meter;
1 = 20 voet
Bremer scheffel: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,074.103.9 of 0,074.107 m³;
1 = 4 viertel;
40 = 1 last
Bremer schwaren: zie Bremer geldstelsel
Bremer silbergroschen: zie Bremer geldstelsel
Bremer spind: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,004.631.687.5 m³;
4 = 1 viertel
Bremer stübchen: inhoudsmaat (de grootte ervan wordt verschillend opgegeven);
1 = 0,003.22 (voor bier 0,003.77) m³;
1 = 4 quart;
44 = 1 ohm (Rijnwijn);
45 = 1 fuder of ton (bier)
Bremer thaler goud: zie Bremer geldstelsel
Bremer ton: inhoudsmaat voor bier en andere vloeistoffen;
1 = 45 stübchen
Bremer vierkante duim: vlaktemaat;
1 = 0,000.837.263.16 m² (sc. duim van 1/10 voet);
100 = 1 vierkante voet
Bremer vierkante fuss: zie Bremer vierkante voet
Bremer vierkante ruthe: zie Bremer vierkante rute
Bremer vierkante rute: vlaktemaat (ook vierkante ruthe);
1 = 8,372.631.6 m²;
1 = 21,433.16 m²;
1 = 100 vierkante voet;
120 = 1 morgen
Bremer vierkante voet: vlaktemaat (ook vierkante fuss);
1 = 0,083.726.316 m²;
1 = 100 vierkante duim;
100 = 1 vierkante rute;
30.720 = 1 morgen
Bremer viertel: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,018.526.75 m³;
1 = 4 spind;
4 = 1 scheffel
Bremer voet: ingedeeld in 12 duim à 12 lijn, maar naar het voorbeeld van het metrieke stelsel ook in 10 duim à 10 lijn;
1 = 0,289.350 of 0,289.355 meter;
1 = 10 of 12 duim;
1 = 100 of 144 lijn;
2 = 1 el;
6 = 1 klafter;
16 = 1 roede;
20 = 1 schachtroede of schachtrute
Bremer zimmer: houtmaat;
3 = 1 hundert
brenta: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,049.285 m³ (Turijn);
1 = 0,075.554.4 m³ (Milaan);
1 = 0,675 m³ (Zwitserland);
1 = 1 brente of setier (Zwitserland);
1 = 3 stara (Milaan);
1 = 6 mina (Milaan);
1 = 25 kubieke voet (Zwitserland);
1 = 36 pint (Turijn);
1 = 48 pinta (Milaan);
1 = 72 boccalo (Turijn);
1 = 96 boccalo (Milaan);
zie ook Milanese –, Turijnse –
brente: inhoudsmaat, gedefinieerd onder brenta;
zie ook Zwitserse –
Brescische drachma: gewichtseenheid;
1 = 0,001.670.895.8 kg;
16 = 1 onca
Brescische libbra: gewichtseenheid;
1 = 0,320.812 kg;
1 = 12 onca
Brescische onca: gewichtseenheid;
1 = 0,026.734.333 kg;
1 = 16 drachma;
12 = 1 libbra
Brésil (F.): zie Braziliaans(e) ...
Breugel: zie Son
breuk: zie mediante, noemer, rek bij breuk, teller
brewster: eenheid van stress optical coefficient (E.);
symbool: B;
1 = 10^-12 per pascal;
1 = 1 per picopascal
brief: 100 of 144 stuks (bijvoorbeeld spelden)
Den Briel: onder het trefwoord Briel (= Den Briel of Brielle) tekent Van Swinden met betrekking tot de vlaktematen aan: “in den Briel, te Hellevoetsluis, nieuw Hellevoet, nieuw Horen, Oostvoorn, Oudenhoren, Rokanje, Zuidland, Zwarte Waal, en in bijna het geheel[e] land van Voorne, wordt de Brielsche of Voornsche maat gebruikt, welke ook oudtijds te Geervliet, enOuddorp (Canton Sommelsdijk) in gebruik was. Zij [sc. de “Commissie”] geeft dezelve aldus op. vierkante roede 15,187.4 [vierkante meter];
hond 1.518,74 [vierkante meter];
gemet 4.556,22 [vierkante meter];
morgen (600 vierkante r[oeden]) 9.112,44 [vierkante meter]”;
bij de verdere bespreking van de vlaktematen rekent hij hiertoe ook het Land van Voorne, waarbij hij verklaart: “Het Morgen bedraagt er 600 vierkante Roeden, waarvan 300 een Gemet en 100 eene Lijn uitmaken. Indien men zich tot de opgave van Morgenster bepaalt, is de vierkante Roede gelijk aan 15,305.46 vierkante Mètres: en derhalve het Morgen gelijk aan 9.183,276.2 [vierkante meter]”;
zie ook den Bommel, Briels(e) ..., Hellevoetsluis, Middelharnis, Nieuw Hellevoet, Oostvoorne, Oudshoorn, Rockanje, Spijkenisse, Voornse voet, Zuidland, Zwartewaal
Brielle: zie Briels(e) ..., Den Briel
Briels gemet: vlaktemaat;
1 = 4.592 m²;
2 = 1 morgen
Briels last: inhoudsmaat;
1 = 38½ zak
Brielse maat: zie Den Briel
Brielse morgen: vlaktemaat;
1 = 2 gemet;
1 = 600 vierkante roede;
1 = 9.183,28 m²
Brielse roede: lengtemaat (dezelfde als die van het Land van Voorne);
1 = 1,034.42 Rijnlandse roede (volgens Aeneae, die voor de bepaling van deze maat beschikte over een aantekening van de voetmaat op perkament [1,035.21 Rijnlandse voet] en op papier [1,033.62 Rijnlandse voet]);
1 = 1,038.44 Rijnlandse roede (volgens Morgenster);
1 = 3,897.030.5 meter(gemiddelde waarde, berekend naar Aeneae);
1 = 3,912.175.2 meter (op basis van de opgave van Morgenster);
1 = 12 voet
Brielse vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 15,31 m²;
600 = 1 morgen
Brielse voet: lengtemaat;
1 = 0,324.752.54 meter (gemiddelde waarde, berekend naar Aeneae);
12 = 1 roede
Brielse zak: inhoudsmaat;
38½ = 1 last
Briggiaanse logaritme: zie logaritme
H. Briggs: Engels wiskundige (1561-1631), leerling van Neper;
hij verving diens natuurlijke logaritmen door de logaritmen met het grondtal 10;
zie ook logaritme van Briggs, Neper
Briggse logaritme: zie logaritme, tienmaal Briggse logaritme van verhouding
Britisch Borneo (D.): zie Brits Borneo
Britisch Guiana (D.): zie Engels-Guyaans(e) ...
Britisch Honduras (D.): zie Engels-Hondurees ...
Britische Jungferninseln (D.): zie Engelse Maagdeneilanden
Britische Karibische Gebiete (D.): zie Engelse Antillen
Britisch Westafrika (D.): zie Engels West-Afrika
British: zie ook Brits(e) ..., Engels(e) ...
British Association for the Advancement of Science: zie CGS-stelsel
British Borneo: zie Brits Borneo
British Caribbean Territories: zie Engelse Antillen
British Guiana: zie Engels-Guyaans(e) ...
British Honduras: zie Engels-Hondurees ...
British horsepower: afkorting: B.H.P. of bhp
British thermal unit: obsolete warmteëenheid;
symbool: BTU, Btu of B.Th.U.;
in het lb-*F-stelsel gedefinieerd als de hoeveelheid warmte nodig om de temperatuur van een hoeveelheid water gelijk aan 1 Engels pound met de eenheid van temperatuur (1 graad Fahrenheit) te verhogen bij een druk van 1 normale atmosfeer;
omdat de soortelijke warmte van water afhankelijk is van de temperatuur moet bij gebruik van deze eenheid de definitietemperatuur worden vermeld;
de mean British thermal unit vertegenwoordigt de gemiddelde waarde over het traject van 32 tot 212 graden Fahrenheit;
identiek: Btu_IT (= internationale British thermal unit) en Btu_{IT 1956} (= in 1956 vastgestelde internationale British thermal unit);
het symbool ..._IT betekent voluit: International Steam Table;
Btu_39,2 is British thermal unit bij 39,2 graden Fahrenheit, experimenteel bepaald op ± 1.059,5 joule;
de verhouding Btu_39,2/Btu is ± 1,004.2 (het symbool Btu_39,2 wordt kortheidshalve ook wel als Btu₃₉ weergegeven);
Btu_60/61 is British thermal unit bij 60,5 graad Fahrenheit, experimenteel bepaald op ± 1.054,5 joule;
de verhouding Btu_60/61/Btu is ± 0,999.5;
zie ook de symbolen c.q. formules beginnende met Btu;
0,003.968.32 = 1 internationale tabelcalorie;
1= 0,000.293.071 kilowatt uur;
1 = 0,251.996 international table kilocalorie;
1 = 1 kilocalorie pound degree Fahrenheit per kilogram kelvin;
1 = 778,169 foot poundforce;
1 = 1.054,54 joule (sc. water);
1 = 1.054,68 joule (sc. 60 *F);
1 = 1.055,055.853 joule;
1 = ± 1.055,06 (= 2,326×453,592.37) joule;
1 = 1.059,67 joule (sc. 39 *F);
1,8 = 1 centigrade heat unit;
10⁵ = 1 therm;
zie ook gemiddelde British thermal unit, mean British thermal unit, per Britisch thermal unit, thermochemical British thermal unit, thermochemische British thermal unit
British thermal unit foot per square foot hour degree Fahrenheit: eenheid van warmtegeleiding;
symbool: Btu×ft(ft²×h×*F);
1 = 1,730.73 watt per meter kelvin
British thermal unit foot per square foot hour degree Rankine: eenheid van warmtegeleiding;
symbool: Btu×ft/(ft²×h×*R);
1 = 1,730.73 watt per meter kelvin
British thermal unit inch: zie per British thermal unit inch
British thermal unit inch per square foot hour degree Fahrenheit: eenheid van warmtegeleiding;
symbool: Btu×in/(ft²×h×*F);
1 = 0,124.014 internationale kilocalorie per meter uur kelvin;
1 = ± 0,144.228 watt per meter kelvin
British thermal unit inch per square foot hour degree Rankine: eenheid van warmtegeleiding;
symbool: Btu×in/(ft²×h×*R);
1 = 0,124.014 internationale kilocalorie per meter uur kelvin;
1 = ± 0,144.228 watt per meter kelvin
British thermal unit inch per square foot second degree Fahrenheit: symbool: Btu×in/(ft²×s×*F);
1 = ± 519,220 watt per meter kelvin
British thermal unit per cubic foot: eenheid van calorische waarde (op volumebasis);
symbool: Btu/ft³;
1 = 8,899.15 internationale kilocalorie per kubieke meter;
1 = ± 37.258,9 joule per kubieke meter
British thermal unit per cubic foot degree Fahrenheit: symbool: Btu/(ft³×*F);
1 = ± 67.066,1 joule per kubieke meter kelvin
British thermal unit per cubic foot hour: eenheid van heat release rate (E.);
symbool: Btu/(ft³×h);
1 = 8,899.15 internationale kilocalorie per kubieke meter uur;
1 = ± 10,349.7 watt per kubieke meter
British thermal unit per foot hour degree Fahrenheit: eenheid van warmtegeleiding;
symbool: Btu/(ft×h×*F);
1 = 1,488.16 internationale kilocalorie per meter uur kelvin;
1 = ± 1,730.73 watt per meter kelvin
British thermal unit per foot hour degree Rankine: eenheid van warmtegeleiding;
symbool: Btu/(ft×h×*R);
1 = 1,488.16 internationale kilocalorie per meter uur kelvin;
1 = ± 1,730.73 watt per meter kelvin
British thermal unit per foot second degree Fahrenheit: eenheid van warmtegeleiding;
symbool: Btu/(ft×s×*F);
1 = ± 6.230,64 watt per meter kelvin
British thermal unit per foot second degree Rankine: eenheid van warmtegeleiding;
symbool: Btu/(ft×s×*R);
1 = ± 6.230,64 watt per meter kelvin
British thermal unit per hour: eenheid van heat flow rate (E.);
symbool: Btu/h;
1 = 0,251.996 internationale kilocalorie per uur;
1 = ± 0,293.071 watt
British thermal unit per minute: symbool: Btu/min;
1 = ± 17,584.3 watt;
200 = 1 Engelse standard ton of refrigeration
British thermal unit per pond: = British thermal unit per pound;
eenheid van calorische waarde (op massabasis) en van specifieke inwendige energie;
symbool: Btu/lb;
0,001.285.07 = 1 voet pondkracht per pond (Engeland);
1 = 0,555.556 internationale kilocalorie per kilogram;
1 = 2.326 joule per kilogram (exact)
British thermal unit per pond graad Celsius: = British thermal unit per pound degree Celsius;
0,001.285.07 = 1 voet pondkracht per pond graad Fahrenheit (Engeland)
British thermal unit per pound: zie British thermal unit per pond
British thermal unit per pound degree Celsius: zie British thermal unit per pond graad Celsius
British thermal unit per pound degree Fahrenheit: eenheid van specifieke warmtecapaciteit;
symbool: Btu/(lb×*F);
1 = 1 internationale kilocalorie per kilogram kelvin;
1 = 4.186,8 joule per kilogram kelvin (per definitie)
British thermal unit per pound degree Rankine: eenheid van specifieke warmtecapaciteit;
symbool: Btu/(lb×*R);
1 = 1 internationale kilocalorie per kilogram kelvin;
1 = 4.186,8 joule per kilogram kelvin (per definitie)
British thermal unit per square foot: symbool: Btu/ft²;
1 = ± 11.356,5 joule per vierkante meter
British thermal unit per square foot hour: eenheid van density of heat flow rate;
symbool: Btu/(ft²×h);
1 = 2,712.46 internationale kilocalorie per vierkante meter uur;
1 = ± 3,154.59 watt per vierkante meter
British thermal unit per square foot hour degree Fahrenheit: eenheid van warmteoverdrachtscoëfficiënt;
symbool: Btu/(ft²×h×*F);
1 = 4,882.43 internationale kilocalorie per vierkante meter uur kelvin;
1 = ± 5,678.26 watt per vierkante meter kelvin
British thermal unit per square foot hour degree Rankine: eenheid van warmteoverdrachtscoëfficiënt;
symbool: Btu/(ft²×h×*R);
1 = 4,882.43 internationale kilocalorie per vierkante meter uur kelvin;
1 = ± 5,678.26 watt per vierkante meter kelvin
British thermal unit per square foot minute: symbool: Btu/(ft²×min);
1 = ± 189,275 watt per vierkante meter
British thermal unit per square foot second degree Fahrenheit: eenheid van warmteoverdrachtscoëfficiënt;
symbool: Btu/(ft²×s×*F);
1 = ± 20.441,7 watt per vierkante meter kelvin
British thermal unit per square foot second degree Rankine: eenheid van warmteoverdrachtscoëfficiënt;
symbool: Btu/(ft²×s×*R);
1 = ± 20.441,7 watt per vierkante meter kelvin
British thermal unit per square inch second: symbool: Btu/(in²×s);
1 = ± 1.635.340 watt per vierkante meter
British Virgin Islands: zie Engelse Maagdeneilanden
British West Africa: zie Engels West-Afrika
Brits(e) ...: zie ook British ..., Engels(e) ...
Brits Borneo: ook Bornéo Britannique (F.), Britisch-Borneo (D.), British Borneo (E.);
zie Malaya en Brits Borneo
Brits Guyana: zie Engelse Antillen
Brits-Hondurese dollar: zie Belize
Brits India: zie Bahawalpur, Engels-Indisch(e) ..., Kutch
Britse Maagdeneilanden: zie Engelse Antillen
Brits Noord-Borneo: zie Noord-Borneo, Straits Settlements
Broek: in Noordholland (Broekerhaven?);
bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “de roede (van 12 voeten, de voet van 12 d[uim]) naar houten maten, aan de Commissie gezonden: 3,545 [meter], de voet 0,295 [meter]”.
Broekerhaven: zie Broek
Broek op Langendijk: met betrekking tot de vlaktematen deelt Van Swinden mee: “het morgen à 720 vierkante r[oeden] volgens de Commissie 9.048,26 [vierkante meter]”.
Broek in Waterland: lengtemaat: roede à 14 voet (Waterlandse maat);
met betrekking tot de vlaktematen deelt Van Swinden mee: “400 vierkante r[oeden] maken eene deimte;
1½ deimte een morgen: die grooter dan het Amsterdamsche of Rhijnlandsche is. (Aen[eae])”.
bronspanning: met deze term worden alle soorten opgewekte elektrische spanningen bedoeld, zoals de spanning van een galvanisch element en een door elektromagnetische inductie opgewekte spanning;
de term elektromotorische kracht verdient geen aanbeveling;
(elektrische) bronspanning is te verkiezen boven elektromotorische spanning;
betere namen voor deze grootheden zijn respectievelijk elektromotantie en magnetomotantie;
SI-eenheid: volt;
zie ook elektrische bronspanning, elektrische spanning en magnetische bronspanning
broodboom: zie Johannesbroodboom
broodje met klimop: het getal 7 (voorheen bij Amsterdamse veemarbeiders;
op de zevende dag is het loon op, dus is er geen geld meer voor beleg)
Brugse brache: zie Brugse el
Brugse el: lengtemaat (ook brache);
1 = 0,700.65 of 0,700.66 meter (Amsterdam)
Brugs gemet: vlaktemaat;
1 = 4.423,00 m²
Brugse hoed: inhoudsmaat voor graan;
1 = 0,075 m³;
1 = 4 maat
Brugse maat: inhoudsmaat;
4 = 1 hoed (graan)
Brunei: zie Bruneis(e) ..., Straits Settlements
Bruneise dollar: munteenheid;
1 = 100 sen
Brunei sen: munteenheid;
100 = 1 dollar
Brunswick: zie Brunswijk
Brunswijk: ook Brunswick (E.);
geldstelsel: munten van 3, 5 en 20 mark (Wilhelm, 1831-1884;
Ernst August, 1913-1918)
Brunswijks anker: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,037.473.76 m³;
6 = 1 okshoofd
Brunswijkse decimalfuss: lengtemaat ten behoeve van het landmeten;
5/8 = 1 voet;
1 = 0,456.579.84 meter
Brunswijkse ducaat: zie Badense ducaat
Brunswijkse duim: lengtemaat;
1 = 0,023.780.166 meter (1857);
1 = 12 lijn;
12 = 1 voet;
80[17/24] = 1 lachter
Brunswijkse eimer: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,074.947.52 m³;
3 = 1 okshoofd
Brunswijkse el: lengtemaat;
1 = 0,570.724.8 meter;
1 = 2 voet
Brunswijkse feldmorgen: vlaktemaat;
1 = 2 vorling;
1 = 120 vierkante rute;
1 = 2.501,581.8 m² (1857)
Brunswijkse fuder: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,899.370.24 m³;
1 = 4 okshoofd
Brunswijks geldstelsel: vereinsmünze;
voorheen: thaler = 30 silbergroschen à 10 pfennig (30 thalervoet)
Brunswijkse himten: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,031.144.78 m³;
1 = 4 vierfass;
1 = 16 metze;
40 = 1 wispel
Brunswijkse Karl d'or: gouden munt (1764-1834) ter waarde van 5 thaler goud, met een gewicht van 0,006.681 kg en een gehalte van 89,9%
Brunswijkse karre: inhoudsmaat voor houtskool;
1 = 2,323.754.5 m³;
1 = 100 kubieke voet
Brunswijkse kubieke voet: inhoudsmaat;
1 = 0,023.237.545 m³ (1857);
80 = 1 malter;
100 = 1 karre;
256 = 1 schachtrute
Brunswijkse lachter: lengtemaat in de bergbouw;
1 = 1,919.260.3 of 1,919.265.761.8 meter;
1 = 8 spann;
1 = 80 lachterduim;
1 = 80[17/24] duim;
1 = 800 prime
Brunswijkse lachterduim: lengtemaat;
1 = 0,023.990.754 of 0,023.990.822 meter;
1 = 10 prime;
80 = 1 lachter
Brunswijkse lijn: lengtemaat;
1 = 0,001.981.680.556 meter;
1 = 0,001.981.683.3) meter (1857);
12 = 1 duim;
144 = 1 voet
Brunswijkse malter: inhoudsmaat voor brandhout;
1 = 1,859.003.6 (volgens een andere opgave 1,779) m³;
1 = 80 kubieke voet
Brunswijkse metze: inhoudsmaat voor droge waren (korenmaat);
1 = 0,001.946.548.8 m³;
16 = 1 himten
Brunswijkse mijl: lengtemaat;
1 = 7.419,412 of 7.419,422.4 meter;
1 = 26.000 voet
Brunswijkse ohm: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1½ = 1 okshoofd
Brunswijkse okshoofd: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,224.842.56 m³;
1 = 1½ ohm;
1 = 3 eimer;
1 = 6 anker;
1 = 240 quartier;
4 = 1 fuder
Brunswijkse pfennig: zie Brunswijks geldstelsel
Brunswijkse pistole: zie Brunswijkse Wilhelm d'or
Brunswijkse prime: lengtemaat;
1 = 0,002.399.075.4 of 0,002.399.082.2 meter;
10 = 1 lachterduim;
800 = 1 lachter
Brunswijkse quartier: inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd als de inhoud van 2 Engels pound gedistilleerd water, gemeten bij een temperatuur van 15 graad Réaumur;
1 = 0,000.936.844 m³;
240 = 1 okshoofd
Brunswijkse roede: lengtemaat;
1 = 4,565.792 of 4,565.798.4 meter;
1 = 16 voet
Brunswijkse schachtrute: lengtemaat, doch in oneigenlijke zin gebruikt als inhoudsmaat;
1 = 5,948.811.6 m³;
1 = 256 kubieke voet
Brunswijkse silbergroschen: zie Brunswijks geldstelsel
Brunswijkse spann: lengtemaat;
1 = 0,239.907.54 of 0,239.908.22 meter;
8 = 1 lachter
Brunswijkse thaler: zie Brunswijks geldstelsel
Brunswijkse thaler goud: 5: Karl d'or en Wilhelm d'or
Brunswijkse vierfass: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,007.786.195 m³;
4 = 1 himten
Brunswijkse vierkante duim: vlaktemaat;
1 = 0,000.565.497.91 m² (1857);
144 = 1 vierkante voet
Brunswijkse vierkante rute: vlaktemaat (ook vierkante ruthe);
1 = 20,846.515 m² (1857);
1 = 256 vierkante voet (1857);
60 = 1 vorling;
120 = 1 feldmorgen;
160 = 1 waldmorgen
Brunswijkse vierkante ruthe: zie Brunswijkse vierkante rute
Brunswijkse vierkante voet: vlaktemaat;
1 = 0,081.431.699 m² (1857);
1 = 144 vierkante duim;
256 = 1 vierkante rute (1857)
Brunswijkse voet: lengtemaat (op 20 maart 1857 nauwkeurig bepaald);
1 = 0,285.362.4 meter (1857);
1 = 5/8 decimalfuss;
1 = 12 duim;
1 = 144 lijn;
2 = 1 el;
16 = 1 roede;
26.000 = 1 mijl
Brunswijkse vorling: vlaktemaat;
1 = 60 vierkante rute;
1 = 1.250,790.9 m² (1857);
2 = 1 feldmorgen
Brunswijkse waldmorgen: vlaktemaat;
1 = 160 vierkante rute;
1 = 3.335,442.4 m² (1857)
Brunswijkse Wilhelm d'or: gouden munt (1834), ook genaamd pistole, ter waarde van 5 thaler goud, met een gewicht van 0,006.650 kg en een gehalte van 89,6%
Brunswijkse wispel: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 1,245.791.2 m³;
1 = 40 himten
Brusselse aam: zie Brusselse aime
Brusselse aime: inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook aam);
1 = 0,130.02 m³;
1 = 48 gelte (wijn);
1 = 100 pot (bier)
Brusselse duim: lengtemaat;
11 = 1 voet
Brusselse el: lengtemaat;
1 = 0,587 meter
Brusselse gelte: inhoudsmaat voor wijn;
48 = 1 aime
Brusselse gemet: vlaktemaat;
1 = 300 vierkante roede
Brussels last: inhoudsmaat;
1 = 33½ viertel of zak
Brusselse picotin: inhoudsmaat;
16 = 1 rasière
Brusselse pot: inhoudsmaat voor bier;
1 = 0,001.300.2 m³;
100 = 1 aime
Brusselse quartier: inhoudsmaat;
4 = 1 rasière
Brusselse rasière: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,048.76 m³;
1 = 4 quartier;
1 = 16 picotin
Brusselse vierkante roede: vlaktemaat;
300 = 1 gemet
Brusselse viertel: inhoudsmaat (ook zak);
33½ = 1 last
Brusselse voet: lengtemaat;
1 = 0,275.75 meter;
1 = 11 duim
Brusselse zak: zie Brusselse viertel
b/sr: barn per steradiaal
b/(sr×erg): barn per steradiaal erg
b/(sr×eV): barn per steradiaal elektronvolt
B.Th.U.: British thermal unit
BTU: British thermal unit
Btu: British thermal unit
Btu_39,2: British thermal unit bij 39,2 graden Fahrenheit;
zie British thermal unit
Btu_60/61: British thermal unit bij 60,5 graden Fahrenheit;
zie British thermal unit
Btu_IT: zie British thermal unit
Btu_{IT 1956}: zie British thermal unit
Btu_mean: gemiddelde British thermal unit
Btu_thch: thermochemische British thermal unit
Btu/ft²: British thermal unit per square foot
Btu/ft³: British thermal unit per cubic foot
Btu/(ft³×°F): British thermal unit per cubic foot degree Fahrenheit
Btu×ft/(ft²×h×°F): British thermal unit foot per square foot hour degree Fahrenheit
Btu×ft/(ft²×h×°R): British thermal unit foot per square foot hour degree Rankine
Btu/(ft²×h): British thermal unit per square foot hour
Btu/(ft³×h): British thermal unit per cubic foot hour
Btu/(ft×h×°F): British thermal unit per foot hour degree Fahrenheit
Btu/(ft²×h×°F): British thermal unit per square foot hour degree Fahrenheit
Btu/(ft×h×°R): British thermal unit per foot hour degree Rankine
Btu/(ft²×h×°R): British thermal unit per square foot hour degree Rankine
Btu/(ft²×min): British thermal unit per square foot minute
Btu/(ft×s×°F): British thermal unit per foot second degree Fahrenheit
Btu/(ft²×s×°F): British thermal unit per square foot second degree Fahrenheit
Btu/(ft×s×°R): British thermal unit per foot second degree Rankine
Btu/(ft²×s×°R): British thermal unit per square foot second degree Rankine
Btu/h: British thermal unit per hour
Btu×in/(ft²×h×°F): British thermal unit inch per square foot hour degree Fahrenheit
Btu×in/(ft²×h×°R): British thermal unit inch per square foot hour degree Rankine
Btu×in/(ft²×s×°F): British thermal unit inch per square foot second degree Fahrenheit
Btu/(in²×s): British thermal unit per square inch second
Btu/lb: British thermal unit per pound
Btu/(lb×°F): British thermal unit per pound degree Fahrenheit
Btu/(lb×°R): British thermal unit per pound degree Rankine
Btu/min: British thermal unit per minute
bu: als symbool: bushel (A.);
als Japanse lengtemaat en gewichtseenheid:
1 = 0,003.017.5 meter;
1 = 0,003.839.25 kg;
1 = 1 bun (gewichtseenheid);
4 = 1 ryoo;
64 = 1 kin (medicinaal gewicht);
100 = 1 kane sasi of sjaku;
zie ook itsibu, Japanse bu
bub: zie mahbub
Budel: vlaktematen volgens Van Swinden: “het morgen 6 lopese of 300 vierkante Bossche roeden. (A[eneae])”.
Buenos Ayres: zie Argentijnse cuarda, Argentijnse suerte de chacra
Bugd Nairamdach Mongol Ard Uls: zie Mongolië
buidel: zie Romeinse follis
buiging: zie stijfheidscoëfficiënt voor buiging, stijfheidsfactor voor buiging
buis: zie elektronenbuis
buisomvang: zie béniqué, charrière
buitendijks land: zie Den Andel, Departement van den Opper-Yssel, giet
buitendijkse roede: zie Den Andel
buitenmaat
buitenmaat van catheters en sondes: zie béniqué, charrière
Buitenpost: volgens Van Swinden geeft de “Commissie” de volgende roedematen op: veenroede 3,767 meter, gewone roede 3,897 meter;
pondemaat: 3.648 m²;
mad: 5.472 m²
buitensluis: zie Geestmerambacht –
Buitensluis: zie Numansdorp
Bukhara: stad in het voormalige Turan (tegenwoordig Uzbekistan), ook gespeld als Boechara, Bokhara en dergelijke;
zie Turaans(e) ...
Bulgaarse Alexander d'or: ½: gouden munt ter waarde van 10 ley (sinds 1894);
gewicht en gehalte als de gouden Franse 10 franc;
1: gouden munt ter waarde van 20 ley (gewicht en gehalte als de gouden Franse 20 franc)
Bulgaarse arschin: lengtemaat;
1 = 0,977.89 meter
Bulgaarse geldstelsel: geregeld bij wet van 27 mei (8 juni) 1880 en de internationale conventie van 6 november 1885 (zie Latijnse Unie);
1 lew = 100 stotinki
Bulgaarse lew: munt (meervoud: lewa);
ook ley (zie aldaar)
Bulgaarse ley: munteenheid (meervoud: leva);
ook lew;
0,01: bronzen munt, ook genaamd stotinki, met een gewicht van 0,001 kg;
0,025: nikkelen munt met een gewicht van 0,002 kg en een gehalte van 75% koper en 25% nikkel;
0,05: nikkelen munt met een gewicht van 0,003 kg en een gehalte van 75% koper en 25% nikkel;
0,1: nikkelen munt met een gewicht van 0,004 kg en een gehalte van 75% koper en 25% nikkel;
0,2: nikkelen munt met een gewicht van 0,005 kg en een gehalte van 75% koper en 25% nikkel;
½: zilveren munt (gewicht en gehalte als de Franse halve franc);
1: zilveren munt (gewicht en gehalte als de Franse franc);
1 = 100 stotinki;
2: zilveren munt (gewicht en gehalte als de Franse 2 franc);
5: zilveren munt (gewicht en gehalte als de Franse 5 franc);
10 = ½ Alexander d'or (sinds 1894);
20 = 1 Alexander d'or
Bulgaarse stotinki: munteenheid;
100 = 1 ley
Bulgaria: zie Bulgarije
Bulgarie (F.): zie Bulgarije
Bulgarien (D.): zie Bulgarije
Bulgarije: ook Bulgaria, Bulgarie (F.), Bulgarien (D.);
sedert 1889 wordt bijna uitsluitend het metrieke stelsel gebruikt;
zie Bulgaars(e) ...
bulk: zie barrel bulk
bun: Japanse gewichtseenheid;
ook: bu;
zie ook Japanse bun
bundel: gewichtseenheid voor vlas;
1 = 3,2 kg (Groningen);
zie ook Groningse –, schoof
Bundelkhand: zie Datia
bunder: vlaktemaat van uiteenlopende grootte;
1 = 1 bonnier (F.);
1 = 1 hectare;
1 = 1 oude bunder (België);
1 = 1½ morgen (voorheen);
1 = ± 2[1/3] akker (Suriname);
1 = 3 gars;
1 = 3 gemet (Breda, Etten N.Br.);
1 = 4 hond (Breda);
1 = 6 lopense (Erp);
1 = 8 loopzaad (Dongen);
1 = 8 lopense (Beek en Donk, Breda);
1 = ± 10 schepel gezaais;
1 = 100 vierkante roede;
1 = 200 Brabantse vierkante roede ('s-Gravenmoer);
1 = 400 Bossche vierkante roede (Beek en Donk);
1 = 400 vierkante perche (België);
1 = 400 vierkante roede (Antwerpen, België, Breda, Niervaart, Zevenberg);
1 = 600 vierkante roede (Noorder Kogge, Otterdijk);
1 = 700 vierkante roede (Gendringen);
1 = 4.189 m² (Niervaart);
1 = 7.333 m² (Otterdijk);
1 = 9.360 m² (Noorder Kogge);
1 = 12.916,76 m² (Breda);
1 = 13.059 m² (Niervaart);
1 = 13.161 m² (Antwerpen, België);
1 = 13.437 m² (Zevenberg);
zie ook Antwerpse –, Belgische –, Bredase –, buunder of buynder (Breda), Gendringse –, Niervaartse –, Noorderkoggense –, Otterdijkse –, oude –, Zevenbergse –
Bundesrepublik Deutschland: afkorting: BRD;
zie Bondsrepubliek Duitsland, Duits(e) ..., Westduits(e) ...
Bundi: staat in Rajasthan (India);
munten van ¼, ½ en 1 rupee en ¼ paisa
bungkal: gewichtseenheid voor stofgoud, gedefinieerd onder bonkal;
zie ook Straits-Settlements –
burden: zie maximum permissible body burden
Buren (Gld.): de roede was gelijk aan de Utrechtse roede en bedroeg derhalve 3,755.905.2 meter;
met betrekking tot de vlaktematen deelt Van Swinden mee: “Het morgen = 600 vierkante roe[den];
de roede houd[t] 14 v[oet]. (A[eneae])”;
zie ook Thesinge-Buren
Burense morgen: zie Rijnlandse morgen
(ter) Burg: zie Terborg
Burma: zie Birma
Burum: volgens Van Swinden geeft de “Commissie” de volgende roedemaat op: “(XII k.v.) 3,913”, dat is: de roede wordt verdeeld in 12 koningsvoet en meet 3,913 meter;
pondemaat: 3.674 m²
Burundi: zie Boeroendi, Roeanda en Boeroendi
bushel: inhoudsmaat voor granen en andere droge waren (Amerika, Australië, Canada, Groot-Brittannië, Ierland, Zuid-Afrika);
wordt in Engeland niet afgekort;
Amerikaanse afkorting: bu of USbu;
verschillende opgaven:
± 0,000.450.580 = 1 kubieke inch (E.);
± 0,000.450.634 = 1 kubieke inch (E.);
± 0,000.464.891 = 1 kubieke inch (A.);
± 0,000.464.998 = 1 kubieke inch (A.);
0,000.465 = 1 kubieke inch (E.);
0,968.939 (E.) = 1 bushel (A.);
0,968.95 (E.) = 1 bushel (A.);
1 (Winchester) = ± 0,035.239.08 m³;
1 = ± 0,035.239.1 m³ (A.);
1 = 0,036.347.66 m³ (E);
1 = ± 0,036.368.7 m³ (E);
1 (A.) = 0,968.939 bushel (E.);
1 (A.) = 0,968.95 bushel (E.);
1 = 1 imperial bushel (E.);
1 = 1 standard bushel;
1 (E.) = 1,032.05 bushel (A.);
1 (E.) = 1,032.06 bushel (A.);
1 = 1,284.35 kubieke voet (E.);
1 = 4 peck (A., E., Winchester)
1 = 8 gallon (A., E.);
1 = 64 dry pint (A.);
1 (A.) = 77,627.413 pound avoirdupois (E.;
gedistilleerd water)
1 = 2.150,42 kubieke duim (A.;
per definitie)
1 = 2.219,360 kubieke inch (E.);
1,032.05 (A.) = 1 bushel;
1,032.06 (A.) = 1 bushel;
3 = 1 bag of sack;
8 = 1 (imperial) quarter (E.);
27,496.7 (E., Winchester) = 1 m³;
28,378 (A.) = 1 m³;
36 = 1 chaldron (E.);
80 = 1 ton (A.);
zie ook afgestreken –, Amerikaanse –, coal –, dry –, Engelse –, inperial –, internationale –, opgehoopte –, oude –, rijks–, standard –, Winchester –
butt: Engelse inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = ± 0,490.645 m³;
2 = 1 tun;
zie ook Engelse –
button: Engelse lengtemaat;
1 = 0,000.635 meter;
40 = 1 inch;
zie ook Engelse –
butut: munteenheid in Gambia;
100 = 1 dalasi;
zie ook Gambia
Buugd dakh Mongol Arat Ulus: zie Mongolië
buunder: zie bunder
Buwama Aardenburg: bij de verbetering van een aantal Groningse roedematen (in dit lexicon aangeduid door de toevoeging “volgens Buwama Aardenburg”) tekent Van Swinden aan: “ Uit het Mss [manuscript] van den Heer Buwama Aardenburg: die alles uit de Registers der ordonnantien voor Groningen (Druk van 1717) ontleend heeft.” In de opgaven betreffende de landmaten (vlaktematen) deelt hij mee: “Volgens de Heer Buwama Aardenburg uitmakende de Commissie van 1812”;
zie ook Adorp, Aduard, Almir-Hamrik, Den Andel, Basselt, Bedum, Bellingerweer, Bierum, Ten Boer, De Brede, Cantens, Craanland, Charlottepolder, Dam, Delfzijl, Departement Friesland, Departement van de Wester-Eems, Doezum, Doorwerth, Dorkwerd, Dijkshorne, Eenrum, Eenum, Engelbert, Eppenhuizen, Ezinge, Faan, Farmsum, Feerwerd, Fransum, Friese koningsroede, Garmerwolde, Garnwerd, Garrelsweer, Garsthuizen, Godlinze, Groningen, Grootegast, Grijpskerk, Den Ham, Haren, Harkstede, Harssens, Heidenschap, Helm, Helpen, Heveskes, Holwierde, Hoogemede, Hoogkerk, Hornhuizen, Houwer-Hamrik, Huizinge, Humsterland, Juckwerdt, Klei-Oldambt, Kloosterburen, Kolham, Krewerd, Leegkerk, Leens, Leermens, Legemede, Lettelbert, Loppersum, Losdorp, Lutjegast, Luxwoude, Maarhuizen, Maarslag, Marssum, Marum, Meeden, Meedhuizen, Menkewier, Mensingeweer, Middelbert, Middelstum, Midwolde, Niehove, Noorddijk, Noordhorn, Noordwolde, Noordwijk (Gr.), Nuis, Nijbaar, Nijkerk (in Langewolde), Nijkerk (in Marne), Nijland, Obergum, Oldambt, Oldekerk, Oldenhove, Oldenklooster, Oldenzijl, Onderwierum, Oosterwierum, Oosterwijtwerd, Oostum, Oostwold, Oot, Opende, Opwierde, Oterdum, Paddepoel, Peusum, Pieterburen, Ten Post, Ranum, Rasquert, Rottum, Ruigerwaarden, Rijpe, Saaksum, Saaxumhuizen, Sauwerd, Schildwolde, Sebaldeburen, Siddeburen, Slochteren, Solwert, Spijk, Stedum, Stitswerd, Thesinge-Buren, Tinalinge, Tjamsweer, Tjuchem, Tjum, Tolbert, Uithuizen, Uithuizermeeden, Uitwierde, Ulrum, Usquert, Vierhuizen, Visvliet, Vliedorp, Warffum, Warffumburen, Warfhuizen, Water-Dijkshorn, Wehe, Weiwerd, Westerdijkshoorn, Westeremden, Westerwijtwerd, Wetsinge, Wierum, Winsum, Wirdum, Wittewierum, Wolddijk, Wold-Oldampt, Woltersum, Zandeweer, 't Zandt, Zuider Christiaanpolder, Zuidhorn, Zuidwolde, Zuurdijk
buynder: zie bunder
BW: blindwatt (D.)
bW: blindwatt (D.)
bijbel: zie nieuwtestamentisch(e) ..., oudtestamentisch(e) ...
bijs: het getal 2 (voorheen bij Amsterdamse veemarbeiders;
een verbastering van de naam van de tweede letter uit het Hebreeuwse alfabet [beth], die de getalwaarde 2 heeft)
byte: eenheid van capaciteit in een digitaal opslagmedium (een karakter in de computertechniek);
1 = 1 octet;
1 = 8 bit;
10³ (exact: 2¹⁰ of 1.024) = 1 kilobyte;
10⁶ = 1 megabyte;
10⁹ = 1 gigabyte;
10¹² = 1 terabyte
byte per inch: eenheid van schrijfdichtheid in de computerkunde;
symbool: bpi
C: de Latijnse transcriptie van de Griekse kappa;
zie ook Costaricaanse colón, coulomb, curie, gallon, homeopathie, Romeinse as (100);
zie ook * (Griekse gamma)
C*: copyright
C: capaciteit, molaire warmtecapaciteit, warmtecapaciteit
C_B: molecuulconcentratie van component B
C_m: molaire warmtecapaciteit
C_v: zie formule van Debije
°C: degree Celsius, graad Celsius;
tussen een getal en het symbool °C hoort zoals bij elk eenhedensymbool een spatie te staan (bijvoorbeeld: 39,5.°C)
c: carat (troy), cent, centi-, centigraad, cubic, curie, cycle, karaat, karat, lichtsnelheid, metriek karaat;
zie ook standaardtoon
c*: (dollar)cent
...^c: centesimale hoekminuut, centigrade, decimale hoekminuut, neuminute
c: elektromagnetische golfsnelheid in vacuüm, geluidsnelheid, lichtsnelheid in vacuüm, massieke warmte, massieke warmtecapaciteit, snelheid, soortelijke warmte, soortelijke warmtecapaciteit, veerstijfheid;
zie ook speciale relativiteitstheorie
c*: verzameling complexe getallen
c₀: elektromagnetische golfsnelheid in vacuüm, lichtsnelheid in vacuüm
c₁: eerste stralingsconstante
c₂: tweede stralingsconstante
c_B: molaire concentratie van component B
c_p: soortelijke warmte bij constante druk
c_v: soortelijke warmte bij constant volume
Ca: zie hardheid van water
ca: centare, centiare
caballeria: vlaktemaat, gedefinieerd onder caballerio;
zie ook Chileense –, Columbiaanse –, Cubaabse –, Equadoriaanse –, Mexicaanse –
caballerio: vlaktemaat, in Mexico gedefinieerd als een stuk land ter grootte van 1104 bij 552 vara;
1 = 4 suerte de tierra (Mexico);
1 = 64 manzana (Midden-Amerika, West-Indië);
1 = 108 toesa (Chili);
1 = 1.340,3 m² (Chili);
1 = 134.200 m² (Cuba);
1 = 386.460 m² (Columbia);
1 = 427.953 m² (Mexico);
1 = 452.000 m² (Equador);
1 = 609.408 vierkante vara (Mexico);
411,4 = 1 vierkante geografische mijl (Cuba);
zie ook Mexicaanse –, Middenamerikaanse –, Westindische –
cable: lengtemaat, gedefinieerd onder kabellengte;
zie ook Amerikaanse –, Engelse –
cablelength: lengtemaat, gedefinieerd onder kabellengte;
zie ook Amerikaanse –, Engelse –
cabor de tierra: Mexicaanse vlaktemaat;
1 = 400 solar;
1 = 702.244 m²;
1 = 1.000.000 vierkante vara
zie ook Mexicaanse –
cacao: zie Venezolaanse fanega
CaCO³: zie hardheid van water
cadus (L.): zie Romeinse –
Caesar: zie Romeinse aureus (1), Romeins goudpond, Romeinse goudstandaard
caesium: zie atoomseconde
caffiso: inhoudsmaat;
2 = 1 oliebarile (Malta)
cahiz: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,270.6 m³ (Saragossa);
1 = 0,657.6 m³ (Castilië);
1 = 12 fanega (Castilië, Saragossa, Spanje);
zie ook Castiliaanse –, Saragossaanse –, Spaanse –
cahiza: vlaktemaat;
1 = 6 fanega (Valencia);
zie ook Spaanse –
Caicoseilanden: zie Turks- en Caicoseilanden
Caïmanes (F.): zie Kaaimaneilanden
Caiman-Inseln (D.): zie Kaaimaneilanden
Caïro: zie Egyptische ardeb, Egyptische rub
cajon: Chileense gewichtseenheid;
1 = 64 quintal;
zie ook Chileense –
cajuela: Costaricaanse inhoudsmaat;
1 = 0,000.687 m³;
zie ook Costaricaanse –
Cal: in de voedingsleer: grote calorie of kilocalorie
cal: calorie, internationale tabelcalorie
cal₄: calorie 4 °C, 4 °C-calorie, calorie bij 4 graden Celsius
cal₁₅: calorie 15 °C, 15 °C-calorie, calorie bij 15 graden Celsius
cal₂₀: calorie 20 °C, 20 °C-calorie, calorie bij 20 graden Celsius
cal_IT: internationale calorie, internationale tabelcalorie
cal_{IT 1929}: internationale calorie 1929
cal_{IT 1956}: internationale calorie 1956
cal_mean: gemiddelde calorie
cal_th: thermochemische calorie
cal_thch: thermochemische calorie
cal_IT/°C: international table calorie per degree Celsius
cal/cm²: calorie per vierkante centimeter
cal_IT/(cm²×s): international table calorie per square centimetre second
cal_IT/(cm×s×°C): international table calorie per centimetre second degree Celsius
cal_IT/(cm²×s×°C): international table calorie per square centimetre second degree Celsius
cal_IT/(cm×s×K): international table calorie per centimetre second kelvin
cal_IT/(cm²×s×K): international table calorie per square centimetre second kelvin
cal_IT/g: international table calorie per gram
cal_IT/(g×°C): international table calorie per gram degree Celsius
cal_IT/(g×K): international table calorie per gram kelvin
cal/h: calorie per uur
cal_IT/K: international table calorie per kelvin
cal/kg: calorie per kilogram
cal/min: calorie per minuut
cal/s: calorie per seconde
cal_IT/s: international table calorie per second
cal_IT/(s×cm×°C): international table calorie per second centimetre degree Celsius
cal_IT/(s×cm²×°C): international table calorie per second square centimetre degree Celsius
cal_IT/(s×cm×K): international table calorie per second centimetre kelvin
cal_IT/(s×cm²×K): international table calorie per second square centimetre kelvin
calamus: zie Griekse –
calcium: zie hardheid van water
Calcutta: zie Engelse trade dollar, guz
Caledonië: zie Nieuw-Caledonië
Calemberg: zie Departement van de Wester-Eems
caliber: Engelse lengtemaat;
1 = 0,000.254 meter;
100 = 1 inch;
zie ook Engelse –
Californië: zie Californisch(e) ..., goud-zilverwaarde (15,3 : 1)
Californische eagle: munteenheid;
5 resp. 9: gouden munt (sinds 1851)
Callantsoog: ook Kalantsoog;
zie Bergen (in Kennemerland)
Callantsoogse morgen: vlaktemaat;
1 = 1 morgen (Bergen, Petten);
1 = 300 vierkante roede;
1 = 8.563 m²
Callantsoogse vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 28,54 m²;
300 = 1 morgen
calorie: niet tot het SI behorende (met ingang van 1 januari 1978 afgeschafte) eenheid van hoeveelheid warmte (enz.;
zie joule);
destijds toegestane decimale veelvouden of delen: kilocalorie en megacalorie;
was toegestaan in afgeleide eenheden;
symbool: cal;
bij voorkeur omrekenen in joule, kilojoule of megajoule;
zie ook gramcalorie;
sinds juli 1956 wordt met de benaming calorie de internationale calorie bedoeld (tenzij dit door adjectiva of indices anders is aangegeven);
deze eenheid is per definitie gelijkgesteld met 4,186.8 joule;
synoniemen: internationale calorie (cal_IT) en internationale calorie 1956 (cal_{IT 1956});
de index ..._IT is een afkorting van international (steam) table. In het g-°C-stelsel is de calorie gedefinieerd als de hoeveelheid warmte nodig om de temperatuur van een hoeveelheid water gelijk aan 1 gram met de eenheid van temperatuur (1.°C) te verhogen bij een druk van 1 normale atmosfeer;
omdat de soortelijke warmte van water afhankelijk is van de temperatuur boet bij gebruik van deze eenheid de definitietemperatuur worden vermeld. De gemiddelde calorie vertegenwoordigt de gemiddelde waarde over het traject van 0 tot 100.°C;
± 0,238.845 = 1 joule;
1 = 0,041.30 liter atmosfeer;
1 = 0,426.9 kilogram meter;
1 = 1 internationale tabelcalorie (sinds juli 1956);
1 = 1 kleine calorie (in tegenstelling tot de ook als calorie aangeduide grote calorie of kilocalorie);
de kleine calorie wordt ook aangeduid als gram-calorie (in tegenstelling tot kilogramcalorie);
1 = 4,186.8 joule (per definitie);
1 internationale calorie 1929 (cal_{IT 1929}) = 1/860 internationale watt uur of ± 4,186.84 joule;
1 = 4,2 joule (volgens een aanbeveling uit 1972 van de International Union of Nutritional Sciences, die in 1975 weer is ingetrokken op een congres van de IUNS in Japan);
1 = 41.868.000 erg;
10³ = 1 kilocalorie;
8,6×10⁵ = 1 kilowatt uur;
10⁶ = 1 megacalorie;
7×10⁹ = 1 ton steenkoolequivalent;
zie ook defined –, diëtetische –, gemiddelde –, giga–, gram–, grote –, internationale –, internationale – 1929, internationale – 1956, internationale tabel–, international table –, internationale tafel-–, kilo–, kilogram–, kleine –, large –, mean –, thermochemische –, water–
calorie bij 4 graden Celsius: symbool: cal₄;
1 = ± 4,204.5 joule (experimenteel bepaald);
de verhouding cal₄/cal bedraagt ± 1,004.2
calorie bij 15 graden Celsius: ook aangeduid als 15.°C-calorie en calorie 15.°C;
symbool: cal₁₅;
1 = ± 4,185.5 joule (experimenteel bepaald;
CIPM, 1950);
de verhouding cal₁₅/cal bedraagt ± 0,999.7;
1 = 4,185.8 joule (NBS, 1939);
1.000 = 1 diëtetische calorie;
10⁶ = 1 thermie
calorie bij 20 graden Celsius: symbool: cal₂₀;
1 = ± 4,181.6 joule (experimenteel bepaald);
de verhouding cal₂₀/cal bedraagt ± 0,998.8;
ook: 1 = 4,181.9 joule
calorie (I.T.): zie internationale tabelcalorie
calorie per kilogram: symbool: cal/kg;
10⁷ = 1 ton standaard olie
calorie per minuut: symbool: cal/min;
1 = 0,069.78 watt
calorie per seconde: symbool: cal/s;
1 = 4,186.8 watt
calorie per uur: symbool: cal/h;
1 = 1,163×10^-3 watt
calorie per vierkante centimeter: symbool: cal/cm²;
synoniem: langley;
1 = 41.868 joule per vierkante meter
calorific value: CGS-eenheid: erg per kubieke centimeter
calorische waarde: eenheid: British thermal unit per cubic foot (op volumebasis), British thermal unit per pound (op massabasis)
calpo: gewichtseenheid;
1 = 10 cantarello (Sardinië);
1 = 422 kg;
zie ook Sardijnse –
Calten: zie kabellengte, zeeartillerie
camaco: Jonische lengtemaat;
1 = 5½ jarda;
zie ook Jonische –
Cambodge (F.): zie Cambodja
Cambodia: zie Cambodja
Cambodja: ook Cambodge (F.), Cambodia, Kambodscha (D.), Khmer, Preah Reach Ana Chak Kampuchea;
de Europeanen gebruikten hier hoofdzakelijk Engelse en oude Franse maten;
zie Cambodjaans(e) ..., Frans-Oostindisch(e) ...
Cambodjaans geldstelsel: 1 piastre of franc = 100 centime;
sinds 1955: 1 riel = 100 sen
Cambodjaanse kwam: zie Cambodjaanse tsjoetsjoe
Cambodjaanse peti: munteenheid;
zie Cambodjaanse tsjoetsjoe
Cambodjaanse tiën: munteenheid;
zie Cambodjaanse tsjoetsjoe
Cambodjaanse tsjoetsjoe: munteenheid (ook genaamd kwam), verdeeld in 10 tiën of 600 peti
Cameroen: ook Cameroon, Cameroun (F.), Kamerun (D.);
zie Cameroens ...
Cameroens geldstelsel: 1 CFA-franc = 100 centime
Cameroon: zie Cameroen
Cameroun (F.): zie Cameroen
campo: Paduaanse vlaktemaat;
1 = 840 tavola;
1 = 3.862,57 m²;
zie ook Paduaanse –
can: zie Annamese –
canada: inhoudsmaat;
1 = ± 0,001.395 m³ (Portugal);
1 = 2 meia (Brazilië);
6 = 1 pote (Brazilië);
12 = 1 almude (Portugal);
zie ook Braziliaanse –, meia –, Portugese –
Canada: ook Kanada (D.);
bij wet van 23 mei 1873 werd het Engelse matenstelsel ingevoerd;
het gewichtenstelsel is sinds de wet van 23 met 1875 het Engelse;
bij deze wet werd het hundredweight van 112 pound afgeschaft en vervangen door het hundredweight van 100 pound of 1/20 ton;
zie ook Canadese ..., Engelse gallon
Canadese arpent: vlaktemaat;
1 = 3.419,6 m²
Canadese cent: munteenheid;
100 = 1 Canadese dollar;
zie ook Amerikaanse short hundredweight en Canadese dollarcent
Canadese cental: zie Amerikaanse short hundredweight
Canadese chopine: inhoudsmaat;
1 = 1 Amerikaanse (liquid) pint
Canadese dollar: munteenheid (zie geldstelsel), ook genaamd dollar currency en verdeeld in 100 dollarcent;
koers op 24 augustus 1976: f 2,66 à 2,76;
BF 39 à 43;
0,005: bronzen munt (½ cent) (wettig betaalmiddel tot 0,25 dollar);
0,01: bronzen munt, ook genaamd cent of dollarcent (wettig betaalmiddel tot 0,25 dollar);
0,05: zilveren munt met een gewicht van 0,001.162 kg en een gehalte van 92,5% (wettig betaalmiddel tot 10 dollar);
0,1: zilveren munt met een gewicht van 0,002.324 kg en een gehalte van 92,5% (wettig betaalmiddel tot 10 dollar);
0,24 = 1 Engelse shilling (1902);
0,25: zilveren munt met een gewicht van 0,005.81 kg en een gehalte van 92,5% (wettig betaalmiddel tot 10 dollar);
0,48 = 1 Engelse florin (1902);
0,5: zilveren munt met een gewicht van 0,011.664 kg en een gehalte van 92,5% (wettig betaalmiddel tot 10 dollar);
0,6 = 1 Engelse halve zilveren crown (1902);
1 = 49,315 Engelse penny (1902);
1,2 = 1 Engelse zilveren crown (1902)
Canadese dollarcent: munteenheid (ook cent);
100 = 1 dollar
Canadese dollar currency: zie Canadese dollar
Canadees geldstelsel: volgens een besluit van het Britse parlement (1871) is de dollar currency gesteld op 100 dollarcent;
de Engelse souvereign is 4 dollar en 86[2/3] cent (1902), de dollar is 49,315 penny;
de Noordamerikaanse gouden munten zijn ook wettig betaalmiddel in Canada
Canadese livre: gewichtseenheid;
1 = 1 Engels pound
Canadese perche: lengtemaat;
1 = 1 Engelse rod;
1 = 5½ Engelse yard;
1 = 16½ Engelse foot
Canadese pied: lengtemaat;
1 = 0,304.8 meter;
1 = 1 Engelse foot;
1 = 12 Engelse inch;
3 = 1 Engelse yard
Canadese pinte: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 1 (liquid) quart
Canadese quintal: zie Amerikaanse short hundredweight
Canadese tonneau: gewichtseenheid;
1 = 1 short ton (A.)
Canadese verge: lengtemaat;
1 = 0,914.4 meter;
1 = 1 yard;
1 = 3 foot;
1 = 36 inch
candareen: munteenheid, ook candarin;
1 = 10 li (China);
zie ook Chinese –
candarin: zie candarin
candela: SI-basiseenheid van lichtsterkte (E.: luminous intensity), in 1948 gedefinieerd als de lichtsterkte, in loodrechte richting, van een oppervlakte gelijk aan het zeshonderdduizendste gedeelte (1,6~×10^-6) van een vierkant met zijden van 1 meter van een integrale (zwarte) straler bij de stollingstemperatuur van platina (1.773,5.°C) onder een druk van 101.325 newton per vierkante meter of pascal;
symbool: cd;
dimensiesymbool: I;
ook gedefinieerd als een lichtbron ter grootte van 0,000.1 m² met een gelijkmatige oppervlaktehelderheid van 1 stilb;
0,98 = 1 carcel (E.);
1 = 1 bougie nouvelle (voor 1948);
1 = 1 candle (E., verouderd);
1 = 1 kaars (verouderd);
1 = 1 nieuwe kaars of normaalkaars
candela per square centimetre: zie candela per vierkante centimeter
candela per square foot: zie candela per vierkante foot
candela per square inch: zie candela per vierkante duim
candela per square metre: symbool: cd/m²;
zie candela per vierkante meter
candela per vierkante centimeter: mSI-eenheid of afgeleide SI-eenheid van luminantie, ook candela per square centimetre of stilb;
symbool: cd/cm²;
1/* of ± 0,318.309.886.19 = 1 lambert;
1 = 10.000 candela per vierkante meter
candela per vierkante duim: eenheid van luminantie, ook candela per square inch;
symbool: cd/in²
1 = 1.550,00 candela per vierkante meter
candela per vierkante foot: zie candela per vierkante voet
candela per vierkante meter: afgeleide SI-eenheid van luminantie;
ook candela per square metre of nit;
symbool: cd/m²;
1/* of ± 0,318.309.89 = 1 apostilb of blondel;
1 = 0.000.314.159 lambert;
1 = 3,141.59 apostilb of blondel;
± 3,426.26 = 1 voet lambert (E.);
10,763.9 = 1 candela per square foot (E.);
1.550,00 = 1 candela per square inch (E.);
10⁴/* of ± 3.183,098.861.9 = 1 lambert;
10.000 = 1 candela per square centimetre, candela per vierkante centimeter of stilb
candela per vierkante voet: eenheid van luminantie, ook candela per square foot;
symbool: cd/ft²;
1/* of ± 3,183.098.861.9×10^-1 = 1 foot lambert;
1 = 10,763.9 candela per vierkante meter
candela steradiaal: afgeleide SI-eenheid;
symbool: cd×sr;
synoniem: lumen
candela steradiaal seconde per joule: afgeleide SI-eenheid;
symbool: cd×sr×s/J;
synoniem: lumen per watt
candle: zie kaars;
zie ook foot candle, foot-candle, Hefner candle, new candle
candle-foot: zie foot-candle
candy: gewichtseenheid en inhoudsmaat;
1 = 0,881 m³ (Bombay);
1 = 4 parah (Bombay);
1 = 16 seeh (inhoud) (Bombay);
1 = 20 maund (Bombay, Madras;
1 = 162,568 kg (graan, Bombay);
1 = 226,796.33 kg (Madras);
1 = 247,208 kg (Ceylon);
1 = 254 kg (tabak, Bombay);
zie ook Bombayse –, Ceylonse –, Madras –
caneca: Argentijnse inhoudsmaat;
1 = 0,019 m³;
1 = 8 frasco;
zie ook Argentijnse –
canna: lengtemaat;
1 = 2 mezza canna (Sicilië);
1 = 2 passetto (Toscane);
1 = 2,064.787.5 meter (Sicilië);
1 = 2,088 meter (Malta);
1 = 2,1 meter (Sardinië);
1 = 2[1/7] Engelse yard (in de handel op Malta);
1 = 2,334.606 meter (Toscane);
1 = 1/700×1/60×1/360×4×10⁷ of 2,645.50~ meter (Napels);
1 = 4 braccio (Toscane);
1 = 8 palmo (Malta, Sardinië, Sicilië);
1 = 10 palmo (Napels);
720 = 1 miglio (Sicilië);
zie ook mezza –, Napolitaanse –, Sardijnse –, Siciliaanse –, Toscaanse –, vierkante –
canna architettonica: Vaticaanse lengtemaat;
1 = 2,231.902.5 meter;
1 = 7½ piede;
1 = 10 palmo (architettonico);
1 = 120 onca of oncia architettonica;
zie ook Vaticaanse –, vierkante –
canna cuba: inhoudsmaat;
1 = (1/700×1/60×1/360×4×10⁷)³ of ± 18,515.037.692 m³ (Napels);
zie ook Napolitaanse –
canna mercantile: Vaticaanse lengtemaat;
1 = 1,932.63 meter;
1 = 3 of 8 palmo;
1 = 24 parte;
zie ook Vaticaanse –
canna quadrata: Napolitaanse vlaktemaat;
100 = 1 moggio;
zie ook Napolitaanse –
cantaio: door Staring vermelde Siciliaanse gewichtseenheid (vermoedelijk een verschrijving van cantaro);
zie ook Siciliaanse –
cantara: inhoudsmaat voor vloeistoffen, ook kantara;
1 = 0,016.137 m³ (Bolivia, Columbia);
1 = 0,016.17 m³ (Peru);
1 = 4 cuartilla (Bolivia);
zie ook Boliviaanse –, Columbiaanse –, Peruaanse –
cantarello: Sardijnse gewichtseenheid;
1 = 4 rubbio;
1 = 42,2 kg;
1 = 104 libbra;
10 = 1 calpo;
zie ook Sardijnse –
cantaro: gewichtseenheid, gedefinieerd onder centenaar;
zie ook Siciliaanse –, Toscaanse –, Vaticaanse –
cantaro grosso: gewichtseenheid, gedefinieerd onder groot honderd;
zie ook migliajo –, Napolitaanse –
cantaro piccolo: gewichtseenheid, gedefinieerd onder klein honderd;
zie ook centinajo –, Napolitaanse –
Cantens: in het voormalige Departement van de Wester-Eems;
met betrekking tot de lengtematen merkt Van Swinden op: “De Roede 16½ Voeten (4^M.83124), ook Roeden van 16 Voeten (4^M.68514)”;
de laatstbedoelde maat verandert hij naderhand in 4,675.14 meter;
bij de roedematen tekent hij nog aan: “roede XVI v[oet] 4,680 [meter];
XVI v[oet] 6 d[uim] 4,826 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “Te Cantens is het Gras van 240 Roeden à 16 Voet, 6 duim de Roede: zodanig een Gras bevat dus 5.578,598.9 [vierkante meter]. Een groot honderd is daar 300 van de zelfde Roeden: en dus 6.973,248.6 [vierkante meter]”;
elders omschrijft hij dit als volgt: “gras (240 vierk[ante] r[oede];
r[oede] XVI [voet] 6 d[uim]) 5.590,3 [vierkante meter];
groot honderd (300 vierk[ante] r[oede];
r[oede] XVI [voet]) 6.570,7 [vierkante meter] [volgens Buwama Aardenburg]”.
Canton: ook gespeld als Kanton;
zie Cantonese ...;
zie ook Chinese tsji
Canton Monnickendam: zie Waterland
Canton Naarden: zie Naarden
Canton Sommelsdijk: zie Sommelsdijk
Cantonese tael: gewichtseenheid van uiteenlopende grootte voor goud, zilver en thee;
1 = 0,036.81 kg (thee);
1 = 0,037.573 kg (goud en zilver)
CaO: zie hardheid van water
capacitance: zie capacitantie
capacitantie: = capacitance (E.);
CGSF-eenheid: franklintweede per erg;
CGSm-eenheid: abfarad
capaciteit: grootheid van elektriciteit en magnetisme;
symbool: C;
SI-eenheid: farad;
identificatieformule: Q/U = *×A/s;
dimensieformule: I²L^-2M^-1T⁴;
ook gebezigd in de zin van inhoud of volume (bijvoorbeeld: “de capaciteit van de Amerikaanse gill bedraagt ... m³);
eenheid van capaciteit van een informatieopslagmedium (computersysteem): zie bit en byte;
zie ook eenheid van –, elektrische –, Engelse gill, warmte–
capacity: = capaciteit;
zie ook heat –, refrigeration –, unit of –
capacity per unit volume: zie heat –
capetis: zie Oudperzische –, Oudperzische capitha
Cape Verde Islands: zie Kaapverdische Eilanden
capicha: Perzische inhoudsmaat;
1 = 0,000.326.19 m³;
1 = 1 hemina;
200 = 1 artaba;
zie ook Perzische –
capitha: door Xenophon genoemde Oudperzische inhoudsmaat (*), door anderen aangeduid als capetis (*);
1 = 0,002.325 m³;
1 = 2 Attische choenix (volgens Xenophon);
1 = 2,03 Pruisisch quart;
1 = 2[1/8] Attische choenix;
2 = 1 addix;
24 = 1 artabe;
zie ook Oudperzische –
Capitool: zie Romeinse pes
Capponische voet: een oude Romeinse voetstandaard, die zich tot de Engelse voet verhoudt als 116 : 120 en overeenkomt met 130,61 Parijse lijn
Cap Vert (F.): zie Kaapverdische Eilanden
Caracalla: zie Romeinse aureus (1/50 libra)
caraffe: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,000.429.829.42 m³ (Sicilië);
1 = 0,000.727.083 m³ (Napels);
1 = 2 bicchiero (Sicilië);
2 = 1 quartucco (Sicilië);
60 = 1 barile (Napels);
zie ook Napolitaanse –, Siciliaanse –
Caraïbisch(e) ...: zie Engelse Antillen
carat: gewichtseenheid, gedefinieerd onder karaat;
symbool: c;
de Amerikaanse schrijfwijze is doorgaans karat
carat troy: gewichtseenheid, gedefinieerd onder karaat Troois;
zie ook Amerikaans –, Engels –
carato: gewichtseenheid, gedefinieerd onder karaat;
zie ook Bolognese –, Napolitaanse –, Toscaanse –
carcel: obsolete eenheid van lichtintensiteit (E.: luminous intensity);
1 = 0,98 candela
caretado: Mexicaanse gewichtseenheid voor kalk en tabak;
1 = 10 carga;
1 = 120 arroba;
1 = 1.380,188 kg;
zie ook Mexicaanse –
carga: inhoudsmaat, gedefinieerd onder last;
zie ook Argentijnse –, Mexicaanse –
cargo: Chileense gewichtseenheid;
1 = 1 fanega;
1 = 6 arroba;
1 = 69,014 kg;
zie ook Chileense –, ship –
Caribbean ...: zie Engelse Antillen
Caribbean Territories: zie British Caribbean Territories
carico: gewichtseenheid voor zwavel (in Venetië tot 1869);
1 = 93,623.56 kg (Sicilië);
1 = 118 rotolo (Sicilië);
1 = 120,491.88 kg (Venetië);
1 = 400 libbra sottile (Venetië);
zie ook Siciliaanse –, Venetiaanse –
carlino: munteenheid, gedefinieerd onder carolijn;
zie ook Napolitaanse –, Sardijnse –
carnavalsmunt: zie boes
caroline: munteenheid, gedefinieerd onder carolijn;
zie ook Beierse –, Württemberger –
carolusgulden: gouden munt met de beeldenaar van Karel de Stoute (ter waarde van ongeveer 12 gulden);
later een zilveren munt van 2½ gulden of rekenmunt van dezelfde waarde
carolijn: munteenheid;
gouden munt (Württemberg), ook genaamd Friedrich d'or, uit de periode van 1810 tot 1874, met een gewicht van 0,009.559 kg en een gehalte van 89,6%;
Zweedse gouden munt ter waarde van 10 franken, met een gewicht van 0,003.225.8 kg en een gehalte van 90,0%;
1 = 1 carlino (Malta, Napels, Sardinië);
1 = 1 caroline (Beieren, Württemberg);
1 = 1 karolijn,
1 = 5 doppiéta (Sardinië);
1 = 10 grana (Napels);
1 = 11 gulden (Beieren);
1 = 25 lire sarde (Sardinië);
10 = 1 ducato di regno (Napels);
24 = 1 scudo (Malta)
carozzo: Siciliaanse inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,001.074.573.5 m³;
16 = 1 tumolo;
zie ook Siciliaanse –
Carpentariagolf: zie Wellesley
carré: zie mètre carré
carreau: Bordeauxse vlaktemaat in de wijnbouw;
1 = 6,235.898.4 m²;
16 = 1 rège;
zie ook Bordeauxse –
carton: zie karton
cash: Chinese munt- en gewichtseenheid;
1 = 1 li (gewicht);
1 = 1 wen;
5 of 10 = 1 cent;
10 = 1 fen;
16 = 1 chuckram (Travancore);
zie ook Chinese –, Travancore
cask: Mauritiaanse inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 60 oude Engelse wijngallon;
zie ook Mauritiaanse –
cassab: zie vierkante cassab
Cassius: zie Dio Cassius
castellano: Mexicaanse gewichtseenheid;
50 = 1 marco;
zie ook Mexicaanse –
Castiliaanse cahiz: inhoudsmaat;
1 = 0,657.6 m³;
1 = 12 fanega
Castiliaanse celemine: inhoudsmaat;
1 = 0,004.56 m³;
12 = 1 fanega
Castiliaanse fanega: inhoudsmaat voor graan;
1 = 0,054.80 m³;
1 = 4 quartilla;
1 = 12 celemine;
1 = 48 quartillo;
12 = 1 cahiz
Castiliaans pond: gewichtseenheid;
1 = 0,46 kg
Castiliaanse quartilla: inhoudsmaat;
1 = 0,013.7 m³;
4 = 1 fanega
Castiliaanse quartillo: inhoudsmaat;
1 = 0,001.141 m³;
48 = 1 fanega
Castilië: zie Castiliaans(e) ..., Spaanse fanega
castrensis (L.): zie modius –
Castricum: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “Volgens de Commissie morgen à 800 vierkante r[oeden] 9.248 [vierkante meter]”;
zie ook Hondsbosch
Castricumse morgen: vlaktemaat;
1 = 300 vierkante roede;
1 = 8.117 (of 9.248) m²
Castricumse roede: lengtemaat;
1 = 5,202 meter;
1 = 18 voet
Castricumse vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 27,06 m²;
300 (of 800) = 1 morgen
Castricumse voet: lengtemaat;
18 = 1 roede
cat: catal;
zie ook U
catal: door de Internationale Federatie voor Klinische Chemie voorgestelde nieuwe enzymeenheid ter vervanging van de U (zie aldaar), gedefinieerd als de katalytische hoeveelheid van een systeem dat N reactiecycli per seconde onder standaardcondities katalyseert;
de benaming is afgeleid van catalytic amount;
symbool: cat of kat;
wordt ook gespeld als katal;
1 U = 16,67 nanocatal;
1 = 10⁹ nanocatal
Catalaanse pijp: ook pipa catalana;
inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,456 m³ (Argentinië);
1 = 0,485.4 m³ (Uruguay);
1 = 4 carga (Argentinië);
1 = 6 baril (Argentinië);
1 = 64 cortagne (Argentinië)
catalana: zie Catalaans(e) ..., pipa catalana
catalytic amount: zie catal;
zie ook U
catheter: zie béniqué, charrière
Cato: zie Romeinse amphora (20½)
cattie: gewichts- en munteenheid, gedefinieerd onder kati;
zie ook Chinese cattie, Engels-Indische cattie, Siamese cattie
catty: gewichts- en munteenheid, gedefinieerd onder kati;
zie ook Chinese cattie, Japanse catty
cauri: Birmaanse munteenheid, ook kauri;
100 = 1 kijat;
100 = 1 syli (Guinea);
zie ook Guinea
cavado: Portugese lengtemaat (volgens Staring);
zie covado en Portugese –
cavalerie: zie escadron, regiment
cavallo: Napolitaanse munteenheid;
10 = 1 grana;
1.000 = 1 ducato di regno;
zie ook Napolitaanse –
caverzo: Milanese vlaktemaat;
1 = 1 trabuccho;
1 = 6,817.895.4 m²;
4 = 1 tavola;
zie ook Milanese –
cawney: vlaktemaat;
zie khani
Cayman Islands: zie Kaaimaneilanden
cb: cubic
cbm: cubic metre, kubikmeter
cc: cubic centimetre, kubieke centimeter
...^cc: centesimale hoekseconde, centesimale seconde, decimale hoekseconde, decimilligrade, neusekunde
ccm: cubic centimetre, kubieke centimeter
cd: candela, cord
cd/cm²: candela per square centimetre, candela per vierkante centimeter
cd/ft²: candela per square foot, candela per vierkante voet
cd/in²: candela per square inch, candela per vierkante duim
cdm: cubic decimetre, kubieke decimeter
cd/m²: candela per square metre, candela per vierkante meter
cd×sr: candela steradiaal
cd×sr×s/J: zie lumen per watt
CEC: eenheid gebezigd in de bodemkunde;
niet om te rekenen in SI-eenheden, aangezien in de definitie ionen met verschillende valenties voorkomen;
synoniem: milliëquivalent per 100 gram grond
cedi: Ghanese munteenheid, op 28 december 1971 gedevalueerd met 43,9%;
1 = 100 pesewa;
zie ook Ghana
cel: zie eenheidscel, standaardcel
celemin: vlakte- en inhoudsmaat, ook almuda;
zie ook Chileense –, Peruaanse –
celemine: inhoudsmaat;
1 = 0,001.879.1 m³ (Saragossa);
1 = 0,004.56 m³ (Castilië);
12 = 1 fanega (Castilië, Saragossa, Spanje);
zie ook Castiliaanse –, Saragossaanse –, Spaanse –
Celsius: zie degree Celsius, graad Celsius
Celsius per kilocalorie: zie graad –
celstructuur: zie kilobaseparen
Censorinus: zie Pythisch stadium
cent: in de fysica gebezigd als een eenheid van dimensieloze hoeveelheid, gedefinieerd als een frequentieïnterval;
het interval tussen twee frequenties f₁ en f₂ met een ratio f₁/f₂ = 1200*2 = ± 1,000.58 = 1200 lb (f₁/f₂) = 1/1200 of 0,000.83~ octave;
ook een fysische eenheid van reactiviteit (eenheid van dimensieloze hoeveelheid);
in deze betekenis: 100 = 1 dollar (zie aldaar);
in de numismatiek wordt met cent (afgekort als c, * of ct) doorgaans het honderdste deel van de basismunteenheid bedoeld (<
Lat. centum = honderd);
meervoud: cents of centen;
1: zuiver koperen Nederlandse munt krachtens wetten van 1816 en 1847, met een waarde van 0,01 gulden en een gewicht van 0,003.845 kg (buiten koers gesteld bij wet van 28 november 1877);
1 = 1 doeit (Penang);
1 = 1 dollarcent;
1 = 1 fen (China);
1 = 1 sen (Singapore);
1 = 1 senti (Tanzania);
1 = 1 su of xu (Zuid-Viëtnam);
1 = 5 bit (Deens West-Indië);
1 = 5 of 10 cash (China);
1 = 10 mil (Malta, sinds 16 mei 1972);
2½: zie boes en botsenstuk;
10 = 1 chiao (China, Taiwan)
10 = 1 dime (A.);
10 = 1 shilling (Rhodesië);
20 = 1 franc (Deens West-Indië);
25 = 1 quarter dollar (A.);
25 = 1 reaal (Marokko);
50 = 1 half dollar (A.);
100 = 1 crown (Estland);
100 = 1 dollar (Bermuda [sinds 6 februari 1970], Canada, China, Engelse Antillen, Engels-Guyana, Engels-Honduras, Ethiopië, Fiji Eilanden, Guyana, Hongkong, Jamaica [sinds 8 september 1969], Liberia, Malaya en Brits Borneo, Newfoundland, Nieuw-Zeeland, Philippijnen [sinds 1898], Portorico [sinds 1899], Rhodesië [sinds 17 februari 1970], Sierra Leone, Singapore, Taiwan, Trinidad en Tobago);
100 = 1 dong (Zuid-Viëtnam);
100 = 1 florin (Oost-Afrika);
100 = 1 gulden (Nederland, Nederlandse Antillen, Nederlands Oost-Indië, Suriname);
100 = 1 gurd (Engels-Guyana);
100 = 1 Jamaicaanse dollar (Kaaimaneilanden, voor 1 mei 1972);
100 = 1 Kaaimandollar (Kaaimaneilanden, sinds 1 mei 1972);
100 = 1 kroon (Estland);
100 = 1 leone (Sierra Leone);
100 = 1 luhlanga (Swaziland);
100 = 1 Oostcaraïbische dollar (Antigua, Dominica, Engelse Maagdeneilanden, Grenada, Montserrat, Nevis, St. Christopher, St. Lucia, St. Vincent);
100 = 1 peso of piaster (Mexico);
100 = 1 piastre (Zuid-Viëtnam);
100 = 1 pound (Malta, sinds 16 mei 1972);
100 = 1 rand (Botswana, Lesotho, Transkei, Zuid-Afrika);
100 = 1 roepy (Ceylon);
100 = 1 rupee (Mauritius, Seychellen, Sri Lanka, Zanzibar);
100 = 1 shilingi (Tanzania);
100 = 1 shilling (Kenia, Oeganda, Oost-Afrika [sinds 1921], Tanzania);
100 = 1 Straits dollar (Noord-Borneo, Sarawak, Straits Settlements);
100 = 1 sun (China);
100 = 1 talari (Ethiopië);
100 = 1 yuan (China);
als gewichtseenheid:
3.000 = 1 pfund (Pruisen);
6.000 = 1 kg (Pruisen, 1856);
zie ook Amerikaanse –, Anguilla, Antiguese –, Australische –, Bahama's, Barbados, Belize, Bermudese –, Botswana, Canadese –, Ceylon, Chinese –, St. Christopher, Curaçao, Deens-Westindische –, dollar–, Engelse Antillen, Engels-Hondurees geldstelsel, Engelse Maagdeneilanden, Ethiopisch geldstelsel, Fiji Eilanden, grand –, Grenada, Guyana, halve –, Hongkong, Jamaica, Kaaiman–, Kenia, Kiaochow, Lesotho, Liberia, St. Lucia, Malaya en Brits Borneo, Malta, Marokkaanse –, Mauritiaanse –, Mauritius, Montserrat, Nederlandse Antillen, Nederlandse –, Nederlands Oost-Indië, Nevis, Newfoundland, Nieuw-Zeeland, Noord-Borneo, Oeganda, Oost-Afrika, Oostcaraïbische –, Penangse –, procent, Pruisische –, Rhodesië, rooie –, Sarawak, Seychellen, Sierra Leone, Singapoorse –, Singapore, Spaanse –, Sri Lanka, Suriname, Swaziland, Taiwan, Tanzania, Transkeise –, Trinidad en Tobago, Verenigde Staten van Noord-Amerika, St. Vincent, Zanzibar, zent, Zuid-Afrika, Zuid-Viëtnam
centa: Badense gewichtseenheid;
1 = 0,005 kg;
100 = 1 pfund;
zie ook Badense –
centai: zie centas
cental: gewichtseenheid (“avoirdupois”);
symbool: ctl;
1 = 25/28 hundredweight (A.);
1 = 4 quarter (A.);
1 = 45,359.26 kg (Connecticut, Massachussets, New York, Texas);
1 = 100 pound (E.);
1 = 100 pound avoirdupois (A.);
20 = 1 ton (A.);
zie ook Amerikaanse –, Canadese –, Engelse –
centare: Amerikaanse vlaktemaat;
1 = 1 m²;
100 = 1 are;
zie ook Amerikaanse –
centas: Litause munteenheid (meervoud: centai en centu);
100 = 1 litas;
zie ook Litauen
centavo: munteenheid;1 = 1 centimo (Costa Rica);
5 = 1 macuta (Angola);
10 = 1 decimo (Equador);
10 = 1 dinero (Peru);
100 = 1 bolivar (Venezuela);
100 = 1 boliviano (Bolivia);
100 = 1 colon (Costa Rica);
100 = 1 colón (Salvador);
100 = 1 córdoba (Nicaragua);
100 = 1 cruzeiro of cruzeiro novo (Brazilië);
100 = 1 duro (Philippijnen);
100 = 1 escudo (Angola, Kaapverdische Eilanden, Mozambique, Portugal, Portugees Guinea, Portugees India, St. Thomas and Prince Islands, Timor [sinds 1958]);
100 = 1 lempira (Honduras);
100 = 1 mitskal (Marokko);
100 = 1 peso (Argentinië, Chili, Columbia, Cuba, Dominicaanse Republiek, Equador, Guatemala, Honduras, Mexico, Paraguay, Philippijnen, Salvador);
100 = 1 peso boliviano (Bolivia, sinds 1 januari 1963);
100 = 1 peso fuerte (Paraguay);
100 = 1 quetzal (Guatemala);
100 = 1 sol (Peru);
100 = 1 sucre (Equador, San Salvador);
zie ook Angolese –, Argentijnse –, Boliviaanse –, Braziliaanse –, Chileense –, Chileens geldstelsel, Columbiaanse –, Columbiaans geldstelsel, Costaricaanse –, Cuba, Cubaanse –, Dominicaanse Republiek, Equador, Equadoriaanse –, Filippijnen, Guatemala, Honduras, Hondurese –, Kaapverdische Eilanden, Marokkaanse –, Mexicaanse –, Mexico, Mozambique, Nicaragua, Paraguay, Paraguayaanse –, Peru, Peruaanse –, Philippijnen, Philippijnse –, Portugal, Portugees Guinea, Portugees India, Salvador, Sansalvadoriaanse –, Santander, St. Thomas and Prince Islands, Timor, Uruguayaanse –, Venezolaanse –, Venezuela
centen: zie cent
centenaar: gewichtseenheid;
1 = 1 cantaro (Sicilië, Toscane, Vaticaan);
1 = 1 centnar (Polen);
1 = 1 centner (Marokko);
1 = 1 gewone kintar (Marokko, Noord-Marokko, Zuid-Marokko);
1 = 1 kantar (Algerije, Egypte, Moldavië, Perzië, Turkije, Walachije);
1 = 1 zentner (Duitsland);
1 = 4 kamini (Polen, tot 1849);
1 = 5 leiriskä of lispund (Finland);
1 = 10 migliajo (Toscane);
1 = 30 karavanenman (Perzië);
1 = 33,954.2 kg (Toscane);
1 = 36 à 100 oka (Egypte);
1 = 42,501.1 kg (Zweden);
1 = 42,507 kg (Finland);
1 = 44 ocka of oka (Turkije);
1 = 44 oka (Moldavië, Walachije);
1 = 45 nieuwe oka (Turkije);
1 = 45 oka (Walachije);
1 = 49,304 kg (Transvaal);
1 = 50 kg (“voorheen”, Baden 1856, Denemarken 1856, Pruisen 1856, Turkije, Zwitserland);
1 = 50,803 kg (Noord-Marokko);
1 = 54 kg (Altona);
1 = ± 54 kg (Zuid-Marokko);
1 = 54,265.28 kg (van 160 libbra) (Vaticaan);
1 = 56 kg (Beieren);
1 = 56,001.2 kg (Oostenrijk);
1 = 56,25 of 56,253 kg (Turkije);
1 = 56,472.856 kg (Walachije);
1 = 56,891.12 kg (Moldavië);
1 = 57,756.33 kg (Walachije);
1 = 79,342 kg (Sicilië);
1 = 84,789.5 kg (van 250 libbra) (Vaticaan);
1 = 100 artal (Marokko);
1 = 100 bekiey (Turkije);
1 = 100 funt of funtow (Polen);
1 = 100 kg (“thans”);
1 = 100 libbra (Toscane);
1 = 100 pond (Amsterdam, Pruisen 1856);
1 = 100 pfund (Baden, Beieren, Oostenrijk, Zwitserland);
1 = 100 pund (Denemarken);
1 = 100 rotolo (Sicilië)
1 = 100 rottel (Algerije, Turkije);
1 = 100 skalpund (Finland, Zweden);
1 = 112 pfund (Altona);
1 = 160 of 250 libbra (Vaticaan);
1 = 405,504 kg (Polen);
1 = 1.000 dirhem (Turkije);
1 = 3.584 loth (Altona);
1 = 14.336 quentchen (Altona);
1 = 57.344 pfenning (Altona);
2½ of 2[3/4] = 1 saum (Oostenrijk);
3 = 1 schiffpfund (Pruisen);
4 = 1 karch (Oostenrijk);
4 = 1 ton (Finland);
20 = 1 schiffslast of ton (Oostenrijk);
200 = 1 lorrie (steenkolen);
400 = 1 last (Oostenrijk);
zie ook Amsterdamse –, Duitse –, Duitze zentner, Franse quintal, oude –, quintaal, Transvaalse –, uniecentenaar
centenionalis (L.): zie nummus –
centenionalis communis (L.): zie nummus –
centesimale graad: zie centesimale hoekgraad
centesimale hoekgraad: decimale eenheid van vlakke hoek (E.: plane angle), toegepast in de geodesie;
symbool: ...^g;
ook centesimale graad, decimale hoekgraad, gon (D., E.), graad, grade (E., F.), neugrad (D.);
maakt geen deel uit van het SI, maar mag naast dit stelsel gebruikt worden;
afgezien van milligraad niet toegestaan in afgeleide eenheden;
wordt kortheidshalve ook wel aangeduid als graad;
bij voorkeur omrekenen in de SI-eenheid radiaal;
1 = */200 of ± 0,015.707.963.27 radiaal;
1 = 0,9 degree (E.);
1 = 54 minute (E.);
1 = 100 centesimale hoekminuut of decimale hoekminuut;
1 = 3.240 second (E.);
1 = 10.000 centesimale hoekseconde;
100 = 1 kwadrant of right angle
400 = 1 cirkel;
zie ook hoekgraad
centesimale hoekgraad per seconde: symbool: ...^g/s;
1 = */200 of ± 0,015.707.963.27 radiaal per seconde
centesimale hoekgraad per secondekwadraat: E.: grade per second squared;
eenheid van hoekversnelling (E.: angular acceleration);
symbool: ...^g/s²;
1 = */200 of ± 0,015.707.963.27 radiaal per secondekwadraat
centesimale hoekminuut: toegestane hoekeenheid;
symbool: ...^c of ...^cg (<
centigraad);
1 = */20.000 of ± 0,000.157.079.632.7 radiaal;
1 = 1 centigrade (E., F.);
1 = 1 decimale hoekminuut;
1 = 1 neuminute of zentigon (D.);
1 = 100 centesimale hoekseconde, centesimale seconde, decimale hoekseconde;
100 = 1 centesimale (of decimale) hoekgraad, gon, graad of grade
centesimale hoekseconde: toegestane hoekeenheid;
symbool: ...^cc;
1 = ± 0,000.001.570.796.327 radiaal;
1 = 1 centesimale seconde, centesimal second, decimale hoekseconde, neusekunde (D.);
100 = 1 centesimale hoekminuut, centigrade (E.) of decimale hoekminuut;
10.000 = 1 centesimale hoekgraad of grade
centesimale minuut: E.: centesimal minute;
zie centesimale hoekminuut
centesimal minute: zie centesimale minuut
centesimal second: = decimilligrade (E.);
zie centesimale seconde
centesimale seconde: E.: centesimal second;
zie centesimale hoekseconde
centesime: Italiaanse munteenheid;
100 = 1 lire;
zie ook Italiaanse –
centesimi: zie centesimo
centesimo: lengtemaat en munteenheid (meervoud: centesimi);
als lengtemaat:
1 = 1/700.000×1/60×1/360×4×10⁷ of 2,645.50~ meter (Napels);
100 = 1 palmo (Napels);
als munteenheid:
1 = 1 centésimo (Uruguay);
100 = 1 escudo (Chili, sinds 1 januari 1960);
100 = 1 lira (Erytrea, Italiaans Somaliland, San Marino, Vaticaan);
100 = 1 lire (Piëmonte);
100 = 1 peso (Uruguay);
100 = 1 scellino, shilling of somalo (Somalia);
zie ook Chileens geldstelsel, Erytrea, Italië, Italiaans Somaliland, Napolitaanse –, Panama, Piëmontese –, San Marino, Somalia, Vaticaanstad
centésimo: munteenheid, gedefinieerd onder centesimo;
zie ook Uruguay
centi-: decimaal SI-voorvoegsel;
symbool: c;
vermenigvuldigfactor: 10^-2;
D.: zenti-
centiare: vlaktemaat;
symbool: ca;
1 = 1 centare (A.);
1 = 1 m²;
100 = 1 are
centième (F.): munteenheid;
1 = 5 sapek (Frans Indochina);
100 = 1 gourde (Haïti);
100 = 1 piastre (Frans Indochina);
zie ook Frans Indochina, Haïtiaanse –
centième de piastre (F.): Frans-Oostindische munteenheid;
100 = 1 piastre de commerce;
zie ook Frans-Oostindische –
centigon: zie zentigon
centigraad: = centigrade;
als eenheid van temperatuurverschil gedefinieerd onder graad Celsius, als hoekeenheid onder centesimale hoekminuut;
symbool: ...^cg
centigrade (E., F.): zie centigraad
centigrade heat unit: warmteëenheid;
symbool: CHU;
1 = 1 kilocalorie Engels pound per kilogram;
1 = 1,8 British thermal unit;
1 = ± 1.899,10 joule;
zie ook Engelse –, mean –
centigrade thermal unit: symbool: CTU;
1 = 1 kilocalorie (15.*C) pound per kilogram;
1 = ± 1.898,51 joule
centigram: afgeleide SI-eenheid van massa of gewichtseenheid;
symbool: cg of *;
10⁵ = 1 kg
centiliter: inhoudsmaat;
symbool: cl (in Angelsaksische literatuur ook cL);
1 = 1 centilitre (E.);
1 = 1 Nederlandse dop;
1 = 100 liter;
100.000 = 1 m³;
zie ook greep
centilitre: inhoudsmaat, gedefinieerd onder centiliter
centime: munteenheid in vele stelsels;
1 = 1 rappen (Zwitserland);
5 = 1 sou (F.);
10 = 1 gros sou (F.);
30 = 1 fanam (Pondicherry);
100 = 1 CFA-franc (Cameroen, Dahomey, Equatoriaal Afrika, Gabon, Ivoorkust, Mali, Niger, Réunion, Senegal, Tsjaad, Westafrikaanse Monetaire Unie);
100 = 1 CFP-franc (Nieuw-Caledonië);
100 = 1 colón (Costa Rica);
100 = 1 dinar (Algerije, sinds 1 april 1964);
100 = 1 franc (Algerije, België, Cambodja, Comoren, Congo, Frankrijk, Frans Equatoriaal Afrika, Frans Oceanië, Frans Polynesië, Frans Somaliland, Frans West-Afrika, Guadeloupe, Guinea, Katanga, Madagascar, Mali [sinds 2 juli 1962], Narokko, Martinique, Monaco, Nieuwe Hebriden, Roeanda, Roeanda en Boeroendi [van 22 september 1962 tot 30 september 1964], St. Pierre and Miquelon, Togo, Tunesië, Zaïre, Zwitserland)
100 = 1 franken (Saarland, Zwitserland);
100 = 1 gourde (Haïti);
100 = 1 kip (Laos);
100 = 1 piastre (Cambodja);
zie ook Afar- en Issaland, Algerijnse –, Belgische –, Belgisch geldstelsel, Boeroendi, Cambodjaans geldstelsel, Cameroens geldstelsel, Comoren, Congo, Congolese –, Congolees geldstelsel, Costaricaanse –, Dahomey, Equatoriaal Afrika, Franse –, Frans Equatoriaal Afrika, Frans Oceanië, Frans Polynesië, Frans Somaliland, Frans West-Afrika, Gabon, Guadeloupe, Guinea, Haïti, Ivoorkust, Katanga, Laos, Latijnse Unie, Luxemburg, Luxemburgse –, Madagascar, Mali, Marokko, Martinique, Monaco, Monegaskische –, Nieuw-Caledonië, Nieuwe Hebriden, Niger, St. Pierre and Miquelon, Pondicherry –, Réunion, Roeanda, Roeanda en Boeroendi, Saarland, Senegal, Togo, Tsjaad, Tunesië, Tunesische –, Westafrikaanse Monetaire Unie, Zaïre, Zwitserland, Zwitserse –
centimes: afkorting: c^es;
zie centime
centimeter: afgeleide SI-lengtemaat;
symbool: cm;
een van de basiseenheden van het CGS-stelsel;
1 = 1 centimetre, centimètre (F.) of zentimeter (D.);
100 = 1 meter;
1 *{a}_SI = 1 lichtjaar;
zie ook abcoulomb –, abohm –, biot –, CGS-biotstelsel, CGS-franklinstelsel, dyne –, elektromagnetische eenheid van zelfinductie, elektrostatische eenheid van capaciteit, erg –, franklin –, kubieke –, per –, vierkante –
centimeter graad Celsius: zie kubieke –
centimeter kwikdruk: zie centimeter kwikkolom
centimeter kwikkolom: eenheid van druk (minder juist: centimeter kwikdruk);
symbool: cm Hg;
1 = 1,36×10^-6 kilogram per vierkante meter;
75 (of 75,01) = 1 bar
centimeter per barye seconde: zie vierkante –
centimeter per biot: zie dyne –
centimeter per dag: symbool: cm/d;
zie meter per seconde
centimeter per etmaal: symbool: cm/d of cm/etm;
zie meter per seconde
centimeter per gram: zie kubieke –, vierkante –
centimeter per kilogram: zie kubieke –
centimeter per seconde: symbool: cm×s^-1 of cm/s;
zie ook dyne –, elektrostatische eenheid van geleiding, gram –, lichtsnelheid in vacuüm, vierkante –
centimeter per secondekwadraat: CGS-eenheid van lineaire versnelling (E.: linear acceleration);
symbool: cm×s^-2 of cm/s²;
1 = 1 gal of galileo;
100 = 1 meter per secondekwadraat;
zie ook gram –, schaal van Mercalli-Cancani
centimeter seconde: zie kubieke –, per –, vierkante –
centimeter seconde graad Celsius: zie per –, vierkante –
centimeter seconde graad Celsius per internationale tabelcalorie: eenheid van warmteresistiviteit;
symbool: cm×s×*C/cal_IT;
1 = 0,000.27~ meter uur graad Celsius per internationale tabelcalorie;
1 = 0,002.388.46 meter kelvin per watt;
1 = 0,004.133.79 foot hour degree Fahrenheit per British thermal unit;
1 = 1 centimetre second degree Celsius per international table calorie;
241,909 = 1 foot hour degree Fahrenheit per British thermal unit
centimeter seconde kelvinvierde: zie vierkante –
centimeter seconde per franklinkwadraat: zie erg –
centimeter waterkolom: symbool: cm H₂O;
E.: centimetre of water;
1 = 0,980.665 millibar;
10 * pF 1;
100 * pF 2;
10ⁿ = pF n;
zie ook per –, vochtspanning
centimeter waterkolom per liter per seconde: symbool: cm H₂O/l/s;
zie resistance to fluid flow
centimeter-gram-secondestelsel: doorgaans aangeduid als CGS-stelsel;
zie cm×g×s en de hiervan afgeleide formules
centimeterkwadraat: zie abampère –, biot –
centimeterkwadraat per seconde: ook centimetertweede per seconde;
zie ook gram –
centimetertweede: zie biot –, gram –
centimetertweede per seconde: E.: centimetre squared per second;
symbool: cm²/s;
zie ook centimeterkwadraat per seconde, gram –
centimetervierde: CGS-eenheid van second moment of area (E.);
symbool: cm⁴;
1 = 10^-8 metervierde
centimetervijfde: symbool: cm⁵;
zie per –
centimetre: SI-lengtemaat, gedefinieerd onder centimeter;
zie ook abcoulomb –, abohm –, biot –, dyne –, erg –, franklin –, per –, square –
centimètre (F.): SI-lengtemaat, gedefinieerd onder centimeter
centimètre cube (F.): inhoudsmaat, gedefinieerd onder kubieke centimeter
centimetre cubed: zie per –
centimetre degree Celsius: zie cubic –, second –, square –
centimetre kelvin: zie second –, square –
centimetre of water: zie centimeter waterkolom
centimetre per gram: zie square –
centimetre per second: zie gram –, square –
centimetre per second squared: zie centimeter per secondekwadraat, gram –
centimetre second: zie cubic –, square –
centimetre second degree Celsius: zie per –, square –
centimetre second degree Celsius per international table calorie: zie centimeter seconde graad Celsius per internationale tabelcalorie
centimetre second kelvin: zie per –, square –
centimetre second kelvin to the fourth power: zie square –
centimetre squared: = centimetertweede;
zie ook abampere –, biot –, gram –
centimetre squared per second: symbool: cm²/s;
zie centimetertweede per seconde, gram –
centimetre to the fifth power: zie per –
centimetre to the fourth power: zie centimetervierde
centimo: munteenheid (meervoud: centimos);
1 = 1 centavo (Costa Rica);
1 = 1 reaal (Spanje);
100 = 1 bolivar (Venezuela);
100 = 1 colon (Costa Rica);
100 = 1 guarani (Paraguay, sinds 5 oktober 1943);
100 = 1 peseta (Equatoriaal Guinea, Gibraltar, Spanje)
100 = 1 peso nacional (Uruguay);
zie ook Costaricaanse –, Equatoriaal Guinea, Gibraltarse –, Paraguay, Spaanse –, Spanje, Uruguayaanse –, Venezuela
centimos: meervoud van centimo;
afkorting: cts
centinajo cantaro piccolo: Vaticaanse gewichtseenheid;
1 = 33,915.8 kg;
1 = 100 libbra;
zie ook Vaticaanse –
centipoise: niet tot het SI behorende afgeleide eenheid van (dynamische) viscositeit;
symbool: cP;
1 = 1 millipascal seconde;
100 = 1 poise;
1.000 = 1 pascal seconde
centistokes: niet tot het SI behorende afgeleide eenheid;
symbool: cSt;
bij voorkeur omrekenen in de afgeleide SI-eenheid vierkante millimeter per seconde;
25,806.4 (exact) = 1 voettweede per uur;
100 = 1 stokes;
92.903,0 = 1 voettweede per seconde;
1.000.000 = 1 metre squared per second (E.) of vierkante meter per seconde
centnar: gewichtseenheid, gedefinieerd onder centenaar;
zie ook Poolse –
centner (D.): gewichtseenheid, gedefinieerd onder centenaar;
zie ook Altonaer –, Badense –, Beierse –, Deense –, Finse –, Marokkaanse –, Noordmarokkaanse –, Oostenrijkse –, Pruisische –, Turkse –, vereins–, zoll–, Zuidmarokkaanse –, Zweedse –
Centraalafrikaanse Republiek: ook Central African Republic, République Centrafricaine (F.), Zentralafrikanische Republik (D.);
geldstelsel: 1 CFA-franc = 100 centime
Central African Republic: zie Centraalafrikaanse Republiek
centrale differentie: symbool: *;
voorbeeld: *f_n = f_{n + ½h} - f_{n -
½h}
centraal gemiddelde: zie operator voor het centrale gemiddelde
centrifugaal kwadratisch oppervlaktemoment: grootheid uit de vastestofmechanica;
symbool: I_xy;
SI-eenheid: metervierde;
identificatieformule: *x×ydA
centrifuge: zie ultracentrifuge
cents: meervoud van cent (in het Nederlands ook centen);
afkorting: cts
centu: zie centas
centum (L.): zie Romeinse centussis
centura: zie groothonderd
centuria (L.): Romeinse vlaktemaat;
1 = 100 heredium;
1 = 200 jugerum;
1 = 400 actus;
1 = 1.600 clima;
1 = 57.600 scripulum;
1 = 5.760.000 (= 2.400²) pes quadratus;
4 = 1 saltus;
zie ook Romeinse –
century: zie eeuw
centussis (L.): samentrekking van centum (= 100) + as (= eenheid): het honderdvoudige van een bepaalde eenheid;
als Romeinse gewichtseenheid: 1 = 100 as;
zie ook Romeinse –
ceramium (L.): zie Romeins –
ceratium (L.): Griekse gewichtseenheid (********);
1 = 1 siliqua (Rome);
2 = 1 thermus;
3 = 1 obolus;
18 = 1 drachme;
zie ook Grieks –, Romeinse siliqua auri
Ceratonia: zie karaat
Ceratonia siliqua: zie Grieks ceratium
c^es: centimes
Ceskoslovenská socialistická republika: zie Tsjechoslowakije
Ceylan (F.): zie Ceylon
Ceylon: ook Ceylan (F.), Sri Lanka;
geldstelsel: 1 roepia = 100 cent (van 16 december 1929 tot 1966;
daarvoor gold de Indiase roepia);
sinds 22 mei 1972 spreekt men van de Sri Lanka roepia
Ceylons geldstelsel: roepy = 100 cent;
ook circuleerden (1902) Engelse souverains en Mexicaanse piasters;
rijksdaalder = 12 fanam à 4 stuiver (sinds 1852 buiten koers)
Ceylonse candy: gewichtseenheid;
1 = 247,208 kg
Ceylons pikol: gewichtseenheid;
1 = 60,48 kg
CFA-franc: munteenheid van de door Gabon, Cameroen, Congo-Brazzaville, Tsjaad en de Centraalafrikaansen Republiek gesloten monetaire unie, uitgegeven door de Banque Centrale des États de l'Afrique Équatoriale;
1 = 100 centime (Cameroen, Dahomey, Equatoriaal Afrika, Gabon, Ivoorkust, Mali, Niger, Réunion, Senegal, Tsjaad, Westafrikaanse Monetaire Unie);
zie ook Cameroens geldstelsel, Centraalafrikaanse Republiek, Congo, Dahomey, Equatoriaal Afrika, Gabon, Ivoorkust, Mali, Mauretanië, Niger, Opper-Volta, Réunion, Senegal, Tsjaad, Westafrikaanse Monetaire Unie
cfh: cubic foot per hour
cfm: cubic foot per minute
CFP-franc: munteenheid;
1 = 100 centime;
zie Nieuw-Caledonië
cfs: cubic foot per second
cft: cubic foot
cg: centigram
...^cg: centesimale hoekminuut, centigon, centigraad, zentigon
CGPM: Conférence Générale des Poids et Mesures;
zie ook zwaartevekdsterkte
CGS-biotstelsel: eenhedenstelsel met vier grondeenheden: centimeter, gram, seconde en de elektromagnetische grondeenheid biot
CGSe-eenheid: ook CGSe unit en CGS-esu;
eenheid van het elektrostatische CGS-systeem;
voorvoegsel: abstat-
EGSe-eenheid van magnetisatie: 1 = 29.979.200 ampère per meter
EGSe-eenheid van magnetische veldsterkte: 1 = 2,654.42×10^-9 ampère per meter
CGS-franklinstelsel: eenhedenstelsel met vier grondeenheden: centimeter, gram, seconde en de elektromagnetische grondeenheid franklin
CGSe unit: zie CGSe-eenheid
CGSm-eenheid: ook genaamd CGSm unit en CGS-emu;
eenheid van het elektromagnetische CGS-systeem
CGSm-eenheid van magnetisatie: 1 = 0,001 ampère per meter
CGSm unit: zie CGSm-eenheid
CGS-stelsel: een dynamisch eenhedenstelsel, gebaseerd op de basisgrootheden lengte, massa en tijd, met als grondeenheden centimeter, gram en seconde;
het stelsel is in 1873 vastgesteld door de British Association for the Advancement of Science en is veelvuldig gebruikt in de theoretische fysica;
afgeleide eenheden met een eigen naam zijn: barye, dyne, erg, gal, poise, stokes;
niet officieel bij dit stelsel behorende, maar wel coherent ermee zijn de afgeleide eenheden perm en rhe;
zie ook cm×g×s
X*: de Griekse hoofdletter chi (in het Latijn getranscribeerd als CH)
x*: de Griekse kleine letter chi (in het Latijn getranscribeerd als ch)
x*: elektrische susceptibiliteit, elektrische verplaatsing
x_a*: elektrische susceptibiliteit
x_e*: elektrische susceptibiliteit
x_m*: magnetische susceptibiliteit
CH: Latijnse transcriptie van de Griekse hoofdletter chi (X*)
ch: Latijnse transcriptie van de Griekse kleine letter chi (x*)
ch: chain, charrière, cheval vapeur, cosinus hyperbolicus, Gunter's chain, Ramsden's chain, surveyer's chain
ch²: square chain
chacra: zie suerte de chacra
Chad: zie Tsjaad
chahi: Iraanse munteenheid;
1 = 50 dinar;
20 = 1 kran;
zie ook Iran
chain: lengtemaat, gedefinieerd onder ketting;
Amerikaans symbool: ch;
zie ook Amerikaanse –, Engelse –, Gunter's –, engineer's –, Ramsden's –, square –, vierkante –
chais: Perzische munteenheid;
1 = 1 schaki;
1 = 2 pul;
4 = 1 abassi;
20 = 1 kran;
zie ook Perzische –
chalcus (L.): gewichts- en munteenheid (*******);
koperen munt;
1 = 2 Pruisische pfennig (Attica;
1862);
1 = 4 collybus (Attica);
4 = 1 Lacedemonische pelanor (Aegina);
8 = 1 obolus (Attica, Rome);
48 = 1 drachme (Griekenland);
4.800 = 1 mina (Griekenland);
288.000 = 1 talentum (Griekenland);
zie ook Attische –, Egineïsche –, Griekse –, Lacedemonische –, Romeinse –
Chaldeeuws: betreffende Chaldea in Zuid-Mesopotamië (Zuid-Babylonië);
bij uitbreiding ook hetzelfde als Aramees (de omgangstaal in Babylonië) en vervolgens Hebreeuws;
zie ook oudtestamentisch
chalder: inhoudsmaat, ook chaldron;
zie ook Engelse –, Engelse chaldron
chaldron: inhoudsmaat voor steenkool (ook chalder);
munteenheid;
1 = 1,305.18 m³ (A.);
1 = 1,308.516 of ± 1,309.27 m³ (E.);
1 = 4 imperial quarter (E.);
1 = 12 sack (E.);
1 = 36 bushel (E.);
1 = 36 coal bushel (A.);
1 = 48,643.75 kubieke foot (A.);
16 = 1 anna (Bengalen);
zie ook Amerikaanse –, Bengaalse –, Engelse –
chaleur (F.): zie transport de chaleur, warmte
character(s) per second: aantal tekens per seconde (in de computertechniek);
symbool: cps of CPS
charge: lading;
zie ook electric –, elementary –
charge (F.): Franse gewichtseenheid;
1 = 146,851.74 kg;
3[1/3] = 1 millier;
zie ook Franse –
Charlemagne: ook Charles Magne, Karel de Grote;
zie Departement Friesland, pile de –, pond van Karel de Grote
Charles Quint: zie Karel V
Charlois: in het voormalig Departement van de Monden van de Maas;
lengtematen volgens Van Swinden: “de roede is de Putsche van 12 v[oet]: de voet heeft 12 duim.”
Charlottepolder: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “Rhijnlandsche roede 3,766 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “Charlotten en Zuider Christiaan Eberhards-Polder: eertijds onder oost-Vriesland behoorende, zedert in dit departement ingelijft, Rheinlands deimt van 400 vierkante r[oeden] rhijnl[andsche] m[aat] 5.672 [vierkante meter]”.
charretée (F.): inhoudsmaat, ook voer, voie of vracht;
zie ook Parijse –
charrière (F.): lengtemaat waarin de uitwendige diameter van verpleegtechnische hulpmiddelen als catheters en sondes kan worden uitgedrukt, ontworpen door de Parijse instrumentmaker Joseph François Bernard Charrière (1803-1876), ook aangeduid als de eenheid van Charrière en de scala van Charrière;
de laatste benaming heeft betrekking op het geperforeerde metalen plaatje dat voor de meting gebruikt wordt;
Engels benaming: French scale, met als symbool: Fr;
wordt toegepast in de schaal van 1/3 tot 10 millimeter;
symbool: ch;
1 = 0,000.3~ meter (= 1/3 millimeter), hetgeen bij benadering overeenkomt met een omtrek van 1 millimeter;
1 = 2 béniqué;
3.000 = 1 meter
chau: Annamese gewichtseenheid;
1 = 3,905×10^-8 kg;
1 = 10 huy;
10 = 1 hot;
zie ook Annamese –
chausséemeile (D.): zie Saksen-Gothaer –
*×E: elektrisatie
ché: zie Chinese –
chema: Attische inhoudsmaat voor vloeistoffen;
4 = 1 cyathus;
zie ook Attische –
chemin (F.): zie heure de –
chemical substance: zie chemische stof
chemie: zie klinische –
chemisch(e) ...: zie ook thermochemisch(e) ...
chemische atoommassaeenheid: zie atoommassaeenheid
chemische energie: zie Q
chemische potentiaal van component B: grootheid van (chemische) stof en materie;
symbool: *_B;
SI-eenheid: joule per mol;
identificatieformule: *****
chemische stof: ook chemical substance, matière chimique;
zie stof
chenica: Perzische inhoudsmaat;
1 = 0,000.163.095 m³;
400 = 1 artaba;
zie ook Perzische –
cherrie: Engels-Indische lengtemaat;
1 = 3 ungullee;
8 = 1 hath;
16 = 1 guz;
zie ook Engels-Indische –
Cheshire pole: lengtemaat;
1 = 7,315.067.8 meter;
1 = 8 yard
chetrum: Bhoetanse munteenheid;
50 = 1 tingkchung;
100 = 1 nultrum of roepia;
zie ook Bhoetanse –
cheval-heure (F.): symbool: ch h;
zie ook *
cheval vapeur (F.): = metric horsepower;
symbool: ch of CV;
nader gedefinieerd onder paardekracht;
zie ook Franse –
ch h: cheval-heure
chi: de 22e (voor het verdwijnen van de wau de 23e) letter van het Griekse alfabet;
symbool: * (als hoofdletter: *);
als gewichtseenheid: 10 = 1 tahil (Straits-Settlements);
zie ook Straits-Settlements –
chiao: munteenheid;
1 = 10 cent (China, Taiwan);
1 = 10 fen (Manchukuo);
10 = 1 renminbi yuan (Volksrepubliek China, sinds juni 1969);
zie ook Chinese –, Manchukuo, Taiwan, Volksrepubliek China
chien: Chinese munteenheid;
1 = 10 candareen;
zie ook Chinese –
Chiisch(e) ...: betreffende het Griekse eiland Chios
Chiische drachme: munt met een gewicht van 0,003.7 kg;
3 = 1 tridrachmon;
4 = 1 tetradrachmon
Chiische pentadrachmia: een door Xenophon genoemde rekenmunt ter waarde van 2½ Attische drachme of 463,2 Pruisische pfennig (1862)
Chiisch tetradrachmon: munt met een gewicht van 0,015 kg;
1 = 4 drachme
Chiisch tridrachmon: munt met een gewicht van 0,011 kg;
1 = 3 drachme
Chiische veertigste: een door Thucydides genoemde geldeenheid (************), overeenkomend met 231,6 Pruisische pfennig (1862) (waarschijnlijk 1/40 Attische mina)
Chile (D., E.): zie Chili
Chileense almude: inhoudsmaat;
1 = 1 Peruaanse almuda
Chileense arroba: gewichtseenheid;
6 = 1 cargo
Chileense baril: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,068.136 m³
Chileense braça: lengtemaat;
1 = 1,695 meter
Chileense caballeria: vlaktemaat;
1 = 108 toesa;
1 = 1.340,3 m²
Chileense cajon: gewichtseenheid;
1 = 64 quintal
Chileense cargo: gewichtseenheid, ook fanega;
1 = 6 arroba;
1 = 69,014 kg
Chileense celemin: inhoudsmaat;
1 = 1 Peruaanse celemin
Chileense centavo: munteenheid (0,01 peso)
Chileense condor: gouden munt ter waarde van 20 peso, met een gewicht van 0,011.982 kg en een gehalte van 91[2/3]%
Chileense cuadra: lengtemaat;
1 = 125,38 of 127,119 meter;
1 = 150 vara
Chileense doblon: gouden munt ter waarde van 10 peso, met een gewicht van 0,005.991 kg en een gehalte van 91[2/3]%
Chileense escudo: gouden munt ter waarde van 5 peso, met een gewicht van 0,002.995 kg en een gehalte van 91[2/3]%
Chileense estadale: 1 = 1 Peruaanse estadale
Chileense fanega: een graanmaat (bij de douane);
inhoudsmaat van uiteenlopende grootte;
1 = 0,090.75 m³;
1 = 0,097 m³ (volgens een wet van 1848);
1 = 1 cargo;
1 = 150 libra
Chileens geldstelsel: geregeld bij wet van 11 februari 1895;
belastingen en invoerrechten moeten gedeeltelijk in gouden munt of Engelse souvereigns betaald worden;
1 peso = 100 centavo;
1 condor = 10 (of 20?) peso;
sinds 1 januari 1960: 1 escudo = 100 centesimo;
gedurende de laatste oorlog (aldus een mededeling uit 1902) is nog pasmunt geslagen van 5, 10 en 20 centavos
Chileense legua: lengtemaat;
1 = 3 milla;
1 = 4.576,284 meter
1 = 5.400 vara
Chileense libra: gewichtseenheid;
150 = 1 fanega;
2.000 = 1 tonelade
Chileense milla: lengtemaat bij de spoorwegen;
1 = 1 Engelse zeemijl;
1 = 1.525,428 meter;
1 = 1.800 vara;
3 = 1 legua
Chileense paso: lengtemaat;
1 = 1,412.43 meter;
1 = 5 pié
Chileense peso: munteenheid, verdeeld in 100 centavos;
1/300: nieuwzilveren munt (1/3 centavo);
0,01: bronzen en nieuwzilveren munt, genaamd centavo;
0,02: bronzen en nieuwzilveren munt;
0,05, 0,1, 0,2 en 0,5: zilveren munt;
1: zilveren munt met een gewicht van 0,02 kg en een gehalte van 83,5%;
5: gouden munt (zie escudo);
10: gouden munt (zie doblon);
20: gouden munt (zie condor)
Chileense pie: lengtemaat (ook pié);
1 = 0,282.486 meter;
3 = 1 vara;
5 = 1 paso
Chileense quintal: gewichtseenheid;
64 = 1 cajon
Chileense toesa: vlaktemaat;
108 = 1 caballeria
Chileense tonelade: gewichtseenheid;
1 = 2.000 libra
Chileense vara: lengtemaat van diverse grootte;
1 = 0,837 of 0,847.46 meter;
1 = 3 pie;
150 = 1 cuadra;
1.800 = 1 milla (bij de spoorwegen);
5.400 = 1 legua
Chili: ook Chile (D., E.);
metriek stelsel ingevoerd in 1848 (volgens een andere opgaven in 1863);
zie Chileens(e) ...
chili: Jonische inhoudsmaat;
1 = 0,036.288 m³;
1 = 1 kiló;
1 = 8 gallone;
zie ook Jonische –
chilogramme
gewichtseenheid, gedefinieerd onder kilogram;
zie ook Italiaanse –
chin: als Chinese vlaktemaat:
1 = 1 kin of vierkante li;
1 = 198.226 m²;
als gewichtseenheid:
160 = 1 tan (Shanghai);
1 = 1 momme (Japan);
zie ook Chinese –, Japanse –, Shanghaise –
China: ook Chine (F.);
in de handel met het buitenland is veel gebruik gemaakt van de Engelse yard;
zie ook Chinees ..., Cochin-China, Engelse gallon, ho, hwo, Indochina, koh, Nationalistisch China, schih, sching, sei, shêng, tan, tau, teu, tou, tsji, Volksrepubliek China
Chine (F.): zie China
Chinese candareen: munteenheid (ook candarin);
1 = 10 li;
2: zie Chinese dollar;

10 = 1 chien of mace
Chinese candarin: zie Chinese candareen en fen
Chinese cash: munteenheid (ook wen);
1: bronzen munt met een gewicht van 0,002 kg;
5 = 1 cent (oude opgave);
10 = 1 cent of fen;
zie ook Chinese li
Chinese cattie: gewichtseenheid;
150 = 1 pîkoel schapa
Chinese catty: zie Chinese kin
Chinese cent: bronzen munt (ook fen) met een gewicht van 0,01 kg;
1 = 5 cash (oude opgave);
1 = 10 cash;
10 = 1 chiao;
100 = 1 dollar, sun of yuan
Chinese ché: zie Chinese sei
Chinese chiao: munteenheid;
1 = 10 cent
Chinese chien: munteenheid;
1 = 10 candareen;
zie ook Chinese mace
Chinese chin: vlaktemaat (ook vierkante li);
1 = 198.226 m²;
zie ook Chinese kätty (gewichtseenheid)
Chinese cho: zie Chinese tscho
Chinese chou: zie Chinese hao
Chinese covid: zie Chinese tsji
Chinese cun: zie Chinese sun
Chinese dollar: munteenheid, ingevoerd in 1897;
1 = 1 sun;
1 = 7 mace en 2 candareen;
1 = 100 cent of dollarcent;
zie ook Chinese drakenthaler
Chinese dollarcent: munteenheid, ingevoerd in 1897;
100 = 1 dollar
Chinese drakenthaler: zilveren munt uit 1890, ook genaamd dollar of piaster, met een gewicht van 0,026.9 kg en een gehalte van 90%;
½: zilveren munt met een gewicht van 0,013.45 kg en een gehalte van 86,6%;
1 = 0,72 tael
Chinese duim: zie Chinese sun
Chinese fane: lengtemaat;
100 = 1 tché of voet
Chinese fen: lengtemaat, gedefinieerd als de gemiddelde lengte van een graankorrel en onder meer toegepast in de acupunctuur;
munteenheid (ook cent);
gewichtseenheid (ook candarin);
vlaktemaat;
1 = ± 0,000.377.831.25 kg;
1 = ± 0,002.5 meter;
1 = 10 li (gewicht- en munteenheid);
1 = 24 pu (vlaktemaat);
1 = 67,335 m²;
2½ = 1 kio (vlaktemaat);
10 = 1 sun of tsien;
100 = 1 tael (munteenheid);
100 = 1 tsji;
zie ook Chinese candarin, Chinese cent, Chinese kho, Chinese leang
Chinese fu: zie Chinese king
Chinees geldstelsel: gewichten en geld hebben gelijke basis;
ook circuleren Spaanse piasters en Mexicaanse dollars;
de verhouding tussen de Mexicaanse dollar en de tael verandert steeds, wordt door de Chinese banken vastgesteld en volgt de koers van het zilver (aldus een mededeling uit 1902). De Chinese regering rekent met ku-ping taels, de Chinese banken met kung-fa taels (die 3[2/3]% minder wegen). In Peking rekent men met shi-ping taels (die 4% minder wegen) en in Sjanghaj met kui-yaan taels (die 6% minder wegen). De Europese (zee)douanekantoren rekenen met de hai-kwan tael, die 7% zwaarder is.
Bij het Chinese volk circuleert uitsluitend de li of cash, die door de Nederlanders pitje en door de Fransen sapèque wordt genoemd (aldus dezelfde bron uit 1902). Zij bestaat uit koper en zink, is rond met een opening in het midden, heeft een gewicht van ongeveer 0,004 kg en een zeer wisselende waarde: 800 à 1.400 li = 1 dollar. Grotere sommen worden betaald in goud- en zilverbaren.
De staat geeft geen papieren geld uit, maar autoriseert daartoe verschillende banken. In oktober 1901 zijn voorstellen aanhangig gemaakt tot vaststelling van een muntstandaard.
Chinese hai-kwan tael: zie Chinees geldstelsel
Chinese hao: munteenheid;
gewichtseenheid (ook chou);
1 = ± 3,778.312.5×10^-6 kg;
1 = 10 sse (gewicht);
10 = 1 li (gewicht);
10.000 = 1 tael (munteenheid)
Chinese ho: inhoudsmaat
1 = ± 0,000.122.423 m³;
1.000 = 1 sei
Chinese hwo: inhoudsmaat;
1 = 0,061.211.5 m³;
2 = 1 sei
Chinese hwuh: gewichtseenheid;
1 = 3,778×10^-8 kg;
1.000 = 1 käsch
Chinese ingenieursvoet: lengtemaat (ook keizersvoet);
1 = 0,321.1 meter
Chinese käsch: gewichtseenheid (ook li;
1 = 0,000.037.78 kg;
1 = 1.000 hwuh;
100 = 1 mace
Chinese kati: gewichtseenheid (ook kati kêchil), overeenkomend met het gewicht van 22½ Mexicaanse dollar
Chinese kati kêchil: zie Chinese kati
Chinese kätty: zie kin
Chinese keizersvoet: zie Chinese ingenieursvoet
Chinese kho: inhoudsmaat, gedefinieerd als de ruimte die 2.400 graankorrels innemen;
zie ook fen en leang
Chinese kin: gewichtseenheid (ook catty, chin en kätty);
1 = 0,604.53 kg;
1 = 0,604.789 kg (volgens een verdrag met Engeland en bij de douane);
1 = 16 tehl;
100 = 1 pikol of tan;
120 = 1 tschi
Chinese king: vlaktemaat (ook fu);
1 = 100 muh;
1 = 500 tsji;
1 = 24.000 pu;
1 = 63.100 of 67.325 m²
Chinese kio: vlaktemaat;
1 = 2½ fen;
1 = 60 pu;
1 = 168,337.5 m² (bij wetenschappelijke berekeningen);
4 = 1 méu
Chinese kiön: gewichtseenheid;
1 = 18,143.67 kg;
4 = 1 tschi
Chinese koopmansvoet: lengtemaat;
1 = 0,334.7 meter
Chinese kui-yaan tael: zie Chinees geldstelsel
Chinese kung: zie Chinese pu
Chinese kung-fa tael: zie Chinees geldstelsel
Chinese ku-ping tael: zie Chinees geldstelsel
Chinese landmeterscovid: lengtemaat;
1.800 = 1 li
Chinese landmetersvoet: lengtemaat;
1 = 0,325.2 meter
Chinese leang: gewichtseenheid, gedefinieerd als het gewicht van 2.400 graankorrels;
zie ook Chinese fen, Chinese kho
Chinese li: lengtemaat (ook mijl);
gewichtseenheid (ook cash of käsch);
munteenheid, ook genaamd cash (door de Nederlanders pitje en door de Fransen sapèque);
1 = 0,000.037.783.125 kg;
1 = 10 hao (gewichtseenheid);
1 = 360 pu;
1 = 442 meter (volgens een opgave uit 1902);
andere opgaven: 445,226.3, 575 en 575,5 meter;
1 = 1.800 landmeterscovid;
10 = 1 candareen of fen (gewichts- en munteenheid);
250 = 1 tu (gewicht);
250 = 1 equatoriale graad;
1.000 = 1 tael;
zie ook Chinees geldstelsel
Chinese liang: gewichtseenheid (ook heikuantael, tael of tehl);
1 = 0,032 à 0,039 kg (in de handel);
1 = 0,037.783.125 kg;
1 = 0,037.799.4 kg (volgens Staring);
1 = 10 mace of tsien;
1 = 24 tschu (in de handel);
16 = 1 kätti;
1.600 = 1 tan;
zie ook Chinese tael
Chinese lui: gewichtseenheid;
1 = 0,000.157.497.5 kg;
1 = 10 schu;
10 = 1 tschu
Chinese ly: lengtemaat;
1.000 = 1 tché, tsji of voet
Chinese mace: gewichtseenheid voor goud en zilver;
munteenheid;
1 = 0,003.778 kg;
1 = 10 candareen;
1 = 100 käsch;
7: zie Chinese dollar;
10 = 1 liang of tael;
zie ook Chinese chien, Chinese tsien
Chinese méu: vlaktemaat, gedefinieerd als een oppervlakte van 240 bij 1 pu;
1 = 4 kio;
1 = 240 vierkante pu;
1 = 673,35 m² (bij wetenschappelijke berekeningen);
zie ook Chinese muh
Chinese mow: zie Chinese muh
Chinese muh: vlaktemaat (ook méu of mow);
100 = 1 king
Chinese mijl: zie Chinese li
Chinese piaster: 1/20: zilveren munt met een gewicht van 0,001.345 kg en een gehalte van 82%;
1/10: zilveren munt met een gewicht van 0,002.69 kg en een gehalte van 82%;
1/5: zilveren munt met een gewicht van 0,005.38 kg en een gehalte van 82%;
zie ook Chinese drakenthaler
Chinese pîkoel: gewichtseenheid (ook pikol), niet te verwarren met de Maleise pîkoel;
1 = 60,104.3 of 60,478.9 kg;
1 = 100 kätti;
1 = 100 kin (Japan);
1 = 133[1/3] pound avoirdupois (in de handel);
zie ook Chinese tan
Chinese pîkoel balanca: gewichtseenheid;
1 = 60,479 kg
Chinese pîkoel schapa: gewichtseenheid;
1 = 90,718.35 kg;
1 = 150 cattie
Chinese pîkoel seda: gewichtseenheid;
1 = 67,222 kg
Chinese pikol: zie Chinese pîkoel
Chinees pond: gewichtseenheid;
2 = 1 Siamese xâng
Chinese pu: als lengtemaat:
1 = 1,236.739.722 of 1,598 meter;
als vlaktemaat (ook kung):
1 = 2,64 of 2,805.625 m²;
1 = 25 tsji;
20 = 1 yin;
24 = 1 fen;
60 = 1 kio;
360 = 1 li;
24.000 = 1 king
Chinese schih: zie Chinese sei
Chinese sching: inhoudsmaat;
1 = 0,001.224.23 m³;
100 = 1 sei
Chinese scho: zie Chinese tscho
Chinese schu: gewichtseenheid;
1 = 0,000.015.749.75 kg;
10 = 1 lui
Chinese sei: inhoudsmaat voor droge waren (ook ché, schih en tane);
1 = 0,111.423 m³;
1 = 2 hwo;
1 = 10 tow;
1 = 100 sching;
1 = 1.000 ho;
1 = 10.000 tscho
Chinese shi-ping tael: zie Chinees geldstelsel
Chinese sse: gewichtseenheid (ook sü);
munteenheid;
1 = 3,778.312.5×10^-7 kg;
10 = 1 hao (gewicht);
10.000 = 1 tael (munt)
Chinese sü: zie Chinese sse
Chinese sun: lengtemaat (ook cun en duim), gebezigd in de acupunctuur;
de grootte ervan is individueel bepaald en wordt gedefinieerd als de afstand tussen de uiteinden van de buigplooien van het tweede lid van de middelvinger (± 0,025 meter);
gouden munt ter waarde van 100 cent of 1 dollar;
1 = 10 fen
Chinese tael: gewichtseenheid voor goud en zilver (van uiteenlopende grootte);
munteenheid (ook liang);
het gewicht van deze munten varieerde van 0,033 tot 0,038.2 kg;
0,72 = 1 drakenthaler;
1 = 0,036.56 kg (goud);
1 = 0,037.8 kg;
1 = 0,038.246 kg (zilver);
1 = 10 mace;
1 = 100 candarin;
1 = 1.000 li;
1 = 10.000 hao;
1 = 100.000 sse
Chinese tan: gewichtseenheid (ook pîkoel);
1 = 60,453 kg (voor de handel met Oostenrijk, Duitsland, Frankrijk en Italië, volgens een opgave uit 1902);
1 = 60,478.9 kg (krachtens een verdrag met Engeland en bij de douane);
1 = 100 kin;
1 = 1.600 liang;
zie ook Chinese tschi
Chinese tane: zie Chinese sei
Chinese tchan: lengtemaat;
1 = 10 tché of voet
Chinese tché: zie Chinese tsji
Chinese tehl: zie Chinese liang
Chinese teu: zie Chinese tow
Chinese tow: inhoudsmaat (ook teu);
1 = 0,012.242.3 m³;
10 = 1 sei
Chinese tschang: gewichtseenheid;
1 = 0,120.96 kg;
10 = 1 Chinese yin
Chinese tschi: gewichtseenheid (ook tan);
1 = 0,012.096 kg;
1 = 4 kiön;
1 = 60 yin;
1 = 72,574.68 (volgens Staring 72,276) kg;
1 = 120 kätty;
100 = 1 yin
Chinese tscho: inhoudsmaat (ook cho en scho);
1 = 0,000.012.242.3 m³;
10.000 = 1 sei
Chinese tschu: gewichtseenheid;
1 = 0,001.574.975 kg;
1 = 10 lui;
24 = 1 tael (in de handel)
Chinese tsien: gewichtseenheid (ook mace);
1 = 0,003.778.312.5 kg;
1 = 10 fen;
10 = 1 liang;
10 = 1 tael (munt)
Chinese tsjang: lengtemaat;
1 = 3,196 meter;
10 = 1 yin
Chinese tsji: lengtemaat (ook covid, tché en voet), onderscheiden in een ingenieurs- of keizersvoet, een koopmansvoet, een landmetersvoet en een voet voor openbare werken;
omstreeks het einde van de 19e eeuw waren in China nog ongeveer 400 verschillende maten tsji gangbaar, waarvan hier slechts enkele vermeld zijn;
ook een vlaktemaat;
1 = 0,318.1 meter (ambtelijk);
1 = 0,319.2 meter (openbare werken en veldmaat);
1 = 0,319.6 meter;
1 = 0,358 meter (bij de douane);
1 = 0,373 meter (in Canton in de groothandel);
1 = 10 tsun of tsune;
1 = 100 fane of fen;
1 = 1.000 ly;
10 = 1 tchan;
100 = 1 yin;
als vlaktemaat:
25 = 1 pu;
500 = 1 king
Chinese tsun: lengtemaat;
10 = 1 tsji
Chinese tsune: lengtemaat;
10 = 1 tché of voet
Chinese tu: lengtemaat;
1 = 250 li
Chinees Turkestan: ook Sinkiang;
geldstelsel: 1 tael = 10 mace of miscal
Chinese vierkante li: zie Chinese chin
Chinese vierkante pu: vlaktemaat;
240 = 1 méu
Chinese vierkante tsji: vlaktemaat;
1 = 0,128.164 m²
Chinese voet: zie Chinese tsji
Chinese wen: zie Chinese cash
Chinese yin: als lengtemaat:
1 = 10 tsjang;
1 = 20 pu;
1 = 31,96 meter;
1 = 100 tsji;
als gewichtseenheid:
1 = 1,209.578 kg;
1 = 10 tschang;
1 = 100 tschi;
ook:
60 = 1 tschi
Chinese yuan: munteenheid;
1 = 100 cent;
zie ook Chinese dollar
Chinesische Volksrepublik (D.): zie Volksrepubliek China
Chios: zie Chiisch(e) ...
chittack: Engels-Indische vlaktemaat, gedefinieerd als een oppervlak van 5 cubit bij 4 duim:
1 = 4,180.5 m²;
1 = 5 tola;
1 = 45 Engelse vierkante foot;
16 = 1 cottah;
als gewichtseenheid:
1 = 0,609 kg;
zie ook Engels-Indische –
Chiwa: ook Khiva;
zie Turaanse dürt-un-ser
cho: zie Chinese –
choenix: Attische inhoudsmaat voor droge waren (******), gedefinieerd als de hoeveelheid koren (tarwe) die een volwassen man voor zijn dagelijks levensonderhoud geacht werd nodig te hebben;
de verhouding tussen de rantsoenen voor mannen, vrouwen en kinderen bedroeg in de prehelleense periode (Creta, ook Babylonië en Egypte) 5 : 2 : 1;
3/4 (Attisch) = 1 choenix (Ptolemeïsch);
1 = ± 0,001.14 m³ (Griekenland);
1 (Ptolemeïsch) = 3/4 choenix (Attisch);
1 = 2 Romeinse sextarius;
1 = 2 xestes;
1 = 3 Ptolemeïsche cotyla;
1 = 4 cotyla;
1 = 24 cyathus;
2 = 1 dichoenicum;
2 = 1 Oudperzische capitha (volgens Xenophon);
2[1/8] = 1 Oudperzische capitha;
3 = 1 chus of trichoenicum;
4 = 1 hemiectum of tetrametrum;
4[1/4] = 1 Oudperzische addix;
5 = 1 pentachoenicum;
8 = 1 hecteus of Romeinse modius;
9 = 1 cophinus (Beotië);
48 = 1 medimnus;
± 1.000 = 1 m³;
zie ook Attische –, Griekse –, pentachoenicum, Ptolemeïsche –, trichoenicum
chon: Koreaanse munteenheid;
100 = 1 won (sinds 1912);
zie ook Korea, Noord-Korea
chopine: inhoudsmaat;
1 = 1 Amerikaanse (liquid) pint (Canada);
zie ook Canadese –
chou: gewichtseenheid;
zie Chinese –
chous: zie chus, Griekse –
chow: Suratse gewichtseenheid;
5 = 1 rutten;
zie ook Suratse –
Christian d'or: gouden munt (Denemarken, 1775);
zie ook Deense –
Christmas Eiland: zie Straits Settlements
St. Christopher: zie sub St. ...
christusmaat: de lichaamsafmeting van Christus, gebaseerd op de zogeheten lijkwade van Turijn, waarop volgens de traditie een afdruk van Christus' lichaam bewaard is gebleven;
linten en papierstroken waarop deze maat was aangebracht werden voor magische doeleinden gebruikt
chromatisch: zie monochromatisch, trichromatisch
chrouchka: inhoudsmaat, gedefinieerd onder bokaal;
zie ook Russische –
chtof: inhoudsmaat, gedefinieerd onder stoof;
zie ook Russische –
CHU: centigrade heat unit
CHU_mean: mean centigrade heat unit
Chu: centigrade heat unit
chuckram: munteenheid te Travancore;
1 = 16 cash;
4 = 1 fanam;
zie ook Travancore
Chung Hua Ren Min Gung Ho Kuo: zie Volksrepubliek China
Chung Kuo: zie China
chus: Attische c.q. Griekse inhoudsmaat voor vloeistoffen (**** of **** <
*** = gieten), ook gespeld als chous;
1 = 0,003.283 of 0,003.43 m³;
1 = 1 congius of kan;
1 = 3 choenix;
1 = 6 xestes;
1 = 12 cotyla;
1 = 24 tetarton;
1 = 48 oxybaphon;
1 = 72 cyathus;
1[3/8] à 1½ (Attica) = 1 Lacedemonische chus;
2 = 1 hin (Hebreeuws);
2[2/3] = 1 hecteus;
3 = 1 Beotische cophinus;
10 = 1 Perzische maris;
12 = 1 metretes;
zie ook Attische –, Griekse –, Lacedemonische –
Chypre (F.): zie Cyprus
Ci: curie
Cicero: zie Romeinse amphora, Romeinse teruncius
cicero: zie augustijn
Ci/kg: curie per kilogram
cilinder: zie cylinder
Ci/m³: curie per kubieke meter
Ci×MeV: curie megaelektronvolt
cincotostôes: Portugese zilveren munt met een gewicht van 0,012.5 kg en een gehalte van 91[2/3]%;
wettig betaalmiddel tot 5 milreïs;
1 = 5 teston;
1 = 500 reïs;
zie ook Portugese –
cinematica: zie kinemat...
cir: circular
cir in: circular inch
cir mil: circular mil
circle: zie cirkel
circonflexe (F.): zie accent –, circumflex
circular: symbool: cir
circular inch (A., E.): vlaktemaat, gedefinieerd als het oppervlak van een cirkel met een diameter van 1 duim of inch;
1 = ± 0,000.506.707 m²;
1 = */4 of ± 0,785.398.163.4 square inch of vierkante duim;
1 = 1.000.000 circular mil (A.);
1.973,5 = 1 m² (A.);
zie ook Amerikaanse –, Engelse –
circular mil (A., E.): oppervlaktemaat, gedefinieerd als het oppervlak van een cirkel met een diameter van 0,001 duim of inch;
1 = */4×(2,54×10^-5)² of ± 5,067.074.791×10^-10 m² (E.);
1 = 5,067.1×10^-10 m² (A.);
1 = ± 7,853.981.634×10^-7 vierkante duim (E.);
1 = */4 of ± 0,785.398.163.4 square mil (E.);
10⁶ = 1 circular inch (A.);
zie ook Amerikaanse –, Engelse –
circulatie: grootheid in de gas- en vloeistofmechanica (stromingsleer);
synoniem: wervelsterkte;
symbool: *;
SI-eenheid: meterkwadraat per seconde;
identificatieformule: *v_t×ds
circumference: zie cirkel(omtrek)
circumflex: kapje (^) boven een letterteken (in de orthografie ook weglatingsteken of accent circonflexe genaamd);
als typografisch onderscheidingsteken boven symbolen betekent het topwaarde, bijvoorbeeld: î of * = topwaarde van de stroom
cirkel: de omtrek bedraagt (bij een straal gelijk aan r) 2*r;
de oppervlakte is *r²;
meetkundig symbool: *;
analytische formule: x²/r² + y²/r² = 1;
1 = 4 kwadrant;
1 = 360 graad;
1 = 400 decimale hoekgraad;
1 = 21.600 minuut;
1 = 1.296.000 seconde;
zie ook circle, circumference, cirkel..., grote cirkel, indictiecirkel, maancirkel, zirkel, zonnecirkel
cirkelfrequentie: grootheid van een periodiek en exponentieel verschijnsel;
synoniem: pulsatie;
symbool: *;
SI-eenheid: per seconde;
identificatieformule: 2*f
cirkelgolfgetal: synoniem: cirkelrepetentie;
aangezien dit geen dimensieloze grootheid is wordt het gebruik van de samenstelling met 'getal' ontraden;
zie cirkelrepetentie, golfgetal
cirkelomtrek: ook circumference;
zie cirkel
cirkelrepetentie: grootheid van een periodiek en exponentieel verschijnsel;
symbool: k;
SI-eenheid: per meter;
identificatieformule: 2*s;
ongewenste benaming: cirkelgolfgetal
cista mystica (L.): zie Bacchische –
cistoforendrachme: Kleinaziatisch muntgewicht;
1 = 1 Rodische drachme;
6.000 = 1 talentum cistophorum;
zie ook Kleinaziatische –
cistophorus: een door de Romeinen in het jaar 133 in Klein-Azië geïntroduceerde munt, het midden houdend tussen een tetradrachmon en een tridrachmon, en genoemd naar de beeldenaar, de Bacchische cista mystica met de zich daaruit slingerende slang;
het gewicht varieerde van 0,012.4 tot 0,012.6 kg;
de indeling was als die van het tetradrachmon en de wettelijke koers was volgens een mededeling van Festus 3 Romeinse denarius;
1 = 252 Pruisische pfennig (zilverwaarde in 1862, naar de Romeinse koerswaarde);
1 = ± 267,6 Pruisische pfennig (zilverwaarde in 1862);
1.500 = 1 talentum cistophorum;
zie ook Kleinaziatische –, talentum cistophorum
Cittá del Vaticano: zie Stato della –, Vaticaanstad
C/kg: coulomb per kilogram
C/(kg×s): coulomb per kilogram seconde
C/kmol: colomb per kilomol
cl: centiliter
cL: centiliter
clausius: obsolete eenheid van entropie;
1 = 1 international table kilocalorie per kelvin;
1 = 4.186,8 jpule per kelvin (per definitie)
Clausthal: zie Hamburger lachter
Clemens XIII: zie Vaticaanse zecchine
Cleopatra: zie Attische choenix (1), Attische concha, Attische cyathus (1/4 of 1/3);
Attisch groot mystrum (1);
Attische kleine concha, Attisch klein mystrum (1), Ptolemeïsche cotyla (3)
clima (L.): Romeinse vlaktemaat;
1 = 36 scripulum;
1 = 3.600 pes quadratus;
4 = 1 actus;
8 = 1 jugerum;
16 = 1 heredium;
1.600 = 1 centuria;
6.400 = 1 saltus;
zie ook Romeinse –
Clooster: zie Olde Clooster
clusec: eenheid van leak rate in de vacuümtechnologie;
1 = 0,000.001.333.22 newton meter per seconde of watt
CM: metric carat
cm: centimeter
C×m: coulomb meter
C/m: soortelijke warmte, soortelijke warmtecapaciteit
cm²: vierkante centimeter
C/m²: coulomb per square metre, coulomb per vierkante meter
cm³: kubieke centimeter
C/m³: coulomb per kubieke meter
cm⁴: centimetervierde, centimetre to the fourth power
cm⁵: centimetervijfde
covado: lengtemaat (door Staring gespeld als cavado), gedefinieerd onder el;
zie ook Guinese covado, Portugese covado, Senegambische covado
covid: lengtemaat;
1 = 1 esto (Sumatra);
2 = 1 hailoh (Bengkulu, Sumatra);
zie ook Chinese covid, landmeterscovid, Sumatraanse covid
cowry: munteenheid;
4 = 1 poenda (Bengalen);
± 224 = 1 anna (Bengalen);
zie ook Bengaalse cowry
cP: centipoise
cP×cm²/atm×s: synoniem: darcey;
1 = ± 9,869.23×10^-13 m²
CPS: zie cps
cps: ook CPS;
aantal omwentelingen per seconde, aantal tekens per seconde, character per second, cycle per second, hertz
Craanland: in het voormalige Departement van de Wester-Eems;
bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “roede XIV v[oet] 4,095 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “Craenland (District): gras (240 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XIV [voet]) 4.024,6 [vierkante meter] [dito]”.
cran: inhoudsmaat voor haring;
1 = ± 0,170.478 m3;
1 = 37,5 gallon;
zie ook Engelse cran
cranberries: zie Amerikaanse barrel (1)
craveira: zie palmo de craveira
crazia: Toscaanse munteenheid;
1 = 1 soldo;
12 = 1 lire;
20 = 1 fiorino;
zie ook Toscaanse crazia
credietroebel: zie Russische credietroebel
crescentie: grootheid van een periodiek en exponentieel verschijnsel;
symbool: *;
SI-eenheid: per seconde;
identificatieformule: 1/*;
bij exponentieel toenemen volgens e^*t noemt men * crescentie, bij exponentieel afnemen volgens e^-*t veelal decrescentie;
decrescentie is dus negatieve crescentie, om welke reden de laatstgenoemde term eigenlijk de voorkeur verdient boven de eerstgenoemde
Creta: ook Crete, Crète (F.), Kreta (D.);
geldstelsel: 1 drachma = 100 lepta;
zie ook Cretenzisch(e) ...
Crete: zie Creta
Crète (F.): zie Creta
Cretenzische drachma: munteenheid (ook drachme), gecreëerd naar analogie van de Franse franc en verdeeld in 100 lepta;
0,05: nikkelen munt (gewicht en gehalte als de Griekse 0,05 drachme);
0,1: nikkelen munt (gewicht en gehalte als de Griekse 0,1 drachme);
0,2: nikkelen munt (gewicht en gehalte als de Griekse 0,2 drachme);
0,5: zilveren munt (gewicht en gehalte als de Franse 0,5 franc);
1: zilveren munt (gewicht en gehalte als de Franse franc);
2: zilveren munt (gewicht en gehalte als de Franse 2 franc);
5: zilveren munt (gewicht en gehalte als de Franse 5 franc);
10: gouden munt (gewicht en gehalte als de Franse 10 franc);
20: gouden munt (gewicht en gehalte als de Franse 20 franc)
Cretenzische drachme: zie Cretenzische drachma
Cretenzisch geldstelsel: geregeld bij wet van 17 april 1900
Cretenzische lepta: munteenheid (overeenkomende met de Franse centime), ter waarde van 0,01 drachme
Cretenzische para: munteenheid (voor 1900) ter waarde van 1/40 piaster
Cretenzische piaster: munteenheid (voor 1900) ter waarde van 40 para
Crewert: zie Krewerd
criadero de ganado mayor: Mexicaanse vlaktemaat;
1 = 4.389.000 m²;
zie ook Mexicaanse -
criadero de ganado menor: Mexicaanse vlaktemaat, gedefinieerd als een stuk land met een oppervlakte van een vierkante mijl en zijden die zich verhouden als 9 : 4;
1 = 1.950.700 m²;
zie ook Mexicaanse -
Croatia: zie Croatië
Croatie (F.): zie Croatië
Croatië: ook Croatia, Croatie (F.), Kroatien (D.);
geldstelsel: 1 kuna = 100 banica
crocodile: niet aanbevolen eenheid van elektrische potentiaal;
1 = 1.000.000 volt (= 1 megavolt)
cross section: zie kruissectie
crouchka: zie poloucrouchka
crown: munteenheid, gedefinieerd onder kroon;
zie ook Bermudese crown, Engelse crown, Engels geldstelsel, Estlands geldstelsel, Gibraltar, Ierland, Malawi, Nieuw-Zeeland, Rhodesië en Nyasaland, Turks- en Caicoseilanden, Zuid-Rhodesië
crt: karaat
crush: zie flat crush, ringcrush
cruzado: Mozambicaanse munteenheid;
1 = 100 reïs;
zie ook Mozambicaanse -
cruzeiro: Braziliaanse munteenheid;
1 = 100 centavo;
zie ook Braziliaanse -, milreis, nieuwe cruzeiro
cruzeiro novo: Braziliaanse munteenheid;
1 = 100 centavo;
zie ook Braziliaanse -
c/s: cycle per second, hertz
cSt: centistokes
ct: cent, metriek karaat
ctl: cental
cts: centimos, cents
CTU: centigrade thermal unit
cu: cubic (A., E.)
cu...: zie ook kw... en qu...
cuad...: zie ook quad...
cuadra: lengtemaat;
1 = 100 vara (Paraguay;
Uruguay sinds 1862);
1 = 125,38 meter (Chili);
1 = 125,786.16 meter (Paraguay);
1 = 127,119 meter (Chili);
1 = 129,9 meter (Argentinië, Paraguay) (volgens Staring);
1 = 150 vara (Argentinië, Chili, Paraguay);
40 = 1 legua (Argentinië);
zie ook Argentijnse -, Chileense -, Paraguayaanse -, Uruguayaanse -, vara -, vierkante -
cuadra cuadrado: Argentijnse vlaktemaat;
1 = 16.874 m²;
zie ook Argentijnse -
cuadrado: zie cuadra cuadrado, legua cuadrado, vara cuadrado
cuarda: lengtemaat (= cuadra?);
1 = 128,8 meter (Buenos Ayres);
zie ook Argentijnse -
cuart...: zie ook quart...
cuarta: Argentijnse inhoudsmaat;
4 = 1 frasco;
zie ook Argentijnse -
cuarterola: Uruguayaanse inhoudsmaat;
1 = 0,113.856 m³;
1 = 48 frasco;
4 = 1 pipa;
zie ook Uruguayaanse -
cuarterone: Spaanse gewichtseenheid, gedefinieerd onder kwartpont;
zie ook Spaanse -
cuartilla: inhoudsmaat voor droge waren en vloeistoffen;
1 = 0,004.328 m³ (Mexico);
1 = 0,034.318 m³ (Argentinië);
4 = 1 cantara (Bolivia);
4 = 1 fanega (Argentinië, Bolivia, Spanje, Uruguay);
zie ook Argentijnse -, Boliviaanse -, Mexicaanse -, Spaanse -, Uruguayaanse -
cuartillo: inhoudsmaat voor droge waren;
munteenheid;
1 = 0,000.504.1 m³ (Mexico);
1 = 0,013.75 m³ (Columbia);
1 = 4 ochavilo (Spanje);
4 = 1 fanega (Columbia);
4 = 1 reaal (Cuba);
8 = 1 cuartilla (Mexico);
24 = 1 media (Mexico);
48 = 1 fanega (Spanje);
150 = 1 baril (wijn) (Mexico);
160 = 1 baril (sterke drank) (Mexico);
zie ook Columbiaanse -, Cubaanse -, Mexicaanse -, Spaanse -
cuarto: als inhoudsmaat gedefinieerd onder viertel, als munteenheid onder kwartje;
zie ook Argentijnse -, Gibraltarse -, Uruguayaanse -
cuba: zie canna -
Cuba: ook Kuba (D.);
geldstelsel: 1 peso = 100 centavo
Cubaanse caballeria: vlaktemaat (een grondstuk met een lengte en breedte van 336,3 meter);
1 = 134.200 m²;
411,4 = 1 vierkante geografische mijl (Cuba)
Cubaanse centavo: munteenheid ter waarde van 0,01 peso
Cubaanse cuartillo: munteenheid;
4 = 1 reaal (Cuba)
Cubaanse dollar: zie Cubaanse peso
Cubaanse fanega: inhoudsmaat;
1 = 0,109.088 m³ (voor 1858)
Cubaans geldstelsel: peso (piaster of dollar) = 8 reales à 4 cuartillos = 100 centavos (sinds 1898 Noordamerikaanse waarde);
Spaanse en Mexicaanse goudonza is wettelijk 17 dollar (bij de douane 16 dollar);
zilveren munten als de Mexicaanse en die van de Verenigde Staten van Noord-Amerika
Cubaanse peso: munteenheid, ook genaamd piaster of dollar;
1 = 8 reales;
1 = 100 centavo (Cuba);
1[1/16]: zie Spaanse escudito;
2[1/8]: zie Spaanse escudo;
4,25: zie Spaanse doublon;
5,3: zie Spaanse Alphons d'or
Cubaanse piaster: zie Cubaans geldstelsel en peso
Cubaanse reaal: munteenheid ter waarde van 1/8 peso of 4 cuartillo
Cubaanse vara: lengtemaat (ook vara cubana);
1 = 0,847.7 meter
Cubaanse vierkante geografische mijl: vlaktemaat;
1 = 411,4 caballeria (Cuba);
1 = 54.863.600 m² (sc. mijl van 1/15 middelbare graad)
cubana: zie vara cubana
cube (F.): zie centimètre cube, décimètre cube, manuale cube, mètre cube, pied cube, toise cube, unicube
cubed: zie centimetre cubed, foot cubed
cubic: symbool: c, cb of cu;
zie ook kubiek(e) ...
cubic centimetre: inhoudsmaat, gedefinieerd onder kubieke centimeter;
zie ook per -
cubic centimetre degree Celsius: zie per -
cubic centimetre second: zie per -
cubic decimetre: inhoudsmaat, gedefinieerd onder kubieke decimeter
cubic fathom: inhoudsmaat, gedefinieerd onder kubieke vadem;
zie ook Engelse -
cubic foot: inhoudsmaat, gedefinieerd onder kubieke voet;
symbool: cft of ft³;
zie ook Amerikaanse -, Engelse -, per -
cubic foot hour: zie per -
cubic foot per Amerikaanse ton: zie Engelse -
cubic foot per degree Fahrenheit: zie per -
cubic foot per Engelse ton: zie Engelse -
cubic foot per hour: symbool: cfh, cufh of ft³/h;
zie ook Engelse -
cubic foot per minute: symbool: cfm, cufm of ft³/min;
zie ook Engelse -
cubic foot per pound: gedefinieerd onder kubieke voet per pond;
symbool: ft³/lb;
zie ook Engelse -
cubic foot per second: gedefinieerd onder kubieke voet per seconde;
symbool: cfs, cusec of ft³/s
cubic foot per UKton: zie kubieke voet per Engelse ton
cubic inch: inhoudsmaat, gedefinieerd onder kubieke duim;
symbool: in³;
zie ook Amerikaanse -, Engelse -, per -
cubic inch per minute: zie Engelse -
cubic inch per pound: zie Engelse -
cubic metre: SI-inhoudsmaat, gedefinieerd onder kubieke meter
cubic metre per coulomb: zie kubieke meter per coulomb
cubic metre per hour: zie kubieke meter per uur
cubic metre per kilogram: zie kubieke meter per kilogram
cubic metre per mole: SI-eenheid van molair volume, gedefinieerd onder kubieke meter per mol
cubic metre per second: zie kubieke meter per seconde
cubic millimetre: inhoudsmaat, gedefinieerd onder kubieke millimeter;
symbool: mm³;
oboleet symbool: cmm
cubic yard: inhoudsmaat (ook kubieke yard);
1 = 0,764.513.39 m³;
1 = 0,764.513.42 m³ (volgens Staring);
1 = ± 0,764.555 m³ (volgens NEN 3049);
1 = 27 kubieke foot (A., E.);
1 = 201,97 gallon (A.);
1 = 46.656 kubieke inch;
1,307.9 = 1 m³ (E.);
1,308 = 1 m³ (A.);
8 = 1 kubieke fathom (E.);
zie ook Amerikaanse -, Engelse -, kubieke yard, per -
cubic yard per minute: zie Engelse -
cubica: zie vara -
cubit: Engelse lengtemaat;
2 = 1 yard;
4 = 1 fathom (Engels-Indië);
zie ook Engelse -, Engels-Indische -
cubitus: Romeinse lengtemaat, gedefinieerd onder el;
komt overeen met de Griekse ***** (pechys) en wordt omschreven als de afstand van de punt van de elleboog tot de top van de middelste vinger;
werd onder invloed van de Romeinen ook in Egypte en het Nabije Oosten gebruikt;
zie ook Romeinse -
cuerda: Spaanse lengtemaat;
1 = 6,889 meter;
1 = 24,75 piè;
1 = 69,881.202 meter (Paraguay);
1 = 250 pie (Paraguay);
zie ook Paraguayaanse -, Spaanse -
cufh: cubic foot per hour
cufm: cubic foot per minute
cu ft: cubic foot
cu in: cubic inch
Culemborg: ook Culemburg, Kuilenburg en Kulenburg;
met betrekking tot de vlaktematen deelt Van Swinden mee: “Het Morgen houdt er 600 vierkante Roeden: doch het Morgen verschilt naar mate die Roeden Rhijnlandsche zijn of Stichtsche. Misschien wordt hier wel eens de Rhijnlandsche met de Geldersche verwisseld”;
hieraan voegt hij naderhand toe: “Utrechtsche maat, aldaar met de Rhijnlandsche in gebruik, word[t] door de Commissie aldus opgegeven[:] vierkante roede (196 vierkante v[oet]) 14,11 [vierkante meter][;] gemet (300 vierkante r[oeden] 4.232,04 [vierkante meter][;] morgen (600 vierkante r[oeden]) 8.464,08 [vierkante meter]”;
zie ook Culemborgse(e) ...
Culemborgs pond: gewichtseenheid (5% lichter dan het Amsterdams gewicht);
1 = 0,469.39 kg
Culemborgse roede: als landmaat werd hiervoor zowel de Rijnlandse roede (van 3,767.358 meter) als de Utrechtse roede (van 14 voet) (3,755.905.2 meter) gebruikt;
de voeten van deze roeden (respectievelijk 1/12 en 1/14 roede) werden ieder in 10 duim verdeeld
culeus: Romeinse inhoudsmaat (voornamelijk voor wijn), gedefinieerd onder vat;
zie ook Romeinse -
Cümhuriyeti: zie Turkije
cun: zie Chinese -
cup: inhoudsmaat, gedefinieerd onder kop;
zie ook Amerikaanse -, Engelse -
cupo: Bolognese inhoudsmaat voor graan;
1 = 0,001.228.828.1 m³;
64 = 1 corba;
zie ook Bolognese -
Curaçao: gewichten als in Suriname;
geldstelsel: 1 gulden = 100 cent
curie: niet tot het SI behorende eenheid ter aanduiding van ioniserende straling of eenheid van radiumemanatie, gedefinieerd als de hoeveelheid emanatie die met 0,001 kilogram radium (overeenkomend met 6,6×10^-8 m³) in evenwicht staat;
symbool: Ci;
obsolete symbolen: c of C;
alle decimale veelvouden of delen alsmede toepassing in afgeleide eenheden zijn toegestaan;
bij voorkeur omrekenen in de SI-eenheid per seconde;
2,702~×10^-11 (= 1/(3,7×10¹⁰)) = 1 becquerel;
1 = 37 gigabecquerel (per definitie);
1 = 10³ millicurie;
1 = 10⁶ microcurie;
1 = 3,7×10¹⁰ becquerel of per seconde (per definitie);
10⁶ = 1 megacurie;
zie ook nanocurie
curie megaelektronvolt: obsolete eenheid van nucleaire kracht;
symbool: Ci×MeV;
1 = 0.005.93 watt
curie per cubic metre: zie curie per kubieke meter
curie per kilogram: symbool: Ci/kg;
2,702~×10^-11 (= 1/(3,7×10¹⁰)) = 1 becquerel per kilogram
1 = 37 gigabecquerel per kilogram;
1 = 3,7×10¹⁰ becquerel per kilogram (per definitie)
curie per kubieke meter: eenheid van volumeactiviteit;
symbool: Ci/m³;
1 = 1 curie per cubic metre (E.);
1 = 37 gigabecquerel per kubieke meter;
1 = 3,7×10¹⁰ becquerel per kubieke meter (per definitie)
currency: zie dollar -
current: = stroom;
zie ook electric -, esu of current
current density: zie stroomdichtheid;
zie ook linear -
current linkage: eenheid: ampère
curve van Gauss: zie verdeling van Gauss
cusec: cubic foot per second
cu yd: cubic yard
CV: cheval vapeur
C/V: coulomb per volt
C/V×m: coulomb per volt meter
cwierni: Poolse inhoudsmaat;
1 = 0,032 m³;
120 = 1 last;
zie ook Poolse -
cwt: hundredweight
cyathus: Attische (of Griekse) inhoudsmaat voor droge en natte waren (******, oorspronkelijk een maatje voor het scheppen van wijn);
1/4 of 3/11 = 1 klein mystrum;
1/3 of 3/8 = 1 groot mystrum;
1 = ± 0,000.05 m³ (Griekenland);
1 = 2 kleine concha;
1 = 4 chema;
1[1/2] = 1 acetabulum (Rome);
1[1/2] = 1 oxybaphon;
2 = 1 Romeinse sextans (Griekenland);
3 = 1 quartarius (Rome);
3 = 1 tetarton;
6 = 1 cotyla;
6 = 1 hemina (Rome);
12 = 1 Romeinse sextarius (Griekenland);
12 = 1 xestes;
24 = 1 choenix;
72 = 1 chus (vloeistoffen);
72 = 1 congius (Rome);
96 = 1 hemiectum;
96 = 1 semodius (Rome);
192 = 1 hecteus;
192 = 1 modius (Rome);
288 = 1 urna (Rome);
576 = 1 amphora (Rome);
864 = 1 metretes;
1.152 = 1 medimnus;
zie ook Attische -, Griekse -, Romeinse -
cycle: zie kilocycle
cycle per second: eenheid van frequentie;
symbool: cps, CPS of c/s;
synoniem: hertz
cyclus: zie maan-, reactie-, zonne-, zonnevlekken-
cijfer: zie zwangerschaps-
cylinder: inhoud: *r²h, waarbij r = straal van het grondvlak en h = hoogte van de cylinder;
oppervlak: 2*rh + 2*r² of 2*r(r + h);
de schrijfwijze cilinder is uit een oogpunt van consequente orthografie minder juist
cylindrische duim: inhoudsmaat;
= cylindrische inch;
zie ook Engelse -
cylindrische inch: Engelse inhoudsmaat;
1 = 0,000.023.596.092 m³;
1 = 1 cylindrische duim;
1.200 = 1 kubieke foot;
zie ook Engelse -
Cypriotisch geldstelsel: geregeld bij wet van 17 juni 1882 (gouden standaard);
1 shilling = 9 piaster
Cypriotische medimnus: munt ter waarde van 5 Romeinse modius
Cypriotische para: munteenheid;
40 = 1 piaster
Cypriotische piaster: munteenheid;
1/4: bronzen munt (wettig betaalmiddel tot 3 shilling);
1/2: bronzen munt (wettig betaalmiddel tot 3 shilling);
1: bronzen munt ter waarde van 40 para (wettig betaalmiddel tot 3 shilling);
9 = 1 shilling
Cypriotische shilling: munteenheid;
1/4: zilveren munt (wettig betaalmiddel tot 3 pound);
1/2: zilveren munt (wettig betaalmiddel tot 3 pound);
1: zilveren munt ter waarde van 9 piaster, met een gewicht van 0,005.655 kg en een gehalte van 90% (wettig betaalmiddel tot 3 pound);
2: zilveren munt (wettig betaalmiddel tot 3 pound)
Cypriotische souvereign: 1/2 en 1: gouden munt (gewicht en gehalte als de overeenkomstige Engelse)
Cyprus: ook Chypre (F.), Zypern (D.);
geldstelsel: 1 shilling = 9 piaster;
sinds 1 augustus 1955: 1 pound = 1.000 millième;
zie ook Cypriotisch(e) ...
cyprus: inhoudsmaat op Lesbos en in Pontus (******);
1 = 2 hemicyprum (Lesbos);
1 = 2 Romeinse modius (Lesbos);
zie ook hemicyprum, Lesbische -
Cyrene: oudgriekse kolonie (later Romeinse provincie) in Noord-Afrika;
zie Cyreneïsch(e) ...
Cyreneïsch geldstelsel: de oudste munten waren van het Attische type (tetradrachmen, didrachmen, drachmen, halve drachmen en halve obolen, echter geen hele obolen);
de eerste dateren van ± 580 voor Chr.;
het systeem stamt uit Klein-Azië;
in een vroege periode werden ook tetradrachmen van 0,012 à 0,013 kg geslagen op basis van de Kleinaziatische muntvoet die sinds 322 voor Chr. (onder Egyptische heerschappij) overging in het Ptolemeïsche stelsel en waarbij het gewicht van de tetradrachme toenam tot 0,014 kg
Cyreneïsch medimnum: vlaktemaat, gedefinieerd als de oppervlakte van een stuk land die met 1 medimnus koren ingezaaid kan worden;
1 = 0,995 Pruisische morgen;
1 = 1[49/576] Romeins jugerum;
1 = 31.250 Romeinse pes quadratus;
1.250 = 1 Cyreneïsche plinthis
Cyreneïsche plinthis: vlaktemaat, volgens Hyginus gedefinieerd als een vierkant met zijden van 6.000 Ptolemeïsche voet;
1 = 1.243,75 Pruisische morgen;
1 = 1.250 Cyreneïsch medimnum;
1 = 1.356[97/288] Romeins jugerum
Cyziceense stater: muntgewicht;
1 = 7[1/3] Pruisische thaler (1862);
zie ook Focaïsche stater
Cyzicus: stad aan de Propontis (Zee van Marmora);
zie Cyziceense ...
Czechoslovakia: zie Tsjechoslowakije
D: *
delta
*
aangroeiing
*
achterwaartse differentieoperator
*
delta, dioptrie
*
centrale differentie, decrescentie, dempingscoëfficiënt, dikte, variatie van, verlieshoek
D: darcy, debye, deca-, dioptre, dioptrie;
zie ook homeopathie
D: aanzwengeling, density, diffusiecoëfficiënt, dosis, draaistoot, elektrische fluxdichtheid, elektrische verplaatsing, geabsorbeerde dosis, zwarting
(D.): Duits, in Duitsland
D_B: diffusieconstante (van B)
D_i: elektrische polarisatie
D_T: thermischediffusiecoëfficiënt, thermodiffusiecoëfficiënt
D*: dosistempo
d: 1/~* (dus naderend tot nul), een oneindig kleine factor;
dag, deci-, penny
*d: graad Duits
d: absorptiedikte, dikte, middellijn, relatieve dichtheid, relatieve massadichtheid, verliesfactor, verzwakkingsdikte
d_*: halveringsdikte
*
operator voor partiële differentiatie
D×A: elektrische flux
da: dag, day, deca-, deciare
daag: zie dag
daalder: zilveren Nederlandse munt, evenals de dubbele stukken van 3 gulden hoofdzakelijk geslagen in de zeventiende eeuw ten behoeve van de Oostzeehandel;
het gewicht bedroeg oorspronkelijk 328,93 as bij een gehalte van 90%;
nog in de negentiende eeuw werd de waarde ervan gesteld op 1,5 gulden, bij een gewicht van 0,015.809 kg en een gehalte van 91[2/3]%;
buiten koers gesteld bij Koninklijk Besluit van 15 augustus 1846;
Pruisische zilveren munt (sinds 1821), ingedeeld in 30 silbergroschen à 12 pfennig, met een gewicht van 0,018.518 kg en een gehalte van 90%;
volgens een andere opgave bedroeg het gewicht 18[14/27] gram, waarvan het gehalte aan fijn zilver 16[2/3] gram;
0,06: zie zilverwaarde (Pruisen);
0,155.6 = 1 Romeinse as libralis (Pruisen, 1862);
0,233.88 = 1 Romeinse denarius (ten tijde van de Republiek) (zilverwaarde in 1862;
Pruisen);
0,29 = 1 Romeinse denarius (op basis van de aureus van 1/42 libra) (goudwaarde in 1862;
Pruisen);
0,646.55: zie koperprijs (Pruisen);
1 = 1 taler, thaler of vereinsthaler (D.)
1 = 6 zloty (Polen);
1 = 24 gute groschen (Anhalt, voor 1857);
1 = 30 groschen (D., Mecklenburg-Strelitz);
1 = 30 neugroschen (Oldenburg, tot 1878);
1 = 30 silbergroschen (Brunswijk, Pruisen);
1 = 100 kreuzer (Baden);
1 = 360 pfennig (Pruisen);
5[2/3]: zie Pruisische Friedrichsdor;
7,250.7 = 1 Romeinse aureus (van 1/42 libra) (goudwaarde in 1862, Pruisen);
7[1/3] = 1 Cyziceense stater (zilverwaarde in 1862, Pruisen);
19,65 = 1 Romeinse libra (zilverwaarde in 1862, Pruisen);
26,2 = 1 Attische mina (zilverwaarde in 1862, Pruisen);
30: zie Duits geldstelsel (Pruisen);
155[3/5] = 1 Romeinse as (zilverwaarde in 1862, Pruisen);
304,531 = 1 Romeinse libra (goudwaarde in 1862, Pruisen);
1.403[1/4] = 1 Attisch talent (zilverwaarde in 1862, op grond van de Romeinse zilverkoers ten tijde van de Republiek) (Pruisen);
1.571[3/4] = 1 Attische mina (zilverwaarde in 1862, Pruisen);
1.740 = 1 Attisch talent (waarde in 1862, op grond van de goudkoers sedert keizer Augustus) (Pruisen);
1.940 = 1 Babylonisch zilvertalent (zilverwaarde in 1862, Pruisen);
5.846[2/3] = 1 Romeins sestertium (zilverwaarde in 1862, Pruisen);
5.850 = 1 Romeinse rekenmunt ten tijde van de Republiek (zilverwaarde in 1862, Pruisen);
7.250 = 1 Romeinse rekenmunt of sestertium (zilverwaarde in 1862, Pruisen);
22.700 = 1 Euboïsch talent (zilverwaarde in 1862, Pruisen);
zie ook arendsdaalder, conventiedaalder, dubbele daalder, Duitse daalder, joachimstaler, klein duimpje, koggerdaalder, Nederlandse daalder, rijksdaalder, uniedaalder
DAC: derived air concentration
dach: houtmaat;
12 = 1 hundert (Bremen);
zie ook Bremer -
dactyl: lengtemaat, gedefinieerd onder vinger;
zie ook koninklijke -
dactylodochma: lengtemaat (************);
1 = 1 palaestes (Griekenland);
zie ook Griekse -
dactylus: lengtemaat (********), gedefinieerd onder vinger;
zie ook Egyptische -, Fileterische -, Griekse -, Kleinaziatische -, Oriëntaalse -, oudgriekse -, Romeinse -, Samische -
da/dt: ruk
dag: decagram
dag: niet tot het SI behorende eenheid van tijd;
symbool: d (in Engeland ook da, in Frankrijk j);
decimale veelvouden of delen zijn niet toegestaan;
toepassing in afgeleide eenheden is wel geoorloofd;
mag naast het SI in gebruik blijven;
½: zie Romeinse actus quadratus;
1 = ± 0,002.738 jaar;
1 = 1 day, etmaal, jour (F.), tag (D.);
1 = 24 uur;
1 = 86,4 kiloseconde;
1 = 1.440 minuut;
1 = 86.400 seconde;
7 = 1 week;
8 = 1 octaaf (roomskatholieke liturgie);
8 = 1 week (spraakgebruik “daag”;
Oost-Nederland);
14 = 1 fortnight (E.);
27 (+ 7 uur + 43 minuten) = 1 siderische maand
29 (+ 12 uur + 44 minuten + 2,78 seconde) = 1 maanmaand of synodische maand;
30 (+ 10 uur + 29 minuten + 5 seconden) = 1 zonnemaand;
354 = 1 lunar year of maanjaar;
365 = 1 solar year of zonnejaar;
365 (+ 5 uur + 49 minuten) of ± 365,242.2 = 1 tropisch jaar;
366 = 1 leap year of schrikkeljaar;
zie ook meter dag, per dag, rekendag
dag van Brahma: periode van 4.320.000 jaar (in de Indische mythologie), verdeeld in perioden van 4, 3, 2 en 1 x 432.000 jaar
dagmaaien(s): vlaktemaat;
1 = 300 vierkante roede (Salland);
1 = 6.156 m² (Salland);
2 = 1 morgen (Rijnland, Salland);
zie ook Rijnlandse -, Sallandse -
dagmaat: de oppervlakte hooigrasland die door één man in één dag gemaaid kan worden;
ook aangeduid als dagmat, dammaat, deimat, deimmat, deimt, deimte en deijmte;
Van Swinden tekent bij deze vlakte- of landmaat aan: “deimte, deimatten van verschillende grootte: uit het Anglo-Saxische, Day of Dei voor dag en Matte maat;
dus eene weide die in eene dag kan gemaaid worden. elles dagwand, journeau. Zij zijn zeer verscheide in grootte. Er zijn koopdeimatten en schatdeimatten of schatting deim. Op eene plaats in Groningerland word[t] een Rhijnlandsche deimt gebruikt van 400 vierkante Rhijnl[andsche] roeden”;
1 = 1½ gras (Bierum);
1 = 2 geers (Waterland);
1 = 2 mudde (bouwlanden te Steenwijkerkarspel);
1 = 240 vierkante roede (Bierum, Peusum);
1 = 270 vierkante roede (Beesterhamrik);
1 = 300 vierkante roede (Groningen);
1 = 360 vierkante roede (Godlinze;
roede van 14 voet);
1 = 400 Rijnlandse vierkante roede (Charlottepolder);
1 = 400 vierkante roede (De Beemster, Broek in Waterland, Gieten, Purmerend, Rijnland);
1 = 400 vierkante turfroede (Steenwijkerkarspel);
1 = 480 Embder vierkante roede (roeden van 12 voet;
zie sub Departement van de Ooster-Eems);
1 = 1.200 vierkante roede (Bellingwolde);
1 = 2.921,99 m² (Overijssel);
1 = 4.775,3 m² (Peusum);
1 = 4.997,00 m² (Groningen);
1 = 5.000 m² (volgens een woordenboek);
1 = 5.672,7 m² (Rijnlandse maat, Charlottepolder);
1 = 5.893,044.0 m² (roede van 12 voet;
Departement van de Ooster-Eems);
1 = 5.843,990.9 m² (Steenwijkerkarspel);
1 = 6.024,325.1 of 6.036,9 m² (Godlinze);
1 = 6.084 m² (Waterland);
1 = 6.153,4 m² (Salland);
1 = 6.639,062.7 of 6.652,9 m² (Bierum);
1½ = 1 morgen (Broek in Waterland, Waterland);
2 = 1 morgen (Salland, weiland te Steenwijkerkarspel);
2 = 1 morgen weiland (Overijssel);
zie ook Departement van de Wester-Eems, Overijsselse dagmaat
dagmat: vlaktemaat, gedefinieerd onder dagmaat
dagwand: zie Amersfoort, dagmaat
dagwerk: aantal stuks dat men per dag produceert;
hoeveelheid werk die één man in één dag verricht;
oude maat voor turf en dergelijke;
lengte- en vlaktemaat;
1 = 1 giornato (Piëmonte);
1 = 4 schepel lands (Salland);
1 = 40 stok (veenmaat in het Departement van de Wester-Eems;
in deze zin wordt dagwerk veeleer als lengte- dan als vlaktemaat bedoeld);
1 = 40 veenstok (Drente);
1 = 66,21 of 75,65 m² (bij het afgraven van veen;
zie sub Departement van de Ooster-Eems);
1 = 100 tavole (Piëmonte);
1 = 106,24 meter (Drente);
1 = 216 à 240 Sallandse vierkante roede (van 16 voet) (hooiland;
Hardenberg);
1 = 300 vierkante roede (Salland);
1 = 400 vierkante landroede (Drente);
1 = 400 vierkante roede (Beieren, Coevorden);
1 = 700 stuks (dakpannen);
1 = 7 of 8 bij 96 voet, dus 672 of 768 vierkante voet (bij het afgraven van veen;
zie sub Departement van de Ooster-Eems);
1 = 1.275,684 of 2.269,472 m² (in het Departement van de Ooster-Eems);
1 = 18 bij 72 (= 1.296) of 24 bij 96 (= 2.304) (vierkante) roede (in het Departement van de Ooster-Eems);
1 = 3.407 m² (Beieren);
1 = 3.800,959.2 m² (Piëmonte);
1 = ± 4.000 m² (weiland);
1 = 6.000 à 12.000 stuks (turf);
1 = 6.784 m² (Drente);
1 = 8.400 stuks (stenen);
2 = 1 Hollandse morgen (Hardenberg);
zie ook Beiers dagwerk, Departement van de Ooster-Eems, Drents dagwerk, groot dagwerk, klein dagwerk, Romeins dagwerk
dagwerk lands: vlaktemaat (cf. dagwerk);
1 = 400 vierkante roede (van 14 voet, te Hijkersmilde)
Dahome (D.): zie Dahomey
Dahomey: ook Dahome (D.);
geldstelsel: 1 CFA-franc = 100 centime;
zie ook Westafrikaanse Monetaire Unie
daJ: decajoule
dak: munteenheid;
16 = 1 mohar (Nepal);
zie ook Nepal
dakh Mongol: zie Mongolië
dakpannen: zie dagwerk
daktyl (D.): lengtemaat, gedefinieerd onder vinger
dal: decaliter
Dal: decaliter
dalasi: Gambiase munteenheid;
1 = 100 butut;
zie ook Gambia
daler: munteenheid;
1 = 5 franc (Deens West-Indië);
zie ook Deens-Westindische -, leeuwedaler, leeuwendaler, riksdaler
dalm: decalumen
dalton: eenheid van atoommassa (E.: atomic mass unit);
wordt niet afgekort;
1 = ± 1,660.04×10^-27 kg (experimenteel)
Dam: in het voormalige Departement van de Wester-Eems;
bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “roede XIV v[oet] 4,095 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “gras (240 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XIV [voet]) 4.024,6 [vierkante meter] [dito]”.
dam: Annamese lengtemaat (wegmaat);
1 = 2 li;
1 = 890,38 meter;
zie ook Annamese -
dam: decameter
dam²: vierkante decameter
dam³: kubieke decameter
dammaat: vlaktemaat, gedefinieerd onder dagmaat
dampdoorlatendheid: zie waterdampdoorlatendheid
Damwoudse roede: lengtemaat;
1 = 4,144 meter;
1 = 14 voet
Damwoudse voet: lengtemaat;
14 = 1 roede
daN: decanewton
Dan-chu: zie Noord-Viëtnam
danda: Engels-Indische lengtemaat;
1 = 1 fathom;
1 = 2 guz;
1 = 4 cubit;
1 = 8 spon;
1 = 24 hand;
1 = 96 finger;
1 = 288 barley corn;
1.000 = 1 coss of mile;
zie ook Engels-Indische -
danek: Egyptische vlaktemaat;
1 = 4 sahm;
1 = 29,172.4 m²;
1 = 96 soht;
6 = 1 kirat kamel;
zie ook Egyptische -
Danemark (F.): zie Denemarken
Dänemark (D.): zie Denemarken
Dänisch-Westindien (D.): zie Deens West-Indië
Danish West Indies: zie Deens West-Indië
Danmark: zie Denemarken
Dantumwolde: in het voormalige Departement Friesland;
volgens Van Swinden geeft de “Commissie” de volgende roedemaat op: “(XII k.v.) 3,913”, dat is: de roede wordt verdeeld in 12 koningsvoet en meet 3,913 meter;
pondemaat: 3.674 m²;
lopenstal: 5.511 m²
Danzig: ook Gdansk;
geldstelsel: 1 gulden = 100 pfennig;
munten van 1, 2, 5 en 10 pfennig (1920-1937) en van ½, 1, 2, 5, 10 en 25 gulden (1923-1935)
dapo hariman: zie Padangse -
dapo lapas: zie Padangse -
dames en heren: het getal 100 (voorheen bij Amsterdamse veemarbeiders;
cf. de gewoonte het toilet eufemistisch aan te duiden als nummer 100
daraf: obsolete Amerikaanse benaming van per farad;
symbool: F^-1;
Engelse naam: reciprocal farad
darcey: spelling volgens een NEN-norm;
zie darcy
darcy: volgens een NEN-norm: darcey;
eenheid van permeabiliteit (van poreus materiaal);
symbool: D;
1 = ± 9,869.23×10^-13 m²;
1 = ± 0,986.923 vierkante micrometer;
1 = 1 centipoise vierkante centimeter per atmosfeer seconde
Darcy: zie wet van -
dareicos: zie dareicus
dareicus: in het Nederlands wel aangeduid als dariek;
gouden munt der Perzische koningen (****** ******** of kortweg ********), met een gewicht van 0,008.385 kg;
de naam wordt etymologisch in verband gebracht met de koningsnaam Darius;
waarschijnlijker is het verband met het Hebreeuwse darkemon of adarkon (vermoedelijk hetzelfde als drachme);
een andere beschrijving luidt: gouden munt van de Perzische koningen, reeds bekend uit de periode van Darius I (522-486 voor Chr.);
de waarde kwam overeen met 25 zilveren sikkel;
het normale gewicht bedroeg 0,008.4 kg;
munten van een halve dareicus zijn niet bekend;
2/3: zie Euboïsch talent (Perzië);
1 = 20 Attische drachme (Perzië);
1 = 2.722,8 Pruisische pfennig (Oud-Perzië;
zilverwaarde in 1862);
2 = 1 Focaïsche stater (Perzië);
3.000 = 1 Euboïsch goudtalent (Perzië);
3.000 = 1 Euboïsch talent (Oud-Perzië);
zie ook goud-, Oudperzische -, stater -, zilver-
dareik: zie Perzische -
daribah: zie daribba
daribba: Egyptische inhoudsmaat voor graan (ook daribah);
1 = 0,358 m³;
1 = 1,584 m³;
1 = 2 arbed;
1 = 2 ardeb (graan);
1 = 8 ardeb;
1 = 24 rub;
zie ook Egyptische -
dariek: munteenheid, gedefinieerd onder dareicus
Darius I: zie dareicus, Oudperzische dareicus
darkemon: zie Oudperzische dareicus
Darmstadt: zie Hessen-Darmstadter ...
data signalling rate: eenheid: bit per seconde
Datia: staat in Bundelkhand (India);
gouden munten van ½ mohur (van maharadja Govind Singh, 1907-1955)
datum: zie sterfdatum
day: dag;
zie ook dagmaat, per day
db: decibel
dB: decibel
dB(A): A-weighted decibel
*/*: operator voor partiële differentiatie
dD/dt: dosistempo
*_y*_xf(x,y): partiële afgeleide naar y van f_x(x,y)
d/dx: operator voor totale differentiatie
* + * + * - *
operator van Lorentz
deal: zie farthingdeal
death: zie megadeath
debiet: symbool: Q;
de voor deze grootheid onder meer in de hydrologie aanbevolen SI-eenheid is kubieke meter per seconde;
gelijkwaardige termen: verwerking, productie en opbrengst (indien men het tijdsbegrip hierin tot uiting wil laten komen kan men aan deze termen het woord tempo verbinden, dus: (massa)verwerkingstempo, productietempo en opbrengsttempo);
zie ook energiedebiet, massadebiet, stroomdebiet, volumedebiet, volumestroom
Debije: zie formule van -, temperatuur van -
debye: obsolete eenheid van elektrisch dipoolmoment;
symbool: D;
1 = 3,335.64×10^-30 coulomb meter;
1 = 10^-18 franklin centimeter (per definitie)
deca-: decimaal SI-voorvoegsel;
symbool: da;
obsoleet en ongewenst symbool: dk;
vermenigvuldigfactor: 10;
zie opmerking sub decaliter
decaäre: ook: deca-are;
vlaktemaat (door Van Swinden gespeld als déca-are);
1 = 10 are
deca-are: zie decaäre
decade: Engelse eenheid van tijd;
synoniem: decennium;
periode van 10 jaar
decadrachmon: muntgewicht;
1 = 943 Pruisische pfennig (Attica, 1862);
zie ook Attisch -
decagram: afgeleide SI-gewichtseenheid;
symbool: dag (in Amerika ook wel dkg);
oud symbool: *;
synoniem: Nederlandse duiker;
100 = 1 kg
decajoule: symbool: daJ
decaliter: niet tot het SI behorende inhoudsmaat;
symbool: dal (in Amerika ook wel dkl);
in Van Dale, 8e dr., blz. 412, wordt deze eenheid afgekort als Dl, en op blz. 1757 sub schepel als Dal;
synoniem: Nederlandse bak;
1 = 10 liter;
100 = 1 m³;
zie ook kruik
decalitros: zie stater –
decalumen: symbool: dalm;
1 = 10 lumen
decameter: afgeleide SI-eenheid van lengte;
symbool: dam (in Amerika ook wel dkm);
door Van Swinden afgekort als DM;
ook décamètre (F);
1 = 10 meter;
zie ook kubieke –, vierkante –
décamètre (F.): lengtemaat, gedefinieerd onder decameter
decanewton: symbool: daN
decastère: inhoudsmaat;
1 = 10 m³
Decca: zie Hyderabat
decem (L.): het getal 10;
zie ook Romeinse decussis
decemmodius (L.): zie corbula decemmodia
decempeda (L.): lengtemaat, gedefinieerd onder roede;
zie ook Romeinse –
decempeda quadrata (L.): zie Romeinse –
decennium (L.): tijdperk van 10 jaar
decher: zie Bremer –
deci-: decimaal SI-voorvoegsel;
symbool: d;
vermenigvuldigfactor: 10^-1 of 0,1;
deciare: vlaktemaat;
symbool: da;
10 = 1 are
déciatine: Russische vlaktemaat (ook desjatine);
1 = 3/4 grote déciatine;
1 = 1 Transkaukasische biljouk of kaïtum;
1 = 2 Transkaukasische takhta, tan of yarimtcha;
1 = 3 lofstelle (Estland);
1 = 2.400 vierkante sagène;
1 = 10.924,998.1 m²;
1 = 10.925,003 m²;
1 = 21.600 vierkante archine;
3 = 1 Transkaukasische kleine san;
4[1/6] = 1 Transkaukasische bostan;
5 = 1 Transkaukasische grote san;
zie ook grote déciatine, Russische –
decibel: dimensieloze SI-eenheid van tienmaal Briggse logaritme van verhouding;
symbool: dB;
ook omschreven als eenheid van amplitude level difference, power level difference, sound intensity level, sound power level, sound pressure level, sound reduction index;
ook décibel (F.), dezibel (D.);
n = k lg(Q₁/Q₂), waarin n = aantal decibel, Q₁ en Q₂ = grootheden van eenzelfde soort, k = 10 of 20 (afhankelijk van de grootheden);
voorbeeld: voor power level difference en sound power level k = 10, voor amplitude level difference en sound pressure level k = 20 geldt:
1 decibel = 0,115.129 [= (ln 10)/2] neper;
10 = 1 bel;
zie ook A-weighted decibel, foon, geluiddrukniveau, 20 log(e) decibel, neper, vermogensniveau
décibel (F.): zie decibel
decigram: afgeleide SI-gewichtseenheid;
symbool: dg;
oud symbool: *;
synoniemen: Nederlandse korrel en Nederlandse pit;
10.000 = 1 kg
deciliter: niet tot het SI behorende inhoudsmaat;
symbool: dl (in Angelsaksische literatuur ook dL);
synoniemen: decilitre, Nederlandse schep;
10 = 1 liter;
10.000 = 1 m³;
zie ook maatje
decilitre: zie deciliter
decima: Napolitaanse gewichtseenheid;
1 = 0,089.099.72 kg;
10 = 1 rotolo;
zie ook Napolitaanse –
decimaal: tientallig
decimale duim: lengtemaat;
1 = 0,039.888.1 meter (Hessen-Kassel);
1 = 0,042.950.5 meter (Leipzig);
10 = 1 decimalfuss (Leipzig);
100 = 1 kadasterroede (Hessen-Kassel);
zie ook Hessen-Kasseler –, Leipziger –
decimale hoekgraad: zie centesimale hoekgraad
decimale hoekminuut: zie centesimale hoekminuut
decimale hoekseconde: zie centesimale hoekseconde
decimale koningsvoet: lengtemaat;
zie Heerenveen
decimale voet: lengtemaat;
synoniem: decimalfuss (Pruisen), dezimalfuss (D.);
5/8 = 1 voet (Brunswijk);
1 = 0,376.62 meter (Departement van de Ooster-Eems;
Rijnlandse maat);
1 = 0,376.624.2 meter (Anhalt, Pruisen);
1 = 0,398.881 meter (Hessen-Kassel);
1 = 0,429.505 meter (Leipzig);
1 = 0,456.579.84 meter (Brunswijk);
1 = 10 decimale duim (Leipzig);
1 = 10 duim (Anhalt);
1 = 10 zoll (Pruisen);
1,2 = 1 voet (Pruisen);
1,4 = 1 kadastervoet (Hessen-Kassel);
10 = 1 feldrute (Saksen);
10 = 1 kadasterroede (Hessen-Kassel);
10 (volgens Staring 16) = 1 rute (Pruisen);
zie ook Departement van de Ooster-Eems, Hessen-Kasseler –, vierkante –
decimaalteken: wiskundig symbool: , (komma);
tussen elke groep van drie cijfers (in speciale gevallen soms ook een ander aantal cijfers), gerekend van het decimaalteken af, wordt in zetwerk een vaste tussenruimte (spatie) opengelaten ter breedte van bij voorkeur een halve N-dash of een half gedachtenstreepje;
voorbeelden:
42.904,601.118.0;
78.56783.15836,58214.79185.63, of:
785.678.315.836,582.147.918.563;
in plaats van een spatie gebruike men liever geen punt;
onmiddellijk voor en na de als decimaalteken gebruikte komma komt geen spatie;
in Angelsaksische literatuur wordt als decimaalteken een punt (.) gebruikt, en als scheidingsteken tussen groepen van drie cijfers dikwijls een komma, waardoor veel verwarring ontstaat
decimal: oude schrijfwijze van dezimal (D.)
decimalfuss: lengtemaat, gedefinieerd onder decimale voet;
zie ook Anhalter –, Brunswijker –, kubieke –, Leipziger –, Pruisische –, Saksische –, vierkante –
decime: zie Napolitaanse –
decimeter: afgeleide SI-eenheid van lengte;
symbool: dm;
synoniemen: decimetre, décimètre (F.), dezimeter (D.);
1 = 1 palm (Nederland, 1809);
10 = 1 meter;
zie ook kubieke –, vierkante –
decimeter per kilogram: zie kubieke –
decimetre: zie decimeter;
zie ook cubic decimetre
décimètre: zie decimeter
décimètre cube (F.): inhoudsmaat, gedefinieerd onder kubieke decimeter
decimilligrade: niet toegestane eenheid van vlakke hoek;
symbool: ...^cc;
1 = 10^-4 grade (E.);
1 = one hundredth of a centigrade (E.);
1 = 1 centesimal second
decimo: Napolitaanse lengtemaat;
1 = 1/70.000 x 1/60 x 1/360 x 4 x 10⁷ of 0,026.455~ meter;
10 = 1 palmo;
ook een munteenheid:
1 = 10 centavo (Equador);
10 = 1 peso (Equador, Mexico);
10 = 1 sucre (Equador);
zie ook Equador, medio decimo, Mexicaanse –, Napolitaanse –
decimos de corôa: Portugese gouden munt met een gewicht van 0,001.774 kg en een gehalte van 91,6~%;
1 = 1 milreïs;
zie ook Portugese –
decina: Vaticaanse gewichtseenheid;
1 = 3,391.58 kg;
1 = 10 libbra;
zie ook Vaticaanse –
decrescentie: zie crescentie, dempingscoëfficiënt
decussis (L.): een samentrekking van decem (= 10) en as (= eenheid): het tienvoudige van een bepaalde eenheid;
als Romeinse gewichtseenheid: 1 = 10 as;
zie ook Romeinse –
D-*₀×E
elektrische polarisatie
deel: gedeelte;
plank van gezaagd hout (in deze betekenis vrouwelijk);
bij uitbreiding ook als maat voor een zekere hoeveelheid hout;
inhoudsmaat voor hout, gedefinieerd als een plank met een inhoud van 132 x 9 x 1¼ duim (Noorwegen);
ook een gewichtseenheid;
1 = ± 0,000.189.611 kg (Algerije);
1 = 0,024.130.813 m³ (Drammen);
1 = 0,026.543.895 m³ (Noorwegen);
1 = 1.350 Noorse kubieke tomme (Drammen);
1 = 1.485 kubieke tomme (Noorwegen);
2: zie Romeinse bes;
20 = 1 drachme (Algerije);
51,2 = 1 last (Noorwegen);
120 = 1 honderddeel (Drammen);
120 = 1 hundert (Bremen);
2.880 = 1 rottel attari (Algerije);
zie ook achtendeel, achtste deel, Algerijns deel, Bremer deel, Drammens deel, honderddeel, Noors deel, reëel deel, smaldeel, vierendeel
Deelen: zie De Vijf Deelen
deelstreep: symbool: /
deelteken: wiskundig symbool: *** of /;
desgewenst kan ook het verhoudingsteken (symbool: :) als deelteken worden gebruikt;
zie ook division sign, gedeeld door, signe de division (F.), teilungszeichen (D.)
Doesburg: met betrekking tot de vlaktematen deelt Van Swinden mee: “de landmaat is de Rhijnl[andsche]. (A[eneae])”.
Doesburgs last: inhoudsmaat;
1 = 22 Doesburgse mud
Doesburgse mud: inhoudsmaat;
22 = 1 Doesburgs last
Doesburgs pond: gewichtseenheid;
waaggewicht als te Amsterdam;
winkelgewicht “5 ten 100 min wigtig”, zodat 1 Doesburgs pond = 0,469.39 kg
Doesburgse roede: zie Doesburgse voet
Doesburgse voet: lengtemaat;
in het dagelijks gebruik was deze gelijk aan de Amsterdamse voet (dus 0,283.133 meter), maar voor landerijen golden de Rijnlandse voet (0,313.946.5 meter) en de Rijnlandse roede (3,767.358 meter)
Doetinchems morgen: landmaat, door de Koninklijk Pruisische landmeter Frederik Martinus Löffler (in dienst van het hertogdom Kleef) op 22 october 1790 bij de opmeting van Havezate Hagen nabij Doetinchem als volgt omschreven: “het Morgen a 600 Quadraat Roeden, de Roede a 14 voet, de voet a 10½ duim Gelderse Maat gerekent”
Engelse cubit: lengtemaat;
2 = 1 yard;
zie ook Romeinse cubitus
Engelse cup: inhoudsmaat;
1 = ± 0,000.24 m³;
1 = ± 8 fluid ounce;
1 = 16 tablespoonful;
2 = 1 liquid pint
Engelse cylindrische duim: zie cylindrische inch
Engelse cylindrische inch: inhoudsmaat (ook cylindrische duim);
1 = 0,000.023.596.092 m³;
1.200 = 1 kubieke foot
Engelse degree: lengtemaat (ook graad), gedefinieerd als het afgerond gemiddelde van 1 lengtegraad en 1 middelbare breedtegraad;
0,000.008.993.2 = 1 meter;
1 = 20 nautical league;
1 = 111.190 meter
Engelse double florin: zilveren munt ter waarde van 4 shilling, met een gewicht van 0,022.619 kg en een gehalte van 92,5% (wettig betaalmiddel tot 2 pound sterling)
Engelse drachm...: gewichtseenheid in verschillende stelsels (de schrijfwijze dram is Amerikaans);
symbool: dr;
1 = ± 0,003.887.93 kg;
1 = 1 Amerikaanse dram
Engelse drachm apothecaries': gewichtseenheid;
symbool: dr ap of *;
1 = 0,003.887.916 kg;
1 = 3 scruple apothecaries';
1 = 60 grain apothecaries';
8 = 1 ounce apothecaries';
257,207.2 = 1 kg
Engelse drachm avoirdupois: gewichtseenheid;
symbool: dr av;
1 = 0,001.771.845.195 kg;
16 = 1 ounce avoirdupois;
256 = 1 pound avoirdupois;
564,38 = 1 kg
Engelse drachm troy: gewichtseenheid;
symbool: dr t;
1 = 0,003.887.916 kg;
1 = 2½ pennyweight troy;
1 = 60 grain troy;
8 = 1 ounce troy;
96 = 1 pound troy;
257,207.2 = 1 kg
Engelse dram...: zie Engelse drachm
Engelse dry bushel: inhoudsmaat voor droge waren;
± 0,803.624 = 1 kubieke foot
Engelse dry gallon: inhoudsmaat;
symbool: UK dry gal;
1 = 4 dry quart
Engelse dry quart: inhoudsmaat voor droge waren;
symbool: UK dry qt;
± 0,014 = 1 kubieke inch;
1 = ± 0,001.101.22 m³;
1 = ± 0,242.264 gallon;
1 = ± 0,969.056 liquid quart;
1 = 69,355 kubieke inch;
± 1,031.931 = 1 liquid quart;
4 = 1 dry gallon;
± 4,127 = 1 gallon
Engelse duim: zie Engelse inch
Engelse el: lengtemaat;
1 = 1,142.979 meter;
1 = 1,25 yard
Engelse ell: zie Engelse yard
Engelse engineer's chain: lengtemaat (ook Ramsden's chain);
1 = 30,48 meter;
1 = 100 foot
Engelse farthing: munteenheid;
960 = 1 pound sterling of sovereign
Engelse farthingdeal: vlaktemaat (ook rood);
1 = 1.011,677.5 m²;
4 = 1 statute acre
Engelse fathom: lengtemaat;
0,546.816.6 = 1 meter;
1 = 1,828.766.9 of 1,828.776 (per definitie 1,828.8) meter;
1 = 2 (imperial) yard;
1 = 6 foot;
120 = 1 cable(length) of kabellengte
Engelse firkin: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
gewichtseenheid voor boter (ook vaatje);
1 = 0,040.891.122 m³;
1 = 8 of 9 gallon;
1 = 50 kg (netto);
1 = 55 à 56 kg (bruto);
24 = 1 tun
Engelse florin: zilveren munt ter waarde van 2 shilling, met een gewicht van 0,011.310 kg en een gehalte van 92,5% (wettig betaalmiddel tot 2 pound sterling);
1 = 0,48 Canadese dollar (1902)
Engelse fluid drachm: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
symbool: fl dr, * of UK fl dr;
1 = ± 0,000.003.551.63 m³;
1 = 3 fluid scruple;
1 = 60 minim;
8 = 1 fluid ounce;
40 = 1 gill;
281.570 = 1 m³
Engelse fluid ounce: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
symbool: fl oz, * of UK fl oz;
1 = ± 0,000.028.413.1 m³ (volgens NEN 3049);
1 = ± tablespoonful;
1 = ± 6 teaspoonful;
1 = 8 fluid drachm;
1 = 480 minim;
5 = 1 gill;
± 8 = 1 cup;
16 of 20 = 1 pint;
35.196 = 1 m³
Engelse fluid scruple: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
symbool: fl s;
1 = 0,000.001.183.8 m³;
1 = 20 minim;
3 = 1 fluid drachm;
844.710 = 1 m³
Engelse foot: de eenheid van lengtemaat in Groot-Brittannië en Ierland en in het verleden ook in Rusland (ook voet), gedefinieerd als het derde deel van Bird's parliamentary standard yard (1821), die van geel koper is en zijn ware lengte heeft bij 62 graden Fahrenheit (aldus Staring);
symbool: ft;
“The use of the foot as a linear standard to the present day, by those countries that have not yet had the discretion to adopt the metric system, is a tangible illustration of our architectural inheritance from the first European civilization.” (James Walter Graham, The Palaces of Crete, 1962 p. 229);
0,967: zie Cossutische voet;
0,972: zie Statilische voet;
1 = 2/33 pole;
1 = 0,3 of 0,304.8 meter (gebruikelijke afrondingen);
ook opgegeven als 0,304.794, 0,304.794.5, 0,304.796, 0,304.80 en 0,304.801.2 meter;
1 = 0,938.306 Parijse voet;
1 = 1 Amerikaanse foot;
1 = 1 Canadese pied;
1 = 1 Ierse foot;
1 = 12 inch;
1 = 120 line;
1 = 135,114.7 of 135,116.0 Parijse lijn;
1 = 144 line;
1,065.75 = 1 Parijse voet;
1[1/30] = 1 Schotse foot;
2,72 = 1 megalithische yard;
3 = 1 Canadese verge;
3 = 1 (imperial) yard;
3,280.833 = 1 meter;
3,280.839.895 = 1 meter (eigen berekening);
3,280.899.2 = 1 meter;
6 = 1 fathom;
12 = 1 Liberiaanse jacktan;
12 = 1 Senegambische jacktan;
12,396 = 1 Zuidafrikaanse roede;
16½ = 1 Canadese perche;
16½ = 1 perch, pole of rod;
66 = 1 chain;
100 = 1 engineer's chain;
100 = 1 Ramsden's chain;
120 = 1 bolt;
660 = 1 furlong;
5.000 = 1 Londense mile;
5.280 = 1 statute mile;
6.076,1 = 1 minute mile;
6.076,1 = 1 Franse mille marin;
6.076,1 = 1 international nautical mile;
6.080 = 1 geographical mile of nautical mile;
6.086,5 = 1 admiralty mile;
6.087 = 1 telegraph nautical mile;
zie ook per Engelse foot
Engelse foot candle: symbool: fc;
1 = ± 10,763.9 lux
Engelse footfourth: symbool: ft⁴;
1 = ± 0,008.630.97 metervierde
Engelse foot hour degree Fahrenheit per British thermal unit: symbool: ft×h×°F/Btu;
1 = ± 0,577.789 kelvin meter per watt
Engelse foot lambert: symbool: fL;
1 = 1/π of ± 0,318.309.886.19 candela per Engelse square foot;
1 = ± 3,426.26 candela per vierkante meter
Engelse foot per hour: symbool: ft/h;
1 = ± 0,000.084.666.7 meter per seconde
Engelse foot per minute: symbool: fpm of ft/min;
ook foot per minuut;
1 = 0,005.08 meter per seconde
Engelse foot per minuut: zie Engelse foot per minute
Engelse foot per second: symbool: fps of ft/s;
ook foot per seconde
Engelse foot per seconde: zie Engelse foot per second
Engelse foot poundal: symbool: ft×pdl;
1 = ± 0,042.140.1 joule
Engelse foot poundforce: symbool: ft×lbf;
1 = ± 1,355.82 joule
Engelse foot poundforce per hour: symbool: ft×lbf/h;
1 = ± 0,000.376.616 watt
Engelse foot poundforce per minute: symbool: ft×lbf/min;
1 = ± 0,022.597.0 watt
Engelse foot poundforce per pound: symbool: ft×lbf/lb;
1 = ± 2,989.07 joule per kilogram
Engelse foot poundforce per pound degree Fahrenheit: symbool: ft×lbf/(lb×°F);
1 = ± 5,380.32 joule per kilogram kelvin
Engelse foot poundforce per second: symbool: ft×lbf/s;
1 = ± 0,001.355.818 kilowatt;
550 = 1 horse power of horsepower;
550/0,745.7 of ± 737,562 = 1 kilowatt
Engelse foot waterkolom: ook conventional foot of water;
symbool: ftH₂O;
zie voet waterkolom
Engelse fourpence: zie Engelse groats
Engelse furlong: lengtemaat;
symbool: fur;
0,004.971 = 1 meter;
1 = 10 chain;
1 = 40 rod;
1 = (volgens Staring) 201,164.36 of 201,164.37 meter;
andere opgaven: 201,165.36 of 201,168 meter;
1 = 220 yard;
1 = 660 foot;
8 = 1 (statute) mile;
9 (+ 3 pole + 3½ yard) = 1 Engels-Indische coss of mile
Engelse gallon: inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook imperial gallon);
symbool: gal, C of UKgal;
in 1963 in de WMA gedefinieerd als de “fundamental unit of capacity”, en opnieuw in 1967 door de UMR, als een inhoudsmaat met een volume van 4,546.09 kubieke decimeter;
deze waarde is ook in Australië en Canada aanvaard;
in de Weights and Measures Act (1963) is deze maat als volgt gedefinieerd: “The UK gallon (imperial gallon) is the space occupied by 10 pounds weight of destilled water of density 0.998.859 gramme per millilitre weighed in air of density 0.001.217 gramme per millilitre against weights of density 8.136 grammes per millilitre”, waaruit een volume van ± 004.546.091.878.5 m³ volgt;
± 0,003.604.642 = 1 kubieke inch;
± 0,208.117 = 1 Amerikaanse liquid quart;
± 0,242.264 = 1 dry quart;
± 832.674 = 1 Amerikaanse gallon;
1 = 0,003.6 m³ (vloeistoffen, West-Indië);
1 = 0,004.543.458 m³ (volgens Staring, 1902);
1 = ± 0,004.546.09 m³ (volgens NEN 3049);
1 = 0,004.546.09 m³ (exact, volgens Drazil, 1983);
1 = 0,061.211.5 m³ (voor de buitenlandse handel in China);
1 = 0,160.544 Engelse kubieke voet;
1 = 1,200.94 Amerikaanse gallon;
1 = 1,200.95 Amerikaanse gallon (volgens Drazil, 1983);
1 = 4 (liquid) quart of Nederlandse kwart;
1 = ± 4,127 dry quart;
1 = ± 4,804 Amerikaanse liquid quart;
1 = 6 pint (vloeistoffen, West-Indië);
1 = 8 pint;
1 = 277,42 kubieke inch;
2 = 1 peck;
8 = 1 (Winchester) bushel of firkin;
9 = 1 firkin;
18 = 1 kilderkin;
24 = 1 bag of sack;
35 of 36 = 1 barrel (bier);
37,5 = 1 cran;
63 = 1 hogshead;
64 = 1 imperial quarter;
105 = 1 pipe (of wine);
216 = 1 tun;
219,96 à 219,98 = 1 m³;
252 = 1 tun;
zie ook Birmaanse sah, per Engelse gallon
Engelse gallon per cubic foot: symbool: UKgal/ft³;
verhoudingsgetal: ± 0,160.544
Engelse gallon per day: symbool: UKgal/d;
1 = ± 5,261.68×10^-8 kubieke meter per seconde
Engelse gallon per hour: eenheid van volume flow rate;
symbool: UKgal/h;
1 = ± 1,262.80×10^-6 kubieke meter per seconde
Engelse gallon per mile: eenheid van benzine- of brandstofverbruik (automobielen);
symbool: UKgal/mile;
1 = ± 2,824.81×10^-6 metertweede of ± 2,824.81 liter per kilometer
Engelse gallon per minute: eenheid van volume flow rate;
symbool: UKgal/min;
1 = ± 0,000.075.768.2 kubieke meter per seconde
Engelse gallon per pond: ook gallon per pound;
eenheid van specific volume;
symbool: UKgal/lb;
1 = ± 0,010.022.4 kubieke meter per kilogram
Engelse gallon per pound: zie Engelse gallon per pond
Engelse gallon per second: zie Engelse gallon per seconde
Engelse gallon per seconde: ook gallon per second;
eenheid van volume flow rate;
symbool: UKgal/s;
1 = 0,004.546.09 kubieke meter per seconde;
1 = 16,365.9 kubieke meter per uur
Engelse gallonweight: gewichtseenheid;
0,220.46 = 1 kg;
1 = 4,535.9 kg;
1 = 10 pound avoirdupois
Engels geldstelsel: geregeld bij wet van 4 april 1870;
1 penny = 4 farthing;
1 shilling = 12 penny;
1 florin = 2 shilling;
1 crown = 5 shilling;
1 pound = 1 gouden sovereign = 20 shilling;
sinds 15 februari 1971: 1 pound = 100 new penny
Engelse geografische mijl: zie Engelse geographical mile
Engelse geographical mile: lengtemaat (ook geografische mijl en seamile);
symbool: geogr mi;
0,000.539.59 = 1 meter;
1 = 1.853,2 meter;
1 = 6.080 foot;
1 = 6.080,2 Amerikaanse foot;
3 = 1 nautical league
Engelse gill: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
eenheid van capaciteit of volume;
symbool: gi of UKgill;
wordt volgens Drazil niet afgekort (in tegenstelling tot de Amerikaanse gill);
± 0,138 = 1 kubieke inch;
1 = ± 0,000.142.065 m³;
1 = 0,000.143.9 m³;
1 = 5 fluid ounce;
1 = 7,219 kubieke inch;
1 = 40 fluid drachm;
4 = 1 pint;
2.048 = 1 imperial quarter;
7.039,2 = 1 m³;
8.064 = 1 tun
Engelse goad: zie Engelse gode
Engelse gode: lengtemaat (ook goad);
1 = 0,701.6 meter
Engelse gouden standaard: ingevoerd in 1816 (zie sovereign);
opgeheven in 1914 (invoering van muntbiljetten van 1 pound sterling);
hersteld van 1925 tot september 1931;
zwevende koers tot de totstandkoming van het Internationale Monetaire Fonds in 1946, waarbij de goudinhoud van het pound sterling werd gesteld op 0,003.581.34 kg fijn goud per pond;
sedertdien devalueerde het Engelse pond op 18 september 1949 en op 18 november 1967;
op 23 juni 1972 werd het pond weer zwevend en daalde aanvankelijk tegenover de meeste valuta's
Engelse graad: zie Engelse degree
Engels grain: gewichtseenheid in verschillende stelsels;
symbool: gr;
1 = ± 0,000.064.798.9 kg;
7.000 = 1 pound
Engels grain apothecaries': gewichtseenheid;
symbool: gr ap of gr;
20 = 1 scruple apothecaries';
60 = 1 drachm apothecaries';
480 = 1 ounce apothecaries';
5.760 = 1 pound apothecaries'
Engels grain avoirdupois: gewichtseenheid;
symbool: gr av;
1 = 0,000.059.061 kg;
1 = ± 0,002.28 ounce avoirdupois;
1,097.142.857 = 1 grain troy;
± 438 = 1 ounce avoirdupois;
7.000 of 7.680 = 1 pound avoirdupois
Engels grain per Amerikaanse gallon: symbool: gr/USgal;
1 = ± 0,017.118.1 kilogram per kubieke meter
Engels grain per cubic foot: symbool: gr/ft³;
1 = ± 0,002.288.35 kilogram per kubieke meter
Engels grain per Engelse gallon: symbool: gr/UKgal;
1 = ± 0,014.253.8 kilogram per kubieke meter
Engels grain troy: gewichtseenheid;
symbool: gr t;
1 = ± 0,000.064.798.75 kg;
1 = ± 0,000.173.611 pound troy;
1 = ± 0,002.073.613 ounce troy;
1 = 0,324 Troois karaat;
1 = 1,097.142.857 grain avoirdupois;
3,086 = 1 carat troy;
3,086.515 = 1 karaat;
3,186 = 1 carat troy;
20 = 1 scruple troy;
24 = 1 pennyweight troy;
60 = 1 drachm troy;
480 = 1 ounce troy;
832 = 1 bonkal (Straits-Settlements);
5.760 = 1 pound troy;
7.000 = 1 pound avoirdupois;
15.432,3 = 1 kg;
58.372,175.7 = 1 Amerikaanse gallon (sc. gedistilleerd water van 39,8 graad Fahrenheit);
70.000: zie Engelse imperial gallon
Engelse groat: zilveren munt, ook genaamd maundy money of fourpence, ter waarde van 4 penny, met een gewicht van 0,001.885 kg en een gehalte van 92,5% (wettig betaalmiddel tot 2 pound sterling);
is niet algemeen in omloop geweest, maar werd door vorstelijke personen als aalmoes uitgereikt
Engelse guinea: oude gouden munt (ook guinje), voor het eerst in 1663 geslagen uit goud van de kust van Guinea, ter waarde van 21 shilling of f 12,60 (opgave 1970);
bij uitbreiding rekenmunt van 21 shilling sterling
Engels-Guyaans(e) ...: alfabetisch gerangschikt na de reeks Engels(e) ...
Engelse hand: lengtemaat waarmee de hoogte van een paard wordt aangegeven;
ook gebezigd in de betekenis van het getal 5 bij sommige waren (haringen en sinaasappels);
1 = 0,101.598.16 of 0,101.598.6 meter;
1 = 4 inch
Engelse heat unit: symbool: HU;
zie ook warmteëenheid;
1 = 0,7 watt seconde;
1,4 = 1 watt seconde
Engelse hide of land: vlaktemaat;
0,000.002.471.1 = 1 m²;
1 = 10 vierkante furlong;
1 = 100 acre;
1 = 404.671,01 of 404.680 m²
Engelse hogshead: inhoudsmaat van uiteenlopende grootte voor vloeistoffen (ook okshoofd);
symbool: hhd;
1 = ± 0,245.347 m³;
1 = 0,286.24 of 0,286.404 m³;
1 = 63 gallon;
4 = 1 tun
Engels-Honduras: alfabetisch gerangschikt na de reeks Engels(e) ...
Engelse horsepower: ook horse power;
symbool: hp;
1 = 550 foot poundforce per second;
1 = ± 745,700 watt
Engelse horse power hour: symbool: hph;
1 = ± 2.684.520 joule
Engelse hundredweight: gewichtseenheid;
symbool: cwt of UKcwt;
synoniem: gross hundredweight en long hundredweight;
1 = 1 Amerikaanse long hundredweight (= 112 Engels pound);
1 = 4 quarter;
1 = 45,359.24 of 50,802.375 kg;
1 = 100 of 112 pound;
5 = 1 quarter;
20 = 1 gewichtston of ton
Engelse imperial bushel: inhoudsmaat;
27,496.7 = 1 m³;
29,72 = 1 Zuidafrikaans last
Engelse imperial gallon: inhoudsmaat voor droge waren en vloeistoffen, wettelijk gedefinieerd als het volume van 10 pound avoirdupois of 70.000 troy grain gedistilleerd water bij een temperatuur van 62 graden Fahrenheit of 13½ graad Réaumur en een barometerstand van 30 inch of ± 0,762 meter;
5/6 = 1 oudengelse wijngallon (Engels-Indië);
1 = ± 0,004.543.458 m³;
1 = 3,029.0 Zwitserse mass;
1 = 3,210.6 Wener mass;
1 = 3,968.0 Pruisische quart;
1 = 277,273.844 kubieke inch;
63½ = 1 kleine salma (Malta);
73[2/3] = 1 grote salma (Malta);
126,64 = 1 Zuidafrikaanse legger
Engese imperial inch: lengtemaat (zie ook Engelse inch);
1 = 0,253.999.65 meter (experimenteel bepaald;
officieel;
voor 1963);
zie ook Engelse yard
Engelse imperial pipe: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,572.48 m³
Engelse imperial quart: inhoudsmaat;
± 0,832.7 = 1 Amerikaanse quart;
1 = 1,200.9 Amerikaanse quart
Engelse imperial quarter: inhoudsmaat;
1 = 0,290.781.3 m³ (volgens Staring);
1 = 2 combe;
1 = 4 strike;
1 = 8 bushel;
1 = 10,269.4 kubieke foot (volgens Staring);
1 = 32 peck;
1 = 64 gallon;
1 = 128 pottle;
1 = 256 quart;
1 = 512 pint;
1 = 640 pound avoirdupois (volgens Staring);
1 = 2.048 gill;
1 = 17.745 kubieke inch (volgens Staring);
4 = 1 chaldron;
5 = 1 wey;
10 = 1 load
Engelse imperial troy pound: zie Engels pound troy
Engelse imperial yard: lengtemaat;
1 = 0,914.383 meter (vastgesteld in 1826);
ook 0,914.383.47 meter;
1 = 3 foot;
1 = 4 quarter;
2 = 1 fathom
Engelse inch: lengtemaat (ook duim);
symbool: in;
3,937×10^-9 = 1 ångström;
3,937×10^-8 = 1 millimicron of nanometer;
0,000.039.37 = 1 micrometer of micron;
0,013.837 = 1 printers point;
1 = 0,025.399.541 meter (Staring);
ook 0,025.399.666 meter (veelal afgerond tot 0,025.4 meter);
1 = 1 Duitse zoll;
1 = 6 em;
1 = 40 button of line;
1 = 48 iron;
1 = 100 caliber;
1 = 1.000 mil of thou;
1 = 1.000.000 microinch;
1½: zie gauge;
4: zie basismoduul;
4 = 1 hand;
9 = 1 span;
11[1/6] = 1 piede (Malta);
11½ = 1 Hannover voet;
11[5/8] = 1 Ionische voet;
± 11[15/16] = 1 Minoïsche voet;
12 = 1 Canadese pied;
12 = 1 Engelse foot;
12[7/8] = 1 Dorische voet;
18 = 1 Birmaanse teong (volgens Staring);
± 19 = 1 Birmaanse teong;
± 20 = 1 Romeinse cubitus;
27,82 = 1 Zuidafrikaanse el;
30: zie Engelse imperial gallon;
36 = 1 Engelse yard;
39,370.79 = 1 meter;
zie ook per Engelse inch
Engelse inchfourth: symbool: in⁴;
1 = ± 4,162.31×10^-7 metervierde
Engelse inch kwikkolom: symbool: inHg;
1 = 0,025.4 meter kwikkolom;
1 = ± 3.386,39 pascal
Engelse inch waterkolom: ook: conventional inch of water;
symbool: inH₂O;
zie duim waterkolom
Engels-Indië: vloeistoffen werden in de kleinhandel bij het gewicht verkocht (behalve spiritualiën);
zie ook cottah, oudengelse wijngallon, tchittack
Engels-Indisch(e) ...: alfabetisch gerangschikt na de reeks Engels(e) ...
Engelse iron: lengtemaat;
1 = ± 0,000.529.167 meter;
48 = 1 inch
Engelse kabellengte: zie Engelse cablelength
Engelse kilderkin: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,081.782.244 m³;
1 = 18 gallon;
12 = 1 tun
Engelse kilo-imperial-pound: symbool: kip;
zie Engelse kilopoundforce
Engelse kilopoundforce: symbool: klbf;
synoniem: kilo-imperial-pound;
1 = 1.000 poundforce;
1 = ± 4.448,22 newton
Engelse kilopoundforce per square inch: symbool: klbf/in² of ksi;
1 = ± 6.894.760 pascal
Engelse knoop: zie Engelse knot
Engelse knot: maritieme snelheidsmaat;
symbool: kn;
synoniem: knoop, nautical mile per hour en zeemijl per uur;
1 = 0,514~ meter per seconde (op basis van de zeemijl);
1 = ± 0,514.773 meter per seconde (op basis van de nautical mile)
Engelse koloniën: zie Engelse oude wijngallon
Engelse kubieke duim: zie Engelse cubic inch
Engelse kubieke fathom: zie Engelse cubic fathom
Engelse kubieke foot: zie Engelse cubic foot
Engelse kubieke foot per Engelse ton: zie Engelse cubic foot per Engelse ton
Engelse kubieke foot per minuut: zie Engelse cubic foot per minute
Engelse kubieke foot per pound: zie Engelse cubic foot per pound
Engelse kubieke foot per uur: zie Engelse cubic foot per hour
Engelse kubieke inch: inhoudsmaat;
2.150,42 = 1 Winchester bushel;
zie ook Engelse cubic inch
Engelse kubieke vadem: zie Engelse cubic fathom
Engelse kubieke voet: zie Engelse cubic foot
Engelse kubieke yard: zie Engelse cubic yard
Engelse kubieke yard per minuut: zie Engelse cubic yard per minute
Engels last: gewichtseenheid voor wol;
1 = 12 sack;
1 = 24 wey;
1 = 156 tod;
1 = 312 stone (van 14 pound avoirdupois);
1 = 1.981,224 kg;
zie ook Engelse load
Engelse league: lengtemaat;
1 = 3 (statute) mile of zeemijl;
1 = 5.555,5~ meter
Engelse line: lengtemaat (ook lijn);
1 = 0,000.635 meter;
1 = 0,002.116.628.4 meter (Staring);
1 = 0,002.116.638 meter (sc. line van 1/144 foot);
1 = 0,002.539.954.1 meter (Staring);
1 = 0,002.539.966 meter (sc. line van 1/120 foot);
40 = 1 inch;
120 of 144 = 1 foot
Engelse link: lengtemaat;
symbool: li;
1 = 0,201.165.36 of 0,201.168 meter;
1 = 1 surveyer's link;
1 = 1 Gunter's link;
100 = 1 chain
Engelse liquid pint: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,000.568.25 m³;
1 = 2 cup;
2 = 1 liquid quart
Engelse liquid quart: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
± 0,832.544 = 1 Amerikaanse liquid quart;
± 0,969.056 = 1 dry quart;
1 = 0,001.136.5 m³;
1 = ± 0,3 Amerikaanse gallon;
1 = 1 Canadese pinte;
1 = ± 1,031.931 dry quart;
1 = ± 1,201.136 Amerikaanse liquid quart;
1 = 2 liquid pint;
3,33 = 1 Amerikaanse gallon;
4 = 1 gallon;
880 = 1 m³
Engelse load: gewichtseenheid van uiteenlopende grootte (bij hooi en stro afhankelijk van de kwaliteit;
vergelijk Engelse truss);
inhoudsmaat in de houthandel;
inhoudsmaat voor droge waren (ook last);
1 = 36 truss;
1 = 50 kubieke voet;
1 = 144 stone;
1 = 587,856.528 kg (stro);
1 = 914,443.488 kg (oud hooi);
1 = 979,760.88 kg (vers hooi);
10 = 1 imperial quarter
Engels long hundredweight: gewichtseenheid (ook quintal);
0,019.684 = 1 kg;
1 = 0,050.8 ton;
1 = 50,802 kg;
1 = 112 pound avoirdupois;
± 19,685.039 = 1 ton;
20 = 1 long ton
Engelse long quarter: gewichtseenheid;
0,078.737 = 1 kg;
1 = 12,701 kg;
1 = 28 pound avoirdupois
Engelse long ton: gewichtseenheid (ook statute ton);
± 0,000.446.428 = 1 pound;
0,984.21 = 1 ton;
1 = 1,016.05 metrieke ton;
1 = 20 long hundredweight;
1 = 1.016,05 kg;
1 = 2.240 pound
Engelse lijn: zie Engelse line
Engelse Maagdeneilanden: alfabetisch gerangschikt na de reeks Engels(e) ...
Engels maundy money: stukken van 1, 2, 3 en 4 penny (4 penny = 1 groat) (1902-1910, 1911-1936, 1937-1948, 1949-1952 enz.);
deze zilveren munten waren niet bestemd voor de circulatie;
ze werden sinds 1660 voor de koning vervaardigd in verband met de oude traditie waarbij op Maundy Thursday een aalmoes aan de armen werd gegeven;
zie ook Engelse groat
Engelse mean centigrade heat unit: symbool: CHU_mean;
1 = 1 gemiddelde kilocalorie Engels pound per kilogram;
1 = ± 1.900,4 joule
Engels medicinaal pond: zie Engels pound troy
Engelse microinch: afgeleide lengtemaat;
symbool: μin;
1 = 2,54×10^-10 meter;
1.000.000 = 1 inch
Engelse mil: lengtemaat;
synoniem: milli-inch (mil is feitelijk een afkorting hiervan, doch wordt doorgaans als zelfstandige benaming gebezigd);
ander synoniem: thou;
1 = 0,000.025.4 meter
Engelse mile: lengtemaat (ook mijl en statute mile);
symbool: mi;
0,000.621.382.4 = 1 meter;
1 = 8 furlong;
1 = opgegeven als 1.609,314.9 (volgens Staring 1.609,315), 1.609,322.88 en ± 1.609,34 meter;
1 = 1.760 yard;
3 = 1 league;
20 = 1 middelbare breedtegraad;
69,12 = 1 graad
Engelse mile of land: vlaktemaat (de wettelijke Engelse vierkante mijl);
1 = 640 acre;
1 = 2.589.894,5 m²;
zie ook Engelse square mile
Engelse mile per Amerikaansen gallon: symbool: mile/USgal;
1 = ± 425.144 per vierkante meter of ± 0,425.144 kilometer per liter
Engelse mile per Engelse gallon: symbool: mile/UKgal;
1 = ± 354.006 per vierkante meter of ± 0,354.006 kilometer per liter
Engelse mile per hour: symbool: mile/h;
1 = 0,447.04 meter per seconde
Engelse mile per minute: symbool: mile/min;
1 = 26,822.4 meter per seconde
Engelse milli-inch: symbool: mil;
zie Engelse mil
Engelse minim: inhoudsmaat;
symbool: *, min of UKmin;
1 = ± 5,919.39×10^-8 m³;
20 = 1 fluid scruple;
60 = 1 fluid drachm;
480 = 1 fluid ounce;
± 16.891.891,89 (ook ± 16.894.270,03, ± 16.894.745 en ± 16.895.459,35) = 1 m³
Engelse minute mile: lengtemaat;
1 = 1/60×1/360×4×10⁷ of 1.851,851~ meter;
1 = 6.076,1 foot
Engelse mijl: zie Engelse mile
Engelse nail: lengtemaat;
1 = 0,057.148.967 meter;
4 = 1 quarter
Engelse nautical league: lengtemaat;
symbool: naut l;
0,000.179.86 = 1 meter;
1 = 3 geographical mile;
1 = ± 5.559,55 of 5.559,7 meter;
20 = 1 degree
Engelse nautical mile: lengtemaat, soms aangeduid als zeemijl, doch niet zonder meer gelijk aan deze maat;
dit houdt in dat een hiervan afgeleide eenheid als Engelse knot (zie aldaar) van verschillende grootte kan zijn;
symbool: naut mi;
1 = ± 1.853,18 meter;
1 = 6.080 foot
Engelse nautical mile per hour: symbool: kn (ook wel verkort weergegeven als nautical mile/h);
synoniem: knot;
1 = ± 0,514.773 meter per seconde
Engels okshoofd: zie Engelse hogshead
Engels ons: zie Engelse ounce ...
Engelse oude wijngallon: inhoudsmaat voor vloeistoffen op Malta en in andere Engelse koloniën alsook in de USA (in 1902 nog in gebruik);
1 = 0,003.785.31 m³
Engelse ounce: gewichtseenheid in verschillende stelsels (ook ons;
symbool: oz;
1 = ± 0,028.349.5 kg;
16 = 1 pound
Engelse ounce apothecaries': gewichtseenheid;
symbool: oz ap;
1 = 0,031.103.5 kg;
1 = 1 ounce troy;
1 = 8 drachm apothecaries';
1 = 480 grain apothecaries';
12 = 1 pound apothecaries';
32,151 = 1 kg
Engelse ounce avoirdupois: gewichtseenheid;
symbool: oz av;
± 0,002.28 = 1 grain avoirdupois;
1 = 0,028.348.8, ± 0,028.349.375, 0,028.349.5 of 0,028.349.525 kg;
1 = 0,909 ounce troy;
1 = 16 drachm avoirdupois;
1 = ± 438 grain avoirdupois;
± 1,1 = 1 ounce troy;
16 = 1 pound avoirdupois;
35,274 = 1 kg
Engelse ounceforce: symbool: ozf;
gedefinieerd als het product van 1 Engelse ounce en 9,806.65 newton per kilogram;
1 = ± 0,278.014 newton
Engelse ounceforce inch: symbool: ozf×in;
1 = ± 0,007.061.55 newton meter
Engelse ounce per Amerikaanse gallon: symbool: oz/USgal;
1 = ± 7,489.15 kilogram per kubieke meter
Engelse ounce per cubic inch: symbool: oz/in³;
1 = ± 1.729,99 kilogram per kubieke meter
Engelse ounce per Engelse gallon: symbool: oz/UKgal;
1 = ± 6,236.02 kilogram per kubieke meter
Engelse ounce per square foot: symbool: oz/ft²;
1 = ± 0,305.152 kilogram per vierkante meter
Engelse ounce per square yard: symbool: oz/yd²;
1 = ± 0,033.905.7 kilogram per vierkante meter
Engelse ounce square inch: symbool: oz×in²;
1 = ± 0,000.018.290.0 kilogram meterkwadraat
Engelse ounce troy: gewichtseenheid;
symbool: oz t;
synoniem: apothecaries' ounce en ounce apothecaries';
± 0,002.073.613 = 1 grain troy;
0,909 = 1 ounce avoirdupois;
1 = ± 0,031.103.5 kg;
1 = ± 1,1 ounce avoirdupois;
1 = 8 drachm troy;
1 = 20 pennyweight (troy);
1 = 480 grain troy;
12 = 1 pound troy;
32,151 = 1 kg
Engelse pack: gewichtseenheid (ook baal);
1 = 240 pound
Engelse pearch: zie Engelse perch
Engelse peck: inhoudsmaat voor droge waren;
symbool: UKpk;
1 = 0,009.086.916 m³;
1 = ± 0,009.092.18 m³
1 = 2 gallon;
1 = 8 quart;
1 = 537,61 kubieke inch;
4 = 1 bushel;
4 = 1 Winchester bushel;
32 = 1 imperial quarter;
± 109,986 = 1 m³
Engelse penny: munteenheid (meervoud: pence);
symbool: d (van het Latijnse denarius);
1/12 = 1 Maltezer grano;
1/4: bronzen munt, genaamd farthing (wettig betaalmiddel tot 1 shilling);
½: bronzen munt (wettig betaalmiddel tot 1 shilling);
1: bronzen munt met een gewicht van 0,009.45 kg (wettig betaalmiddel tot 1 shilling);
1: zilveren munt met een gewicht van 0,000.471 kg en een gehalte van 92,5% (wettig betaalmiddel tot 2 pound sterling);
2: zie Engelse twopence;
3: zie Engelse threepence;
4: zie Engelse groats;
12 = 1 shilling;
49,315 = 1 Canadese dollar (1902);
240 = 1 pound sterling
Engelse pennyweight: zie Engelse pennyweight troy
Engelse pennyweight troy: gewichtseenheid (ook pennyweight);
symbool: dwt;
1 = ± 0,001.555.17 kg;
1 = 1,2 Engelse scruple troy;
1 = 24 grain troy;
2½ = 1 drachm troy;
20 = 1 ounce troy;
240 = 1 pound troy;
643,01 = 1 kg
Engelse perch: lengtemaat (verouderde schrijfwijze: pearch;
ook wel perche);
symbool: p;
synoniem: pole en rod;
1 = 5,029.109 (ook 5,029.2) meter;
1 = 5½ yard;
1 = 16½ foot
Engelse perche: zie Engelse perch
Engelse pint: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
symbool: UKpt;
± 0,029 of ± 0,034 = 1 kubieke inch;
0,968.939 = 1 dry pint (Amerika);
1 = 0,000.567.9 m³;
1 = ± 000.568.261 m³;
1 = 0,000.6 m³ (West-Indië);
1 = 4 gill;
1 = 16 of 20 fluid ounce;
1 = 28,875 of 33,6 kubieke inch;
2 = 1 quart;
6 = 1 gallon (West-Indië);
8 = 1 gallon;
512 = 1 imperial quarter;
1.759,8 = 1 m³;
2.016 = 1 tun
Engelse pipe: inhoudsmaat (ook pipe of wine);
1 = 105 gallon;
2 = 1 tun
Engelse pipe of wine: zie Engelse pipe
Engelse plantation pole: lengtemaat;
1 = 6,400.684.3 meter;
1 = 7 yard
Engelse pole: lengtemaat (ook perch en rod);
1 = 5,029.109.1 (ook 5,029.134 en 5,029.2) meter;
1 = 5½ yard;
1 = 16½ foot;
4 = 1 chain
Engels pond: zie Engelse gouden standaard, Engels pound ...
Engels pond sterling: zie Engels pound sterling
Engelse pottle: inhoudsmaat;

1 = 0,002.272 m³;
128 = 1 imperial quarter
Engels pound: gewichtseenheid (ook pond);
monetaire eenheid (symbool: £);
zonder nadere aanduiding wordt met de gewichtseenheid doorgaans het pound avoidupois bedoeld, in het bijzonder in afgeleide eenheden als pound foot per second, pound per acre, pound per foot hour en dergelijke;
1 = ± 0,000.446.428 long ton;
1 = ± 0,004.535.929 quintal;
1 = ± 0,453.592 kg;
1 = 1 Canadese livre;
1 = 16 ounce;
1 = 7.000 grain;
2: zie Brunswijker quartier;
12 = 1 Singapoorse tamping;
ruim 12 = 1 stone;
14 = 1 stone;
15 = 1 stone (jockey's);
16 = 1 koula (Tonga);
28 = 1 quarter;
100 = 1 cental of hundredweight;
112 = 1 hundredweight;
220,462 = 1 quintal;
240 = 1 baal of pack;
2.000 = 1 short ton;
2.240 = 1 (long) ton;
zie ook gauge, Tonga
Engelse poundal: symbool: pdl;
synoniem: pound foot per square second;
1 = ± 0,138.255 newton
Engelse poundal foot: symbool: pdl×ft;
1 = ± 0,042.140.1 newton meter
Engelse poundal per square foot: symbool: pdl/ft²;
1 = ± 1,488.16 pascal
Engels pound apothecaries': gewichtseenheid;
symbool: lb ap;
1 = 0,373.24 kg;
1 = 12 ounce apothecaries',
1 = 5.760 grain apothecaries';
2,679.2 = 1 kg
Engels pound avoirdupois: gewichtseenheid;
symbool: lb av;
wordt in het bijzonder in afgeleide eenheden als pound foot per second, pound per acre, pound per foot hour en dergelijke kortheidshalve aangeduid als pound;
± 144/175 = 1 pound troy;
0,822.861 = 1 pound troy;
1 = ± 0,000.453.59 metric ton;
1 = 0,453.592.37 kg;
1 = ± 175/144 pound troy;
1 = 16 ounce avoirdupois;
1 = 256 dram avoirdupois;
1 = 768 scruple avoirdupois;
1 = 7.000 grain avoirdupois;
1 = 7.000 grain troy (?);
1 = 7.680 grain avoirdupois;
2,204.622~ = 1 kg;
4 = 1 stone;
8 = 1 stone (op de Londense veemarkt);
8,338.882.2 = 1 Amerikaanse gallon (sc. het gewicht van een hoeveelheid gedistilleerd water van deze inhoud, gemeten bij een temperatuur van 39,8 graad Fahrenheit);
10 = 1 gallonweight;
10: zie Engelse imperial gallon;
12½ of 14 = 1 stone;
20 = 1 score;
25 = 1 Amerikaanse short quarter;
25 = 1 Madras maund;
26 = 1 stone;
28 = 1 long quarter;
36 = 1 truss (stro);
56 = 1 truss (oud hooi);
58,4 = 1 Birmaanse teng;
60 = 1 truss (vers hooi);
60 = 1 internationale bushel;
77,627.413 = 1 Amerikaanse bushel (gedestilleerd water);
82[2/7] = 1 Engels-Indische maund;
100 = 1 short hundredweight;
112 = 1 long hundredweight;
133[1/3] = 1 Chinese pîkoel (in de handel);
133[1/3] = 1 Straits-Settlements pîkoel;
428 = 1 Poeloe-Pinang bahar;
640 = 1 imperial quarter (inhoudsmaat;
volgens Staring);
2.000 = 1 shipping ton;
2.204,62 = 1 metrieke ton;
2240 = 1 ton
Engels pound foot per second: symbool: lb×ft/s;
1 = ± 0,138.255 kilogram meter per seconde
Engels pound foot per square second: symbool: lb×ft/s²;
synoniem: poundal;
1 = ± 0,138.255 newton
Engelse poundforce: eenheid van kracht, gedefinieerd als het product van 1 pound avoirdupois en 9,806.65 newton per kilogram;
symbool: lbf;
1 = ± 4,448.22 newton;
1.000 = 1 kilopoundforce
Engelse poundforce foot: symbool: lbf×ft;
1 = ± 1,355.82 newton meter
Engelse poundforce foot per inch: symbool: lbf×ft/in;
1 = ± 53,378.7 newton
Engelse poundforce hour per square foot: symbool: lbf×h/ft²;
1 = ± 172.369 pascal seconde
Engelse poundforce inch: symbool: lbf×in;
1 = ± 0,112.985 newton meter
Engelse poundforce per foot per square second: symbool: lbf/(ft/s²);
synoniem: slug
Engelse poundforce per square foot: symbool: lbf/ft² of psf;
synoniem: Engels pound per square foot;
1 = ± 4,882.43 kilogram per vierkante meter;
1 = ± 47,880.3 pascal
Engelse poundforce per square inch: symbool: lbf/in² of psi;
synoniem: Engels pound per square inch;
1 = ± 703,070 kilogram per vierkante meter;
1 = ± 6.894,76 pascal
Engelse poundforce square second per foot: symbool: lbf×s²/ft;
synoniem: slug
Engels pound per acre: symbool: lb/acre;
1 = ± 0,000.112.085 kilogram per vierkante meter
Engels pound per Amerikaanse gallon: symbool: lb/USgal of lb/gal;
1 = ± 119,826 kilogram per kubieke meter
Engels pound per cubic foot: symbool: lb/ft³;
1 = ± 16,018.5 kilogram per kubieke meter
Engels pound per cubic inch: symbool: lb/in³;
1 = ± 27.679,9 kilogram per kubieke meter
Engels pound per Engelse gallon: symbool: lb/UKgal of lb/gal;
1 = ± 99,776.3 kilogram per kubieke meter
Engels pound per foot: symbool: lb/ft;
1 = ±1,488.16 kilogram per meter
Engels pound per foot hour: symbool: lb/(ft×h);
1 = ± 0,000.413.379 pascal seconde
Engels pound per hour: symbool: lb/h;
1 = ± 0,000.125.998 kilogram per seconde
Engels pound per inch: symbool: lb/in;
1 = ± 17,858.0 kilogram per meter
Engels pound per kilogram: zie kilocalorie Engels pound per kilogram
Engels pound per mile: symbool: lb/mile;
1 = ± 0,000.281.849 kilogram per meter
Engels pound per minute: symbool: lb/min;
1 = ± 0,007.559.87 kilogram per seconde
Engels pound per square foot: symbool: lb/ft² of psf;
zie Engelse poundforce per square foot
Engels pound per square inch: symbool: lb/in² of psi;
zie Engelse poundforce per square inch
Engels pound per square yard: symbool: lb/yd²;
1 = ± 0,542.492 kilogram per vierkante meter
Engels pound per yard: symbool: lb/yd;
1 = ± 0,496.055 kilogram per meter
Engels pound square foot: symbool: lb×ft²;
1 = ± 0,042.140.1 kilogram meterkwadraat
Engels pound square inch: symbool: lb×in²;
1 = ± 0,000.292.640 kilogram meterkwadraat
Engels pound sterling: munteenheid (ook sovereign, en in Nederland Engels pond of pond sterling);
symbool: £;
1 = 20 shilling;
1 = 240 penny;
2: gouden munt met een gewicht van 0,015.976 kg en een gehalte van 91[2/3]%;
5: gouden munt met een gewicht van 0,039.94 kg en een gehalte van 91[2/3]%;
zie ook Bhoetanse sertum, Sansalvadoriaans geldstelsel
Engels pound troy: gewichtseenheid (ook imperial troy pound en medicinaal pond);
symbool: lb t of t lb;
± 0,000.173.611 = 1 Engels grain troy;
0,000.535.853.468 = 1 karaat;
0,000.55 = 1 Engels carat troy;
1= 0,373.240 of ± 0,373.242 kg;
andere opgaven: 0,373.243 (volgens Chelius en Hauschild, Physikalisches Wörterbuch, Bd. 6 S. 1303), of 0,373.248.4 kg (volgens Weber, Metrologische Untersuchungen, S. 15);
1 = ± 144/175 pound avoirdupois;
1 = 0,822.861 pound avoirdupois;
1 = 12 ounce troy;
1 = 96 drachm troy;
1 = 240 pennyweight troy;
1 = 288 scruple troy;
1 = 1.866,18~ karaat;
1 = 5.760 grain troy;
± 175/144 = 1 pound avoirdupois;
2,679.2 = 1 kg;
100 = 1 Engels-Indische maund;
162 (+ 8 pennyweight troy + 13 grain troy) = 1 Engels-Indische pail of pikol
Engelse puncheon: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = ± 0,327.096 m³;
3 = 1 tun
Engelse quart: inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook imperial quart, kwart en liquid quart);
symbool: UKqt;
± 0,014.418.571 = 1 kubieke inch;
1 = 0,001.135.86 m³;
1 = ± 0,001.136.52 m³;
1 = 1 Canadese pinte;
1 = 1,200.9 Amerikaanse quart;
1 = 2 pint;
1 = 57,75, 67,2 of 69,355 kubieke inch;
4 = 1 gallon;
8 = 1 peck;
256 = 1 imperial quarter;
864 = 1 tun;
873 of 879,90 = 1 m³;
1.008 = 1 tun
Engelse quarter: lengtemaat, gewichtseenheid en inhoudsmaat;
symbool: qr;
de benaming wordt soms gebezigd ter aanduiding van een gewicht van 1/4 ton (= 5 hundredweight) in plaats van de gebruikelijke waarde van 1/4 hundredweight;
1 = 0,228.595.87 meter;
1 = ± 0,290.950 m³;
1 = 1,385.32 Russische tschetwert;
1 = 2 stone (gewicht);
1 = nail (lengte);
1 = 5 hundredweight (gewicht);
1 = 8 bushel (inhoud);
1 = 12,700.593.75 kg;
1 = 28 pound (gewicht);
4 = 1 hundredweight (gewicht);
4 = 1 imperial yard (lengte);
80 = 1 ton
Engelse quintal: gewichtseenheid (ook long hundredweight);
± 0,004.535.929 = 1 pound;
1 = 220,462 pound;
10 = 1 metrieke ton (?)
Engelse Ramsden's chain: lengtemaat (ook engineer's chain);
1 = 30,48 meter;
1 = 100 foot
Engelse ream of paper: maat ter aanduiding van een zekere hoeveelheid papier;
1 = 1 riem;
10 = 1 baal
Engelse register ton: zie Engelse registerton
Engelse registerton: inhoudsmaat (ook register ton);
0,353.15 = 1 m³;
1 = 2,831.531.1 (volgens Staring 2,830 of 2,832) m³;
1 = 2,831.7 m³;
1 = 100 kubieke foot
Engelse rod: lengtemaat;
symbool: rd;
0,198.84 = 1 meter;
1 = 1 Canadese perche;
1 = 1 perch, perche of pole;
1= 5,029.109 meter;
1 = 5½ Canadese verge;
1 = 5½ yard;
1 = 16½ Canadese pied;
1 = 16½ foot;
4 = 1 chain;
40 = 1 furlong
Engelse rood: vlaktemaat (ook farthingdeal);
0,000.988.44 = 1 m²;
1 = 40 vierkante perch, pole of rod;
1 = 1.011,677.6 m²;
1 = ± 1.011,71 m²;
1 = 1.210 vierkante yard;
4 = 1 acre;
4 = 1 statute acre;
4 = 1 statute acre of land
Engelse rundlet: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,081.77 m³;
14 = 1 tun
Engelse sack: inhoudsmaat (ook bag);
0,091.656 = 1 m³;
1 = 0,109.043 m³;
1 = 0,109.1 m³;
1 = 3 bushel;
1 = 24 gallon;
1 = 165,107.852 kg;
1½ = 1 barrel;
2 = 1 bole of boll;
12 = 1 chaldron;
12 = 1 last (wol)
Engelse score: gewichtseenheid;
1 = 9,071.86 kg;
1 = 20 pound avoirdupois
Engelse scruple apothecaries': gewichtseenheid;
symbool: s, s ap of *;
1 = 0,001.295.972 kg;
1 = 0,001.295.98 kg;
1 = 20 grain apothecaries';
3 = 1 drachm apothecaries'
Engelse scruple avoirdupois: gewichtseenheid;
1 = ± 0,000.590.61 kg;
768 = 1 pound avoirdupois
Engelse scruple troy: gewichtseenheid;
1 = 0,001.295.972 kg;
1 = 5/6 pennyweight troy;
1 = 20 grain troy;
1,2 = 1 pennyweight troy;
3 = 1 drachm troy;
288 = 1 pound troy;
771,62 = 1 kg
Engelse seamile: lengtemaat (ook geographical mile en zeemijl);
1 = 1 Chileense milla;
1 = 1 Franse mille marin;
1 = 8 cablelength;
1 = 1/60×1/360×4×10⁷ of 1.851,851~ meter;
1 = 2.028,651 yard;
3 = 1 league;
4 = 1 geografische mijl (Nederland);
60 = 1 graad
Engelse section: zie Engelse square mile
Engelse sferische duim: zie Engelse sferische inch
Engelse sferische inch: inhoudsmaat (ook sferische duim);
1 = 0,000.008.580.397.3 m³;
3.300 = 1 kubieke foot
Engelse shake: tijdseenheid;
10⁸ = 1 seconde
Engelse shilling: munteenheid (ook shilling sterling);
symbool: sh;
1/12: zie Engelse penny;
½: zie Engelse sixpenny;
1: zilveren munt met een gewicht van 0,005.655 kg en een gehalte van 92,5% (wettig betaalmiddel tot 2 pound sterling);
1 = 0,24 Canadese dollar (1902);
1 = 12 penny;
2: zie Engelse florin;
2½ = 1 Siamese tikal (1902);
4: zie Engelse double florin;
5: zie crown;
20 = 1 pound sterling;
20: zie Engelse sovereign;
21: zie Engelse guinea
Engelse shilling sterling: zie Engelse shilling
Engelse shipping ton: inhoudsmaat (ook ton of shipping);
als scheepsruimte 42 kubieke foot of 1,189.243.1 m³ (eigenlijk 28 kubieke foot;
voor de betimmering werd evenwel 50% extra berekend);
0,840.83 = 1 m³;
1 = 1,189.243.1 m³;
1 = 42 kubieke foot;
1 = 907,186 kg;
1 = 2.000 pound avoirdupois
Engelse short assay ton: gewichtseenheid;
synoniem: Engelse short ton per troy ounce milligram;
1 = ± 0,029.166.7 kg
Engelse short hundredweight: gewichtseenheid;
± 22,046.341 = 1 ton
Engelse short ton: gewichtseenheid;
1 = 2.000 pound
Engelse short ton per troy ounce milligram: symbool: (short ton/tr oz)×mg;
zie Engelse short assay ton
Engelse sixpenny: munteenheid (ook: sixpence);
1: zilveren munt ter waarde van ½ shilling, met een gewicht van 0,002.828 kg en een gehalte van 92,5% (wettig betaalmiddel tot 2 pound sterling)
Engelse slug: eenheid van massa in het Engelse technische stelsel (gebaseerd op de poundforce);
1 = 1 Engelse poundforce per foot per square second of Engelse poundforce square second per foot;
1 = ± 14,593.9 kg
Engelse slug per cubic foot: symbool: slug/ft³;
1 = ± 515,379 kilogram per kubieke meter
Engelse slug per foot second: symbool: slug/(ft×s);
1 = ± 47,880.3 pascal seconde
Engelse souvereign: munteenheid (ook sovereign);
“er zijn slechts enkele stukken van 2 en 5 pound sterling in omloop” (aldus een mededeling uit 1902;
in 1887 (jubileum van koningin Victoria) werden er vele geslagen, die echter hoofdzakelijk in handen van verzamelaars zijn terechtgekomen;
zie ook Engels pound sterling;
½: gouden munt met een gewicht van 0,003.994 kg en een gehalte van 91[2/3]%;
1: gouden munt van 1816 ter waarde van 1 pound sterling (= 20 shilling sterling of 960 farthing), met een gewicht van 0,007,984 kg en een gehalte van 91[2/3]%;
1: gouden munt met een gewicht van 0,007.988 kg en een gehalte van 91[2/3]%;
1 = 20 shilling (0,007.322 kg fijn goud) (bij de invoering van de gouden standaard in 1816);
in omloop gebleven tot 1914, toen de gouden standaard werd verlaten en muntbiljetten van 1 pound sterling werden ingevoerd;
1 = 4 Canadese dollar + 86[2/3] cent (1902);
1 = 4,5 Portugese milreïs (1902)
Engelse sovereign: zie Engelse souvereign
Engelse span: lengtemaat;
1 = 0,228.6 meter;
1 = 9 inch
Engelse square ...: zie ook Engelse vierkante ...
Engelse square chain: vlaktemaat (ook vierkante chain);
symbool: ch²;
1 = 16 vierkante rod;
1 = 404,678 m²;
1 = (20,116.8)² m²;
10 = 1 statute acre of land
Engelse square foot: vlaktemaat (ook vierkante foot en voerkante voet);
symbool: ft²;
1 = 0,092.899 m²;
1 = 0,092.9 m²;
1 = ± 0,092.903 m²;
1 = 144 vierkante inch;
9 = 1 vierkante yard;
10,764 = 1 m²;
45 = 1 Engels-Indische chittack;
14.400 = 1 Engels-Indische biggah;
zie ook Engelse superficial foot, per Engelse square foot
Engelse square foot hour degree Fahrenheit per British thermal unit: symbool: ft²×h×°F/Btu;
1 = ± 0,176.110 kelvin meterkwadraat per watt
Engelse square foot hour degree Fahrenheit per British thermal unit inch: symbool: ft²×h×°F/(Btu×in);
1 = ± 6,933.47 kelvin meter per watt
Engelse square foot inch: symbool: ft²×in;
synoniem: board foot;
1 = ± 0,002.359.74 m³
Engelse square foot per hour: symbool: ft²/h;
1 = 0,000.025.806.4 vierkante meter per seconde
Engelse square foot per ounce: symbool: ft²/oz;
1 = ± 3,277.06 vierkante meter per kilogram
Engelse square foot per pound: symbool: ft²/lb;
1 = ± 0,204.816 vierkante meter per kilogram
Engelse square furlong: vlaktemaat (ook vierkante furlong);
0,000.024.711 = 1 m²;
1 = 10 acre;
1 = 40.468 m²;
3 = 1 yard of land;
10 = 1 hide of land;
64 = 1 vierkante mile
Engelse square inch: vlaktemaat (ook vierkante duim en vierkante inch);
symbool: in²;
π/4 of ± 0,785.398.163.4 = 1 circular inch;
1 = 0,000.645.16 m²;
144 = 1 vierkante foot;
1.550,003.1 = 1 m²;
zie ook per Engelse square inch
Engelse square inch per hour: symbool: in²/h;
1 = ± 1,792.11×10^-7 vierkante meter per seconde
Engelse square link: vlaktemaat (ook vierkante link);
symbool: li²;
1 = ± 0,040.468.6 m²;
22,9 = 1 vierkante yard
Engelse square mil: vlaktemaat (ook square milli-inch);
symbool: mil²;
π/4 of ± 0,785.398.163.4 = 1 circular mil;
1 = 0,000.025.4² m²
Engelse square mile: vlaktemaat (ook mile of land, section, vierkante mile en vierkante mijl);
symbool: mi² of mile²;
3,861.021.58×10^-7 = 1 m²;
1 = 64 vierkante furlong;
1 = 640 acre;
1 = 2.589.894,5 (ook 2.589.988,11 en ± 2.589.990) m²;
36 = 1 township
Engelse square mile per Amerikaanse ton: 1 = ± 2.854,97 vierkante meter per kilogram
Engelse square mile per Engelse ton: 1 = ± 2.549,08 vierkante meter per kilogram
Engelse square perch: zie Engelse square rod
Engelse square pole: zie Engelse square rod
Engelse square rod: vlaktemaat (ook vierkante perch, vierkante pole, vierkante rod, vierkante roede, alsook square ...);
symbool: rd² en sq rd;
1 = 25,291.938 (ook 25,291.939 en ± 25,292.9) m²;
1 = 30,25 vierkante yard;
16 = 1 vierkante chain;
40 = 1 rood;
160 = 1 acre, statute acre of statute acre of land;
Engelse square seamile: vlaktemaat (ook vierkante seamile en vierkante zeemijl);
1 = 3.429.355,3 (volgens Staring ± 3.430.700) m²
Engelse square yard: vlaktemaat (ook vierkante yard);
symbool: sq yd of yd²;
verschillende opgaven:
1 = 0,836.097.130.21 m²;
1 = 0,836.097.15 m²;
1 = ± 0,836.127 m²;
1 = 0,836.127.36 m²;
1 = 0,836.13 m²;
1 = 9 vierkante foot;
1 = 22,9 vierkante link;
1,195.990.046 = 1 m²;
30,25 = 1 vierkante perch, vierkante pole of vierkante rod;
1.210 = 1 rood;
4.840 = 1 acre, statute acre of statute acre of land;
6.150 = 1 Schotse acre;
7.840 = 1 Ierse acre
Engelse square yard per ounce: ook vierkante yard per ounce;
symbool: yd²/oz;
1 = ± 29,493.5 vierkante meter per kilogram
Engelse standard pound: gewichtseenheid;
1 = 0,453.592.37 kg (exact, sinds 1959)
Engelse standard ton of refrigeration: synoniem: commercial ton of refrigeration;
1 = 200 British thermal unit per minute;
1 = ± 3.516,85 watt
Engelse statute acre: vlaktemaat (ook statute acre of land);
1 = 1 Amerikaanse statute acre;
1 = 3½ biggah (Bengalen;
Engels-Indië);
1 = 4 farthingdeal of rood;
1 = 10 vierkante chain;
1 = 160 vierkante rod;
1 = 4.046,710.110.2 of 4.046,856.422 m²;
1 = 4.840 vierkante yard
Engelse statute acre of land: zie Engelse statute acre
Engelse statute league: lengtemaat;
0,000.207.125 = 1 meter;
1 = 3 statute mile;
1 = 4.828 of ± 4.828,03 meter
Engelse statute mile: lengtemaat (ook land mile en mile);
symbool: mi of stat mi;
0,000.621.371.192.2 = 1 meter;
1 = 8 furlong;
1 = 1.609,344 meter;
1 = 1.760 yard;
1 = 5.280 foot;
3 = 1 (statute) league
Engelse statute ton: zie Engelse long ton
Engelse stone: gewichtseenheid van uiteenlopende grootte (onder meer voor jockeys en als steenkolenmaat);
symbool: st;
0,157.47 = 1 kg;
1 = 3,628.744 kg (op de Londense veemarkt);
1 = 4 pound avoirdupois;
1 = 6,350.296.875 kg;
1 = 8 pound avoirdupois (op de Londense veemarkt);
1 = ruim 12 pound;
1 = 14 pound (avoirdupois);
1 = 15 pound (jockeys);
2 = 1 quarter;
144 = 1 load;
160 = 1 ton;
312 = 1 last (wol;
sc. stone van 14 pound)
Engelse strike: inhoudsmaat;
4 = 1 imperial quarter
Engelse superficial foot: inhoudsmaat ter grootte van een vierkante foot met een dikte van een inch;
symbool: Sft;
ook gebezigd als vlaktemaat (synoniem: vierkante voet);
1 = 0,002.359.737.2 m³;
423,776 = 1 m³
Engelse surveyer's link: lengtemaat (ook link);
1 = 0,201.168 meter
Engelse tablespoonful: inhoudsmaat;
1 = ± 0,000.015 m³;
1 = 3 teaspoonful;
± 2 = 1 fluid ounce;
16 = 1 cup
Engelse teaspoonful: inhoudsmaat;
3 = 1 tablespoonful;
± 6 = 1 fluid ounce;
± 200.000 = 1 m³
Engels technisch stelsel: zie slug
Engelse telegraph nautical mile: lengtemaat;
1 = ± 1.855,32 meter;
1 = 6.087 foot
Engelse thou: lengtemaat;
synoniem: mil;
1 = 0,000.025.4 meter;
1.000 = 1 inch
Engelse threepence: zilveren munt ter waarde van 3 penny, met een gewicht van 0,001.414 kg en een gehalte van 92,5% (wettig betaalmiddel tot 2 pound sterling)
Engelse tierce: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,190.83 m³;
6 = 1 tun
Engelse tod: gewichtseenheid;
1 = 12,700.604 kg;
156 = 1 last (wol)
Engelse ton: gewichtseenheid (ook tonne);
symbool: UKton;
Amerikaans synoniem: gross ton of long ton;
¼: zie Engelse quarter;
1 = 0,984.21 long ton;
1 = 1 Amerikaanse long ton (= 2.240 pound);
1 = 20 hundredweight;
1 = 80 quarter;
1 = 160 stone;
1 = 1.016,047.5 kg (Staring);
1 = 2.240 pound avoirdupois;
zie ook per –
Engelse tonforce: symbool: UKtonf (ook tf, maar dan is hiermee het begrip tonkracht bedoeld, zijnde 9.806,65 newton);
definitie: het product van 1 ton en 9,806.65 newton per kilogram;
1 = ± 9.964,02 newton
Engelse tonforce foot: symbool: UKtonf×ft;
1 = ± 3.037,03 newton meter
Engelse tonforce per square foot: symbool: UKtonf/ft²;
1 = ± 107.252 pascal
Engelse tonforce per square inch: symbool: UKtonf/in²;
1 = ± 1,544.43×10⁷ pascal
Engelse ton mile: symbool: UKton×mile;
1 = ± 1,635.17×10⁶ kilogram meter
Engelse ton mile per Engelse gallon: symbool: UKton×mile/UKgal;
1 = ± 3,596.87×10⁸ kilogram per vierkante meter
Engelse tonne: zie Engelse ton
Engelse ton of shipping: zie Engelse shipping ton
Engelse ton per cubic yard: ook ton per kubieke yard;
symbool: UKton/yd³;
1 = ± 1.328,94 kilogram per kubieke meter
Engelse ton per hour: ook ton per uur;
symbool: UKton/h;
1 = ± 0,282.235 kilogram per seconde
Engelse ton per kubieke yard: zie Engelse ton per cubic yard
Engelse ton per mile: symbool: UKton/mile;
1 = ± 0,631.342 kilogram per meter
Engelse ton per square mile: ook ton per vierkante mile;
symbool: UKton/mile²;
1 = ± 0,000.392.298 kilogram per vierkante meter
Engelse ton per troy ounce milligram: symbool: (UKton/tr oz)×mg;
zie Engelse assay ton
Engelse ton per uur: zie Engelse ton per hour
Engelse ton per vierkante mile: zie Engelse ton per square mile
Engelse ton per yard: symbool: UKton/yd;
1 = ± 1.111,16 kilogram per meter
Engels tower pound: 11e-eeuws muntgewicht van ± 0,350 kg (zilvergehalte 92,5%), in het midden van de 16e eeuw gereduceerd tot 0,031 kg;
onder Elisabeth I werd het zilvergehalte op ruim 0,111 kg gesteld (tot de invoering van de gouden standaard in 1816)
Engelse township: vlaktemaat (geen afkorting);
1 = 36 Engelse vierkante mile;
1 = ± 9,323.96×10⁷ m²
Engelse trade dollar: zilveren munt uit 1895-1935, voornamelijk in Bombay en Calcutta, maar ook in Londen geslagen
Engelse troy grain: zie Engelse grain troy
Engelse troy ounce: zie Engelse ounce troy
Engelse truss: gewichtseenheid voor hooi en stro;
de grootte ervan is afhankelijk van de kwaliteit;
1 = 16,329.348 kg (stro);
1 = 25,401.208 kg (oud hooi);
1 = 27,215.58 kg (vers hooi);
1 = 36 pound avoirdupois (stro);
1 = 56 pound avoirdupois (oud hooi);
1 = 60 pound avoirdupois (vers hooi);
36 = 1 load
Engelse tun: inhoudsmaat voor bier en andere vloeistoffen;
1 = 0,981.29 m³;
1 = 1,129.84 m³;
1 = 2 butt of pipe;
1 = 3 puncheon;
1 = 4 hogshead;
1 = 6 barrel of tierce;
1 = 12 kilderkin;
1 = 14 rundlet;
1 = 24 firkin;
1 = 216 of 252 gallon;
1 = 864 of 1.008 quart;
1 = 2.016 pint;
1 = 8.064 gill
Engelse twopence: zilveren munt ter waarde van 2 penny, met een gewicht van 0,000.942 kg en een gehalte van 92,5% (wettig betaalmiddel tot 2 pound sterling)
Engels vaatje: zie Engelse firkin
Engelse vierkante chain: zie Engelse square chain
Engelse vierkante duim: zie Engelse square inch
Engelse vierkante foot: zie Engelse square foot, per Engelse vierkante foot
Engelse vierkante furlong: zie Engelse square furlong
Engelse vierkante inch: zie Engelse square inch
Engelse vierkante link: zie Engelse square link
Engelse vierkante mile: zie Engelse square mile
Engelse vierkante mijl: zie Engelse square mile
Engelse vierkante perch: zie Engelse square rod
Engelse vierkante pole: zie Engelse square rod
Engelse vierkante rod: zie Engelse square rod
Engelse vierkante roede: zie Engelse square rod
Engelse vierkante seamile: zie Engelse square seamile
Engelse vierkante voet: vlaktemaat;
45 = 1 tchittack (Engels-Indië);
144 = 1 djemba (Straits-Settlements);
57.600 = 1 khani (Madras);
zie ook Engelse square foot, Engelse superficial foot
Engelse vierkante yard: zie Engelse square yard
Engelse vierkante yard per ounce: zie Engelse square yard per ounce
Engelse vierkante zeemijl: zie Engelse square seamile
Engelse voet: zie Engelse foot
Engels West-Afrika: alfabetisch gerangschikt na de reeks Engels(e) ...
Engels Westindisch(e) ...: alfabetisch gerangschikt na de reeks Engels(e) ...
Engelse wey: inhoudsmaat en gewichtseenheid;
1 = 1,453.9 m³;
1 = 5 imperial quarter;
1 = 82,553.926 kg;
24 = 1 last (wol)
Engelse Winchester bushel: inhoudsmaat;
1 = 8 gallon
Engelse woodland pole: lengtemaat;
1 = 5,486.300.8 meter;
1 = 6 yard
Engelse wijngallon: inhoudsmaat;
1 = 0,003.785 m³ (in Columbia);
zie ook Mauritiaanse cask
Engelse yard: standaardlengtemaat (ook el en ell);
symbool: yd;
ook een vlaktemaat (zie yard of land);
de gelijkstelling van de yard met exact 0,914.4 meter is in 1959 door de Verenigde Staten van Noord-Amerika en in 1963 door het Verenigd Koninkrijk aanvaard;
3/4 = 1 pik halebi (Abessinië);
20/27 = 1 covado (Portugal);
0,775 = 1 el (Zuid-Afrika);
1 = 5/6 vara (Portugal);
1 = 11/12 meter (in de handel);
1 = 0,914.383.47 en 0,914.388 meter;
1 = 0,914.4 meter (gebruikelijke afronding);
1 = 1 hailoh (Bengkulu);
1 = 1 verge (Canada);
1 = 1 war (Zanzibar);
1 = 1,35 covado (Portugal);
1 = 2 el (Abessinië);
1 = 2 cubit;
1 = 2 durra (Zanzibar);
1 = 3 foot;
1 = 3 pied (Canada);
1 = 3½ palmo (in de handel op Malta);
1 = 36 inch;
1,093.633.056 = 1 meter;
1[1/11] = 1 meter (in de handel);
1,2 = 1 vara (Portugal);
1,25 = 1 el;
2 = 1 fathom;
2 = 1 depâ (Nederlands Oost-Indië;
“algemeen gangbaar”, volgens een mededeling uit 1902);
2[1/7] = 1 canna (in de handel op Malta);
5½ = 1 perch, pole of rod;
6 = 1 woodland pole;
7 = 1 plantation pole;
8 = 1 Cheshire pole;
22 = 1 chain;
220 = 1 furlong;
240 = 1 cable(length);
1.760 = 1 mile of statute mile;
2.028,651 = 1 seamile;
zie ook China (handel met het buitenland)
Engelse yard of land: vlaktemaat (kortheidshalve ook aangeduid als yard);
0,000.008.236.9 = 1 m²;
1 = 3 vierkante furlong;
1 = 30 acre;
1 = 121.401,303.31 m²
Engelse zeemijl: zie Engelse seamile
Engels-Guyana: ook Britisch-Guiana (D.), British Guiana, Guyane Britannique (F.), Republic of Guyana;
zie Engels-Guyaans(e) ...
Engels-Guyaanse dollar: munteenheid (ook gurd);
zilveren munten van 1/12, 1/6, 1/3, 2/3 en 1 gurd;
1 = 50 penny;
1 = 100 cent
Engels-Guyaans geldstelsel: dollar of gurd = 100 cent
Engels-Guyaanse gurd: munteenheid;
zie Engels-Guyaanse dollar
Engels-Guyaanse penny: munteenheid;
50 = 1 dollar
Engels-Honduras: sinds 1 juni 1973 aangeduid als Belize;
ook Britisch-Honduras (D.), British Honduras, Honduras Britannique (F.);
zie Engels-Hondurees ...
Engels-Hondurees geldstelsel: in 1894 werd de Engels-Hondurese dollar tot munteenheid verklaard;
100 cent = 1 dollar
Engels-Indisch(e) ...: zie ook Straits-Settlements
Engels-Indische angli: lengtemaat (ook ungulla of ungullee);
48 = 1 guz
Engels-Indische anna: munteenheid;
1: zilveren munt met een gewicht van 0,000.729 kg en een gehalte van 91[2/3]%;
16 = 1 compagniesroepy (zie ook roepy);
Engels-Indische barley corn: lengtemaat;
288 = 1 fathom
Engels-Indisch bazargewicht: zie Birma
Engels-Indische biggah: vlaktemaat;
1 = 20 cottah;
1 = 1.337,76 m²;
1 = 14.400 vierkante foot;
3½ = 1 statute acre
Engels-Indische big-hath: lengtemaat;
4 = 1 guz
Engels-Indische cattie: gewichtseenheid;
80 (+ 16 pikol) = 1 ton;
84 = 1 hundredweight;
100 = 1 pail of pikol
Engels-Indische cherrie: lengtemaat;
1 = 3 ungullee;
8 = 1 hath;
16 = 1 guz
Engels-Indische chittack: vlaktemaat, gedefinieerd als een oppervlak met een lengte van 5 cubit en een breedte van 4 duim;
1 = 0,609 kg;
1 = 4,180.5 m²;
1 = 5 tola;
1 = 45 vierkante foot;
16 = 1 cottah
Engels-Indische compagniesroepy: munteenheid, geregeld bij een reglement van 6 september 1870;
1 = 0,093.75 siccaroepy (1902);
1 = 1,087.5 courantroepy (1902)
1 = 16 anna;
1 = 192 pie
Engels-Indische coss: lengtemaat;
1 = 9 furlong + 3 pole + 3½ yard;
1 = 1.000 fathom
Engels-Indische cottah: vlaktemaat;
1 = 16 chittack;
1 = 66,888 m²;
20 = 1 biggah
Engels-Indische courantroepy: munteenheid;
1,087.5 = 1 compagniesroepy (1902)
Engels-Indische cubit: lengtemaat;
4 = 1 fathom
Engels-Indische danda: lengtemaat (ook fathom);
1 = 2 guz;
1 = 4 cubit;
1 = 8 spon;
1 = 24 hand;
1 = 96 finger;
1 = 288 barley corn;
1.000 = 1 coss of mile
Engels-Indische dubbele mohur: gouden munt van 30 roepy met een gewicht van 0,023.328 kg en een gehalte van 91[2/3]%
Engels-Indische factorymaund: gewichtseenheid;
1 = 2 maund (Surat, in de praktijk);
1 = 2[2/3] maund (Bombay, in de praktijk)
Engels-Indische fathom: zie Engels-Indische danda
Engels-Indische finger: lengtemaat;
96 = 1 fathom
Engels-Indische gaz: zie Engels-Indische guz
Engels-Indische gös: zie Engels-Indische guz
Engels-Indische guz: lengtemaat van verschillende grootte (o.a. voor manufacturen);
ook gaz. gös en yard;
1 = 0,914.383 meter;
1 = 2 hath;
1 = 4 big-hath;
1 = 16 cherrie;
1 = 48 angli;
2 = 1 danda;
2.000 = 1 koss
Engels-Indische hand: lengtemaat;
24 = 1 fathom
Engels-Indische hath: lengtemaat;
1 = 8 cherrie;
2 = 1 guz
Engels-Indisch hundredweight: gewichtseenheid;
1 = 50,796 kg;
1 = 84 cattie
Engels-Indische jodsjan: lengtemaat (ook yojan);
1 = 4 koss;
1 = ± 7.315 meter
Engels-Indische käsch: zie Engels-Indische li
Engels-Indische koss: lengtemaat (ook Bengaalse mijl);
1 = ± 1.829 meter;
1 = 2.000 guz;
4 = 1 jodsjan
Engels-Indische li: munteenheid (ook käsch);
20 = 1 pie
Engels-Indische maund: gewichtseenheid;
1 = 37,324 kg;
1 = 82[2/7] pound avoirdupois;
1 = 100 pound troy;
1 = 993,446 thael;
27,222 = 1 ton
Engels-Indische mile: lengtemaat;
1 = 9 furlong + 3 pole + 3½ yard;
1 = 1.000 fathom
Engels-Indische mohur: uit 1835 daterende gouden munt ter waarde van 15 roepy met een gewicht van 0,011.663 kg en een gehalte van 91[2/3]%;
1/3: gouden munt van 5 roepy met een gewicht van 0,003.888 kg en een gehalte van 91[2/3]%;
2/3: gouden munt van 10 roepy met een gewicht van 0,007.776 kg en een gehalte van 91[2/3]%;
Engels-Indische pai: zie Engels-Indische pie
Engels-Indische pail: gewichtseenheid (ook pikol);
1 = 60,472 kg;
1 = 100 cattie;
1 = 162 pound troy + 8 pennyweight troy + 13 grain troy;
1 = 1.600 thael;
16 (+ 80 cattie) = 1 ton
Engels-Indische pie: munteenheid (ook pai);
1: koperen munt van 20 li;
2, 3 en 6: koperen munten;
192 = 1 compagniesroepy
Engels-Indische pikol: zie Engels-Indische pail
Engels-Indische roepy: munteenheid;
1/8: zilveren munt met een gewicht van 0,001.458 kg en een gehalte van 91[2/3]%;
¼: zilveren munt met een gewicht van 0,002.916 kg en een gehalte van 91[2/3]%;
½: zilveren munt met een gewicht van 0,005.832 kg en een gehalte van 91[2/3]%;
1: zilveren munt (1840) ter waarde van 16 anna, met een gewicht van 0,011.664 kg en een gehalte van 91[2/3]%;
2: zilveren munt met een gewicht van 0,023.328 kg en een gehalte van 91[2/3]%;
5: gouden munt van 1/3 mohur (zie aldaar);
10: gouden munt van 2/3 mohur (zie aldaar);
15 = 1 mohur;
30 = 1 dubbele mohur
Engels-Indische seer: gewichtseenheid;
1 = 9,739 kg;
1 = 80 tola
Engels-Indische siccaroepy: munteenheid;
0,937.5 = 1 compagniesroepy (1902)
Engels-Indische spon: lengtemaat;
8 = 1 fathom
Engels-Indische thael: gewichtseenheid;
1 = 0,037.795 kg;
3,221 = 1 tola;
993,446 = 1 maund;
1.600 = 1 pail of pikol
Engels-Indische tola: gewichtseenheid;
1 = 0,122 kg;
1 = 3,221 thael;
5 = 1 chittack;
80 = 1 seer
Engels-Indische ton: gewichtseenheid;
1 = 16 maund + 80 cattie;
1 = 27,222 maund;
1 = 1.016,034 kg
Engels-Indische ungulla: zie Engels-Indische angli
Engels-Indische ungullee: zie Engels-Indische angli
Engels-Indische yard: zie Engels-Indische guz
Engels-Indische yojan: zie Engels-Indische jodsjan
Engelse Maagdeneilanden: ook Britische Jungferninseln (D.), Iles de la Vierge Britanniques (F.);
geldstelsel: 100 cent = 1 Oostcaraïbische dollar;
het eigen geldstelsel werd ingevoerd op 30 juni 1973;
daarnaast bleef dat van de USA van kracht
Engels West-Afrika: ook Afrique Occidentale Britannique (F.), Britisch-Westafrika (D.), British West Africa (E.);
zie Engels-Westafrikaans(e) ...
Engels-Westafrikaans geldstelsel: 1 shilling = 12 penny;
1 pound = 20 shilling
Engels-Westindische dollar: munteenheid, verdeeld in 100 cent (Engelse Antillen);
1/16, 1/8 en 1/4: zilveren munten;
zie ook Engels-Antilliaans geldstelsel
Engels-Westindische dollarcent: munteenheid (0,01 dollar)
Engels-Westindische doublon: munteenheid;
1 = 64 shilling
Engels-Westindisch geldstelsel: pound sterling = 20 shilling;
dollar = 100 cent;
doublon = 64 shilling
Engels-Westindische penny: munteenheid (ook penny sterling);
½ en 1: nikkelen munten;
1½, 2 en 3: zilveren munten;
50 = 1 Mexicaanse of Spaanse dollar
Engels-Westindische penny sterling: zie Engels-Westindische penny
Engels-Westindisch pound sterling: munteenheid;
1 = 20 shilling
Engels-Westindische shilling: munteenheid;
20 = 1 pound sterling;
64 = 1 doublon
engineer's chain: Engelse lengtemaat;
1 = 1 Ramsden's chain (E.);
1 = 30,48 meter (per definitie);
1 = 100 foot;
zie ook Engelse ...
Engler: zie graad –
English ...: zie Engels(e) ...
enkele wandcontactdoos: elektrotechnisch symbool: * (tweepolig)
enkelpolige schakelaar: elektrotechnisch symbool: * (tweepolig)
enkelvoudige begrippen: zie meervoudsvormen van afkortingen
Enkhuizer last: inhoudsmaat;
1 = 22 mud;
1 = 44 schepel of zak;
1 = 176 takel
Enkhuizer mud: inhoudsmaat;
1 = 2 schepel;
1 = 8 takel;
22 = 1 last
Enkhuizer schepel: inhoudsmaat;
1 = 4 takel;
2 = 1 mud;
44 = 1 last
Enkhuizer takel: inhoudsmaat;
4 = 1 schepel;
8 = 1 mud;
176 = 1 last
Enkhuizer zak: inhoudsmaat;
44 = 1 last
Enschede: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “men klaagt over de ongelijkheid van den garen-Haspel, en wenschte daar in redres: de Streng, of ook genaamd het Stuk bevat 2000 draden, en is overhoops 3/4 el, of in de rondte 1½ el: dus de geheele draad 3000 ellen lang;
men wenschte de Streng garen 1 el of in de rondte 2 ellen lang te hebben. (A[eneae])”;
met betrekking tot de vlaktematen deelt hij mee: “Er zijn enige andere plaatsen [sc. dan Zwolle, in het voormalige Departement van de Monden van den Yssel], daar men de Landen bij Treden telt, en derhalve op eene wijze die niet wel eene naauwkeurige herleiding toelaat. Bijv. te Enschedé houdt een Mudde lands 4800 [vierkante] Treden: iedere Tred wordt op 3 Voeten gesteld”;
zie ook Deventer houtvoet, Enschedees ..., Nieuwenhuis, Salland
Enschedees last: inhoudsmaat;
1 = 21½ mud
Enschedese mud: inhoudsmaat;
21½ = 1 last
enthalpie: warmtegrootheid;
symbool: H of eventueel I;
SI-eenheid: joule;
identificatieformule: U + pV;
zie ook massieke –, molaire –, soortelijke –, vrije –
entierfunctie: zie geheel deel van x
entropie: E.: entropy;
warmtegrootheid;
symbool: S;
obsolete eenheid: clausius;
SI-eenheid: joule per kelvin;
CGS-eenheid: erg per kelvin;
identificatieformule: dS = dQ/T;
dimensieformule: L²MT^-2*^-1;
zie ook beginsel van Boltzmann, massieke –, molaire –, soortelijke –, specifieke –
entropy: zie entropie en specific entropy
Enum: zie Eenum
enzymactiviteit: door de Enzyme Commission van de Commission on Biochemical Nomenclature werd hiervoor een eenheid geïntroduceerd (aangeduid als international unit of kortweg unit), gedefineerd als de hoeveelheid enzym die 1 micromol substraat per minuut onder geijkte omstandigheden kan omzetten;
specifieke enzymactiviteit werd met behulp van deze definitie uitgedrukt in units per milligram eiwit;
in 1972 is door deze commissie met het oog op de voorschriften van het SI voorgesteld de (international) unit te vervangen door de katal, zijnde de hoeveelheid enzym die 1 mol substraat per seconde kan omzetten (1 unit = 16[2/3] nanokatal);
zie ook specifieke enzymactiviteit
enzymconcentratie: zie U
enzymeenheid: zie catal
EΩ: exaohm
Epe (Gld.): lengtematen: de voetmaat is de Amsterdamse voet (dus 0,283.133 meter), de roede de Gelderse roede (dus 3,807.216.6 meter);
met betrekking tot de vlaktematen deelt Van Swinden mee: “Eepe op de Veluwe: Het morgen houdt 600 vierkante roed[en] volgens Landschaps resolutie door geheel Gelderland. in welke resolutie ook de lengte der roede gevonden wordt. (A[eneae])”.
epha: oudtestamentische inhoudsmaat voor droge waren (Hebreeuws: *** of ***), afgeleid van *** = bakken of kneden, te weten de hoeveelheid meel die men in één keer benodigde om deeg van te kneden en brood van te bakken;
ook gespeld als efa;
1 = 0,036.44 m³;
1 = 0,039.38 m³ (volgens Elseviers Encyclopedie van de Bijbel, blz. 90;
op blz. 123 is echter sprake van 36,44 liter);
1 = 3/4 Attische medimnus;
1 = 1 bath;
1 = 3 maat of sea;
1 = 10 assaron of gomor;
1 = 18 kab;
10 = 1 homer of kor;
zie ook Hebreeuwse –, oudtestamentische –
epicentrum: zie schaal van Mercalli-Cancani
Epiphanius: zie Hebreeuws alabastron, Romeinse mijl (1), Thebaans aporrhyma
Eppenhuizen: lengtemaat volgens Van Swinden (die ook “Eppingahuizen” schrijft): 1 roede = 16 voet = 4,685.14 [naderhand gewijzigd in 4,675.14] meter;
voorts geeft hij op: “roede XVI v[oet] 4,680 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “gras (360 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XVI [voet]) 7.884,9 [vierkante meter] [dito]”.
Eppingahuizen: zie Eppenhuizen
epsilon: de vijfde letter van het Griekse alfabet;
symbool: * (als hoofdletter: E)
eq: equivalent
eq/l: equivalent per liter
Equador: ook Équateur (F.);
oude Spaanse maten;
metriek stelsel ingevoerd in 1856;
geldstelsel: 1 decimo = 10 centavo;
1 peso of sucre = 10 decimo of 100 centavo;
1 condor = 25 sucre;
zie Equadoriaans(e) ...
Equadoriaanse braza: lengtemaat;
1 = 1,672 meter
Equadoriaanse caballeria: vlaktemaat;
1 = 452.000 m²
Equadoriaanse centavo: munteenheid;
100 = 1 sucre
Equadoriaanse sucre: munteenheid (sinds 1 januari 1885), genoemd naar Antonio José de Sucre (1795-1830), grootmaarschalk van Ayacucho, burgemeester van Quito, president van Bolivia (1826-1828) en voorzitter van het congres dat in 1830 de grondwet van Colombia aanvaardde;
zilveren munten van 1, 1/2, 1/5, 1/10 en 1/20 sucre;
1 = 100 centavo
Équateur (F.): zie Equador
Equatoriaal Afrika: ook Afrique Équatoriale (F.), Äquatorialafrikanische Staaten (D.), Equatorial African States (E.);
geldstelsel: 1 CFA-franc = 100 centime;
zie ook Frans Equatoriaal Afrika
Equatoriaal Guinea: ook Äquatorialguinea (D.), Equatorial Guinea, Guinée Équatoriale (F.);
op 10 oktober 1969 werd eigen courant geld ingevoerd (pariteit: Spaanse peseta);
daarvoor gold uitsluitend Spaans geld;
1 Guinea peseta = 100 centimo
Equatorial African States: zie Equatoriaal Afrika
equatoriale aardomtrek: ± 40.076.000 meter;
zie lengtegraad
equatoriale graad: lengtemaat;
2/53 = 1 Paraguayaanse legua;
1 = 15 Duitse of Franse geografische mijl;
1 = 1/360×4×10⁷ of 111.111,1~ meter;
1 = 250 Chinese li
Equatorial Guinea: zie Equatoriaal Guinea
equivalent: in de chemie de hoeveelheid van een elektrolyt die zich kan binden aan of in de plaats gesteld kan worden van 1 gramatoom waterstof;
ook gedefinieerd als de hoeveelheid geïoniseerde stof die qua elektrische lading overeenkomt met 1 mol van een monovalente stof (bijvoorbeeld waterstof), dat wil zeggen 6,023 (à 6,024)×10²³ positieve of negatieve ladingen;
symbool: eq;
1 = 10³ milliëquivalent;
zie ook coal –, dosis–, gram–, milliëquivalent, röntgenequivalent man, steenkool–, tons coal –, tonsteenkool–
equivalent per liter: symbool: eq/l;
zie ook milli–
equivalentgeleiding: een stoftransportgrootheid;
symbool: *;
SI-eenheid: siemens meterkwadraat per (kilo)mol
equivalentgewicht: het atoomgewicht van een element (of het molecuulgewicht van een verbinding) gedeeld door de valentie;
symbool: Val;
cf. gramequivalent;
een oplossing die per liter 1 Val bevat is een “normaaloplossing”
Erastothenes: zie aardomtrek, Egyptische schoenus, Griekse schoinos, Grieks stadion (10), Pythisch stadium
erfpacht: zie Departement van de Ooster-Eems
Erg: grote erg
erg: afgeleide CGS-eenheid van energie, gedefinieerd als de arbeid die nodig is om een massa van 1 gram over een afstand van 1 centimeter te verplaatsen;
symbool: erg;
synoniem: dyne centimeter;
decimale veelvouden of delen zijn niet toegestaan, toepassing in afgeleide eenheden wel;
bij voorkeur omrekenen in de SI-eenheid joule;
1 = 10^-7 joule;
1 = 1 Duitse kilopondmeter;
10 = 1 microjoule;
100 = 1 gram rad;
10.000 = 1 millijoule;
980.000 = 1 kilogram meter;
10.000.000 = 1 grote erg;
41.868.000 = 1 calorie;
zie ook grote –, per –, steradiaal –
erg centimeter: zie per –
erg centimeter seconde per franklinkwadraat: symbool: erg×cm×s/Fr²;
1 ~ 1 elektrostatische eenheid van soortelijke weerstand
erg centimetre: zie per erg centimetre
erg per biot: CGSB-eenheid van magnetische flux;
symbool: erg/Bi;
1 = 10^-8 weber;
1 = 1 maxwell;
1 = 10 nanoweber
erg per biotkwadraat: symbool: erg/Bi²;
1 = 1 erg per biottweede;
1 ~ 1 elektromagnetische eenheid van zelfinductie;
zie ook erg per biottweede
erg per biot squared: zie erg per biottweede
erg per biottweede: CGSB-eenheid van mutual inductance en self inductance;
E.: erg per biot squared;
symbool: erg/Bi²;
10⁹ = 1 henry;
zie ook erg per biotkwadraat
erg per centimeter: CGS-eenheid van linear energy transfer en linear stopping power;
symbool: erg/cm;
1 = 1 dyne;
100.000 = 1 joule per meter
erg per centimeter seconde graad Celsius: CGS-eenheid van thermal conductivity;
E.: erg per centimetre second degree Celsius;
symbool: erg/(cm×s×°C);
100.000 = 1 watt per meter kelvin
erg per centimetre: zie erg per centimeter
erg per centimetre second degree Celsius: zie erg per centimeter seconde graad Celsius
erg per cubic centimetre: zie erg per kubieke centimeter
erg per cubic centimetre degree Celsius: zie erg per kubieke centimeter graad Celsius
erg per cubic centimetre second: zie erg per kubieke centimeter seconde
erg per degree Celsius: zie erg per graad Celsius
erg per franklin: CGSF-eenheid van elektrische potentiaal;
symbool: erg/Fr;
1 ~ 1 elektrostatische eenheid van elektrische spanning;
1 = 299,792 volt
erg per graad Celsius: E.: erg per degree Celsius;
symbool: erg/°C;
1 = 1 erg per kelvin
erg per gram: CGS-eenheid van kerma en specifieke energie;
symbool: erg/g;
10.000 = 1 gray of joule per kilogram
erg per gram degree Celsius: zie erg per gram graad Celsius
erg per gram graad Celsius: E.: erg per gram degree Celsius;
CGS-eenheid van soortelijke warmtecapaciteit;
symbool: erg/(g×°C);
10.000 = 1 joule per kilogram kelvin
erg per gram second: zie erg per gram seconde
erg per gram seconde: E.: erg per gram second;
CGS-eenheid van absorbed dose rate en kerma rate;
symbool: erg/(g×s);
10.000 = 1 gray per seconde of watt per kilogram
erg per kelvin: CGS-eenheid van entropie en warmtecapaciteit;
symbool: erg/K;
1 = 1 erg per graad Celsius;
10⁷ = 1 joule per kelvin
erg per kubieke centimeter: E.: erg per cubic centimetre;
CGS-eenheid van calorific value (op volumebasis) en energy density;
symbool: erg/cm³;
10 = 1 joule per kubieke meter
erg per kubieke centimeter graad Celsius: E.: erg per cubic centimetre degree Celsius;
CGS-eenheid van heat capacity per unit volume;
symbool: erg/(cm³×°C);
10 = 1 joule per kubieke meter kelvin
erg per kubieke centimeter seconde: E.: erg per cubic centimetre second;
CGS-eenheid van heat release rate;
symbool: erg/(cm³×s);
10 = 1 watt per kubieke meter
erg per mol graad Celsius: E.: erg per mole degree Celsius;
CGS-eenheid van molaire gasconstante;
symbool: erg/(mol×°C);
10⁷ = 1 joule per mol kelvin
erg per mole degree Celsius: zie erg per mol graad Celsius
erg per second: zie erg per seconde
erg per second steradian: zie erg per seconde steradiaal
erg per second steradian square centimetre: zie erg per seconde steradiaal vierkante centimeter
erg per seconde: E.: erg per second;
CGS-eenheid van power en sound energy flux;
symbool: erg/s;
10⁷ = 1 watt
erg per seconde steradiaal: E.: erg per second steradian;
CGS-eenheid van radiant intensity;
symbool: erg/(s×sr);
10⁷ = 1 watt per steradiaal
erg per seconde steradiaal vierkante centimeter: E.: erg per second steradian square centimetre;
CGS-eenheid van radiantie;
symbool: erg/(s×sr×cm²);
1.000 = 1 watt per steradiaal vierkante meter
erg per square centimetre: zie erg per vierkante centimeter
erg per square centimetre second: zie erg per vierkante centimeter seconde
erg per square centimetre second degree Celsius: zie erg per vierkante centimeter seconde graad Celsius
erg per square centimetre second kelvin to the fourth power: zie erg per vierkante centimeter seconde kelvinvierde
erg per vierkante centimeter: E.: erg per square centimetre;
symbool: erg/cm²;
1 = 1 dyne per centimeter
erg per vierkante centimeter seconde: E.: erg per square centimetre second;
CGS-eenheid van energy fluence rate;
symbool: erg/(cm²×s);
1.000 = 1 watt per vierkante meter
erg per vierkante centimeter seconde graad Celsius: E.: erg per square centimetre second degree Celsius;
CGS-eenheid van coefficient of heat transfer;
symbool: erg/(cm²×s×°C);
1.000 = 1 watt per vierkante meter seconde kelvin
erg per vierkante centimeter seconde kelvinvierde: E.: erg per square centimetre second kelvin to the fourth power;
CGS-eenheid van constante van Stefan-Boltzmann;
symbool: erg/(cm²×s×K⁴);
1.000 = 1 watt per vierkante meter kelvinvierde
erg second: zie erg seconde
erg seconde: E.: erg second;
CGS-eenheid van constante van Planck;
symbool: erg×s;
1 = 1 dyne centimeter per seconde;
10⁷ = 1 joule seconde of newton meter seconde;
zie ook per erg seconde
erg seconde per franklinkwadraat: symbool: erg×s/Fr²;
1 ~ 1 elektrostatische eenheid van elektrische weerstand
erg square centimetre: zie erg vierkante centimeter
erg square centimetre per gram: zie erg vierkante centimeter per gram
erg square centimetre per second: zie erg vierkante centimeter per seconde
erg vierkante centimeter: E.: erg square centimetre;
CGS-eenheid van atomic stopping power;
symbool: erg×cm²;
10¹¹ = 1 joule vierkante meter
erg vierkante centimeter per gram: E.: erg square centimetre per gram;
CGS-eenheid van mass stopping power;
symbool: erg×cm²/g;
10⁸ = 1 joule vierkante meter per kilogram
erg vierkante centimeter per seconde: E.: erg square centimetre per second;
CGS-eenheid van first radiation constant;
symbool: erg×cm²/s;
1 = 10^-11 watt vierkante meter
erg/Bi: erg per biot
erg/Bi²: erg per biotkwadraat, erg per biot squared, erg per biottweede
erg/°C: erg per degree Celsius, erg per graad Celsius
erg/cm: erg per centimeter, erg per centimetre
erg×cm²: erg square centimetre, erg vierkante centimeter
erg/cm²: erg per square centimetre, erg per vierkante centimeter
erg/cm³: erg per cubic centimetre, erg per kubieke centimeter
erg/(cm³×°C): erg per cubic centimetre degree Celsius, erg per kubieke centimeter graad Celsius
erg×cm²/g: erg square centimetre per gram, erg vierkante centimeter per gram
erg×cm²/s: erg square centimetre per second, erg vierkante centimeter per seconde
erg/(cm²×s): erg per square centimetre second, erg per vierkante centimeter seconde
erg/(cm³×s): erg per cubic centimetre second, erg per kubieke centimeter seconde
erg/(cm×s×°C): erg per centimeter seconde graad Celsius, erg per centimetre second degree Celsius
erg/(cm²×s×°C): erg per square centimetre second degree Celsius, erg per vierkante centimeter seconde graad Celsius
erg×cm×s/Fr²: erg centimeter seconde per franklinkwadraat
erg/(cm²×s×K⁴): erg per square centimetre second kelvin to the fourth power, erg per vierkante centimeter seconde kelvinvierde
erg/Fr: erg per franklin
erg/g: erg per gram
erg/(g×°C): erg per gram degree Celsius, erg per gram graad Celsius
erg/(g×s): erg per gram second, erg per gram seconde
erg/K: erg per kelvin
erg/(mol×°C): erg per mole degree Celsius, erg per mol graad Celsius
erg/s: erg per second, erg per seconde
erg×s/Fr²: erg seconde per franklinkwadraat
erg/(s×sr): erg per seconde steradiaal, erg per second steradian
erg/(s×sr×cm²): erg per seconde steradiaal vierkante centimeter, erg per second steradian square centimetre
*/*: kinematische viscositeit
*: kengrootheid van Schmidt
Eritrea (D., E.): zie Erytrea
erlang: eenheid waarin de dichtheid van het telefoonverkeer wordt uitgedrukt, gedefinieerd als 1 gesprek per uur per nummer, genoemd naar de Deense wiskundige A.K. Erlang (1878-1929), die zich als medewerker van de Kopenhaagse Telefoonmaatschappij verdiepte in de toepassing van de waarschijnlijkheidsrekening op het telefoonverkeer
Ernst August: zie Brunswijk
Ernst Ludwig: zie Hessen
Erp: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “Erp (Peelland): lengtem[aat] als den Bosch. (A[eneae])”;
vlaktematen: “Een morgen houdt 6 loopense;
Een bunder wordt ook op zoo veel gerekend. Een loopense houdt 50 vierkante roeden. (A[eneae])”.
erts: zie Mexicaanse mouton, Russische mijnbouw
ertsgewicht: zie Abessijnse schittal
ertsmaat: Badense inhoudsmaat;
1 = 0,03 m³;
1 = 2 sester;
zie ook Badense –
Erythrée (F.): zie Erytrea
Erytrea: ook Eritrea (D., E.), Erythrée (F.);
geldstelsel: 1 lira = 100 centesimo;
1 tallero = 5 lira
escader: smaldeel van een oorlogsvloot;
vlootafdeling onder een vlagofficier;
groep van enige escadrilles oorlogsvliegtuigen
escadrille: formatie van 3 à 5 vliegtuigen;
zie ook escader
escadron: als ruiterafdeling (cavalerie) ongeveer 150 man (een tactische eenheid van twee of vier pelotons) onder bevel van een ritmeester;
een escadron tanks bestaat uit 22 stuks;
4 = 1 regiment (cavalerie);
zie ook peloton, sotnia
Esch: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “Esch (Meyerij): als den Bosch;
doch de roede houdt 20 v[oet] de voet 11 d[uim] (A[eneae]) dus denkelijk Bredasche maat”;
vlaktematen: “Een loopense doet 50, een morgen 300 vierkante roe[den]. (A[eneae])”.
eschresi: Perzische munteenheid;
1 = 1 toman;
zie ook Perzische –
escudillo de oro: Philippijnse gouden munt;
1 = 1 peso (duro);
zie ook Philippijnse –
escudito: Spaanse munteenheid;
1 = 1[1/16] Cubaanse peso (1902);
zie ook Spaanse –
escudo: munteenheid;
1 = 2 peso (Columbia);
1 = 2[1/8] Cubaanse peso (Spanje, 1902);
1 = 5 peso (Chili);
1 = 10 reaal (Spanje);
1 = 100 centavo (Angola, Kaapverdische Eilanden, Mozambique, Portugal, Portugees Guinea, Portugees India, St. Thomas and Prince Islands, Timor [sinds 1958]);
1 = 100 centesimo (Chili, sinds 1 januari 1960);
2 = 1 duro (Spanje);
2 = 1 peso (Philippijnen);
8 = 1 dobra (Portugal, 1822-1835);
10 = 1 doublon (Spanje);
10 = 1 isabellino (Spanje, 1850);
zie ook Angolese –, Boliviaanse –, Chileense –, Chileens geldstelsel, Columbiaanse –, Kaapverdische Eilanden, Mozambicaanse –, Mozambique, Philippijnse –, Portugal, Portugese –, Portugees Guinea, Portugees India, Spaanse –, St. Thomas and Prince Islands, Timor
escudo de oro: gouden munt;
1 = 2 peso (Philippijnen);
8 = 1 doblon (Mexico, 1838);
zie ook Mexicaanse –, Philippijnse –
ESE: elektrostatische ladungseinheit
ese: elektrostatische eenheid
esE: elektrostatische einheit
Esens: zie Departement van de Ooster-Eems
Esinge: zie Ezinge
eskad...: zie escad...
ESP: een in de bodemkunde gebruikelijk verhoudingsgetal (percentage)
Espagne (F.): zie Spanje
essaaigewicht: gewichtseenheid voor edelstenen, parels, goud en zilver;
zie ook Troois –, Trooise mark
Essen: zie atoomseconde
estadal: lengtemaat, gedefinieerd onder roede;
zie ook Spaanse –
estadale: lengtemaat, gedefinieerd onder vierkante roede;
zie ook Chileense –, Peruaanse –
estadio: kabellengte en oude wegmaat, gedefinieerd onder stadium;
zie ook Portugese –
estado: lengtemaat, gedefinieerd onder vadem;
zie ook Spaanse –
Estados Unidos do Brasil: zie Braziliaans(e) ...
Estados Unidos Mexicanos: zie Mexico
estajo: vlaktemaat;
1 = 1 almud (Mexico, Midden-Amerika, West-Indië);
zie ook Mexicaanse –, Middenamerikaanse –, Westindische –
estancia: zie suerte de estancia
esterling: gewichtseenheid;
1 = 0,001.537.974.375 kg (België);
1 = 22½ medicinaal grein (Troois);
20 = 1 ons (Troois);
320 = 1 livre (poids de marc, België);
zie ook Belgische –, engels, Trooise –
esti: zie (is) element van
Estland: een de voormalige Oostzeeprovinciën;
ook Eesti, Estonia, Estonie (F.);
geldstelsel: 1 mark = 100 penni;
sinds 1 januari 1928: 1 crown of kroon (meervoud: krooni) = 100 sent (meervoud: senti);
zie ook Estlands(e) ..., Riga
Estlandse desjatine: vlaktemaat;
1 = 3 lofstelle
Estlandse el: lengtemaat;
1 = 0,537 meter
Estlandse kappen: vlaktemaat;
25 = 1 lofstelle
Estlandse külmit: inhoudsmaat;
3 = 1 loof
Estlandse lofstelle: vlaktemaat;
1 = 25 kappen;
1 = 3.716 m²;
3 = 1 desjatine
Estlandse loof: inhoudsmaat;
1 = 0,042.37 m³;
1 = 3 külmit;
1 = 36 stoof
Estlandse stoof: inhoudsmaat;
1 = ± 0,001.18 m³;
36 = 1 loof
Estlandse tchetverik: inhoudsmaat;
1 = 0,381 loof (Riga);
2,624.5 = 1 loof (Riga)
Estlandse voet: lengtemaat;
1 = 0,321 meter
Estlandse wedro: inhoudsmaat;
0,103.7 = 1 stoof (Riga);
1 = 9,642.9 stoof (Riga)
esto: Sumatraanse lengtemaat;
1 = 1 covid;
zie ook Sumatraanse –
Estonia: zie Estland
Estonie (F.): zie Estland
ESU: elektrostatische eenheid
esu: electrostatic unit (E.);
afkorting gebruikt voor CGSe-eenheden, bijvoorbeeld esu of current, esu of permittivity;
zie ook elektrostatische eenheid
esu of current: zie esu
esu of permittivity: zie esu
eta: de zevende (voor het verdwijnen van de wau de achtste) letter van het Griekse alfabet;
symbool: * (als hoofdletter: H)
Établissements du Détroit (F.): zie Straits Settlements
étalonneur (F.): zie Departement van de Wester-Eems
États-Unis d'Amérique (F.): zie Verenigde Staten van Noord-Amerika
Ethiopië: ook Äthiopien (D.), Éthiopie (F.);
zie Ethiopisch(e) ...;
zie ook Abessinië
Éthiopie (F.): zie Ethiopië
Ethiopische birr: munteenheid sinds 14 oktober 1976 (daarvoor gold de Ethiopische dollar);
koers: 1 birr = f 1,18 of BF 17 (omstreeks 1980)
Ethiopische dollar: zie Ethiopische birr
Ethiopisch geldstelsel: 1 dollar of talari = 16 gersch = 100 cent of matoña
Ethiopische wark: gouden munt (stukken van 1/8, ¼, ½, 1, 2 en 4 wark)
etm: etmaal
etmaal: tijdseenheid;
symbool: etm;
synoniem: dag;
zie ook per –
ettara: vlaktemaat, gedefinieerd onder hectare;
zie ook Italiaanse –
Etten (Gld.): zie Gendringen
Etten (N.Br.): bij de vlaktematen tekent Van Swinden aan: “Etten (Land van Breda): de maten als te Breda, behalven de landmaat. 300 vierkante Rhijnl[andsche] roeden van 12 v[oet] maken een gemet en 3 gemeten een bunder Lands”;
zie ook Breda
ettogramma: gewichtseenheid, gedefinieerd onder hectogram;
zie ook Italiaanse –
Etymologicum Magnum: zie Grieks tetragyon
Eu: kengrootheid van Euler
Euboea: zie Babylonisch talent, Boeotia, Euboïsch(e) ..., Griekse stater
Euboïsche drachme: zie Euboïsch talent
Euboïsch goudtalent: muntgewicht;
1 = 25,075 kg;
1 = 3.000 Perzische dareicus;
1 = 22.700 Pruisische thaler (zilverwaarde in 1862)
Euboïsche mina: muntgewicht;
70 = 1 Babylonisch talent (volgens Herodotus);
andere opgaven: 78 of 80 = 1 Babylonisch talent;
Euboïsche stater: zie Euboïsch talent
Euboïsch talent: muntgewicht voor goud in het Perzische rijk;
de goudstater komt overeen met een zilverstuk (Medische siglos) dat 2/3 van de Perzische dareik bedraagt en waarbij een geheel stuk van 0,011.39 kg behoort dat zich tot de dareik verhoudt als 4 : 3;
beide representeren het Babylonisch zilvertalent, waarbij het grootste als stater en het kleinste als drachme beschouwd kan worden;
hieruit volgt dat het Babylonisch talent zich tot het Euboïsch talent verhoudt als 4 : 3;
dus 3/4 = 1 Babylonisch talent;
1 = 3.000 Oudperzische dareicus;
zie ook Perzische goudmunt
euchry: Turkse lengtemaat;
10 = 1 meter;
zie ook Turkse –
euchry-dirhem: Turkse gewichtseenheid;
10.000 = 1 kg;
zie ook Turkse –
Euler: zie kengrootheid van –
eultchek: Turkse inhoudsmaat;
1.000 = 1 m³;
zie ook Turkse –
euro: eenheidsmunt sinds 2001 in een aantal Europese landen;
symbool E*;
0,453.78 = 1 Nederlandse gulden;
1 = 2,203.71 Nederlandse gulden
Europese voedereenheid: symbool: eVE;
zie voedereenheid
Europese zijde: zie Turkse pik stamboeli
Eustathius: zie Macedonisch talentum, Oudperzische addix
Euzkadi: Spaanse provincie (Biscaje of Vizcaya), met als hoofdstad Bilbao;
in 1937 werden hier nikkelen munten van 1 en 2 peseta uitgegeven met het opschrift Gobierno de Euzkadi
E/V: energiedichtheid
eV: elektronvolt
eVE: Europese voedereenheid
(is) evenredig met: symbool: * of *
evenwichtsconstante: grootheid van (chemische) stof en materie;
symbool: K_p;
SI-eenheid: pascal tot de macht **_B
evenwichtsdruk: zie statische druk
evenwichtsreactie: chemisch symbool: *
evenwijdig met: meetkundig symbool: //
(is) evenwijdig met en gelijk aan: symbool: –;
in de typografie wordt met dit teken een spatie aangeduid
eV/m: electronvolt per metre, elektronvolt per meter
eV/m²: electronvolt per square metre, elektronvolt per vierkante meter
eV×m²: electronvolt square metre, elektronvolt vierkante meter
eV×m²/kg: electronvolt square metre per kilogram, elektronvolt vierkante meter per kilogram
eV/(m²×s): electronvolt per square metre second, elektronvolt per vierkante meter seconde
*(x): geheel deel van x
exa-: decimaal SI-voorvoegsel;
symbool: E;
vermenigvuldigfactor: 10¹⁸
exagium (L.): een Romeinse pondstandaard (van Justinianus) met een gewicht van 0,323.51 kg;
zie ook Romeins –
exahertz: symbool: EHz;
1 = 10¹⁸ hertz
exajoule: symbool: EJ;
1 = 10¹⁸ joule
exaohm: symbool: E*;
1 = 10¹⁸ ohm
exercitie: zie uur gaans
existentiequantor: wiskundig symbool: *
exp(*_B/RT): absolute activiteit van component B
exponent: zie isentropenexponent, machtsexponent van 10
exponential phenomena: exponentiële verschijnselen
exponentieel afnemen: symbool: e* of e*;
zie crescentie, tijdconstante
exponentiel (F.): zie phénomènes exponentiels
exponentiële functie van x: symbool: e^x of exp x
exponentieel toenemen: symbool: e* of e*;
zie crescentie, tijdconstante
exponentiële verschijnselen: ook exponential phenomena, phénomènes exponentiesl (F.);
zie periodieke en exponentiële verschijnselen
exposie: atomaire en moleculaire grootheid;
symbool: X;
SI-eenheid: coulomb per kilogram;
de term is een verbastering van expositie (blootstelling aan straling);
als röntgenologische belichtingseenheid wordt er het product van de belichtingssterkte (of intensiteit) en de belichtingstijd mee bedoeld;
in deze zin bezigt men als (niet officieel toegestaan) symbool wel: E
exposietempo: atomaire en moleculaire grootheid;
symbool: X*;
SI-eenheid: coulomb per kilogram seconde;
identificatieformule: dX/dt
exposure: SI-eenheid: coulomb per kilogram
exposure rate: SI-eenheid: coulomb per kilogram seconde
exp x: exponentiële functie van x
eyrir: IJslandse munteenheid (meervoud: aurar);
100 = 1 krona;
zie ook IJsland
Ezinge: lengtemaat volgens Van Swinden: 1 roede = 17 voet + 2½ duim = 5,038.21 (later veranderd in 5,028.21) meter;
naderhand tekent hij aan: “roede XVII v[oet] 2½ d[uim] 5,033 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]. NB. Esinge. De turfmaat (dat is voorzeker de turfroede) is in deze omtrek zeer verschillend: wordt veel misbruik van gemaakt. Er zijn geen slapers van te vinden. (A[eneae])”;
vlaktematen: “gras (240 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XVII [voet] 2½ d[uim] 6.080,6 [vierkante meter] [volgens Buwama Aardenburg]”.
Friese duim: lengtemaat;
1 = 0,023.6 meter;
12 = 1 scheepsvoet;
12 = 1 voet (Langweer)
Friese einse: vlaktemaat;
1 = 306,2 m²;
12 = 1 pondemaat
Friese haid: vlaktemaat;
1 = 1.837 m²;
2 = 1 pondemaat
Friese houtmaat: zie Bolsward
Friese houtvoet: Van Swinden tekent bij de Deventer houtvoet het volgende aan: “Die Voet is ook in Friesland in gebruik, onder den naam van Frieschen Houtvoet;
doch waar van in Friesland ook geen Slaper is. Wijlen den Heer L. Oling, te Leeuwarden, heeft de lengte van dien Voet, naar de duimstokken van twee voorname Houtkopers, met alle naauwkeurigheid op ene koperen plaat geslagen: bij nameting heb ik die lengte bevonden 0,296.6 meter” (een andere door Oling gereproduceerde voet was 1/30 duim korter, en wel 0,295.7 meter);
op het Amsterdamse stadhuis was een Friese houtvoet aanwezig op de koperen plaat van Steitz, overeenkomend met 11,42 Amsterdamse duim, derhalve 0,293.943.53 (volgens Van Swinden 0,298.5) meter;
de Friese houtvoet wordt volgens Van Swinden ook gezegd gelijk te staan met 11[3/8] Rijnlandse duim, welke opgave door hem in twijfel wordt getrokken ten gunste van de metingen van Oling;
een ander citaat van Van Swinden: “Van den Frieschen Houtvoet wordt gezegd, denzelven van algemeen gebruik te zijn in de burgerlijke bouwzaken, zoo dat ook de Houtkopers, Timmerlieden, Heijbazen en Aardwerkers zich van denzelven bedienen;
met uitzondering echter van de groote Houtveilingen, waarbij de Hollandsche maat gebruikt wordt”;
bij deze lengtemaat tekent Van Swinden voorts nog aan: “Houtvoet (in 12 duimen) word door de Commissie in 1812 benoemd gesteld op 0,296 m[eter]”;
1 = 1 Deventer houtvoet;
12, 14 of 16 = 1 Friese roede;
zie ook Friese koningsroede
Friese koegang: vlaktemaat;
1 = 2 pondemaat;
1 = 7.349 m²
Friese koggerdaalder: 17e-eeuwse zilveren munt ter waarde van 30 stuiver
Friese koningsduim: zie Friese koningsroede
Friese koningsroede: over deze lengtemaat merkt Van Swinden op: “De tweede algemeene maat (na de Friese houtvoet;
zie sub Friese roedematen) in Friesland in gebruik, is de Koningsroede, waar van zich de Landmeters, met uitsluiting van alle anderen, moeten bedienen. De Standaard van die maat, in 't jaar 1564, door den Stadhouder van den Koning van Spanje op het Stadhuis te Leeuwarden gesteld, is nog aanwezig. Die Koningsroede wordt in 12 delen verdeeld. Maar bij de Landmeters kettingen in 10 delen, voor het gemak der decimaal-rekening. Die Koningsroede is altijd overal gesteld geworden tot de Rhijnlandsche te staan 1042 tot 1000. Maar het blijkt uit de metingen van den Heer Aeneae, dat die ijzeren Standaard maar lang is 1^R.03860 (lees: 1,038.60 Rijnlandse roede), het geen overeenkomt met 3^M.91278 (lees: 3,912.778 meter);
en derhalve de Koningsvoet met 0^M.326065 (lees: 0,326.064.83 meter), en de Duim met 0^M.027172 (lees: 0,027.172.07 meter). Het zij mij geoorloofd hier nog bij te voegen, uit het geen wijlen de Heer L. Oling mij gemeld heeft: dat hij in 1804 die Roede, op mijn verzoek onderzoekende, dezelve vrij wat verwaarloosd had gevonden, en vermits zij eene lange reeks van jaren, slechts op twee ijzeren krammen hadt gerust, omtrent één duim doorgebogen;
dat hij, na de roest en verwe afgekrabd te hebben, bevond, dat die ijzeren Roede (waar van hij mij eene afteekening zond,) zeer netjes met koper was ingeleid, in 12 Voeten verdeeld, en de eerste Voet nog in twaalf smaldelen, of duimen: die deelstreepjes zijn van geel-, doch om den derden Duim, of den derden Voet, van rood koper;
het jaargetal 1564 is in koper ingelegd. De Roede schoongemaakt, en de buiging, door de Roede eenige dagen op den vlakken vloer met gewigt beladen te hebben, hersteld zijnde, heeft de Heer Oling met eenen fijnen hair-passer, die Roede, Voet vóór Voet, gemeten, waar door bleek dat de onderdelen niet volkomen gelijk zijn: de negende Voet komt het naatste aan het 1/12 der Roede: de meting is twee malen herhaald, en de Heer Oling durft voor 1/1000 duim instaan. De Thermometer stond op 52½ gr. van Fahrenheit. Aan het einde van den laatsten Voet was de Roede iets afgerond;
maar daarin heeft men in de meting, met een winkelhaak te gebruiken, voorzien. Ik bezit eene koperen plaat waarop de Heer Oling die geheele Roede, Voet voor Voet, heeft afgestoken”;
Van Swinden deelt met betrekking tot deze lengtemaat voorts nog mee: “De Heer Buwama Aardenburg zegt dat de Friesche koningsroede in dit departement [sc. Departement van de Wester-Eems] is ingevoerd bij ordonnantie van de Administratie van Stad en Lande van Groningue, bij Reglement over de Jagt en de Visscherij van 31 Augustus 1803 par. 38. Hij stelt die Koningsroede op 3 m[eter] 924, grooter dan de Friesche koningsroede door den Hr Aeneae bepaald is geworden, zie par. 73 [hiervoor aangehaald]. Doch hij voegt er bij die roede zelf niet gemeten te hebben, en niet te weten of zij nog bestaat, maar zich wel te herinneren dezelve, een kind zijnde, in het Stadhuis te Leuwarden gezien te hebben. Verder heeft hij die berekening gemaakt volgens de rede van 1042:1000 doorgaands tusschen de Konings- en de Rhijnlandsche roeden opgegeven.”
Friese koningsvoet: uit het jaar 1564 daterende lengtemaat;
1 = 0,326.065 meter;
10 of 12 = 1 roede;
zie ook Friese koningsroede
Friese landmaat: zie Visvliet
Fries last: inhoudsmaat;
1 = 3,003.91 m³;
1 = 36 loop, loper of zak;
1 = 2.304 maat
Friese lengtematen: onder meer de houtvoet, de koningsroede en de scheepsvoet
Friese loop: inhoudsmaat (ook loper en zak);
1 = 0,083.44 m³;
1 = 2 ton;
36 = 1 last
Friese loper: zie Friese loop
Friese maat: inhoudsmaat;
1 = 0,001.3 m³;
2.304 = 1 last;
zie ook Weststellingwerfse roede
Friese maten: zie Oling, Schiermonnikoog
Friese morgen: Van Swinden tekent bij de Friese vlaktematen aan: “Deze maat is in eenige gemeente [in Friesland] in gebruik en is er 9.185 [vierkante meter])”;
zie ook sub Gorredijk, Haske, St. Johannesga en de Knipe
Friese mud: vlaktemaat;
1 = 4/5 pondemaat;
1 = 2.939 m²
Friese penning: vlaktemaat;
1 = 15,31 m²;
240 = 1 pondemaat
Friese pondemaat: vlaktemaat;
1 = 1[1/4] mud;
1 = 2 haid;
1 = 12 einse;
1 = 240 penning of vierkante koningsroede;
1 = 3.674,36 m²;
2 = 1 koegang
Friese roede: lengtemaat;
1 = 3,26 meter (= 10 voet);
1 = 3,912.78 meter (= 12 voet);
1 = 10 of 12 (konings)voet;
1 = 12, 14 of 16 houtvoet
Friese roedematen: notitie van Van Swinden: “Men vindt in Friesland Roedematen welke in Friesche Houtvoeten verdeeld worden: hoewel de Roeden zeer aanmerkelijk in lengte verschillen: zoo dat er van twaalf, van veertien, ja ook van zestien Voeten gevonden worden. De Friesche Roede derhalve, zegt de Landdrost, is eene onbepaalde maat, waar van de wezenlijke lengte uit het plaatselijk gebruik moet worden opgemaakt.”
Friese scheepsvoet: lengtemaat;
notitie van Van Swinden: “Boven deze meer algemeene Voet- en Roedematen (sc. de houtvoet en de koningsroede) wordt, zegt den Landdrost, in het Departement Vriesland op de particuliere Scheepstimmerwerven eene Voetmaat van 12 duimen gebruikt, welke zeer nabij de lengte heeft van 65 zulke delen als deze Rhijnlandsche Voet er 72 bevat, doch van deze is geen Standaard voorhanden. Deze opgave geeft voor den Frieschen Scheepsvoet een lengte van 0^M.28342 (lees: 0,283.423.9 meter);
elders deelt hij mee: “Scheeps voet (in 12 duimen) word[t] door de Commissie gesteld op 0,284 m[eter]”.
1 = 0,283.79 meter (volgens Van Swinden en Staring);
1 = 10,84 Amsterdamse duim (volgens Steits, hetgeen door Van Swinden “merkelijk te klein” wordt geacht);
1 = 12 duim;
zie ook Bolsward
Fries schippond: gewichtseenheid voor boter;
1 = 120 kg
Friese ton: inhoudsmaat;
2 = 1 loop
Friese vierkante koningsroede: vlaktemaat;
240 = 1 pondemaat
Friese voet: lengtemaat;
10 of 12 = 1 roede;
zie ook Bolsward
Friese zak: zie Friese loop
Friesland: zie Fries(e)...;
zie ook arendschelling, arendsdaalder, Departement Friesland, floreen, Oost-Friesland
gulden: algemene aanduiding van diverse munteenheden, in het bijzonder van de Zeven Provinciën en het Koninkrijk der Nederlanden (tenzij anders aangegeven);
oorspronkelijk een gouden (vandaar “gulden”), later een zilveren en vervolgens nikkelen munt van gelijke nominale waarde;
als standpenning onderverdeeld in 100 cent;
zilveren munt krachtens een wet van 1816, met een gewicht van 0,010.766 kg en een gehalte van 89,3% (buiten koers gesteld bij besluit van 5 oktober 1849);
bij wet van 22 maart 1839 (Stbl. 6) werd bepaald dat het gehalte 94,5% en het gewicht 0,01 kg zou zijn (de andere munten hieraan evenredig);
de zilveren standpenning had een middellijn van 28 millimeter, een gewicht van 0,01 kg en een gehalte van 94,5%;
de aanmunting ervan was krachtens de Muntwet 1901 voor rekening van het rijk.
1 = 0,15 Russische roebel (Polen, 1902);
1 = 0,453.78 euro (Nederland, 2001);
1 = 1 roepia (Oost-Indië);
1 = 1 zloty (Polen);
1 = 1[7/13] Zeeuws dertiende;
1 = 1[3/5] dertiendehalf;
1 = 2 halve gulden;
1 = 2 tienstuiverstuk;
1 = 2½ achtstuiverstuk;
1 = 3[1/13] Zeeuws pietje;
1 = 3[1/3] schelling (Nederland, voor 1816);
1 = 3[7/11] zesthalf;
1 = 4 heitje;
1 = 4 kwart gulden, kwartgulden of kwartje;
1 = 4 schelling (Nederland, na 1816);
1 = 5[5/7] reaal;
1 = 8 stoter;
1 = 10 dubbeltje,, schub of tiende gulden;
1 = 16 braspenning;
1 = 20 stuiver of twintigste gulden;
1 = 26[2/3] blank;
1 = 40 groot, halve stuiver of vierduitenstuk;
1 = 60 kreuzer (Baden, Beieren, Rijnland);
1 = 80 oortje;
1 = 100 cent (Nederland, Nederlandse Antillen, Nederlands Oost-Indië, Suriname);
1 = 100 kreuzer (Oostenrijk);
1 = 100 pfennig (Danzig);
1 = 160 duit;
1 = 200 halfje of halve cent;
1 = 240 pfennig (Baden);
1 = 320 penning;
1 = 640 mijt;
1,25 = 1 vijfentwintig;
1,3 = 1 Zeeuwse zesentwintig;
1,4 = 1 achtentwintig;
1,4 = 1 goudgulden;
1,5 = 1 daalder of klein duimpje;
1,5 = 1 konventionstaler of vereinstaler (Liechtenstein);
2 = 1 kroon;
2,203.71 = 1 euro (2001);
2½: zie carolusgulden;
2,5 = 1 pillaardollar, riks of rijksdaalder;
2,5 = 1 Spaanse mat (Nederland;
opgave 1902);
2,5 = 1 tweeëneenhalveguldenstuk;
2,5 = 1 zilveren ducaat;
2,6 = 1 Zeeuwse rijksdaalder;
3 = 1 driegulden, drieguldenstuk of statengulden;
3,15 = 1 ducaton of zilveren rijder;
5 = 1 gouden vijfgulden, gouden vijfje of halve gouden Willem;
5,5 = 1 gouden ducaat;
5[2/3] = 1 ducaat (Beieren);
6 = 1 pond Vlaams of Vlaams pond;
7 = 1 halve gouden rijder;
10 = 1 geeltje, gouden tiengulden, gouden tientje, gouden Willem, joetje, juutje, tienguldenstuk of tientje;
11 = 1 caroline (Beieren);
± 12: zie carolusgulden;
14 = 1 gouden rijder;
15,75 = 1 gouden ducaton;
20 = 1 dubbele gouden Willem;
52½: zie Duits geldstelsel (Rijnland);
100 = 1 honderdje;
1.000 = 1 rooie rug of rood ruggetje;
100.000 = 1 ton;
zie ook andriesgulden, arendsgulden, Arnhemse gulden, arnoldusgulden, Badense gulden, Beierse gulden, carolusgulden, Curaçao, Danzig, driegulden, drieguldenstuk, florijn, gouden tiengulden, gouden vijfgulden, goudgulden, halve gulden, kwart gulden, kwartgulden, Liechtenstein, Nederlandse Antillen, Nederlandse gulden, Nederlands Oost-Indië, nikkelen gulden, Oostenrijkse gulden, Poolse gulden, postulaatgulden, Rijnlandse gulden, statengulden, Suriname, tiende gulden, tiengulden, twintigste gulden, zilveren gulden
guldenstuk: zie tienguldenstuk, vijfgulden
guldenvoet: zie Badens geldstelsel
Gunter's chain: Amerikaanse lengtemaat;
symbool: ch;
0,049.710 = 1 meter;
1 = 1 surveyer's chain;
1 = 20.116.8 meter;
1 = 100 Gunter's link;
10 = 1 furlong;
zie ook Amerikaanse –
Gunter's link: Amerikaanse lengtemaat;
1 = 0,201.168 meter;
1 = 1 Engelse link;
1 = 7,92 inch;
4,971.0 = 1 meter;
100 = 1 Gunter's chain;
zie ook Amerikaanse –
guntsja: Sumatraanse inhoudsmaat;
10 = 1 kojang;
zie ook Sumatraanse –
gurd: munteenheid;
1 = 1 dollar (Engels-Guyana);
1 = 100 cent (id.);
zie ook Engels-Guyaanse –
Gurley: zie luchtdoorlatendheid volgens –
gurs: vlaktemaat, gedefinieerd onder geers;
zie ook Waterlands –
gute groschen: munteenheid;
1 = 12 pfennig (Anhalt, voor 1857);
24 = 1 thaler (id.);
zie ook Anhalter –
Guyaans(e) ...: zie Engels-Guyaans(e) ...
Guyana: ook Guyane (F.);
geldstelsel: 1 dollar = 100 cent;
zie ook Engels-Guyaans(e) ..., Nederlands Guyana, Netherlands Guyana
Guyane (F.): zie Guyana
Guyane Britannique (F.): zie Engels-Guyaans(e) ...
guz: lengtemaat;
1 = 0,61 meter (Surat);
1 = 0,685 meter (Bombay);
1 = 0,838.2 meter (Patna, voor tapijten e.d.);
1 = 0,914 meter (Calcutta);
1 = 0,914.383 meter (Engels-Indië);
1 = 1 gaz, gös of yard (id.);
1 = 1,079.5 meter (Patna, voor fijne stoffen);
1 = 2 hath (Engels-Indië);
1 = 4 big-hath (id.);
1 = 16 cherrie (id.);
1 = 24 tussoo (Bombay);
1 = 48 angli (Engels-Indië);
2 = 1 danda (id.)
2.000 = 1 koss (id.);
zie ook Engels-Indische –
GW: gigawatt
Gwalior: staat in Malwa (India);
munten van ½ pice, 1/3 mohur en 1/4 en ½ anna
GW*h: gigawatt uur
gwt: gram-weight
Gy: gray
gya: zie Griekse –
gyon: zie tetragyon
gyromagnetische coëfficiënt: SI-eenheid: ampère vierkante meter per joule seconde
Gy/s: gray per seconde
GZW: gram zetmeelwaarde
's-Heerenberg: ook aangeduid als Bergh;
met betrekking tot de vlaktematen deelt Van Swinden mee: “'s Heerenberg (bij Doetichem): 1¼ mudde gezaaid maken een Hollandsche mudde. (A[eneae])”;
zie ook 's-Heerenbergs ...
's-Heerenbergs ...: ook aangeduid als Berghs ...
's-Heerenbergs pond: gewichtseenheid, onderscheiden in waag- en in winkelgewicht;
1 = 0,470.56 kg (winkelgewicht);
1 = 0,484.21 kg (waaggewicht);
1 = 0,98 Amsterdams pond (waaggewicht);
1,05 = 1 Amsterdams pond (winkelgewicht)
heur: zie uur
heure: zie cheval-heure
heure de chemin: zie uur gaans
Heusden: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “de roede en ook de voet zijn de Rhynl[andsche], doch meestal wezelsche voet van 11 duimen. (A[eneae])”;
met betrekking tot de vlaktematen deelt hij mee: “600 vierkante roe[den] een groot-, 500 een kleinmorgen;
100 een hond”;
zie ook Eethen, Nieuwkuijk
Heveskes: bij de lengtematen noteert Van Swinden: “roede XIV [voet] 4,095 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “gras (240 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XIV [voet]) 4.024,6 [vierkante meter] [dito]”.
hexa-: factor 10¹⁸;
symbool: H
Hfl: Nederlandse gulden
[H⁺]-formule: zie pH, zuurgraad
hg: hectogram
hhd: hogshead
hiakin: gewichtseenheid;
1 = 1 sen-gin (Japan;
zie ook Japanse –
hidalgo: gouden munt;
1 = 10 peso (Mexico);
zie ook Mexicaanse –
hide of land: vlaktemaat;
0,000.002.471.1 = 1 m²;
1 = 10 vierkante furlong;
1 = 100 acre;
1 = 404.671,01 m²;
1 = 404.680 m²;
zie ook Engelse –
hidoe: vlaktemaat;
8 = 1 bouw (Nederlands Oost-Indië);
zie ook Nederlands-Oostindische –
hieruit volgt: wiskundig symbool: *
de Hill: in het voormalige Departement van de Monden van de Maas;
bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “de roede is de Rhijnl[andsche]. (A[eneae]).”
Hilversum: zie Gooise roede, Naarden
himten: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,027.480.76 m³ (Hamburg);
1 = 0,031.144.78 m³ (Brunswijk);
1 = 0,031.151.655 m³ (Hannover);
1 = 0,032.969 m³ (Lippe);
1 = 4 metze (Hannover, Lippe);
1 = 4 vierfass (Brunswijk);
1 = 8 stübchen (Hannover);
1 = 16 metze (Brunswijk);
1 = 2.160 kubieke duim (Hannover);
2 = 1 fass (Hamburg);
6 = 1 malter (Hannover);
40 = 1 wispel (Brunswijk);
72 = 1 fuder (Lippe);
96 = 1 last (Hannover);
zie ook Brunswijker –, Hamburger –, Hannover –, Lipper –
hin: inhoudsmaat;
1 = 0,006.074 m³ (Oude Testament);
1 = 2 Attische chus (Hebr.);
1 = 3 kab (Oude Testament);
1 = 12 Romeinse sextarius (Hebr.);
6 = 1 bath (Hebr., Oude Testament);
zie ook Hebreeuwse –, oudtestamentische –
hinkende standaard: zie Latijnse Unie
hippicum: lengtemaat;
1 = 4 stadium (Griekenland);
zie ook Griekse –
hippodroom: zie Grieks hippicum
hiring: vlaktemaat;
4 = 1 bouw (Nederlands Oost-Indië);
zie ook Nederlands-Oostindische –
meter: SI-grondeenheid van absorptiedikte, breedte, dikte, gemiddelde vrije weglengte, golflengte, halveringstijd, hoogte, lengte, middellijn, straal, traagheidsstraal, verzwakkingsdikte, weg, weglengte, gedefinieerd als de lengte gelijk aan 1.650.763,73 golflengten, in het luchtledige, van de straling, overeenkomend met de overgang tussen de toestanden 2p₁₀ en 5d₅ van het atoom krypton 86;
symbool: m;
door Van Swinden afgekort als M;
dimensiesymbool: L;
heette krachtens de IJkwet tot 1 januari 1941 officieel ook Nederlandse el;
10^-18 = 1 attometer;
10^-15 = 1 femtometer of fermi;
10^-15 = 1 X (dubieus);
± 0,000.000.000.000.100.208 = 1 X-eenheid;
10^-12 = 1 micromicron of picometer;
10^-10 of 0,000.000.000.1 = 1 ångström;
2,54×10^-10 = 1 microinch (E.);
10^-9 = 1 micromillimeter (obsoleet);
2,54×10^-8 = 1 microinch of ru;
2,9 à 3,1×10^-7: zie Dornostraling of hygiëdorische straling;
0,000.000.303.268 = 1 kots (Japan);
± 0,000.000.365 = golflengte van Woodlicht;
0,000.000.440 à 0,000.000.470 = golflengte van indigo;
0,000.000.500 à 0,000.000.560 (volgens een andere opgave 0,000.000.495 à 0,000.000.566) = golflengte van groen;
0,000.000.560 à 0,000.000.590 (volgens een andere opgave 0,000.000.566 à 0,000.000.589) = golflengte van geel;
0,000.000.650 à 0,000.000.760 (volgens een andere opgave 0,000.000.627 à 0,000.000.780) = golflengte van rood;
>
0,000.000.760 = golflengte van infrarood;
0,000.001 = 1 micrometer of micron;
0,000.003.032.68 = 1 si (Japan);
0,000.014.293.017 = 1 quint (Bohemen);
0,000.015.244.164 = 1 quint (Oostenrijk);
0,000.025.4 of 2,54×10^-5 = 1 mil (E.), milli-inch (E.), thou (E.);
0,000.028.649.03 = 1 quint (Württemberg, 1806);
0,000.030.326.8 = 1 moo (Japan);
0,000.062.5 = 1 béniqué (Frankrijk);
0,000.125 = 1 charrière (Frankrijk);
0,000.163.184.027.8 = 1 quart (Saksen-Weimar);
0,000.163.184.03 = 1 quart (Saksen-Weimar);
0,000.163.923.611 = 1 punt (Saksen);
0,000.166.445.601.9 = 1 punt (Lübeck);
0,000.166.447.92 = 1 punt (Lübeck);
0,000.168.899.884.3 = 1 punt (Beieren);
0,000.171.516.2 = 1 punt (Bohemen);
0,000.18 = 1 punt (Denemarken);
0,000.181.628.182.9 = 1 scrupel (Pruisen);
0,000.182.929.9 = 1 punt (Oostenrijk);
0,000.187.985.78 = 1 point de roi (Frankrijk);
0,000.190.972 = 1 punto (Portugal);
1/5.184 (= 1/3×1/12×1/12×1/12 of 0,000.192.901.23...) = 1 point usuel (Frankrijk);
0,000.253.995 = 1 scrupel (Rusland);
0,000.254 = 1 caliber (Engeland);
0,000.261.544.625 = 1 secunde (Pruisen);
0,000.286.490.3 = 1 punt (Württemberg, 1806);
0,000.297.318.29 = 1 atomo (Piëmonte);
0,000.3 = 1 punt (Baden, 1831);
0,000.3 = 1 trait (Zwitserland, 1851);
0,000.301.75 = 1 rin (Japan);
0,000.303.268 = 1 rin (Japan);
0,000.324.839.43 = 1 point géométrique (Frankrijk);
0,000.333~ of 1/3×10^-3 = 1 charrière (Frankrijk);
± 0,000.351.460 = 1 printers point;
± 0,004.217.52/12 = 1 printers point;
0,000.375.9 = 1 punt;
± 0,004.512.78/12 = 1 punt of punt Didot;
0,000.375.9 = 1 typografische punt;
1,000.333/2.660 of ± 0,000.376.065 = 1 typografische punt;
0,000.431.972.789.1 = 1 paardehaar (Perzië);
± 0,000.529.167 = 1 iron (Engeland);
0,000.635 = 1 button of line (Engeland);
0,001 = 1 strich (Duitsland, van 1 januari 1872 tot mei 1884);
0,001 = 1 koninklijke gram (Griekenland);
0,001 = 1 atomi (Italië);
0,001 = 1 millimeter;
0,001 = 1 streep (Nederland);
0,001.792.350.3 = 1 linia (Sicilië);
0,001.941.144.5 = 1 linea (Paraguay);
0,001.958.208.3 = 1 lijn (Saksen-Weimar);
0,001.966.597.9 = 1 lijn (Leipzig);
0,001.967.083 = 1 lijn (van 1/144 voet;
Saksen);
0,001.967.590.3 = 1 lijn (Dresden);
0,001.976.465.278 = 1 lijn (Frankfurt);
0,001.981 = 1 lijn (Walachije);
0,001.981.680.556 = 1 lijn (Brunswijk);
0,001.981.683.3 = 1 lijn (Brunswijk, 1857);
0,001.997.347.2 = 1 lijn (Lübeck);
0,001.997.368.056 = 1 lijn (Saksen-Gotha);
0,001.997.368.1 = 1 lijn (Saksen-Gotha);
0,001.997.375 = 1 lijn (Lübeck);
0,001.997.909.722 = 1 lijn (Hessen-Kassel);
0,002 = 1 lijn (Rijnland);
0,002.009.375 = 1 lijn (van 1/144 voet;
Bremen);
0,002.009.409.7 = 1 lijn (van 1/144 voet;
Bremen);
0,002.026.798.611 = 1 lijn (Beieren);
0,002.028.435.4 = 1 lijn (Hannover);
0,002.028.437.5 = 1 lijn (Hannover);
0,002.054.715.278 = 1 lijn (Oldenburg);
0,002.054.715.3 = 1 lijn (Oldenburg);
0,002.058.194.4 = 1 lijn (Bohemen);
0,002.061.805 = 1 lijn (Finland);
0,002.116.628.4 = 1 line (Engeland);
0,002.116.638 = 1 line (van 1/144 foot;
Engeland);
0,002.178.870.8 = 1 lijn (Noorwegen);
0,002.179.538.194 = 1 lijn (Pruisen);
0,002.195.006.9 = 1 oude lijn (Wenen);
0,002.195.159 = 1 lijn (van 1/144 voet;
Oostenrijk);
0,002.255.826.389 = 1 koningslijn (Frankrijk);
0,002.255.829.1 = 1 lijn (Parijs);
0,002.255.829.4 = 1 ligne de roi (Frankrijk);
0,002.291 = 1 linha (Portugal);
1/432 (= 1/3×1/12 x/1/12 of 0,002.314.814.8...) = 1 ligne usuel (Frankrijk);
0,002.399.075.4 = 1 prime (Brunswijk);
0,002.399.082.2 = 1 prime (Brunswijk);
0,002.414.826.4 = 1 linea (Venetië);
0,002.431.879.2 = 1 denaro (Toscane);
± 0,002.5 = 1 fen (China);
0,002.5 = 1 lijn (Hessen-Darmstadt, 1821);
0,002.539.95 = 1 lijn (Rusland);
0,002.539.954.1 = 1 line (Engeland);
0,002.539.966 = 1 line (van 1/120 foot;
Engeland);
0,002.615.446.25 = 1 prime (Pruisen);
1/700.000×1/60×1/360×4×10⁷ of 2,645.50[2.645.50~]×10^-3 = 1 centesimo (Napels);
0,002.832.60 = 1 lijn (van 1/100 voet;
Saksen);
0,002.864.903 = 1 lijn (Württemberg, 1806);
0,002.881.141.927 = 1 lijn (Moldavië);
0,002.893.50 = 1 lijn (van 1/100 voet;
Bremen);
0,002.893.55 = 1 lijn (van 1/100 voet;
Bremen);
0,002.918.592 = 1 lijn (volgens de decimale indeling van de voet;
Beieren);
0,002.969.01 = 1 linier (Zweden);
0,002.983.542 = 1 achtste (Hamburg);
0,002.985.156.3 = 1 achtste (Hamburg);
0,003 = 1 lijn (Baden, 1831);
0,003 = 1 ligne (Zwitserland, 1851);
0,003.017.5 = 1 bun (Japan);
0,003.023.809.524 = 1 gerstekorrel (Perzië);
0,003.032.68 = 1 boe (Japan);
0,003.161.026 = 1 lijn (Wenen);
0,003.161.03 = 1 lijn (Oostenrijk);
0,003.248.394.3 = 1 ligne géométrique (Frankrijk);
0,003.567.819.4 = 1 punto (Piëmonte);
0,003.639.25 = 1 boe (manufacturen, Japan);
± 0,004.217.52 = 1 pica;
± 0,004.233.33 = 1 em;
0,004.409.171.075.8 (= 1/60×1/7.000×1/60×1/360×40.000.000) = 1 minuto (Napels);
0,004.511.658 = 1 landmeterslijn (Saksen-Weimar);
0,004.511.712 = 1 landmeterslijn (Saksen-Weimar);
± 0,004.512.78 = 1 cicero;
0,005.053.437.5 = 1 mohaj (Birma);
0,01 = 1 centimeter;
0,01 = 1 neuzoll (Duitsland, van 1 januari 1872 tot mei 1884);
0,01 = 1 koninklijke dactyl (Griekenland);
0,01 = 1 diti (Italië);
0,01 = 1 pink (Nederland);
0,018.51 = 1 dactylus (Rome);
0,018.599.188 = 1 onca (Vaticaan);
0,019.14 = 1 dactylus (Griekenland);
0,019.3 = 1 * [dactylus];
0,019.81 = 1 vinger (Walachije);
0,020.213.75 = 1 thit (Birma);
0,021.166 = 1 ving (Perzië);
0,021.508.203 = 1 oncia (Sicilië);
0,021.87 = 1 Fileterische dactylus;
0,022.045.855.379 (= 1/12×1/7.000×1/60×1/360×40.000.000) = 1 oncia (Napels);
0,022.529.16 = 1 kirat (Nijlpeil, Egypte);
0,023.194 = 1 pulgada (Spanje);
0,023.293.734 = 1 pulgada (Paraguay);
0,023.498.5 = 1 duim (Saksen-Weimar);
0,023.599.175 = 1 duim (Leipzig);
0,023.6 = 1 duim (Alkmaar;
Friesland);
0,023.605 = 1 duim (van 1/12 voet;
Saksen);
0,023.611.083 = 1 duim (Dresden);
0,023.649.5 = 1 duim (Saksen-Altenburg);
0,023.717.583 = 1 duim (Frankfurt);
0,023.780.166 = 1 duim (Brunswijk, 1857);
0,023.868 = 1 duim (Hamburg);
0,023.881.25 = 1 duim (Hamburg);
0,023.965.833 = 1 duim (Lippe);
0,023.968.16 = 1 duim (Lübeck);
0,023.968.417 = 1 duim (Saksen-Gotha);
0,023.968.5 = 1 duim (Lübeck);
0,023.974.916 = 1 duim (Hessen-Kassel);
0,023.974.917 = 1 duim (Hessen-Kassel);
0,023.990.754 = 1 lachterduim (Brunswijk);
0,023.990.822 = 1 lachterduim (Brunswijk);
0,024 = 1 duim (Graft;
Hondsbosch;
de Rijp;
Schermerhorn);
0,024.112.5 = 1 duim (van 1/12 voet;
Bremen);
0,024.112.917 = 1 duim (van 1/12 voet;
Bremen);
0,024.321.583 = 1 duim (Beieren);
0,024.341.225 = 1 duim (Hannover);
0,024.341.25 = 1 duim (Hannover);
0,024.362.996 = 1 duim (Waldeck);
0,024.5 = 1 duim (Groningen);
0,024.656.583 = 1 duim (Oldenburg);
0,024.67 = 1 duim (Heerenveen);
0,024.698.333 = 1 duim (Bohemen);
0,024.741.6 = 1 duim (Finland, officieel sinds 1859;
van 1862 tot 1892 genaamd: werkduim);
0,024.741.75 = 1 werktum (Zweden);
± 0,025 = 1 sun (China);
0,025 = 1 duim (Bloois;
Drente;
Hessen-Darmstadt, 1821)
0,025.331.416 = 1 duim (Saksen-Coburg);
0,025.331.417 = 1 duim (Saksen-Coburg);
0,025.399.5 = 1 duim (Rusland);
0,025.399.541 = 1 inch (Engeland;
volgens Staring)
0,025.399.666 = 1 inch (Engeland)
0,025.399.965 = 1 imperial inch (Engeland, voor 1963;
experimenteel bepaald en officieel bekrachtigd);
zie ook Engelse yard;
0,025.4 = 1 inch (Engeland);
0,025.73 = 1 duim (Amsterdam);
0,025.739.364 = 1 duim (Mastenbroek);
0,025.83 = 1 duim (Breda);
0,026 = 1 duim (Denemarken;
Putten;
Schouwen);
0,026.072 = 1 duim (Antwerpen);
0,026.146.45 = 1 tomme (Noorwegen);
0,026.15 = 1 duim (Gelderland;
zie ook Departement van de Monden van de Rijn);
0,026.154.458 = 1 duim (Denemarken);
0,026.154.458.33 = 1 duim (Pruisen);
0,026.154.462.5 = 1 lachterduim (Pruisen);
0,026.16 = 1 duim (Rijnland);
0,026.340.083 = 1 oude duim (Wenen);
0,026.341.916 = 1 duim (van 1/12 voet, Oostenrijk);
0,026.455~ (= 1/70.000×1/60×1/360×4×10⁷) = 1 decimo (Napels);
0,026.828 = 1 duim (Utrecht);
0,027.069.916 = 1 koningsduim (Frankrijk);
0,027.069.953 = 1 pouce de roi (Frankrijk);
0,027.172.07 = 1 koningsduim (Friesland);
0,027.194.4 = 1 duim (Gelderland);
0,027.2 = 1 duim (Nijmegen);
0,027.5 = 1 pollegada (Portugal);
0,027.777~ (= 1/36) = 1 pouce usuel (Frankrijk);
0,027.970 = 1 duim (Lekkendijk);
0,028.326.0 = 1 duim (van 1/10 voet;
Saksen);
0,028.649.03 = 1 duim (Württemberg, 1806);
0,028.767.3 = 1 duim ('s-Hertogenbosch);
0,028.935.0 = 1 duim (van 1/10 voet;
Bremen);
0,028.935.5 = 1 duim (van 1/10 voet;
Bremen);
0,028.977.917 = 1 once (Venetië);
0,029.179.6 = 1 St. Lambertsduim (Luik);
0,029.182.55 = 1 soldo (Toscane);
0,029.185.92 = 1 duim (Beieren, volgens de decimale indeling van de voet);
0,029.469.8 = 1 St. Hubertsduim (Luik);
0,029.690.1 = 1 tum (Zweden);
0,03 = 1 duim (Baden, 1831;
Nassau, 1853);
0,03 = 1 pouce (Zwitserland, 1851);
0,030.175 = 1 sun (Japan);
0,030.326.8 = 1 ikje, ken of sun (Japan);
0,030.402 = 1 diameterpalm (Amsterdam;
volgens Van Swinden);
0,031.610.26 = 1 duim (Wenen);
0,031.610.3 = 1 duim (Oostenrijk);
0,031.957.5 = 1 kirat (in de bouwkunde, Egypte);
0,032.483.943 = pouce géométrique (Frankrijk);
0,034.573.703 = 1 degiti (Moldavië);
0,035.576.375 = 1 zoll (Frankfurt);
0,036.392.5 = 1 sun (manufacturen, Japan);
0,037.662.42 = 1 duim (Anhalt);
0,039.888.1 = 1 decimale duim of kadasterduim (Hessen-Kassel);
0,042 = 1 talie (Maastricht);
0,042.813.833 = 1 oncia (Piëmonte);
0,042.950.5 = 1 decimale duim (Leipzig);
0,043 = 1 taille;
0,044.449.19 = 1 verchokk (Rusland);
0,045.116.58 = 1 landmetersduim (Saksen-Weimar);
0,045.117.12 = 1 landmetersduim (Saksen-Weimar);
0,048.637.583 = 1 soldo (Toscane);
0,057.148.967 = 1 nail (Engeland);
0,074.06 = 1 palaestes (Rome);
0,076.88 = 1 palaestes (Griekenland);
0,080.526.25 = 1 parto (Vaticaan, op basis van de canna mercantile);
0,086.875 = 1 roep (Griekenland);
0,087.55 = 1 Fileterische palaestes;
0,088.634.553 = 1 palm (Noorwegen);
0,095.5 = 1 ronde mastpalm (Amsterdam);
0,095.511 = 1 rondpalm (volgens Aeneae, overgenomen door Van Swinden);
0,095.525 = 1 palm (Hamburg);
0,1: zie basismoduul;
0,1 = 1 decimeter;
0,1 = 1 koninklijke palmos (Griekenland);
0,1 = 1 palmi (Italië);
0,1 = 1 palm (Nederland);
0,1 = 1 euchry (Turkije);
0,101.598.16 (volgens Staring 1,1) = 1 hand (Engeland);
0,101.598.6 = 1 hand (Engeland);
0,101.6: zie basismoduul;
0,105.37 = 1 faust (Oostenrijk-Hongarije);
0,161.71 = 1 meht (Birma);
0,175 = 1 tschub'dah (Egypte);
0,191.745 = 1 rub (in de bouwkunde, Egypte);
0,198.1 = 1 voet (Walachije);
0,2 = 1 span of spanne;
0,201.165.36 = 1 link (Engeland);
0,201.168 = 1 link, Gunter's link of surveyer's link (Engeland);
0,201.17 = 1 Gunter's link (Amerika);
0,208.75 = 1 palmo (Spanje);
± 0,21 = 1 kilan (Nederlands Oost-Indië);
0,212.5 = 1 kilan (Oost-Indië);
0,22 = 1 palmo of palmo de craveira (Portugal);
0,222.8 = 1 spithama (Rome);
0,223.190.25 = 1 palmo (Vaticaan, op basis van de passetto architettonico);
0,228.595.87 = 1 quarter (Engeland);
0,228.6 = 1 span (Engeland);
± 0,23 = 1 kilan (Nederlands Oost-Indië);
0,232.2 = 1 spithama (Griekenland);
0,235.46 = 1 voet (Overijssel;
Zwolle);
0,237.077.25 = 1 spanne (Oostenrijk);
0,239.907.54 = 1 spann (Brunswijk);
0,239.908.22 = 1 spann (Brunswijk);
0,241.578.75 = 1 palmo (Vaticaan, op basis van de canna mercantile);
0,242.565 = 1 twach (Birma);
0,245.609.3 = 1 voet (?) (zie Nederlands-Oostindische depa);
0,25 = 1 voet (Hessen-Darmstadt, 1821);
0,258.098.44 = 1 palmo (Sicilië);
0,262.3 = 1 Fileterische spithama;
0,262.5 = 1 palmo (Sardinië);
1/7000×1/60×1/360×40.000.000 of 0,264.550.264.54 = 1 palmo (Napels, 1840);
0,265.8 = 1 adih (Madras);
0,268.278.95 = 1 Utrechtse voet (van 1/14 roede);
0,271.944 = 1 Gelderse voet (volgens Van Swinden);
0,271.947 = 1 Gelderse voet;
0,272 = 1 Nijmeegse voet;
0,272.63 = 1 Noordse houtvoet (Departement van de Ooster-Eems);
0,272.75 = 1 Brusselse voet;
0,276.589.625 = 1 Moldavische voet;
0,276.698.16 = 1 Haarlemse voet;
0,276.7 = 1 voet (Middelie en Akswijk);
0,277 = 1 voet (Middelie en Aswijk);
0,277.727.73 = 1 Hoornse stadsvoet;
0,278 = 1 voet (Haarlem);
0,278.3 = 1 Spaanse piè;
0,279.3 = 1 Mexicaanse pie;
0,279.524.81 = 1 Paraguayaanse pie;
0,279.7 = 1 voet (zie Lekkendijkse roede);
0,279.70 = 1 Lekkendijkse voet;
0,28 = 1 stadsvoet (Hoorn);
0,281.926.25 = 1 Frankfurter waldschuh (van 1/16 waldruthe);
0,281.982 = 1 voet (Saksen-Weimar);
0,282.2 = 1 voet (Obenrudolstadt);
0,282.468 = 1 Chileense pié;
0,282.64 = 1 (Spaanse?) voet;
0,282.655 = 1 waldfuss (Saksen-Gotha);
0,283 = 1 voet (Hondsbosch, Mastenbroek);
0,283.133 = 1 Amsterdamse voet (volgens Aeneae, welke waarde door Van Swinden is overgenomen en waarvan ook in dit lexicon is uitgegaan voorzover het opgaven van Van Swinden betreft), evenzo Alkmaar, Amersfoort, Arnhem (“Amsterdamse maat”), Barneveld, Doesburg (“Amsterdamse maat”), Elburg, Hattem (“Amsterdamse maat”), Mijdrecht (“Amsterdamse maat”, in het bijzonder voor het meten van houtwaren), Putten (Veluwe), Vlieland (“Amsterdamse maat”);
0,283.190.1 = 1 voet (Gera);
0,283.190.1 = 1 fuss (Leipzig, Saksen);
0,283.260 = 1 voet (Saksen, 1858);
0,283.333 = 1 voet (Dresden);
0,283.423.9 = 1 Friese scheepsvoet;
0,283.63 = 1 piede (Malta);
0,283.7 = 1 scheepsvoet (Bolsward);
0,283.79 = 1 Friese scheepsvoet;
0,283.794 = 1 voet (Saksen-Altenburg);
0,284 = 1 Friese scheepsvoet;
0,284.13 = 1 landvoet of voet (Breda);
0,284.611 = 1 werkschuh (Frankfurt);
0,284.614.3 = 1 fuss of werkfuss (Frankfurt);
0,285: zie honderdhout;
0,285.226~ = 1 voet (Hondsbosch);
0,285.23 = 1 Rijpse voet;
0,285.362.4 = 1 voet (Brunswijk, 1857);
2/7 of 0,285.714 = 1 lachtervoet (Saksen);
0,286.3 = 1 pie (Uruguay);
0,286.42 = 1 voet (Hamburg, 1858);
0,286.49 = 1 Hamburger voet (zie sub Departement van de Ooster-Eems);
0,286.490 = 1 voet (Württemberg);
0,286.490.3 = 1 fuss (Württemberg, 1806);
0,286.57 = 1 bouwvoet of werkvoet (Mecklenburg-Schwerin);
0,286.575 = 1 Hamburger voet (gewoonlijk;
ook Mecklenburg-Schwerin);
0,286.8 = 1 voet (Antwerpen);
0,286.945.5 = 1 Graftse voet;
0,286.978 = 1 Graftse voet (volgens Van Swinden), ook Schermerhornse voet;
0,287 = 1 Graftse voet;
0,287.59 = 1 Lipper voet;
0,287.618 = 1 Lübecker voet;
0,287.621 = 1 werkfuss of werkvoet (Saksen-Gotha);
0,287.622 = 1 Lübecker voet en Mecklenburg-Strelitzer landmetersvoet;
0,287.673 = 1 voet ('s-Hertogenbosch);
0,287.699 = 1 normalfuss of voet (Hessen-Kassel, 1820);
0,287.7 = 1 voet (Rostock);
0,289.350 of 0,289.355 = 1 voet (Bremen);
0,289.5 = 1 voet (Detmold);
0,29 = 1 voet (Zuidbroek);
0,290.1 = 1 voet (Schaumburg);
0,291 = 1 scheepsvoet (Lübeck);
0,291 = 1 landmetersvoet (Mecklenburg-Schwerin);
0,291.006 = 1 veldvoet (Mecklenburg-Strelitz);
0,291.796 = 1 St. Lambertsvoet (Luik);
0,291.859 = 1 landmetersvoet of voet (Beieren, 1811);
0,291.859.2 = 1 koninklijke voet (Beieren, 1811);
0,291.99 = 1 Embder voet (zie sub Departement van de Ooster-Eems);
0,292.094.7 = 1 voet (Hannover, 1839);
0,292.095 = 1 voet (Hannover);
0,292.197 = 1 voet (Groningen);
0,292.20 = 1 Groningse voet (zie sub Departement van de Wester-Eems);
0,292.355.96 = 1 voet (Waldeck);
0,292.535.3 = 1 Gooise voet;
0,293 = 1 voet (Oostwolde, Termunten);
0,293.943.53: zie Friese houtvoet;
0,294.28 = 1 houtvoet (Breda);
0,294.52 = 1 Drentse landvoet of voet (zie sub Departement van de Wester-Eems);
0,294.698 = 1 St. Hubertsvoet (Luik);
± 0,295 = 1 Ionische voet;
0,295 = 1 Romeinse pes (volgens Van Swinden);
0,295 = 1 voet (Barsingerhorn, Broek, Gestmerambacht, Harencarspel, Heerhugowaard, Koedijk. St. Maarten, Nieuwe Niedorp, Oterleek, Oude Niedorp, Oudkarspel, Schagen, Scharwoude, Ursem, Warmenhuizen, Wieringerwaard, Winkel, Zuidschermer);
0,295.414.93 = 1 Deventer houtvoet (volgens Aeneae)
0,295.74 = 1 Romeinse voet (volgens Hultsch);
0,295.879 = 1 voet (Oldenburg);
0,296 = 1 (Friese) houtvoet (Bolsward, Heerenveen);
0,296.0 = 1 Deventer houtvoet (volgens Nieuwenhuis);
0,296.38 = 1 Boheemse voet;
0,296.6 = 1 Friese houtvoet (volgens Oling);
0,296.6 = 1 voet (zie sub Deventer);
0,296.9 = 1 Finse fot;
0,296.901 = 1 Zweedse fot;
0,296.93 = 1 Jeverse voet (zie sub Departement van de Ooster-Eems);
0,297 = 1 voet (Bergen in Kennemerland);
0,297.587 = 1 Vaticaanse piede;
0,298.5: zie Friese houtvoet;
0,299.521.44 = 1 voet (Huisduinen);
0,3 = 1 voet (Baden, 1831);
0,3 = 1 Engelse foot (een gebruikelijke afronding);
0,3 = 1 voet (Nassau, 1853);
0,3 = 1 Nassauer voet (hout- en werkmaat);
0,3 = voorkeursmoduul (ziekenhuisbouw);
0,3 = 1 Zwitserse voet (1851);
0,301.320 = 1 Ameidese voet (volgens Van Swinden);
0,301.388.64 = 1 Ameidese voet;
0,301.425 = 1 Blooise voet;
0,301.75 = 1 kane sasi of sjaku (Japan);
0,302.6 = 1 pie de ribera (Mexico);
0,302.634.56 = 1 voet (Waterland);
0,303.268 = 1 sasi of syak (Japan);
0,303.6 = 1 Minoïsche voet;
0,303.977 = 1 werkfuss of werkvoet (Saksen-Coburg);
0,303.977 = 1 voet (Saksen-Meiningen);
0,303.794.49 = 1 Engelse foot (volgens Staring IV);
0,304.794.5 = 1 Engelse voet;
0,304.794.5 = 1 Russische voet;
0,304.796 = 1 Amerikaanse foot (volgens Staring IV);
0,304.796 = 1 Engelse foot;
0,304.8 = 1 Engelse foot (een gebruikelijke afronding);
0,304.8 = 1 Canadese pied;
0,304.80 = 1 Ramsden's link (A.);
1200/3937 of ± 0,304.801 = 1 survey foot (A.);
0,304.801.2 = 1 Engelse foot;
± 0,306 = 1 Griekse pus;
0,307.1 = 1 voet (Oude Pekela);
0,307.5 = 1 Griekse pus;
0,308.28 = 1 Attische voet;
0,308.6 = 1 Egyptische voet;
± 0,31 = 1 Griekse pus;
0,310.273.3 = 1 Gorcumse voet;
0,310.583 = 1 voet (Schouwen);
0,313.5 = 1 Gelderse voet (zie sub Departement van de Monden van de Rijn);
0,313.757.4 = 1 Noorse fod (1824);
0,313.794.6 = 1 Pruisische voet;
0,313.8 = 1 voet (Untenrudolstadt);
0,313.821.6 = 1 Rijnlandse voet (volgens Staring de maat zoals die door Van Swinden werd gehanteerd);
0,313.85 = 1 Rijnlandse voet (in het Departement van de Ooster-Eems);
0,313.853.5 = 1 Deense fod (3 juni 1835);
0,313.853.5 = voet (Mecklenburg-Strelitz, Pruisen, Rijnland);
0,313.854 = 1 voet (Denemarken, Pruisen), bouwvoet of werkvoet (Mecklenburg-Strelitz)
± 0,313.86 = 1 Jever voet
0,313.946 = 1 Rijnlandse voet (zie sub Departement van de Ooster-Eems);
0,313.946.5 = 1 Arnhemse voet (Rijnlandse maat), Bredevoortse voet, Doesburgse voet (Rijnlandse maat), Rijnlandse voet (K.B. van 18 februari 1808;
volgens Van Swinden, die zich baseert op het sub Rijnlandse roede gememoreerde decreet);
0,314.37 = 1 Rijnlandse voet (zie sub Departement van de Ooster-Eems);
0,315: zie ;klos
0,316.081 = 1 (Wenen);oude voet
0,316.102.6 = 1 ;Wener voet
0,316.103 = 1 ;Oostenrijkse voet
0,316.549.12 = 1 (Purmerend);voet
0,316~ (= 19/60 van de lengte van de secondeslinger te Leiden) = 1 ;voet
0,317 = 1 (Wieringen);voet
0,317.8 = 1 (De Zijp);voet
0,318.1 = 1 (ambtelijk);Chinese tsji
0,318.53 = 1 (Steenwijkerkarspel);voet
0,319.2 = 1 (veldmaat);Chinese tsji
0,319.2 = 1 (openbare werken);Chinese voet
0,319.6 = 1 ;Chinese tsji
0,321 = 1 ;Estlandse voet
0,321.1 = 1 of ;Chinese ingenieursvoetkeizersvoet
0,324.752.54 = 1 (gemiddelde waarde, berekend naar Aeneae);Brielse voet
0,324.839 = 1 ;Franse koningsvoet
0,324.839.4 = 1 of ;FranseParijse voet
0,324.839.43 = 1 of (Frankrijk);pied de roipied géométrique
0,325.2 = 1 ;Chinese landmetersvoet
0,326.064.83 = 1 ;Friese koningsvoet
0,326.755 = 1 ;Drechterlandse voet
0,327 = 1 en ;Dorische voetTesselse voet
0,327.470.53 = 1 ;Texelse dijkvoet
0,329.643.8 = 1 (volgens Morgenster);Zuidhollandse voet
0,329.765 = 1 (volgens Van Swinden)Zuidhollandse voet
0,330 = 1 ;Portugese pé
0,330.416.1 = 1 (volgens Aeneae);Zuidhollandse voet
0,330.733.22 = 1 ;Heenvlietse voet
1/3 (= 0,3~) = 1 ;Franse pied usuel
1/3 (= 0,3~) = 1 (Meissenheim);Rijnbeierse voet
0,334.7 = 1 ;Chinese koopmansvoet
0,338.31 = 1 ;Puttense voet
0,338.311.9 = 1 of ;PutsePuttense Overmaasvoet
0,338.908.39 = 1 ;Abbenbroekse voet
0,339.244.3 = 1 of ;GeervlietsePuttense voet
0,341.291.24 = 1 (volgens Aeneae de ware Putse lengte)Abbenbroekse voet
0,342.510.67 = 1 ;Piemontese piede manuale
0,347.735 = 1 ;Venetiaanse piede
0,349.5 = 1 ;Gooise voet
0,349.9 = 1 ;Fileterische pus
0,35 = 1 , , ;Egyptische elPerzische elPtolemeïsche pus
0,350.698.83 = 1 ;Weesper voet
0,352 = 1 ;Weesper voet
0,353.189.81 (?) = 1 ;Weesper voet
0,355.593.6 = 1 ;Russische stopas
0,355.763.75 of 0,355.767.88 = 1 ;Frankfurter feldschuh
0,358 = 1 (bij de douane);Chinese tsji
0,363.925 = 1 (manufacturen);Japanse sasi
0,366.899.23 = 1 ;Sommeldijkse voet
0,366.9 = 1 (Ooltgensplaat);voet
0,373 = 1 (in Canton in de groothandel);Chinese tsji
0,375.59 = 1 , , , ;Stichtse landmetersvoetStichtse stadsvoetUtrechtse landmetersvoetUtrechtse stadsvoet
0,375.590.52 = 1 ;Utrechtse landvoet
0,375.590.52 = 1 (Wijk bij Duurstede);voet
0,376.62 = 1 (in het Departement van de Ooster-Eems);Rijnlandse decimale voet
0,376.624.2 = 1 of ;AnhalterPruisische decimalfuss
0,377.5 = 1 ;Sallandse voet
0,395: zie ;talhout
0,398.881 = 1 of ;Hessen-Kasseler decimale voetkadastervoet
0,405 à 0,64 = 1 (in de zuidelijke streken);Ammanese thuok
0,425 = 1 (marinemaat);Annamese thuok
0,425 = 1 ;Oostindische hasta
0,429.505 = 1 ;Leipziger decimalfuss
0,435.185 = 1 ;Milanese piede
0,442.5 = 1 ;Romeinse pechys
0,443.6 = 1 ;Romeinse cubitus
± 0,45 = 1 ;oudtestamentische el
0,451.082 = 1 (van 0,1 waldruthe);Frankfurter waldschuh
0,451.165.8 = 1 ;Saksen-Wemarer landmetersvoet
0,451.171.2 = 1 ;Saksen-Weimarer landmetersvoet
0,456.579.84 = 1 ;Brunswijker decimalfuss
0,457.2 = 1 ;Abessijnse el
0,46 = 1 ;Romeinse cubitus
0,460.195 = 1 (Mecklenburg-Schwerin);geometrische kettenfuss
0,461.3 = 1 ;Griekse pechys
0,462 = 1 ;Olympische voet
0,462.4 = 1 ;Egyptische kleine el
0,463 = 1 ;Egyptische gemene el
± 0,465 = 1 (op grond van de lengte van de Perzische koninklijke el en mededelingen van Herodotus);Griekse pechys
0,467.6 = 1 of ;Mönkemaat voetMönkevoet
0,47: zie en ;honderdhoutklos
0,483 = 1 ;Arabische cobido
0,485 = 1 (bouw- en veldmaat);Annamese thuok
0,485.13 = 1 ;Birmaanse teong
0,487.26 = 1 of ;Senegambische covadopik
0,488 = 1 ;Arabische draa
0,5 à 0,6 = 1 (gewestelijk);korf
0,5 = 1 , of (1853;lengte- en vlaktemeting);Nassauer feldschuhveldvoetvoet

0,5 = 1 ;Siamese sok
0,508 = 1 ;Perzische voet
0,513.766 = 1 ;Piemontese piede liprando
0,519 = 1 (voor linnen);Bolognese braccio
0,524.5 = 1 ;Egyptische pik nili
0,525 = 1 ;Egyptische koninklijke el
0,525.0 = 1 ;Fileterische pechys
0,525 à 0,53 = 1 ;Perzische koninklijke el
0,537 = 1 ;Estlandse el
0,539.8 = 1 ;Zwitserse brasse
0,540.7 = 1 of ;Egyptische pik mekiasNijlpeilmeter
0,540.7 = 1 ;Turkse pik mekias
0,545.16 = 1 (hout- en landmaat);Parmezaanse braccio
0,547.248 = 1 ;Frankfurter el
0,55: zie ;speek
0,558 = 1 ;Mannheimse el
0,559 = 1 ;Saksen-Meininger el
0,562.64 = 1 ;Saksen-Gothaer el
0,563.964 = 1 ;Saksen-Weimarer el
0,564.4 = 1 ;Obenrudolstadter el
0,566.380.2 = 1 of ;Saksische bergelleelle
0,566.52 = 1 ;Saksische el
0,567.588 = 1 ;Saksen-Altenburger landmetersvoet
0,570.4 = 1 ;Hessen-Kasseler el
0,570.64 = 1 ;IJslandse alen
0,570.724.8 = 1 ;Brunswijker el
0,571.43 (= 4/7) = 1 (volgens Staring);Saksische bergelle
0,572.84 = 1 ;Hamburger el
0,573 = 1 ;Geraer el
0,573.15 = 1 en ;HamburgerMecklenburg-Schweriner el
0,575.18 = 1 ;Lipper el
0,575.236 of 0,575.244 = 1 ;Lübecker el
0,575.4 = 1 ;Rostocker el
0,577.5 = 1 (bij de belastingdienst);Egyptische pik beledi
0,577.5 = 1 of ;Guinese cocadopik
0,577.5 = 1 ;Turkse pik beledi
0,578.71 = 1 ;Bremer el
0,580.88 = 1 ;Oldenburger el
0,580.9 = 1 (volgens Staring);Oldenburger el
0,582 = 1 (ook in Abessinië);Egyptische pik
0,582.6 = 1 ;Egyptische pik beledi
0,583.651 = 1 ;Toscaanse braccio
0,584.19 = 1 ;Hannover el
0,584.711.91 = 1 ;Waldecker el
0,586.29 = 1 ;Pruisische el
0,586.29 = 1 ;Saksen-Coburger landmetersvoet
0,587 = 1 ;Brusselse el
0,587 = 1 ;Twentse kleine el
0,587.75 = 1 ;Parmezaanse braccio da seta
0,588.5 = 1 ;Greizer el
0,591.758 = 1 ;Oldenburger el
0,593.8 = 1 ;Finse aln
0,593.802 = 1 ;Zweedse aln
0,594.936 = 1 ;Milanese braccio
0,6 = 1 (1831);Badense el
0,6 = 1 (1821);Hessen-Darmstadter el
0,61 = 1 (Surat);guz
0,614.234.56 = 1 ;Württemberger el
0,614.235.2 = 1 ;Württemberger el
0,627.514.8 = 1 ;Noorse alen
0,628 = 1 ;Deense el
0,63: zie ;speek
0,634 = 1 ;Ferrarische braccio da seta
0,635 = 1 ;Arabische gösz
0,635 = 1 ;Vaticaanse braccio per le tele
0,635.9 = 1 ;Anhalter ell
0,638.4 = 1 ;Egyptische pik endasch
0,638.4 = 1 ;Turkse pik endazeh
0,638.721 = 1 (voor zijde);Venetiaanse braccio
0,638.8 = 1 (handelsmaat);Annamese thuok
0,639.5 = 1 ;Parmezaanse braccio da panna
0,64 = 1 ;Bolognese braccio
0,648 = 1 ;Griekse oude kleine piki
0,648.9 = 1 en ;ModeneseParmezaanse braccio
0,652.881 = 1 ;Turkse endazé
0,66 = 1 ;Portugese covado
0,665: zie en ;Deventer bosDeventer duizendhout
0,666.938.69 = 1 of ;BerlijnsePruisische el
0,669 = 1 ;Griekse oude grote piki
0,669 = 1 ;Maastrichtse el
0,669.3 = 1 ;Frankfurter Brabantse el
0,669.5 = 1 ;Groningse el
0,669.570.75 = 1 ;Vaticaanse passetto architettonico
0,67 = 1 ;Vaticaanse braccio da mercante
0,673.5 = 1 ;Jever el
0,674 = 1 ;Ferrarische braccio da panno
0,675 = 1 ;Piacenzische braccio
0,677 = 1 ;Egyptische pik stamboeli
0,677.3 = 1 ;Turkse pik stamboeli
0,682 = 1 ;Nijmeegse el
0,682.868 = 1 ;Turkse pik
0,683.23 = 1 ;Delftse el
0,683.396 = 1 (voor wol e.d.);Venetiaanse braccio
0,684.4 = 1 (wol);Antwerpse el
0,685 = 1 of ;Bossche's-Hertogenbossche el
0,685 = 1 (Bombay);guz
0,685.788 = 1 ;Turkse pik
0,685.8 = 1 ;Abessijnse pik halebi
0,685.8 = 1 of ;Servische arschinhalebi
0,686.3 = 1 ;Leidse el
0,687.815 = 1 ;Amsterdamse el
0,688 = 1 ;oude el
0,69 = 1 (afgerond);el
0,690 = 1 ;Goesse el
0,690.2 = 1 ;Rotterdamse el
0,691 = 1 ;Bredase el
0,691.63 = 1 ;Bergen-op-Zoomse el
0,692.3 of 0,692.30 = 1 ;Brabantse el
0,694.1 = 1 (zijde);Antwerpse el
0,694.236 = 1 ;Haagse el
0,694.252 = 1 ;Haagse el
0,694.4 = 1 ;Bremer Brabantse el
0,695 = 1 (België);Brabantse el
0,695 = 1 (in het gewone verkeer);Griekse piki
0,700.65 = 1 ;Brugse el
0,700.66 = 1 (Amsterdam);Brugse el
0,701.27 = 1 ;Moldavische halibiu
0,701.6 = 1 ;Engelse gode
0,703.21 = 1 ;Middelburgse el
0,705: zie ;Zutphens duizendhout
0,706.6 = 1 ;Zuidafrikaanse el
0,711.187.2 = 1 ;Russische archine
0,727.7 = 1 ;Haarlemse el
0,75 = 1 (als veldmaat);Griekse piki
0,758.647.2 = 1 ;Oostenrijkse schritte
0,759 = 1 (Oostenrijk-Hongarije);schritte
0,766.98 = 1 of (in de bouwkunde;Egyptische diraa mimaripik
0,766.98 = 1 ;Turkse pik mehendaseh
0,777.56 = 1 ;Wener el
0,779.194 = 1 ;Oostenrijkse el
0,8 = 1 ;schrede
0,82 = 1 ;megalitische meter
0,832.856 = 1 ;Beierse el
0,833.014.229 = 1 ;Beierse el
0,835 = 1 en ;Boliviaanse varaSpaanse vara
0,837 = 1 ;Chileense vara
0,838 = 1 ;Mexicaanse vara
0,838.2 = 1 (Patna, voor tapijten e.d.);guz
0,838.574.42 = 1 ;Paraguayaanse vara
0,847.46 = 1 ;Chileense vara
0,847.5 = 1 ;Peruaanse vara
0,847.525 = 1 ;Mexicaanse vara
0,847.7 = 1 ;Cubaanse vara
0,848 = 1 ;Columbiaanse vara
0,859 = 1 ;Uruguayaanse vara
0,865: zie ;talhout
0,866 = 1 ;Argentijnse vara
0,891.334.5 = 1 ;Franse coudée
0,907.8 = 1 ;Mexicaanse vara de ribera
0,914 = 1 ;Engelse yard
0,914 = 1 (Calcutta);guz
0,914.383 = 1 (gemeten bij 32Amerikaanse standard yard° Fahrenheit);
0,914.383 = 1 (vastgesteld in 1826);Engelse imperial yard
0,914.383 = 1 ;Engels-Indische guz
0,914.383.47 = 1 ;Engelse imperial yard
0,914.388 = 1 ;Engelse yard
± 0,914.39 = 1 ;Zanzibarse war
0,914.4 = 1 (sinds 1959) en 1 (sinds 1963);Amerikaanse yardEngelse yard
0,914.4 = 1 ;Canadese verge
0,914.4 = 1 ;(internationale) yard
0,914.40 = 1 of ;Canadese vergeyard
0,916~ (= 11/12) = 1 (in de handel);Engelse yard
0,934.72 = 1 ;Perzische gössmokäser
0,977.89 = 1 ;Bulgaarse arschin
0,999.997.4: zie ;Oostenrijk-Hongarije
± 1 = 1 ;Spaanse alna
1 = ± 1,056×10 (?);^-16lichtjaar
1 = 0,000.000.000.000.000.000.105.638.366 (?);lichtjaar
1 = 0,000.008.993.2 ;Engelse degree
1 = 0,000.008.999... ;graad van een grote cirkel
1 = 0,000.1 (= 10) ;^-4myriameter
1 = 0,000.179.86 ;nautical league
1 = 0,000.207.125 ;Engelse statute league
1 = 0,000.455.67 ;Engelse cablelength
1 = 0,000.539.04 ;Engelse admiralty mile
1 = 0,000.539.59 ;Engelse geographical mile
1 = 0,000.539.985~ of (exact) 0,000.54 ;minuutmijl
1 = 0,000.621.371.192.2 ;Engelse statute mile
1 = 0,000.621.382.4 ;Engelse mile
1 = 0,001 of ;kilometerNederlandse mijl
1 = 0,004.971.0 ;Engelse furlong
1 = 0,01 (= 10) ;^-2hectometer
1 = 0,032.808 (A.);Ramsden's chain
1 = 0,049.710 (A.);Gunter's chain
1 = 0,1 (= 10) of ;^-1decameterNederlandse roede
1 = 0,198.836~ , , , perchperchepolerod
1 = 0,513.074.0 (volgens Van Swinden);Franse toise
1 = 0,545~ ;vadem
1 = 0,546.816.6 ;Engelse fathom
1 = 1 (van 1 januari 1872 tot mei 1884);Duitse stab
1 = 1 ;Griekse (koninklijke) piki
1 = 1 , (F.), (Liberia), , , of ;metremètrepikNederlandse elSiamese kenTurkse ziraïzira 'ï-âchary
1 = 1[1/11] of 1,09~ (in de handel);Engelse yard
1 = 1,093.6 ;Canadese verge
1 = 1,093.633.056 ;Engelse yard
1 = 1,440.43 ;Haagse el
1 = 1,453.5 ;Amsterdamse el
1 = 1,494.8 ;Griekse oude grote piki
1 = 1,543.2 ;Griekse oude kleine piki
1 = 2,160~ ;Egyptische gemene el
1 = 3,078.444 (volgens Van Swinden);Parijse voet
1 = 3,186.798 ;Pruisische voet
1 = 3,280.778.353 ;foot
1 = 3,280.8 (A.);Ramsden's link
1 = 3,280.8 (Canada);pied
1 = 3,280.833 ;Engelse foot
1 = 3,280.839.895 ;Engelse foot
1 = 3,280.899.2 ;Engelse foot
1 = 4,971.0 (A.);Gunter's link
1 = 10 (= 10) of ;¹decimeterNederlandse palm
1 = 10 (Italië);palmo
1 = 19,6~ (dubieuze opgave);Alkmaarse voet
1 = 36,941.328 (volgens Van Swinden);Parijse duim
1 = 39,37 (exact);zie ook ;Amerikaanse inch
Amerikaanse survey foot
1 = 39,37 (A.) of 39,370.113 (E.);inchinch
1 = 39,370.79 ;Engelse inch
1 = 42,403~ ;Alkmaarse duim
1 = 10 (= 100) ;²centimeter
1 = 100 (Italië);dito
1 = 100 ;Nederlandse pink
1 = 221,690~ ;augustijn
1 = 443,295.936 ;Parijse lijn
1 = ± 443.296 (volgens Van Swinden);Parijse lijn
1 = 1.000 (Italië);atomo
1 = 10 (= 1.000) of ;³millimeterNederlandse streep
1 = 2.000 ;lijn
1 = 3.000 ;charrière
1 = 39.370,078~ ;mils
1 = 10 (= 1.000.000) of ;⁶micrometermicron
1 = 10 (= 1.000.000.000.000) ;¹²picometer
1 = 10 (= 1.000.000.000.000.000) ;¹⁵femtometer
1 = 10 (= 1.000.000.000.000.000.000) ;¹⁸attometer
1,032.393.8 = 1 ;Siciliaanse mezza canna
1,039.48 = 1 (Frans Oost-Indië);astame
1,067 = 1 of (Bukhara);Turaanse hasehel
1,079.5 = 1 (Patna, voor fijne stoffen);guz
1,100 = 1 ;Portugese vara
1,132.760.4 = 1 ;Saksische stab
1,133.04 = 1 ;Saksische stab
1,142.979 = 1 (volgens Staring IV);Engelse el
1,167.302 = 1 ;Toscaanse passetto
1,178.9 = 1 ;Zwitserse reve
1,18 = 1 (niet in de noordelijke districten van Madagascar);Madagaskische rähf
1,182 = 1 ;Frankfurter stab
1,187.694 = 1 ;Franse elle
1,188.446 = 1 ;Franse aune
1,2 = 1 of ;Franse aune usuelleel
1,2 = 1 ;Rijnbeierse usuele el
1,2 = 1 of (1851);Zwitserse elstab
1,236.739.722 = 1 ;Chinese pu
1,412.43 = 1 ;Chileense paso
± 1,45 = 1 ;schrede
1,478.7 = 1 ;Romeinse passus
1,487.935 = 1 ;Vaticaanse passo
1,54 = 1 (G.);bema diplun
1,598 = 1 ;Chinese pu
1,624.197 = 1 ;Franse brasse
1,624.197.2 = 1 ;Franse pas géométrique
1,67 = 1 , of (Spanje);brazaestadotoesa
1,672 = 1 ;Columbiaanse braza
1,672 = 1 ;Equadoriaanse braza
1,676 = 1 ;Mexicaanse braça
1,691.892 = 1 ;Saksen-Weimarer klafter
1,695 = 1 ;Chileense braça
1,695 = 1 ;Peruaanse braza
1,698 = 1 ;Amsterdamse vadem
1,698.78 = 1 (Oost-Indië);Amsterdamse vadem
1,698.798 = 1 (voorheen);Nederlands-Oostindische depâ
1,698.8 = 1 (à 6 );vademAmsterdamse voet
1,699.140.6 = 1 ;Saksische klafter
1,699.56 = 1 ;Saksische klafter
1,7 = 1 ;Oostindische depa
1,711.92 = 1 ;IJslandse faden
1,712.553.3 = 1 ;Piemontese tese
1,718.52 = 1 ;Hamburger klafter
1,719.45 = 1 ;Hamburger klafter
1,72 = 1 ;Uruguayaanse braza
1,732 = 1 ;Argentijnse braza
1,732 = 1 ;Paraguayaanse braza
1,736.13 = 1 ;Bremer klafter
1,738.675 = 1 ;Venetiaanse passo
1,751.154 = 1 ;Beierse klafter
1,751.155.2 = 1 ;Beierse klafter
1,752.568.2 = 1 ;Hannover klafter
1,781.406 = 1 ;Zweedse famn
1,781.436 = 1 ;Finse famn
1,8 = 1 (1831);Badense klafter
1,8 = 1 of (1851);Zwitserse klaftertoise
1,819.608 = 1 , of ;Japanse kenmatsjoo
1,828.766.9 = 1 ;Engelse fathom
1,828.767 = 1 (volgens een mededeling uit 1902;overeenkomend met 2 );Nederlands-Oostindische depâ
Engelse yard
1,828.776 = 1 ;Engelse fathom
1,828.8 = 1 (per definitie);Engelse fathom
1,829 = 1 (Straits-Settlements);depâ
1,829 = 1 (peilmaat);Russische sagène
1,848 = 1 ;Griekse orgyia
1,849.8 = 1 ;Griekse orgyia
1/1000×1/60×1/360×40.000.000 of 1,851.851~ = 1 ;Napolitaanse passo
1,851.9 = 1 ;vadem
1,88 = 1 ;Deense vadem
1,88 = 1 ;Rijnlandse vadem
1,882.544.4 = 1 ;Noorse favn
1,883.121 = 1 of (exact);Pruisische klaftervadem
1,883.121.0 = 1 ;Deense vadem
1,883.7 = 1 (à 6 );vademRijnlandse voet
1,896.484 = 1 (volgens Staring);Wener klafter
1,896.615.6 = 1 ;Wener klafter
1,896.618 = 1 ;Oostenrijkse klafter
1,918 = 1 (Bohemen);lachter
1,918.113.004 = 1 ;Boheemse lachter
1,919.260.3 = 1 ;Brunswijker lachter
1,919.265.761.8 = 1 ;Brunswijker lachter
1,932.63 = 1 ;Vaticaanse canna mercantile
1,940.52 = 1 ;Birmaanse länn
1,949.036.59 = 1 ;Franse toise
1,95 = 1 of ;Franse toisevadem
1,970.049.6 = 1 ;Beierse lachter
1,98 = 1 ;Portugese toesa
1,981 = 1 ;Walachijse stingene
1,982 = 1 ;Saksen-Gothaer lachter
1,982.330.7 = 1 ;Saksische lachter
± 2 = 1 ;Sumatraanse bidang
2 = 1 ;Franse toise usuelle
2 = 1 ;Rijnbeierse lachter
2 = 1 ;Saksische berglachter
2 = 1 ;Siamese wa
2,024.639.715 = 1 ;Hongaarse lachter
2,025 = 1 (Hongarije);lachter
2,041 = 1 ;Harzgeroder lachter
2,045.37 = 1 (Bellingwolde);roede
2,064.787.5 = 1 ;Siciliaanse canna
2,073 = 1 ;megalithische rod
2,078.96 = 1 (Frans Oost-Indië);vilcadee
2,088 = 1 (Malta);canna
2,092.356.7 = 1 ;Pruisische lachter
2,099 = 1 ;Fileterische orgyia
2,1 = 1 ;Sardijnse canna
2,133.561 = 1 of (afstandsmaat, vastgesteld in 1845);Russische sagènevadem
2,133.6 = 1 (Khiva);Turaanse kulatsch
2,2 = 1 ;Braziliaanse braça
2,2 = 1 ;Portugese braça
2,212.717 = 1 ;Moldavische stingene
2,231.902.5 = 1 ;Vaticaanse canna architettonica
2,316 = 1 ;Lipper lachter
2,334.604 = 1 ;Toscaanse canna
2,36 = 1 (in de noordelijke districten);Madagaskische rähf
2,425 = 1 ;Annamese ngu
2,5 = 1 (1821);Hessen-Darmstadter klafter
2,563 = 1 ;Lyonese toise
1/700×1/60×1/360×4×10 of 2,645.502~ = 1 ;⁷Napolitaanse canna
2,656.07 = 1 ;Drentse veenstok
2,667.5 = 1 (in sommige provincies);Annamese ngu
2,864.903 = 1 (1806);Württemberger roede
2,918.255 = 1 ;Toscaanse pertico
2,918.592 = 1 (1811);Beierse landmetersroede
2,958.79 = 1 ;Oldenburger kadasterroede
2,969.01 = 1 ;Zweedse stang
3 = 1 (1831);Badense roede
3 = 1 (1851);Zwitserse roede
3,032.68 = 1 ;Japanse dsyoo
3,071 = 1 ;Oude Pekelase veenstok
3,082.596 = 1 ;Piëmontese trabucco
3,137.574 = 1 ;Noorse vaand
3,138.535 = 1 (3 juni 1835);Deense rode
3,138.54 = 1 ;Deense roede
3,14 = 1 (Oenkerk);veenroede
3,15 = 1 ;Sardijnse trabucco
3,161.026 = 1 (Oostenrijk=Hongarije);ingenieursroede
3,161.03 = 1 ;Oostenrijkse ingenieurruthe
3,196 = 1 ;Chinese tsjang
3,235 = 1 ;Niervaartse roede
3,26 = 1 (van 10 voet);Friese roede
3,34 = 1 ;Spaanse estadal
± 3,341 = 1 ;Florentijnse vadem
3,356 = 1 ;Alkmaarse roede
3,375 = 1 ;Heiloose roede
3,388 = 1 (Holwerd);roede
3,395.91 = 1 ;Birmaanse teh
3,397.596 = 1 , , , (?);Alkmaarse roedeAmersfoortse roedeBarsingerhornse roedeDoetinchemse roede
3,4 = 1 (Hondsbosch);roede
3,403 = 1 ;Barsingerhornse roede
3,42 = 1 ;Rijpse roede
3,422.720.1 = 1 ;Hondsbosse roede
3,423.3 = 1 ;Haringhuizerse zeedijk
3,423.335.4 = 1 (Haringhuizer Zeedijk);Schager-Kogger roede
3,446 = 1 ;Winkeler roede
3,487.683.8 = 1 (Barsingerhornse Zeedijk);Schager-Kogger roede
3,495 = 1 ;Gooise roede
3,496 = 1 ;Geestmerambacht binnensluizer roede
3,496 = 1 ;Otterdijkse roede
3,503.88 = 1 (van 12 voet);Embder roede
3,506.36 = 1 (Bierum, Godlinze, in de sponturfvenen te Nijeveen, Oldenzijl, Uithuizermeeden, Westeremden, Zandeweer);roede
3,506.988.3 of 3,507 = 1 ;Weesper roede
3,510 = 1 (Bierum, Delfzijl, Farmsum (van 12 voet), Godlinze, Juckwerdt (van 12 voet), Leermens, Losdorp, Noordwolde, Oldenzijl, Ooster-Nijland, Oosterwijtwerd, Oterdum, Rijpe, Spijk, Uithuizen, Uithuizermeeden, Westeremden, Wirdum, Woltersum, Zandeweer, in 't Zandt);roede
3,510.424.2 = 1 ;Gooise roede
3,52 = 1 (Weesp);roede
3,529 = 1 ;Valkkoogse roede
3,534.26 = 1 (Assen);roede
3,545 = 1 (Barsingerhorn, Broek, Gestmerambacht, Harencarspel, Heerhugowaard, Koedijk, St. Maarten, Nieuwe Niedorp, Oterleek, Oude Niedorp, Oudkarspel, Schagen, Scharwoude, Ursem, Warmenhuizen, Wieringerwaard, Winkel, Zuidschermer);roede
3,552 = 1 (Anjum);roede
3,557.63 = 1 ;Frankfurter feldrute
3,557.637.5 = 1 ;Frankfurter feldruthe
3,597.303.6 = 1 ;Gorcumse roede
3,60 = 1 (Oenkerk);gewone roede
3,602 = 1 ;Walcherse roede
3,614 = 1 ;Sint-Maartensdijkse roede
3,615.84 = 1 (volgens Van Swinden);Ameidese roede
3,616.663.7 = 1 ;Ameidese roede
3,617 = 1 en ;Blooise roedeVlissingse roede
3,647 = 1 (Frans Oost-Indië);côle
3,657.5 = 1 (bij het belastingwezen);Egyptische kasab
3,661 = 1 ;Guinese jacktan
3,665 = 1 ;Emmikhovense roede
3,668.9 = 1 (Ooltgensplaat);roede
3,668.992.3 = 1 ;Sommelsdijkse roede
3,67 = 1 ;Veerse roede
3,680 = 1 (Vlieland);roede
3,680.728.61 = 1 (van 13 voet);Amsterdamse roede
3,684 = 1 ;Woerdense roede
3,707 = 1 (Sloten, Fr.);roede
3,71 = 1 ;Abcoudse roede
3,727 = 1 ;Schouwse roede
3,731 = 1 ;Steenbergense roede
3,734 = 1 ;Prinsenlandse roede
3,744 = 1 ;Wieringer roede
3,755 = 1 ;Willemstadse roede
3,755.905.2 = 1 (Gld.), (Utrechtse maat), (van 10 voet);Burense roedeCulemborgse roedeUtrechtse roede
3,762 = 1 (zie sub );Gelderse roedeDepartement van de Monden van de Rijn
3,766 = 1 (in de Zuider Christiaanpolder);Rijnlandse roede
3,766.20 = 1 (van 12 voet;in het Departement van de Ooster-Eems);Rijnlandse roede

3,766.242 = 1 ;Pruisische roede
3,767 = 1 ;Oostindische tumbak
3,767 = 1 (Heeg, St. Johannesga, De Knipe);roede
3,767 = 1 (Buitenpost, Surhuizum);veenroede
3,767.358 = 1 , , (Rijnlandse maat), (Rijnlandse maat), , (Rijnlandse maat), (voor landerijen, te weten de Rijnlandse roede van 12 voet), (Rijnlandse maat), (Rijnlandse maat, in het bijzonder voor het meten van turf), , (Rijnlandse maat), , (van 12 voet;volgens Van Swinden;bij alle door hem opgegeven maten is in dit lexicon van deze verhouding uitgegaan), (Rijnlandse maat), Arnhemse roedeBredevoortse roedeCulemborgse roedeDoesburgse roedeGendringse roedeHaarlemse roedeHattemse roedeLoosdrechtse landroedeMijdrechtse roedeNederlands-Oostindische tombakNieuweramstelse roedeOverijsselse roedeRijnlandse roede

Zutphense roedeZwolse roede
3,770.816.8 = 1 (Westfriese Zeedijk);Schager-Kogger roede
3,775 = 1 ;Loosdrechtse veenroede
3,776 = 1 (Augustinusga);veenroede
3,777 = 1 ;Westzaanse roede
3,798 = 1 ;Leerdamse roede
3,798.589.4 = 1 ;Purmerendse roede
3,799 = 1 (Wieringen);roede
3,807.216.6 (volgens Van Swinden 3,807.26) = 1 ;Gelderse roede
3,807.26 = 1 ;Nijmeegse roede
3,813 = 1 (De Zijp);roede
3,818 = 1 ;Steinse roede
3,822.3 = 1 (Steenwijkerkarspel);turfroede
3,823 = 1 (Haske);roede
3,829 = 1 ;Geestmerambacht buitensluizer roede
3,829.105 = 1 (op basis van de opgaven van Morgenster);Loosdrechtse veenroede
3,848 = 1 (Anjum, Metslawier, Oosterzee, Ternaard);roede
3,848.5 = 1 (Heerenveen);roede
3,85 = 1 ;Egyptische kasab
3,852 = 1 (Lemmer);gewone roede
3,852.387.3 = 1 (volgens Aeneae);Loosdrechtse veenroede
3,854 = 1 ;Gentse roede
3,855 = 1 (Gorredijk, voor de “spon turf”);roede
3,87 of 3,873.8 = 1 (Middelie en A(k)swijk);roede
3,875 = 1 (Bergum, Oostermeer, Hardegarijp);roede
3,878.532.7 of 3,88 = 1 ;Heerhugowaardse roede
3,885 = 1 ;Zeevangse roede
3,897 = 1 (St. Annaparochie), (Augustinusga), (Buitenpost), , (St. Jacobiparochie, Surhuizum, Ternaard, Workum);roede(gewone) roedegewone roedeMenaldumse roederoede
3,897.030.5 = 1 (gemiddelde waarde, berekend naar Aeneae);Brielse roede
3,9 = 1 ;Waterlandse roede
3,900 = 1 (Harlingen);roede
3,912 = 1 ;Voornse roede
3,912.175.2 = 1 (op basis van de opgaven van Morgenster;Brielse roede
3,912.778 = 1 ;Friese koningsroede
3,912.78 = 1 (van 12 voet);Friese roede
3,913 = 1 (Beetsterzwaag, Burum, Dantumwolde, Gorredijk (voor de “bagelaar turf”), Kollum, Langweer, Leeuwarden, Lippenhuizen, Makkum, Rinsumageest, Staveren, Ureterp);roede
3,918 = 1 , ;Gorcumse roedeGraafse roede
3,921.059.8 = 1 ;Drechterlandse roede
3,923 = 1 (volgens Van Swinden berust deze opgave op een abuis);Drechterlandse roede
3,924 = 1 ;Friese koningsroede
3,924.3: zie ;Colmachate
3,949 = 1 (van 13 voet en 6 duim, te Garrelsweer);roede
3,95 = 1 ;Noorderkoggense roede
3,955.725.9 = 1 (volgens Morgenster);Zuidhollandse roede
3,956 = 1 , ;Purmerendse roedeZuidhollandse roede
3,963.862 = 1 , (Veluwe);Harderwijkse roedePuttense roede
3,964.993.6 = 1 (volgens Aeneae);Zuidhollandse roede
3,968.798.6 = 1 ;Heenvlietse roede
3,988.81 = 1 ;Hessen-Kasseler kadasterroede
4,009.88 = 1 ;Hamburger marschruthe
4,012.05 = 1 ;Hamburger marschrute
4,026.694 = 1 of ;Saksen-Gothaer feldruteroede
4,038.539.3 = 1 ;Ferrarische roede
4,047.514.9 = 1 ;Nijbroekse roede
4,059 = 1 ;Puttense roede
4,059.742.7 = 1 of ;PuttensePutse Overmaasroede
4,060 = 1 ;Zuidbroekse veenroede
4,066.900.6 - 1 ;Abbenbroekse roede
4,068.7 = 1 ;Puttense roede
4,070.931.7 = 1 of ;zie ook (Z.H.);GeervlietsePuttense roede
Putten
4,081 = 1 ;Strijense roede
4,081 = 1 (St. Johannesga);veenroede
4,081.304.5 = 1 (zie );Putse roedeRhoon
4,090.75 = 1 (zie sub );Groningse roedeDepartement van de Wester-Eems
4,090.75 = 1 (Ten Boer, Garsthuizen, Leek, Meeden (14 voet), Nijeveen, Scheemda, Termunten, Wehe, Zuidbroek);roede
4,091 = 1 (Godlinze);roede
4,095 = 1 (Craanland, Dam, Engelbert, Farmsum (14 voet), Garsthuizen, Groningen, Haren, Helpen, Heveskes, Holwierde, Juckwerdt (14 voet), Krewerd, Loppersum, Marssum, Meeden, Meedhuizen, Oldambt, Oosterwierum, Oot, Opwierde, Tjuchem, Uitwierde, Weiwerd);roede
4,095.494.9 = 1 (volgens Aeneae de ware Putse lengte);Abbenbroekse roede
4.119 = 1 (Maarslag, Ten Post, Solwert);roede
4,123.30 = 1 (zie sub );Drentse landroedeDepartement van de Wester-Eems
4,123.30 = 1 (Gasselternijveen, Hijkersmilde, Vledder);(Drentse) roede
4,133 = 1 (Tjerkwerd);roede
4,139.45 = 1 (Oostwold), (Hoogkerk, Leegkerk, Lettelbert, Niebert, Noordwijk Gr.);landroederoede
4,144 = 1 Damwoudse roede
4,144 = 1 (Blija)houtroede
4,144 = 1 (Anjum, Ee, Ferwerd, Franeker, Hallum, Holwerd, Hoogkerk, Leegkerk, Marssum, Minnertsga, Noordwijk, Nijbaar, Oosterdongeradeel (zie sub ), Oostwold, Rauwerd, in de polder te Ternaard (zie sub ), Tolbert, Midwolde);roedeHolwerdHolwerd
4,155.68 of 4,156 = 1 (Midwolde);roede
4,157 = 1 (Uitgeest);roede
4,157.01 = 1 (zie sub );Jeverse roedeDepartement van de Ooster-Eems
4,192 = 1 (Ranum);roede
4,205 = 1 (Tjamsweer);roede
4,224.67 = 1 (De Brede);roede
4,229 = 1 (De Brede, Mensingeweer);roede
4,234.125.3 = 1 ;Monnickendamse roede
4,236.85 = 1 (Den Andel, De Brede, Marum, Nuis, Pieterburen, Saaxumhuizen, Vierhuizen, Warffum, Westernieland);roede
4,236.883.8 = 1 ;Waterlandse roede
4,237.6 = 1 (volgens Van Swinden);Monnickendamse roede
4,241 = 1 (Den Andel, Maarhuizen, Marum, Nuis, Obergum, Pieterburen, Saaxumhuizen, Tinalinge, Usquert, Vierhuizen, Warffumburen, Wester-Nijland);roede
4,249.02 = 1 (Wierum);roede
4,253 = 1 (Paddepoel, Wierum);roede
4,255.678 = 1 of ;Saksen-Coburger werkroedewerkrute
4,255.678 = 1 ;Saksen-Meininger rute
4,261.20 of 4,266 = 1 (Warffum);roede
4,273.37 of 4,279 = 1 (Eenrum);roede
4,285.55 of 4,290 = 1 (Kloosterburen);roede
4,295.05 = 1 of ;Saksische feldrutegeometrische rute
4,296.11 = 1 ;Saksische feldruthe
± 4,30 = 1 (buiten Drenthe);veenroede
4,339 = 1 (Wolddijk);roede
4,351 = 1 (Zuidwolde);roede
4,358.59 = 1 (Ten Post);roede
4,363 = 1 (Garmerwolde, Middelbert, Noordwolde, Ten Post, Wittewierum);roede
4,375 = 1 (Westerdijkshoorn);roede
4,379.85 = 1 (van 15 voet);Embder roede
4,382.95 = 1 (Ten Boer, Leek, Wehe);roede
4,386.2 = 1 (Aduard);roede
4,387 = 1 (Almir-Hamrik, Basselt, Bedum, Bellingerweer, Eenum, Garrelsweer (15 voet), Hoogemede, Hornhuizen, Loppersum, Oldenklooster, Oostum, Peusum, Sauwerd, Tjum, Ulrum, Wetsinge, Winsum, Wittewierum);roede
4,395.251 = 1 (van 14 );Hattemse roedeRijnlanse voet
4,395.258 = 1 ;Groningse veenroede
4,409.47 (veranderd in 4,419.47) = 1 (Zuidhorn);roede
4,424 = 1 (Zuidhorn, Zuurdijk);roede
4,436 = 1 (Ten Boer, Dijkshorne, Thesinge-Buren);roede
4,448 = 1 (Almir-Hamrik);roede
4,461 = 1 (Onderwierum, Peusum);roede
4,463.17 = 1 (Faan);roede
4,468 = 1 (Noorddijk);roede
4,468.17 = 1 (Faan);roede
4,473 = 1 (Faan, Peusum);roede
4,480.34 = 1 (Homsterland, Niehorn, Saaksum);roede
4,485 = 1 (Humsterland, Niehove, Nijkerk in Langewolde, Oldenhove, Saaxumhuizen);roede
4,490 = 1 (Collumerland;zie sub );roede
Holwerd
4,492.52 = 1 (Fransum);roede
4,497 = 1 (Fransum);roede
4,504.69 = 1 (Stedum);roede
4,509 = 1 (Stedum);roede
4,510.82 = 1 ;Frankfurter waldrute
4,511.658 = 1 of (volgens Staring);Saksen-Weimarer landmetersroedelandmetersrute
4,511.712 = 1 , of ;Saksen-Weimarer landmetersruteroederute
4,514 = 1 (in de oostelijke en westelijke delen van de polder te Holwerd;Ternaard);roede

4,515.2 = 1 ;Obenrudolstadter rute
4,528.95 = 1 ;Sallandse roede
4,529.04 = 1 (Hoogemede, Noordhorn);roede
4,53 = 1 (van 16 voet);Amsterdamse roede
4,530.128 = 1 , (zie sub );Mastenbroekse roedeSallandse roedeDepartement van de Monden van den Yssel
4,531.041.6 = 1 ;Saksische rute
4,532.16 = 1 (stratenbouw);Saksische roede
4,533 = 1 (Hoogemede, Houwer-Hamrik, Leens, Noordhorn, Nijkerk in Marne, Vierhuizen, Vliedorp, Warffum, Warfhuizen);roede
4,534.04 = 1 (Hoogemede);roede
4,534.04 (veranderd in 4,529.04) = 1 (Noordhorn);roede
4,534.04 (veranderd in 4,529.05) = 1 (Vierhuizen, Warffum);roede
4,552 = 1 ;Arnhemse roede
4,558 = 1 (Adorp);roede
4,565.792 = 1 ;Brunswijker roede
4,565.798.4 = 1 ;Brunswijker roede
4,567 = 1 ;Akerslootse roede
4,571.92 = 1 ;Amerikaanse roede
4,582.72 = 1 ;Hamburger geestruthe
4,585.143.2 = 1 ;Sleeswijk-Holsteiner rute
4,585.2 = 1 ;Hamburger geestrute
4,59 = 1 , ;Graftse roedeSchermerhornse roede
4,591.128.5 = 1 (volgens Aeneae);Graftse roede
4,601.44 = 1 ;Lipper roede
4,601.888 = 1 ;Lübecker roede
4,601.936 = 1 ;Saksen-Gothaer waldrut(h)e
4,601.952 = 1 ;Lübecker roede
4,602.09 = 1 (Garnwerd, Den Ham);roede
4,607 = 1 (Garnwerd, Den Ham, Helm, Wehe);roede
4,614.27 = 1 (Dorkwerd);roede
4,619 = 1 (Dorkwerd);roede
4,629.68 = 1 ;Bremer roede
4,643 = 1 (Aduard);roede
4,650.79 = 1 (Grijpskerk, Ruigerwaarden, Sebaldeburen);roede
4,650.79 (veranderd in 4,504.69) = 1 (Stedum);roede
4,653.97 = 1 (Aduard);roede
4,656 = 1 (Grijpskerk, Ruigerwaarden, Sebaldeburen);roede
4,656.096 = 1 of ;Mecklenburg-Strelitzer feldruteroede
4,662.47 (veranderd in 4,650.79) = 1 (Sebaldeburen);roede
4,668 = 1 (Sauwerd);roede
4,671.84 = 1 (van 16 voet);Embder roede
4,673.515.2 = 1 ;Hannover rute
4,673.52 = 1 ;Hannover roede
4,675.14 = 1 (Cantens, Eppenhuizen, Kolham, Meeden, Obergum, Rottum, Stitswerd, Wehe);roede
4,675.74 = 1 (Huizinge);roede
4,677.695.3 = 1 ;Waldecker rute
4,680 = 1 (Den Andel, Cantens, Eppenhuizen, Harkstede, Harssens, Heidenschap, Huizinge, Kolham, Loppersum, Menkewier, Rasquert, Rottum, Siddeburen, Slochteren, Stitswerd, Wold-Oldampt);roede
4,685.14 = 1 (Cantens, Eppenhuizen, Kolham);roede
4,685.14 (later veranderd in 4,675.14) = 1 (van 16 voet) (Meeden, Obergum, Stitswerd, Wehe);roede
4,685.74 = 1 (Huizinge);roede
4,686.51 (veranderd in 4,675.14) = 1 (Rottum);roede
4,699.49 = 1 (Grootegast);roede
4,704 = 1 (Doorwerth, Grootegast);roede
4,707.75 = 1 (van 15 voet;in het Departement van de Ooster-Eems);roede

4,709 = 1 ;Twentse roede
4,709.2 = 1 (zie sub );Twentse roedeZwolse roede
4,709.49 = 1 (Grootegast);roede
4,712 = 1 ;Drentse veenroede
4,712.34 = 1 (in het Departement van de Wester-Eems);veenroede
4,736 = 1 (Balk, Oosterzee, Sonnega, De Vijf Deelen, Wolvega [voor weiland]);roede
4,736 = 1 (Langweer, Lemmer, Weststellingwerf, Wolvega);veenroede
4,772.54 of 4,777 = 1 (Westerwijtwerd);roede
4,782.54 (veranderd in 4,772.54) = 1 (Westerwijtwerd);roede
4,789 of 4,79 = 1 (Huisduinen);roede
4,792.343.1 = 1 (Huisduinen);roede
4,795.03 = 1 (zie sub );roedeZwolse roede
4,821.24 = 1 (Opende, Stitswerd);roede
4,826 = 1 (Cantens, Opende, Stitswerd);roede
4,830.34 = 1 (Oldenhove);roede
4,831.24 = 1 (Cantens);roede
4,831.24 (veranderd in 4,821.24) = 1 (Opende, Stitswerd);roede
4,887 = 1 (Visvliet);roede
4,892.11 = 1 (Visvliet);roede
4,894.29 = 1 (Doezum, Legemede, Lucaswolde, Lutjegast);roede
4,899 = 1 (Doezum, Legemede, Luxwoude);roede
4,904.29 = 1 (Doezum, Legemede, Lucaswolde, Lutjegast);roede
4,924 = 1 (Lutjegast, Schildwolde);roede
4,967.34 = 1 (Oldekerk);roede
4,972 = 1 (Lutjegast, Oldekerk);roede
4,977.34 (veranderd in 4,967.34) = 1 (Oldekerk);roede
5 = 1 of ;Nassauer feldruteveldroede
5,003.86 = 1 (Feerwerd);roede
5,009 = 1 (Feerwerd);roede
5,013.86 = 1 (Feerwerd);roede
5,021.60 = 1 (van 16 voet;in het Departement van de Ooster-Eems);roede

5,023 = 1 (van 16 voet);Rijnlandse roede
5,028.21 = 1 (Ezinge);roede
5,029.106.5 = 1 (bij 32Amerikaanse rod° Fahrenheit);
5,029.109 = 1 , of ;Engelse perchpolerod
5,029.109.1 = 1 (volgens Staring IV);Engelse pole
5,029.134 = 1 ;Engelse pole
5,029.2 = 1 , of ;Engelse perchpolerod
5,030.7 = 1 ;Lekkendijkse roede
5,033 = 1 (Ezinge);roede
5,035 = 1 ;Lekkendijkse roede
5,038.21 = 1 (Ezinge);roede
5,05 = 1 (Colmschate);roede
5,053.01 = 1 (Colmschate);Sallandse roede
5,202 = 1 ;Castricumse roede
5,239.528.5 = 1 ;Texelse dijkroede
5,258.627.3 = 1 (Wijk bij Duurstede);roede
5,324.7 = 1 (Kennemerland;naar de meting van Aeneae);Bergense roede

5,325.822 = 1 ;Oldenburger roede
5,343 = 1 , ;Bergense roedeSchoorlse roede
5,35 = 1 (Bergen in Kennemerland);roede
5,379.527 = 1 ;Mastenbroekse schacht
5,466.50 = 1 (Scheemda);torenmaat
5,476.50 (veranderd in 5,466.50) = 1 (Scheemda);torenmaat
5,476.51 = 1 ;Groningse torenmaat
5,476.51 (later veranderd in 5,466.51) = 1 (Meeden);torenmaat
5,486.300.8 = 1 (E.);woodland pole
5,583.26 = 1 (Kennemerland;op basis van de opgaven van Morgenster, hetgeen wijst op Rijnlandse maat: 18 = 5,651.037 );Bergense roede
Rijnlandse voetmeter
5,675.88 = 1 ;Saksen-Altenburger roede
5,682 of 5,686.2 = 1 ;Bredase roede
5,714 = 1 ;Niervaartse roede
5,736 = 1 ;Antwerpse roede
5,753.46 of 5,755 = 1 ('s-Hertogenbosch);roede
5,787.1 = 1 ;Bremer schachtrute
5,796 = 1 ;Zevenbergse roede
5,846.11 = 1 (veldmaat;volgens Staring);Franse perche

5,847 = 1 ;Eindhovense roede
5,847.109.7 = 1 (veldmaat);Franse perche
5,917.58 = 1 ;Oldenburger oude roede
6,136.12 = 1 (Beesterhamrik, Bellingwolde);roede
6,146.12 = 1 (Beesterhamrik, Bellingwolde, Oosterwolde);roede
6,146.12 (veranderd in 6,136.12) = 1 (om sloten te graven, Oostwold, Termunten);roede
6,165.192 = 1 ;Piemontese pertica
6,277.00 = 1 (van 20 voet;in het Departement van de Ooster-Eems);roede

6,400.684.3 = 1 (E.);plantation pole
6,496.788.6 = 1 of (in sommige provincies);Franse percheperche commune
6,638.151 = 1 ;Moldavische predjine
6,889 = 1 ;Spaanse cuerda
7,035.48 = 1 ;Saksen-Coburger landmetersroede
7,146.467.5 = 1 of (bosmaat en bij de domeinen);Franse percheperche d'ordonnance
7,275 = 1 ;Annamese sao
7,315.067.8 = 1 ;Cheshire pole
± 7,316 = 1 ;Zanzibarse taka
8,002.5 = 1 (in sommige provincies);Annamese sao
8,746 = 1 ;Romeins scripulum
10 = 1 ;decameter
10 = 1 (van 1 januari 1872 tot mei 1884);Duitse kette
10 = 1 ;Nederlandse roede
15,432 = 1 ;Franse noeud
15,432 = 1 (bij de Nederlandse marine;volgens Staring);knoop

± 18,288 = 1 ;Amerikaanse chain
20 = 1 (zie aldaar);hand
20,116.436 of 20,116.437 = 1 (volgens Staring IV);Engelse chain
20,116.536 = 1 ;Engelse chain
20,116.8 (per definitie) = 1 (A., E.), , , (A., E.), ;chainGunter's chainimperial chainkettingsurveyor's chain
20,72 = 1 ;Westindische ketting
22,759 = 1 (Oostenrijk-Hongarije);werkroede
22,759.416 = 1 ;Oostenrijkse werkruthe
25,602.732 = 1 ;Transkaukasische arkan
29,690.1 = 1 ;Zweedse refver
30 = 1 (zie aldaar);hand
30,48 = 1 , ;Engelse engineer's chainEngelse Ramsden's chain
30,480 = 1 ;Amerikaanse Ramsden's chain
30,821 = 1 ;Grieks plethrum
31,96 = 1 ;Chinese yin
33,036.6 = 1 ;Siciliaanse corda
34,99 = 1 ;Fileterisch plethrum
36,576 = 1 ;Engelse bolt
64 à 68 = 1 (een bindsel lakengaren);mak
67,918.2 = 1 ;Birmaanse ohk-tha-pah
69,881.202 = 1 ;Paraguayaanse cuerda
72,75 = 1 ;Annamese mâu
80,025 = 1 (in sommige provincies);Annamese mâu
100 = 1 ;hectometer
106,24 = 1 ;Drents dagwerk
109,176.503.5 = 1 ;Japanse tyoo
125,38 = 1 ;Chileense cuadra
125,786.16 = 1 ;Paraguyaanse cuadra
127,119 = 1 ;Chileense cuadra
128,8 = 1 of (Buenos Ayres);Argentijnse cuadracuarda
129,9 = 1 ;Argentijnse cuadra
129,9 = 1 (volgens Staring);Paraguyaanse cuadra
177,60 = 1 (G.);stadium
182 = 1 ;stadie
182,88 = 1 ;Amerikaanse cablelength
184,184 = 1 (volgens Staring);Grieks oud stadion
184,938 = 1 ;Grieks stadion
184,98 = 1 ;Grieks stadium
185 = 1 of (G.);stadiestadium
185,19 = 1 ;kabellengte
192,27 = 1 (G.);stadium
194,903.6 = 1 ;Franse kabellengte
± 195: zie ;Franse kabellengte
200 = 1 (zie sub ;Franse encablureFranse kabellengte)
201,164.26 = 1 (bij 32Amerikaanse furlong° Fahrenheit);
201,164.36 = 1 (volgens Staring IV);Engelse furlong
201,164.37 (volgens Staring) of 201,165.36 = 1 ;Engelse furlong
201,168 (per definitie) = 1 (E.);furlong
210 = 1 ;Fileterisch stadium
210 = 1 (van 1/7 );Romeins stadionRomeinse mijl
212,40 = 1 (van 125 van 6 );kabellengtevademAmsterdamse voet
219,453.12 = 1 ;Engelse kabellengte
219,456 = 1 en ;AmerikaanseEngelse cablelength
219,46 = 1 ;Engelse cablelength
220 = 1 ;kabellengte
225 = 1 (bij de Nederlandse marine in de 19e eeuw);kabellengte
226,77 = 1 ;Schotse furlong
231,481~ = 1 (= 1/8 zeemijl);Engelse cablelength
234,258.4: zie ;Badense vierkante mijl
254,75 = 1 (van 150 van 6 );kabellengtevademAmsterdamse voet
256,03 = 1 ;Ierse furlong
258,207 = 1 ;Portugese estadio
442 = 1 (volgens een opgave uit 1902);Chinese li
445,19 = 1 ;Annamese li
445,226.3 = 1 ;Chinese li
575 = 1 ;Chinese li
575,5 = 1 ;Chinese li
617,284 = 1 ;Oostenrijks kanonschot
890,38 = 1 ;Annamese dam
1.000 = 1 ;Grieks (koninklijk) stadion
1.000 = 1 ;Italiaanse miglio
1.000 = 1 ;kilometer
1.000 = 1 ;Nederlandse mijl
1.066,780.5 = 1 ;Russische werst
1.286,54 = 1 (Malta);miglio
1.312,336 = 1 ;Turkse zeemijl
1.358,364 = 1 ;Birmaanse kosa
1.478 = 1 , of ;mille passusRomeinse mijlRomeins milium
1.478,7 = 1 ;Romeinse mijl
1.486,647 = 1 ;Siciliaanse miglio
1.487,935 = 1 ;Vaticaanse miglio
± 1.500 = 1 ;Gallische leuga
1.500 = 1 (officiële afronding);Javaanse paal
1.500 = 1 (bij de topografische dienst);Nederlands-Oostindische paal
1.500 = 1 (na herdefiniëring);Sumatraanse paal
1.506,943.2 = 1 ;Javaanse paal
1.523,972.5 = 1 ;Londense mile
1.525,428 = 1 (bij de spoorwegen);Chileense milla
1.575 = 1 ;Fileterisch milium
1.575 = 1 ;nieuwtestamentische sabbatsreis
1.609,314.08 = 1 (bij 32Amerikaanse mile° Fahrenheit);
1.609,314.9 = 1 (volgens Staring IV);Engelse mile
1.609,315 = 1 of (volgens Staring III);Amerikaanse statute mileEngelse mijl
1.609,322.88 = 1 (volgens Staring III);Engelse mijl
± 1.609,34 = 1 of ;Engelse milestatute mile
1.609,344 = 1 ;Engelse statute mile
1.653,677.8 = 1 ;Toscaanse miglio
1.669,67 = 1 of ;Turkse berrimijl
1.738,675 = 1 ;Venetiaanse miglio
1.784,8 = 1 ;Lombardische miglio
± 1.829 = 1 Engels-Indische koss
1/60×1/360×40.000.000 of 1.851,851~ = 1 , , , , , , , , , , , , Duitse seemeileEngelse minute mileEngelse seamileFranse mille marininternational nautical mileinternationale zeemijlItaliaanse migliomeridiaanminuutminuutmijlNapolitaanse miglioOosternrijkse zeemijlSumatraanse paalzeemijl
1.851,917 = 1 (Oostenrijk-Hongarije);zeemijl
1.852 = 1 of ;Duitse seemeilezeemijl
± 1.853,18 = 1 ;Engelse nautical mile
1.853,2 = 1 ;Engelse geographical mile
1.854,965 = 1 , , ;Duitse seemeileFranse mille marinItaliaanse miglio
1.855,2 = 1 ;Engelse admiralty mile
± 1.855,32 = 1 ;Engelse telegraph nautical mile
2.057,613 = 1 ;Portugese milha
2.065,653 = 1 of ;Portugese milhamijl
2.222 = 1 ;Gallische mijl
2.466,076.8 = 1 ;Piemontese miglio
3.595 = 1 (volgens Staring);Birmaanse tehng
3.724,373.9 = 1 ;Württemberger uur gaans
3.898,072 = 1 ;Franse postmijl
3.930,354.125 = 1 ;Japanse ri
4.000 = 1 of ;Franse lieuelieue de poste
4.000 = 1 ;Siamese roeneng
4.190 = 1 ;Mexicaanse legua
4.192,872.1 = 1 ;Paraguayaanse legua
4.287,879.2 = 1 (bij het postwezen);Franse postmijl
4.444,444~ (= 1/25×1/360×40.000.000) = 1 , ;Badense stundeFranse lieue commune
4.570 = 1 of ;Arabische farsakmijl
4.576,284 = 1 ;Chileense legua
4.800 = 1 of ;schweizerstundeZwitsers uur gaans
4.828 of ± 4.828,03 = 1 ;Engelse statute league
5.000 = 1 , of (afstandswijzer Code Napoléon);Franse lieue anciennelieueuur gaans
5.000 = 1 (1821);Hessen-Darmstadter uur gaans
5.000 = 1 ;Portugese legoa nova
5.154 = 1 ;Uruguayaanse legoa
5.175 = 1 (voor langere militaire marsen, Nederland);uur gaans
5.196 = 1 of ;Argentijnse leguamijl
5.325,44 = 1 ;Columbiaanse mijl
5.333,33 = 1 ;Turkse agalsch
5.400 = 1 (gewone militaire pas, Nederland);uur gaans
5.555[5/9] of 5.555,555~ = 1 , , , , , , ;Engelse leagueFranse lieue géographiqueFranse lieue marineHollandse mijlHollandse zeemijlPerzische farsanguur gaans
5.555,6 = 1 , , (F.), ;Hollandse mijlHollandse zeemijllieue marineuur gaans
5.556 = 1 ;international nautical league
± 5.559,55 = 1 ;Engelse nautical league
5.559,7 = 1 ;Engelse nautical league
5.651,046 = 1 ;uur gaans
6.172,84 = 1 of , ;Portugese legoamilhaPortugese mijl
6.300 = 1 ;Egyptische schoenus
6.300 = 1 ;Fileterische schoenus
6.600 = 1 ;Braziliaanse legoa
6.680 = 1 ;Spaanse legua
7.066 = 1 ;Spaanse legua real
± 7.315 = 1 ;Engels-Indische jodsjan
7.363,025.856 = 1 ;Saksen-Weimarer landmetersmijl
7.363,026 = 1 (volgens Staring);Saksen-Weimarer mijl
7.363,114 = 1 ;Saksen-Weimarer mijl
7.407,407~ (= 1/15×1/360×40.000.000) = 1 , , , , (Nederland en Ned. Oost-Indië);Beierse mijlDeense mijlDuitse mijlgeografische mijlmarinemijl
7.409,102~ = 1 ;geografische mijl
7.419,205.4 = 1 ;Hannover mijl
7.419,412 = 1 ;Brunswijker mijl
7.419,422.4 = 1 ;Brunswijker mijl
7.419,86 = 1 ;Oldenburger postmijl
7.420,4 = 1 ;Duitse geografische mijl
7.420,4 = 1 ;Franse lieue géographique
7.420,438.5 = 1 ;Duitse geografische mijl
7.420,438.5 = 1 of ;Franse geografische mijlmille géographique
7.421,125 = 1 ;Saksen-Gothaer meile
7.448,747.8 = 1 ;Württemberger mijl
7.500 = 1 (afgeschaft bij wet van 7 december 1873);Duitse meile
7.500 = 1 (1821), , (1841);Hessen-Darmstadter mijlSaksische politiemijlSaksische postmijl
7.532,484 = 1 ;Pruisische mijl
7.532,485 = 1 , , , ;Deense landmijlDeense mijlHamburger mijlMecklenburg-Schweriner mijl
7.585,936 = 1 (Oostenrijk-Hongarije);postmijl
7.586,472 = 1 ;Oostenrijkse postmijl
7.924 = 1 ;Walachijse mijl
8.333,333~ = 1 ;Zwitserse mijl
8.353,6 = 1 ;Hongaarse mijl
8.534,244 = 1 ;Poolse mijl
8.876,37 = 1 ;Oldenburger politiemijl
8.888,888~ = 1 ;Badense mijl
9.000: zie sub (garens);denier
9.062,083.2 = 1 ;Saksische mijl
9.064,318 = 1 (volgens Staring);Saksische mijl
9.081,408 = 1 ;Saksen-Altenburger mijl
9.081,55 = 1 (volgens Staring);Saksen-Altenburger mijl
9.206,368 = 1 ;Hessen-Kasseler mijl
9.264,42 = 1 ;Lipper mijl
10.000 = 1 , , , ;Griekse mijlmyriameterNoorse mijlZweedse mijl
10.667,805 = 1 ;Finse mijl
10.688,436 = 1 ;Zweedse mijl
10.688,616 = 1 , (volgens Staring IV);Finse mijl(oude) Zweedse mijl
11.295,266 (volgens Staring 11.295,48) = 1 ;Noorse mijl
<1,5
×10: zie ;⁴ultrageluid
42.195 = 1 ;marathonloopafstand
111.111,111~ (= 1/360×40.000.000 of 1/90×10) = 1 , ;⁷equatoriale graadgraad
111.190 = 1 ;Engelse degree
10.002.288: zie ;geografische mijl
40.000.000 = ;(middelbare) medidionale aardomtrek
± 40.076.000 = ;equatoriale aardomtrek
± 300.000.000 = 1 ;lichtseconde
10 = 1 ;⁹gigameter
ruim 18.600.000.000 = 1 ;lichtminuut
149.597.870.000 = 1 (1979);astronomische eenheid
1,496×10: zie ;¹¹astronomische eenheid
± 9,460.53×10 = 1 ;¹⁵lichtjaar
± 9.466.257.669.000.000 = 1 ;lichtjaar
± 3,085.72×10 = 1 ;¹⁶parsec
zie ook , , , , , , , , , , , , , , , , , , kWh, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ampère meterattometercentimetercoulomb meterdecameterdecimeterdiameterfemtometerfestmetergigameterhectometerkelvin meterkilogram meterkilometerkilopondmeterkilo-pound-meterkubieke meterkubikmeter-meterlandmetermegalithische metermeridiaankwadrant van Parijsmètremicrometermicronewton metermillinewton meterMKSA-stelselmyriameternanometernewton meterNijlpeilmeterohm meterpeilmeterper meterpicometerpound-meterquadratmeterraummeterseconde metersquare metertesla metervierkante metervolt meterweber meter
meter dag: zie vierkante meter dag
meter kelvin: zie kelvin meter, kubieke –, per –, vierkante –
meter kelvin per watt: symbool: m×K/W;
0,002.388.46 = 1 centimeter seconde graad Celsius per internationale tabelcalorie;
0,577.789 = 1 foot hour degree Fahrenheit per British thermal unit
meter kelvintweede: zie vierkante –
meter kelvinvierde: zie vierkante –
meter kwikdruk: zie millimeter kwikdruk
meter kwikkolom: symbool: mHg;
0,025.4 = 1 Engelse inch kwikkolom;
zie ook millimeter kwikkolom
meter per ampère: zie vierkante –
meter per ampèrekwadraat secondekwadraat: zie kilogram –
meter per coulomb: zie kubieke –
meter per dag: symbool: m/d;
zie meter per seconde;
zie ook kubieke –, millimeter –
meter per gram: zie newton –, vierkante –
meter per joule: zie vierkante –
meter per joule seconde: zie vierkante –
meter per kilogram: E.: metre per kilogram;
symbool: m/kg;
0,671.969 = 1 voet per pond (E.);
zie ook kilogramkracht –, kilopond –, kubieke –, vierkante –
meter per kilogram graad Celsius: zie kilogramkracht –, kilopond –
meter per kilomol: zie kubieke –
meter per minuut: symbool: m/min;
0,304.8 (exact) = 1 voet per minuut (E.);
zie ook kubieke –
meter per mol: zie kubieke –
meter per pascal: zie kubieke –
meter per seconde: SI-eenheid van acustische momentane deeltjessnelheid, elektromagnetische golfsnelheid in vacuum, geluidsnelheid, lichtsnelheid in vacuum, momentane deeltjessnelheid, snelheid, stofdoorgangscoëfficiënt, stofoverdrachtscoëfficiënt, volumestroomdichtheid (= kubieke meter per vierkante meter seconde);
symbool: m/s;
aanbevolen eenheid ter bepaling van de plukvastheid van stoffen als papier en karton;
± 0,000.084.666.7 = 1 foot per hour of voet per uur (E.);
0,000.423~ = 1 duim per minuut (E.);
0,005.08 (exact) = 1 foot per minute (E.) of voet per minuut;
0,025.4 = 1 duim per seconde (E.);
0,304.8 (exact) = 1 voet per seconde (E.);
0,447.04 = 1 mile per hour (E.);
0,514~ = 1 Engelse knot, knoop of zeemijl per uur;
± 0,514.773 = 1 Engelse knot of nautical mile per hour;
1 = 3,6 kilometer per uur;
1,543.2 = 1 uur gaans;
26,822.4 = 1 mile per minute (E.);
>
28,5 = zeer zware storm (windkracht 11);
2,997.924.58×10⁸ (relatieve standaardafwijking 4×10^-9) = lichtsnelheid in vacuum;
zie ook kilogram –, kilogramkracht –, kubieke –, newton –, vierkante –
meter per seconde per kilogram: zie kubieke –
meter per secondederde: SI-eenheid van ruk;
symbool: m/s³
meter per secondekwadraat: SI-eenheid van versnelling en versnelling van de vrije val;
symbool: m/s²;
0,304.8 = 1 voet per secondekwadraat (E.);
1 = 100 centimeter per secondekwadraat, gal of galileo;
9,806.65 = g_n;
zie ook kilogram –, lineaire versnelling, per –, ton –, zwaarteveldsterkte
meter per steradiaal: zie vierkante –
meter per steradiaal joule: zie vierkante –
meter per uur: zie kubieke –, millimeter per uur
meter per vierkante meter seconde: zie kubieke –
meter per watt: zie kelvin –, vierkante –
meter seconde: zie ampère –, kubieke –, newton –, per –, vierkante –
meter seconde kelvin: zie vierkante –
meter steradiaal: zie vierkante –
meter uur: zie kubieke –, vierkante –
meter uur graad Celsius per internationale tabelcalorie: symbool: m×h×°C/cal_IT;
0,000.27~ = 1 centimeter seconde graad Celsius per internationale tabelcalorie
meter uur graad Celsius per kilocalorie: symbool: m×h×°C/kcal;
1 = ± 0,859.845 kelvin meter per watt
meter uur graad Fahrenheit per internationale tabelkilocalorie: 0,671.969 = 1 foot hour degree Fahrenheit per British thermal unit
meter uur kelvin: zie per –
meter wassersäule (D.): symbool: mWS;
zie ook Duitse –, meter waterkolom
meter waterkolom: niet tot het SI behorende (per 1 januari 1978 afgeschafte) eenheid, gebruikelijk bij vloeistof- en gasdrukmetingen;
toegestaan decimaal deel: millimeter waterkolom;
niet toegestaan in afgeleide eenheden;
symbool: m.H₂O of mwk;
synoniem: meter wassersäule (D.);
bij voorkeur omrekenen in kilopascal of (formeel) pascal;
0,013.595.1 = 1 millimeter kwikdruk;
0,025.4 = 1 duim waterkolom (E.);
0,304.8 = 1 voet waterkolom (E.);
1 = 9,806.65 kilopascal;
1 = 9.806,65 pascal;
zie ook millimeter waterkolom
meterderde: SI-eenheid van lineair oppervlaktemoment, statisch moment, weerstandsmoment;
symbool: m³;
zie ook per –
meterkaars: eenheid van verlichtingssterkte, gedefinieerd als de verlichtingsgraad van een wit oppervlak dat op een afstand van 1 meter loodrecht wordt bestraald door een Hefnerkaars;
synoniem: lux
meterkwadraat: symbool: m²;
zie ampèrekwadraat secondekwadraat meterkwadraat per joule, ampère –, farad –, kelvinvierde –, kilogram –, newton –, tesla –
meterkwadraat per ampère: zie newton –
meterkwadraat per ampère secondederde: zie kilogram –
meterkwadraat per joule: zie secondekwadraat –
meterkwadraat per joule seconde: zie ampère –
meterkwadraat per kilogram: zie coulomb –
meterkwadraat per kilomol: zie siemens –
meterkwadraat per mol: SI-eenheid van molaire (spectrale) absorptiecoëfficiënt;
symbool: m²/mol;
zie ook siemens –
meterkwadraat per seconde: SI-eenheid van circulatie, diffusiecoëfficiënt, diffusieconstante, kinematische viscositeit, potentiaalfunctie, snelheidspotentiaal, temperatuurvereffeningscoëfficiënt, thermischediffusiecoëfficiënt, thermodiffusiecoëfficiënt, wervelsterkte;
symbool: m²/s;
1 = 10⁴ stokes;
zie ook kilogram –
meterkwadraat per secondekwadraat: zie kilogram –
meterkwadraat per volt: zie coulomb –
meterkwadraat per watt: zie kelvin –
meterkwadraat seconde: zie kilogram –
meterlens: eenheid van lichtbreking, namelijk die van een bolle lens waarvan de hoofdbrandpuntsafstand 1 meter bedraagt;
synoniem: dioptrie
metertweede: symbool: m²;
± 2,352.15×10^-6 = 1 Amerikaanse gallon per mile;
± 2,824.81×10^-6 = 1 Engelse gallon per mile;
zie ook liter per kilometer
metervierde: SI-eenheid van axiaal kwadratisch oppervlaktemoment, centrifugaal kwadratisch oppervlaktemoment en polair kwadratisch oppervlaktemoment;
symbool: m⁴;
10^-8 = 1 centimetervierde;
± 4,162.31×10^-7 = 1 duimvierde of inchfourth (E.);
± 0,008.630.97 = 1 footfourth of voetvierde (E.);
zie ook per –
Methuizen: zie Meedhuizen
metical: gewichts- en munteenheid;
1 = 1 matical (Mozambique);
1 = 1 miskal (Perzië);
100 = 1 pasta (Mozambique);
zie ook Abessijns geldstelsel, Mizambicaanse –, Perzische –
metikal: Egyptische gewichtseenheid;
1 = 1½ drachme;
zie ook Egyptische –
meting: zie geometrische metingen, hoekmeting, kleurmeting, landmeting, scheepsmeting
Metius: getal van Anthonisz. Metius (Nederlands vestingbouwkundige, 1543-1620): * (pi) = ± 355/113
metre: SI-lengtemaat, gedefinieerd onder meter;
zie ook attometre, centimetre, coulomb metre, cubic metre, femtometre, square metre
mètre (F.): SI-lengtemaat, gedefinieerd onder meter
mètre carré (F.): SI-vlaktemaat, gedefinieerd onder vierkante meter
mètre cube (F.): SI-inhoudsmaat, gedefinieerd onder kubieke meter
metre day: zie square metre day
metre kelvin squared: zie square –
metre of mercury: zie millimetre of mercury
metre per joule second: zie square –
metre per kilogram: zie meter per kilogram;
zie ook square –
metre second: zie square metre second
metre squared: zie ampere –
metre squared per kilogram: zie coulomb –
metre squared per volt: zie coulomb –
metretes: Attische inhoudsmaat voor vloeistoffen (********);
5/6 = 1 Oudperzische maris;
1 = 0,039 m³;
1 = 0,039.39 m³ (Nieuwe Testament);
1 = 0,039.395 m³;
1 = 1 Hebreeuws bath;
1 = 1 metreet (gangbare Nederlandse verbastering);
1 = 1½ Griekse of Romeinse amphora
1 = 1[2/3] Attische metretes (Syrië);
1 = 2½ Romeinse amphora (Syrië);
1 = 4 Beotische cophinus;
1 = 6 xestes (Syrië);
1 = 12 chus;
1 = 34,405 Pruisisch quart;
1 = 72 Romeinse sextarius;
1 = 72 xestes;
1 = 120 Romeinse sextarius (Syrië);
1 = 144 cotyla;
1 = 288 tetarton;
1 = 576 oxybaphon;
1 = 864 cyathus;
1 = 1.986 Parijse kubieke duim;
1[1/3] = 1 medimnus;
1½ = 1 Romeinse amphora;
1[2/3] = 1 Syrische metretes;
10 = 1 Hebreeuws kor;
zie ook Attische –, Griekse –, Syrische –
metric ...: zie metriek(e) ...
metric carat: zie metriek karaat;
Engels symbool: CM
metric horse power: zie metrieke paardekracht, paardekracht
metric horsepower: = continental horsepower, metrieke paardekracht;
zie ook paardekracht
metric hp: zie metrieke paardekracht
metric tons coal equivalent: symbool: MTCE;
zie tonsteenkoolequivalent
metrica: zie libbra metrica
metrieke droge maten: in Nederland ingevoerd met ingang van 1 juli 1823
metrieke gewichten: in Nederland ingevoerd met ingang van 1 januari 1820
metriek karaat: E.: metric carat;
in Nederland ingevoerd bij wet van 7 april 1911 (Stbl. 113);
symbool: c, ct, k of Kt;
1 = 2×10^-4 kg;
5.000 = 1 kg
metrieke lengtematen: in Nederland ingevoerd met ingang van 1 januari 1820
metrieke medicinale gewichten: zie gewichtssymbolen
metrieke paardekracht: Engels symbool: metric hp;
1 = 1 cheval vapeur (F.), continental horsepower, metric horse power of metric horsepower (E.);
1 = ± 735,499 watt
metrieke ruimtemaat: zie wisse
metriek stelsel: in Nederland aangenomen bij wet van 21 augustus 1816 (Stbl. 34) en ingevoerd met ingang van 1 januari 1820;
vervangen door de wet van 7 april 1869 (Stbl. 57);
latere wetten en besluiten hebben geen verandering meer gebracht in de benamingen en waarden der maten en gewichten;
zie ook Frankrijk, usueel –
metrieke ton: gewichtseenheid;
symbool: MT of t;
synoniem: ton;
0,907.18 = 1 short ton (A.);
1 = 1,102.3 short ton (A.);
1 = 10 quintal (E.) (?);
1 = 1.000 kg;
1 = 2.204,62 pound avoirdupois (E.);
1,016.05 = 1 long ton
metrieke vochtmaten: in Nederland ingevoerd met ingang van 1 april 1830 voor de kleinhandel en met ingang van 1 oktober 1832 voor de groothandel
métrique: zie quintal –, système métrique usuel, tonneau –
metrisch pond: Italiaanse gewichtseenheid;
1 = 1 libbra metrica;
1 = 10 onca;
1 = 100 grosso;
1 = 1.000 denaro;
1 = 10.000 grano;
10 = 1 rubo;
100 = 1 quintale;
1.000 = 1 tonellata
metro: als Venetiaanse lengtemaat:
1 = 10 palmo;
1 = 100 dito;
1 = 1.000 atomo;
1.000 = 1 miglio;
als Jonische inhoudsmaat:
1 = 0,018.144 m³;
1 = 4 gallone;
zie ook Jonische –, Venetiaanse –
metronoom: instrument waarmee in de muziek een exact tempo kan worden aangegeven;
de schaalverdeling geeft het aantal tikken (slagen van de slinger) per minuut aan (doorgaans van 40 tot en met 208);
in partituren wordt het gewenste tempo wel aangegeven door de afkorting MM, gevolgd door een getal, bijvoorbeeld 60 (= largo-larghetto);
MM = metronoom van J.N. Mälzel
metronteken: een maataanduidend teken in oude handschriften (een enigszins schuin liggend cijfer 8 boven een punt)
metrum: zie tetrametrum
metselaars: zie Breda, Departement van de Ooster-Eems
metselwerk: zie Piëmontese t(r)abucco di muro, Pruisische kubieke klafter
Metslawier: volgens Van Swinden geeft de “Commissie” als roedemaat op: “XIII h.v. 3,848”, dat is: de roede wordt verdeeld in 13 houtvoet en meet 3,848 meter;
pondemaat: 3.552 m²
metze: zie metzen
metzen (D.): inhoudsmaat voor graan, kalk en andere droge waren;
ook metze (?);
1 = 0,001.946.548.8 m³ (Brunswijk);
1 = 0,002.430.575 m³ (Mecklenburg-Schwerin);
1 = 0,003.435.094.1 m³ (Pruisen);
1 = 0,004.705.625 m³ (Saksen-Weimar);
1 = 0,005.221.875 m³ (Saksen-Meiningen);
1 = 0,005.559.125 m³ (Saksen-Coburg);
1 = 0,006.489.25 m³ (Saksen);
1 = 0,006.903.062.5 m³ (haver, Saksen-Coburg);
1 = 0,007.787.913.7 m³ (Hannover);
1 = 0,008.242.25 m³ (Lippe);
1 = 0,009.185.737.5 m³ (Saksen-Altenburg);
1 = 0,010.046.125 m³ (Hessen-Kassel);
1 = 0,010.915.45 m³ (Saksen-Gotha);
1 = 0,037.059.6 m³ (Beieren);
1 = 0,061.504.498 m³ (Oostenrijk, Oostenrijk-Hongarije);
1 = 1 kila (Hongarije);
1 = 1 spint (Mecklenburg-Schwerin);
1 = 2 viertel (Beieren);
1 = 3 quart (Pruisen);
1 = 4 mässchen (Hessen-Kassel, Saksen, Saksen-Altenburg);
1 = 8 massel (Beieren);
1 = 16 massel (Oostenrijk);
1 = 16 müllermassel (Oostenrijk-Hongarije);
1 = 32 dreissiger (Beieren);
1 = 64 futtermassel (Oostenrijk, Oostenrijk-Hongarije);
1 = 128 becher (Oostenrijk, Oostenrijk-Hongarije);
2½: zie kalkmaat (Oostenrijk);
2½ = 1 kalkmittel (Oostenrijk-Hongarije);
3 = 1 joch of juchert (Oostenrijk-Hongarije);
4 = 1 himten (Hannover, Lippe);
4 = 1 mass (Saksen-Meiningen);
4 = 1 viertel (Saksen-Gotha);
6 = 1 scheffel (Beieren);
8 = 1 scheffel (Hessen-Kassel);
16 = 1 hafersimmer (Saksen-Coburg);
16 = 1 himten (Brunswijk);
16 = 1 kornsimmer (Saksen-Coburg);
16 = 1 scheffel (Mecklenburg-Schwerin, Pruisen, Saksen, Saksen-Altenburg, Saksen-Weimar);
16,26 = 1 m³ (Oostenrijk-Hongarije);
24 = 1 muth (Beieren);
30 = 1 mutt (Oostenrijk, Oostenrijk-Hongarije);
32 = 1 malter (Saksen-Meiningen);
zie ook Beierse –, Brunswijker –, Hannover –, Hessen-Kasseler –, Hongaarse –, Lipper –, Mecklenburg-Schweriner –, Oostenrijkse –, Pruisische –, Saksen-Altenburger –, Saksen-Coburger –, Saksen-Meininger –, Saksen-Weimarer –, Saksische –
méu: Chinese vlaktemaat, gedefinieerd als een oppervlakte van 240 bij 1 pu;
1 = 4 kio;
1 = 240 vierkante pu;
1 = 673,35 m²;
1 = 674,4 m² (Shanghai);
zie ook Chinese –, Shanghaise –
meudeken: zie meuken
meuken: inhoudsmaat voor droge waren (een verbastering van meudeken, verkleinwoord van mud);
1 = 0,012.5 m³;
4 = 1 rasière (Antwerpen);
zie ook Antwerps –
MeV: megaelektronvolt
Mewar Udaipur: India;
munten van 1 en 2 anna en ¼, ½ en 1 rupee
Mexicaanse almud: vlaktemaat (ook estajo);
1 = 35,112 m²;
1 = 50 vierkante vara
Mexicaanse almuda: inhoudsmaat;
12 = 1 fanega (voor 1866)
Mexicaanse arroba: gewichtseenheid;
1 = 11,506.5 kg;
4 = 1 quintal;
120 = 1 caretado
Mexicaanse baril: inhoudsmaat van uiteenlopende grootte voor wijn en sterke drank;
1 = 0,075.623 m³ (wijn);
1 = 0,080.665 m³ (sterke drank);
1 = 150 cuartillo (wijn);
1 = 160 cuartillo (sterke drank)
Mexicaanse baril medido: inhoudsmaat;
1 = 0,081.673 m³;
1 = 9 jarra
Mexicaanse braça: lengtemaat;
1 = 1,676 meter
Mexicaanse caballeria: zie Mexicaanse caballerio
Mexicaanse caballerio: vlaktemaat (ook caballeria) ter grootte van 1104 bij 552 vara;
1 = 4 suerte de tierra;
1 = 427.953 m²;
1 = 609.408 vierkante vara
Mexicaanse cabor de tierra: vlaktemaat;
1 = 400 solar;
1 = 702.244 m²;
1 = 1.000.000 vierkante vara
Mexicaanse caretado: gewichtseenheid voor kalk en tabak;
1 = 10 carga;
1 = 120 arroba;
1 = 1.380,188 kg
Mexicaanse carga: inhoudsmaat voor graan (ook last);
1 = 0,181.63 m³;
1 = 0,657.6 m³;
1 = 2 fanega;
1 = 4 media;
1 = 12 fanega;
1 = 300 of 400 libra;
10 = 1 caretado
Mexicaanse castellano: gewichtseenheid;
50 = 1 marco
Mexicaanse centavo: munteenheid (0,01 peso)
Mexicaanse criadero de ganado mayor: vlaktemaat;
1 = 4.389.000 m²
Mexicaanse criadero de ganado menor: vlaktemaat waarvan de lengte en de breedte zich verhouden als 9:4 (ook vierkante mijl);
1 = 1.950.700 m²
Mexocaanse cuartilla: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,004.328 m³;
1 = 8 cuartillo
Mexicaanse cuartillo: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,000.504.1 m³;
8 = 1 cuartilla;
24 = 1 media;
150 = 1 baril (wijn);
160 = 1 baril (sterke drank)
Mexicaanse decimo: zilveren munt (zie 0,1 peso)
Mexicaanse doblon: gouden munt ter waarde van 8 escudo de oro of 16 piasters, met een gewicht van 0,027.022 kg en een gehalte van 87,2% (1838)
Mexicaanse dollar: munteenheid (ook piaster), ook gebezigd als gewichtseenheid;
koers in 1902: f 2,55;
ook wettig betaalmiddel in Malakka, Penang en Singapore;
1 = 50 Engels-Westindische penny (sterling);
10: Mexicaanse eagla;
22½ = 1 Chinese kati (gewichtseenheid);
24 = 1 Maleise kati (gewichtseenheid);
zie ook Chinees geldstelsel
Mexicaanse eagla: gouden munt ter waarde van 10 piaster of dollar;
koers in 1902: f 25,50
Mexicaanse escudo de oro: munteenheid;
8: Mexicaanse doblon (1838)
Mexicaanse estajo: zie Mexicaanse almud
Mexicaanse fanega: inhoudsmaat;
1 = 0,054.8 of 0,090.815 m³;
1 = 12 almuda (voor 1866);
2 = 1 carga;
12 = 1 carga of last
Mexicaanse fanegada: vlaktemaat van dezelfde grootte als de Middenamerikaanse en de Westindische fanegada;
1 = 6.455,7 m²
Mexicaans geldstelsel: geregeld bij wet van 27 november 1867;
peso (duro) = 8 reales = 100 centavos
Mexicaanse grano: gewichtseenheid;
12 = 1 tomine;
4.608 = 1 marco (muntgewicht);
4.800 = 1 marco
Mexicaanse hacienda: vlaktemaat;
1 = 5 vierkante legua;
1 = 87.780.500 m²
Mexicaanse hidalgo: gouden munt (zie 10 peso)
Mexicaanse inhoudsmaten: als de Spaanse maten
Mexicaanse jarra: inhoudsmaat;
9 = 1 baril medido
Mexicaans last: zie Mexicaanse carga
Mexicaanse legua: lengtemaat (ook uur gaans);
1 = 4.190 meter
Mexicaanse lengtematen: als de Spaanse maten
Mexicaanse libra: gewichtseenheid;
1 = 0,460.135 of 0,460.26 kg;
100 = 1 quintal;
300 of 400 = 1 carga;
3.000 = 1 mouton
Mexicaanse marco: gewichtseenheid;
1 = 0,230.05 of 0,230.13 kg;
1 = 0,230.12 kg (muntgewicht);
1 = 8 onza (muntgewicht);
1 = 50 castellano;
1 = 64 ochava (muntgewicht);
1 = 72 tomine (muntgewicht);
1 = 400 tomine;
1 = 4.608 grano (muntgewicht);
1 = 4.800 grano;
200 = 1 quintal
Mexicaanse media: inhoudsmaat;
1 = 24 cuartillo;
4 = 1 carga
Mexicaanse medio decimo: zilveren munt (zie 0,05 peso)
Mexicaanse medio peso: zilveren munt (zie 0,5 peso)
Mexicaanse mouton: gewichtseenheid voor erts;
1 = 30 quintal(e);
1 = 1.380,405 kg;
1 = 3.000 libra
Mexicaanse ochava: gewichtseenheid;
64 = 1 marco (muntgewicht)
Mexicaanse onza: gewichtseenheid;
8 = 1 marco (muntgewicht)
Mexicaanse onza de oro: gouden munt (zie 16 peso)
Mexicaanse peseta: zilveren munt (zie 0,25 peso)
Mexicaanse peso: munteenheid (zie ook geldstelsel);
0,01: koperen munt, genaamd centavo;
0,05: zilveren munt, genaamd medio decimo, met een gewicht van 0,001.353 kg en een gehalte van 90,27%;
0,1: zilveren munt, genaamd decimo, met een gewicht van 0,002.707 kg en een gehalte van 90,27%;
0,25: zilveren munt, genaamd peseta, met een gewicht van 0,006.768 kg en een gehalte van 90,27%;
0,5: zilveren munt, genaamd medio peso of toston, met een gewicht van 0,013.536 kg en een gehalte van 90,27%;
1: gouden munt met een gewicht van 0,001.692 kg en een gehalte van 87,5% (handelsmuntenwet van 15 maart 1861);
1: zilveren munt met een gewicht van 0,027.073 kg en een gehalte van 90,27%;
2½: gouden munt met een gewicht van 0,004.23 kg en een gehalte van 87,5% (handelsmuntenwet van 15 maart 1861);
5: gouden munt met een gewicht van 0,008.46 kg en een gehalte van 87,5% (handelsmuntenwet van 15 maart 1861);
10: gouden munt, genaamd hidalgo, met een gewicht van 0,016.921 kg en een gehalte van 87,5% (handelsmuntenwet van 15 maart 1861);
16: gouden munt, genaamd onza de oro, met een gewicht van 0,027.064.3 kg en een gehalte van 87,5% (handelsmuntenwet van 15 maart 1861);
20: gouden munt met een gewicht van 0,033.842 kg en een gehalte van 87,5% (handelsmuntenwet van 15 maart 1861)
Mexicaanse peso duro: zie geldstelsel
Mexicaanse piaster: munteenheid (ook dollar);
0,8 = 1 Siamese tikal (1902);
10: Mexicaanse eagla;
16: Mexicaanse doblon (1838);
zie ook Japans geldstelsel, Straits Settlements
Mexicaanse pie: lengtemaat (ook voet);
1 = 0,279.3 meter
Mexicaanse pie de ribera: lengtemaat;
1 = 0,302.6 meter
Mexicaanse quintal: gewichtseenheid (ook quintale);
1 = 4 arroba;
1 = 46,013.5 of 46,026 kg;
1 = 100 libra;
1 = 200 marco;
30 = 1 mouton
Mexicaanse quintale: zie Mexicaanse quintal
Mexicaanse reaal: munteenheid (zie geldstelsel);
8 = 1 Spaanse piaster of peso
Mexicaanse sitio de ganado mayor: vlaktemaat;
1 = 175.561.000 m²
Mexicaanse solar: vlaktemaat;
1 = 2.500 vierkante vara;
400 = 1 cabor de tierra
Mexicaanse suerte de tierra: vlaktemaat;
4 = 1 caballeria
Mexicaanse tomine: gewichtseenheid;
1 = 12 grano;
72 = 1 marco (muntgewicht);
400 = 1 marco
Mexicaanse toston: zilveren munt (zie 0,5 peso)
Mexicaans uur gaans: zie Mexicaanse legua
Mexicaanse vara: lengtemaat;
1 = 0,838 of 0,847.525 meter
Mexicaanse vara cuadrata: vlaktemaat;
1 = 0,702.244 m²
Mexicaanse vara de ribera: lengtemaat in de kustgebieden;
1 = 0,907.8 meter
Mexicaanse vierkante legua: vlaktemaat;
5 = 1 hacienda
Mexicaanse vierkante mijl: zie Mexicaanse criadero de ganado menor
Mexicaanse vierkante vara: vlaktemaat;
1 = 0,000.001 cabor de tierra;
50 = 1 almud of estajo;
2.500 = 1 solar;
609.408 = 1 caballeria
Mexicaanse voet: zie Mexicaanse pie
Mexicaanse zilverpiaster: zie Spaans geldstelsel
Mexico: ook Estados Unidos Mexicanos, Mexiko (D.), Mexique (F.);
munteenheid: peso, verdeeld in 100 centavo;
koers op 20 september 1978: 1 peso = f 0,115 of BF 1,64;
zie ook Mexicaans(e) ..., Spaans(e) ...
Mexiko (D.): zie Mexico
Mexique (F.): zie Mexico
pH: symbool voor de waterstofionenconcentratie ([H⁺-concentratie]) of zuurgraad van vloeistoffen (afkorting van pondus hydrogenicus);
zie ook sub U.
Voor de exacte omrekening van een gegeven pH-waarde in nanomol per liter en omgekeerd is op 24 februari 1984 door de samensteller van dit lexicon de volgende formule opgesteld: 10^9-pH = [H⁺] (nmol/l).
Mutatis mutandis geldt voor de omrekening van een gegeven [H⁺]-waarde (uitgedrukt in nanomol per liter) de formule: pH = 9 - log[H⁺] (nmol/l).
N.B.: 1 nmol/l = 10^-6 mol/m³
ph: phot
Rijnland: zie Rijnlands(e) ..., Waldeck
Rijnlandse dagmaaiens: vlaktemaat;
2 = 1 morgen (Rijnland)
Rijnlandse decimale voet: vlaktemaat;
1 = 0,376.62 meter (Departement van de Ooster-Eems)
Rijnlandse deimt: vlaktemaat;
1 = 400 (vierkante) roede (Rijnland;
zie sub dagmaat);
1 = 400 vierkante roede (Rijnland;
Charlottepolder);
1 = 5.672,7 m² (Charlottepolder)
Rijnlandse duim: lengtemaat;
1 = 0,026.16 meter;
1 = 12 lijn (Rijnland);
11 = 1 normalfuss (Hessen-Kassel);
11[1/4]: zie Departement van de Monden van den Yssel (Deventer);
11[7/24]: zie Deventer houtvoet;
± 11[3/8] = 1 Deventer of Friese houtvoet;
11[3/8]: zie Friese houtvoet;
12 = 1 voet (Rijnland);
144 = 1 roede (Rijnland);
zie ook Rhoon
Rijnlands gemet: vlaktemaat;
1 = 300 vierkante roede (Rijnland);
1 = 4.258 m²;
2 = 1 morgen (Rijnland)
Rijnlandse gulden: munteenheid;
1 = 60 kreuzer (Rijnland);
52½: zie Duits geldstelsel
Rijnlandse hond: vlaktemaat;
1 = 1.419,298.63 m²;
6 = 1 morgen (Rijnland)
Rijnlandse houtmaat: zie Rhoon
Rijnlandse kreuzer: munteenheid;
60 = 1 gulden (Rijnland)
Rijnlandse kubieke duim: inhoudsmaat;
1 = ± 0,000.017.9 m³;
1 = 1.728 kubieke lijn (Rijnland);
468 = 1 gantang (wettelijk;
Nederlands Oost-Indië);
1.653,24 = 1 schepel (Amsterdam);
1.728 = 1 kubieke voet (Rijnland)
Rijnlandse kubieke lijn: inhoudsmaat;
1.728 = 1 kubieke duim (Rijnland)
Rijnlandse kubieke roede: inhoudsmaat;
1 = 8 tumbak (Oost-Indië);
1 = 53,47 m³;
1 = 1.728 kubieke voet (Rijnland)
Rijnlandse kubieke voet: inhoudsmaat;
1 = 0,030.943.322.04 m³;
1 = 1.728 kubieke duim (Rijnland);
3 = 1 ton (kalk;
Nederlands Oost-Indië);
6 = 1 waterton (bij waterwerken;
Amsterdam);
32,317 = 1 m³;
144 = 1 schacht of schaft (aarde;
Rijnland);
216 = 1 tumbak (Nederlands Oost-Indië);
1.728 = 1 kubieke roede (Rijnland)
Rijnlandse landmaat: vlaktemaat;
1 = 0,705.17 Schoorlse landmaat (zie sub Kamp);
zie ook Gendringen, Heerewaarden, Hoevelaken, Putten (op de Veluwe), Rossum, Steenbergen
Rijnlandse lengtematen: in het bijzonder gebezigd bij de genie, de artillerie en bij de verpondingen, terwijl de Amsterdamse maten vooral in de scheepsbouw gebruikelijk waren
Rijnlandse lijn: lengtemaat;
1 = ± 0,002 meter;
12 = 1 duim (Rijnland);
144 = 1 voet (Rijnland);
1.728 = 1 roede (Rijnland)
Rijnlandse maten: zie ook Departement van de Ooster-Eems, Departement van de Zuiderzee, Doesburg, Heenvliet, Sommelsdijk
Rijnlandse morgen: vlaktemaat;
gold onder meer in de Beemster, Buren, Delfland, Haarlem, Kennemerland, de Purmer, Schieland en de Wormer;
1 = 2 dagmaaiens of gemet (Rijnland);
1 = 6 hond (Rijnland);
1 = 600 vierkante roede (sc. roede van 12 voet) (Rijnland);
1 = 8.515,791.78 m²;
zie ook Amersfoort, Broek in Waterland, Departement van de Monden van den Yssel
Rijnlandse riemduim: inhoudsmaat voor hout, gedefinieerd als een blok met een doorsnede van 1 vierkante duim bij een lengte van 1 voet;
1 = 0,000.215 m³
Rijnlandse roede: lengtemaat;
bij decreet van 18 februari 1808, nr. 3, als eenheid voor de landmaat bij het regelen der verponding vastgesteld, waarbij als standaard de ijzeren staaf werd aangewezen die aan de Leidse universiteit werd bewaard en die in de achttiende eeuw door Lulofs was gebruikt ter bepaling van de lengte van de secondeslinger aldaar, en die in 1807 door de “Hoofd-Commissie tot de Zaken der Verponding” werd bepaald op 3,767.358 meter;
bij alle door Van Swinden opgegeven maten is in dit lexicon van deze verhouding uitgegaan;
0,491 = 1 roede (Ruigenhil);
0,908.52 = 1 roede (Hondsbosch, volgens Aeneae);
0,931.80 = 1 roede (Gooi, volgens Morgenster);
0,973.89 = 1 roede (Sommelsdijk, volgens Aeneae);
0,985 = 1 roede (Ruigenhil) (zie sub Oudenbosch);
0,993.8 = 1 roede (Voorne, volgens Van Swinden);
0,996.96 = 1 roede (Utrecht, volgens Aeneae);
1 = 0,985 roede (Ruigenhil;
te Zegge);
1 = 1 tumbak (Oost-Indië);
1 = 1,004.99 landroede (Gelderland, volgens Aeneae;
zie sub Nijmegen);
1 = 3,766 meter (Zuider Christiaanpolder);
1 = 3,766.20 meter (Departement van de Ooster-Eems;
sc. roede van 12 voet);
1 = 3,767.358 meter (sc. roede van 12 voet);
1 = 5,023 meter (sc. roede van 16 voet);
1 = 12 of 16 voet (Rijnland);
1 = 16 voet (Overijssel, Zwolle);
1 = 144 duim (Rijnland);
1 = 1.728 lijn (Rijnland);
1,008.29 = 1 roede (Purmerend);
1,010.58 = 1 roede (Gelderland);
1,016.39 = 1 veenroede (Loosdrecht, volgens Morgenster);
1,022.57 (volgens Aeneae, geciteerd door Van Swinden, 1,225.7) = 1 veenroede (Loosdrecht);
1,029.51 = 1 roede (Heerhugowaard, volgens Aeneae);
1,034.42 = 1 roede (Brielle, volgens Aeneae);
1,038.44 = 1 roede (Brielle, volgens Morgenster);
1,038.60: zie Friese koningsroede;
1,040.798.3 = 1 roede (Drechterland, volgens Aeneae, die zich beroept op een meting uit het jaar 1785);
1,050.0 = 1 roede (Zuid-Holland, volgens Morgenster);
1,052.46 = 1 roede (Zuid-Holland, volgens Aeneae);
1,053.47 = 1 roede (Heenvliet, volgens Aeneae);
1,077.61 = 1 Puttense of Putse Overmaasroede (volgens Aeneae);
1,079.51 = 1 Abbenbroekse roede (volgens Aeneae, die deze maat voor een kwalijk nagemaakte Putse roede houdt, en de juiste lengte stelt op 1,087.10 Rijnlandse roede);
1,080.58 = 1 Geervlietse of Puttense roede (volgens Aeneae);
1,058.84 = 1 Groningse roede (zie sub Departement van de Wester-Eems);
1,087.10 = 1 Abbenbroekse roede (volgens Aeneae);
1,094.88 = 1 roede (als landmaat in het Departement van de Wester-Eems);
1,202.63 = 1 Sallandse roede (zie sub Departement van de Monden van den Yssel);
1,124.63 = 1 Waterlandse roede (volgens Aeneae);
1,218.66 = 1 Graftse roede (volgens Aeneae);
1,25 = 1 Twentse roede (zie sub Zwolse roede);
1,272.07 = 1 Huisduinense roede (volgens Aeneae);
1,390.77 = 1 Texelse dijkroede (volgens Aeneae, die deze maat voor de aloude Texelse landmaat houdt);
5: zie Salland;
100 bij 20: zie Oostindische pantjar;
400 = 1 Javaanse paal;
400 = 1 Reinlandse deimt (zie sub dagmaat);
1.327 = 1 lieue (afstandswijzer Code Napoléon), uur gaans (idem);
1.400 = 1 groot uur gaans (Twente);
1.474,6 = 1 uur gaans;
1.500 = 1 uur gaans;
1.966,21 = 1 Duitse mijl, geografische mijl;
1.966[2/3] = 1 Duitse mijl;
± 29.493 = 1 graad;
zie ook Charlottepolder, Culemborg, Culemborgse roede, Departement van de Monden van de Maas, Departement van de Monden van de Rijn, Departement van de Monden van den Yssel, Departement van den Opper-Yssel, Doesburgse voet, Dordrecht, Dussen-Muilkerk, Elburg, Friese koningsroede, Gendringen, 's-Grevelduin Kapel, Haarlemse roede, Hardenberg, Hattemse roede, Heusden, de Hill, Hoevelaken, Loosdrechtse veenroede, Mijdrechtse roede, Nieuweramstelse roede, Purmerendse roede, Steenwijkerkarspel, Tiel, Wageningen, Zutphense roede, Zwolle
Rijnlandse schacht: zie Rijnlandse schaft
Rijnlandse schaft: inhoudsmaat voor aarde of grondverzet (ook schacht), gedefinieerd als de inhoud van een loodrecht gegraven gat met een diepte van 1 voet en een oppervlakte van 1 vierkante roede;
1 = 4,455.8 m³;
1 = 144 Rijnlandse kubieke voet
Rijnlandse vadem: lengtemaat (werd voorheen ook in West-Indië gebruikt);
1 = 1,88 meter;
1 = 6 Rijnlandse voet;
125 = 1 kabellengte (volgens Van Swinden)
Rijnlandse vierkante duim: vlaktemaat;
1: zie ook Rijnlandse riemduim;
1 = 144 Rijnlandse vierkante lijn;
144 = 1 Rijnlandse vierkante voet
Rijnlandse vierkante lijn: vlaktemaat;
144 = 1 Rijnlandse vierkante duim
Rijnlandse vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 14,192.986.3 m²;
1 = 25,23 m² (sc. roede van 16 voet);
1 = 144 Rijnlandse vierkante voet (sc. roede van 12 voet);
1 = 256 Rijnlandse vierkante voet (sc. roede van 16 voet);
70: wordt in Salland bezaaid met 1½ spint boekweit, 2 spint gerst, 4 spint rogge, 5[1/3] spint lijnzaad of 6 spint haver (4 spint = 1 schepel = 0,035 m³);
(±) 75 = 1 schepel (Salland);
100 = 1 hond (Grave);
100 = 1 schepel (rogge;
Departement van de Ooster-Eems);
120 = 1 mat (Jeverland;
zie sub Departement van de Ooster-Eems) (sc. roede van 20 voet);
140 = 1 schepel (Huizen;
zie sub Naarden);
140 = 1 schepel (Naarden);
150 = 1 schepel (Blaricum;
zie sub Naarden);
170 = 1 schepel (Hilversum;
zie sub Naarden);
180 = 1 Maagdeburgse morgen (zie sub Departement van de Ooster-Eems);
200 = 1 kleine morgen (Grave);
300 = 1 gemet (Etten N.Br.);
300 = 1 gras (Oost-Friesland;
zie sub Departement van de Ooster-Eems);
300 = 1 mudde (Salland);
400 = 1 dagwand (Amersfoort);
400 = 1 kamerdeimat (Departement van de Ooster-Eems);
400 = 1 mad (Weststellingwerf);
400 = 1 Oostfriese kamerdeimat;
400 = 1 Rijnlands deimt (Charlottepolder);
450 = 1 herenmudde (Salland);
450 = 1 moordeimat (Departement van de Ooster-Eems);
450 = 1 bouw (Nederlands Oost-Indië);
600 = 1 grote morgen (Grave);
600 = 1 morgen (Hattem, Tiel, Nederlands Oost-Indië);
600 = 1 Rijnlandse morgen (sc. roede van 12 voet);
1.225 = 1 oude bouw (Passoeroean, Nederlands Oost-Indië);
1.400 = 1 oude bouw (Bezoeki, Nederlands Oost-Indië);
2.000 = 1 pantjar (Nederlands Oost-Indië);
160.000 = 1 vierkante paal (Nederlands Oost-Indië);
zie ook Amersfoort, Rijnlandse schaft, Zuid-Holland
Rijnlandse vierkante voet: vlaktemaat;
1 = 0,098.6 m²;
1 = 144 vierkante duim (Rijnland);
9 = 1 vierkante tred (Salland);
144 = 1 vierkante roede (Rijnland, roede van 12 voet);
256 = 1 vierkante roede (Rijnland, roede van 16 voet);
43.560 = 1 akker (Suriname)
Rijnlandse voet: de standaard van deze lengtemaat, die volgens besluit van 16 mei 1816 de grondslag was van de in Pruisen geldende maten, is een ijzeren maat die bij 13 graden Réaumur zijn ware lengte heeft;
bij besluit van de Koning van Holland van 18 februari 1808 werd de lengte ervan vastgesteld op 0,313.946.5 meter (te weten 1/12 deel van de roede die in 1621 door Snellius bij zijn graadmeting werd gebruikt en die in 1807 door Aeneae en De Gelder werd geverifieerd);
werd voorheen ook als lengtemaat in West-Indië gebruikt;
0,954.861.1 = 1 voet Gorcum, volgens Aeneae);
0,988.30 = 1 voet (Gorcum, volgens Morgenster);
1 = 0,313.821.6 meter (volgens Staring de maat die door Van Swinden werd gehanteerd);
1 = 0,313.85 meter (Departement van de Ooster-Eems);
1 = 0,313.853.5 meter (volgens Staring);
1 = 0,313.946 meter (zie sub Departement van de Ooster-Eems);
1 = 0,313.946.5 meter (volgens Van Swinden, die zich baseert op het sub Rijnlandse roede gememoreerde decreet);
1 = 0,314.37 meter (zie sub Departement van de Ooster-Eems);
1 = 0,705.17 voet (Schoorl);
1 = 1 voet (Pruisen);
1 = 12 duim (Rijnland);
1 = 139,13 lijn (Parijs;
zie sub Departement van de Ooster-Eems);
1 = 144 lijn (Rijnland);
1[1/24] = 1 Voornse voet (zoals deze te Den Briel en elders in het land van Voorne gold, te weten (volgens Van Swinden) 0,993.8 van de ware Rijnlandse roede);
1860/1248½ = 1 Mönkevoet (zie sub Departement van de Ooster-Eems);
6 = 1 vadem (Rijnland);
± 11 = 1 dorpsroede of gemeenteroede (Waalwijk);
11[11/24] = 1 roede (Gorcum, volgens Aeneae);
12 =1 tombak (Nederlands Oost-Indië);
12 = 1 roede (Coevorden);
12 of 16 = 1 roede (Rijnland);
12½: zie Colmschate;
13: zie Rhoon;
14 = 1 roede (Beugen, Doornspijk, Hattem, Rijkevoort);
66 = 1 ketting (West-Indië);
zie ook Apeldoorn, Arnhemse voet, de Beemster, Bergen op Zoom, Bredevoort, Departement van de Monden van den Yssel, Doesburgse voet, Dussen-Muilkerk, Dussen-Munsterkerk, Friese scheepsvoet, Grave, 's-Grevelduin Kapel, Groenlo, Groot Waspik, Heusden, Lochemse roede, Mecklenburg-Schwerin, Nijmegen, Onzenoord, Pruisische voet, Purmerend, Rhoon, Rijnlandse riemduim, Rijnlandse schaft, Terborg, Tiel, Varsseveld, Wilnis, zeemijl
Rijnse wijn: zie Amsterdams aam
Rijnwijn: zie Bremer fuder
ryoo: Japanse gewichtseenheid;
1 = 0,015.357 kg;
1 = 4 bu;
1 = 4,3, 4,5, 4,8 of 5 momme;
1 = 16 siu;
zie ook Japanse ryoo
de Rijp: in Noord-Holland;
bij de vlaktematen noteert Van Swinden: “morgen à 400 vierkante r[oeden] 8.427,24 [vierkante meter]”;
zie ook Graftse roede, Rijps(e) ...
Rijpe: in het voormalige Departement van de Wester-Eems (= Zeerijp?);
bij de lengtematen noteert Van Swinden: “roede XII voeten 3,510 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “gras (360 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XII [voet]) 4.435,2 [vierkante meter] [dito]”.
Rijpse duim: lengtemaat;
1 = ± 0,024 meter;
12 = 1 Rijpse voet
Rijpse roede: lengtemaat;
volgens “berigten” was dit de Hondsbosse roede, maar de door Aeneae ingewonnen bescheiden over haar grootte komen (aldus Van Swinden) noch met de Hondsbosse maat, noch met de opgaven van Morgenster overeen;
1 = 3,42 meter;
1 = 12 Rijpse voet;
zie ook Heerhugowaardse roede
Rijpse voet: lengtemaat;
1 = 0,285.23 meter;
1 = 12 Rijpse duim;
12 = 1 Rijpse roede
rijst: zie adauli (1), adauli (20), Arabische tomand, Bataviase kojang, Nederlands-Oostindische batok, Nederlands-Oostindische gantang, Nederlands-Oostindische pikol, parah (1), Shanghaise tan, sihr (7½), Straits-Settlements sihr
rijswerk: zie Pruisische kubieke klafter
spind: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,004.631.687.5 m³ (Bremen);
4 = 1 viertel (Bremen);
zie ook Bremer –
spinnerij: zie mak
spint: inhoudsmaat voor droge waren en vandaar ook een landmaat, namelijk de oppervlakte die met een spint graan bezaaid kan worden;
in Salland waren voor het bezaaien van een stuk land van 70 Rijnlandse vierkante roede de volgende hoeveelheden zaad nodig: 1½ spint boekweit, 2 spint gerst, 4 spint rogge, 5[1/3] spint lijnzaad of 6 spint haver (4 spint = 1 schepel = 0,035 m³);
als vlaktemaat:
1 = 12 tred (Almelo);
1 = 12½ vierkante roede (Zwollerkerspel);
1 = 25 vierkante roede (Harderwijk);
1 = 36 voet (Almelo);
1 = 200 m²;
4 = 1 roggenscheffel (Lippe);
4 = 1 schepel;
4 = 1 schepel gezaais (Gendringen;
Kwartier van Zutphen);
24 = 1 molder (Gendringen;
Kwartier van Zutphen);
als inhoudsmaat:
1 = 0,005.69 m³ (Groningen);
1 = 0,006.870.189.9 m³ (Hamburg);
1 = 0,007.22 m³ (Deventer);
1 = 0,007.51 m³ (Utrecht);
1 = 0,007.82 m³ (Dordrecht);
1 = 0,008.53 m³ (Gelderland);
1 = 0,008.94 m³ ('s-Gravenhage);
1 = 0,011.072.5 m³ (Lippe);
1 = 1 metzen (Mecklenburg-Schwerin);
1 = 4 becker (Waldeck);
1 = 5 kop (Amsterdam);
8 = 1 fass (Hamburg);
16 = 1 mud (Groningen);
16 = 1 mütte (Waldeck);
200 = 1 m³;
336 = 1 last ('s-Gravenhage);
352 = 1 last (Gelderland);
384 = 1 last (Dordrecht);
400 = 1 last (Utrecht);
416 = 1 last (Deventer);
528 = 1 last (Groningen);
zie ook Almelo, Amsterdams –, Amsterdams vierdevat, Deventer –, Dords –, Gelders –, Gendrings –, Gronings –, Haags –, Hamburger –, Kwartier van Zutphen, Lipper –, Mecklenburg-Schweriner –, Utrechts –, Waldecker –
spiritualiën: zie Engels-Indië
spithama: Griekse lengtemaat (*******), gedefinieerd als de afstand tussen de top van de duim en de pink bij gespreide vingers;
1 = 0,222.8 meter (Rome);
1 = 0,232.2 meter;
1 = 0,262.3 meter (Philetaerus);
1 = 3/4 pus of voet;
1 = 1 span;
1 = 3 palaestes;
1 = 12 dactylus;
2 = 1 el of pechys;
8 = 1 orgyia;
133[1/3] = 1 plethrum;
800 = 1 stadium;
zie ook Fileterische –, Griekse –, Romeinse –
splitsing: zie atoomsplitsing, kernsplitsing
spoel: elektrotechnisch symbool: ***;
zie ook ampère winding, lineïeke omstroming, relaisspoel, solenoïde
spon: lengtemaat;
8 = 1 fathom (Engels-Indië);
zie ook Engels-Indische –, Gorredijk
spon turf: zie Heerenveen
sponturfveen: zie Nijeveen
spoonful: zie tablespoonful, teaspoonful
sport: zie bokssport
sportfysiologie: zie lichamelijke conditie
Sprang: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “Sprang (Zuidho[llan]d): De roedemaat is de Bredasche. (A[eneae])”.
spreiding: zie standaardafwijking
spreidingscoëfficiënt: dimensieloze grootheid van elektriciteit en magnetisme;
synoniem: lekfactor;
symbool: *;
identificatieformule: 1-k²
Spijk: in het voormalige Departement van de Wester-Eems;
bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “[roede] XII [voet] 3,510 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “gras (360 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XII [voet]) 4.435,2 [vierkante meter] [dito]”.
Spijkenisse: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “als de Briel”;
zie ook Geervliet
spijkers: zie Luiks gewicht
sq ch: square chain
sq ft: square foot
sq fur: square furlong
sq in: square inch
sq li: square link
sq mil: square mil
sq rod: square rod
square: zie Amerikaanse –, Engelse –, vierkante ...
square centimetre: SI-vlaktemaat, gedefinieerd onder vierkante centimeter;
zie ook erg –, per –, steradian –
square centimetre degree Celsius: zie second –
square centimetre kelvin: zie second –
square centimetre per gram: zie erg –
square centimetre per second: zie erg –
square centimetre second: zie per –
square centimetre second degree Celsius: zie per –
square centimetre second kelvin: zie per –
square centimetre second kelvin to the fourth power: zie per –
square chain: vlaktemaat, gedefinieerd onder vierkante ketting;
symbool: ch² of sq ch;
zie ook Amerikaanse –, Engelse –
square foot: vlaktemaat, gedefinieerd onder vierkante ketting;
symbool: ft² of sq ft;
zie ook Amerikaanse –, Engelse –, per –, pound –
square foot hour: zie per –
square foot hour degree Fahrenheit: zie per –
square foot hour degree Fahrenheit per British thermal unit: symbool: ft²×h×°F/Btu;
1 = ± 0,176.110 kelvin meterkwadraat per watt;
zie ook Engelse –
square foot hour degree Fahrenheit per British thermal unit inch: symbool: ft²×h×°F/(Btu×in);
1 = ± 6,933.47 kelvin meter per watt;
zie ook Engelse –
square foot hour degree Rankine: zie per –
square foot inch: inhoudsmaat;
symbool: ft²×in;
1 = ± 0,002.359.74 m³;
1 = 1 board foot (E.);
zie ook Engelse –
square foot minute: zie per –
square foot per hour: symbool: ft²/h;
1 = 0,000.025.806.4 vierkante peter per seconde;
zie ook Engelse –
square foot per ounce: symbool: ft²/oz;
1 = ± 3,277.06 vierkante peter per kilogram;
zie ook Engelse –
square foot per pound: symbool: ft²/lb;
1 = ± 0,204.816 vierkante peter per kilogram;
zie ook Engelse –
square foot second degree Fahrenheit: zie per –
square foot second degree Rankine: zie per –
square furlong: vlaktemaat;
symbool: sq fur;
0,000.024.711 = 1 m²;
1 = 1 vierkante furlong;
1 = 10 acre (A., E.)
1 = 40.468 m²;
3 = 1 yard of land (E.);
10 = 1 hide of land (E.);
64 = 1 vierkante mile (A., E.);
zie ook Amerikaanse –, Engelse –
square inch: vlaktemaat, gedefinieerd onder vierkante duim;
symbool: in² of sq in;
zie ook Amerikaanse –, Engelse –, ounce –, per –, pound –
square inch per hour: symbool: in²/h;
1 = ± 1,792.11×10^-7 vierkante meter per seconde;
zie ook Engelse –
square inch second: zie per –
square link: vlaktemaat;
symbool: li² of sq li;
1 = ± 0,040.468.6 m² (E.);
1 = 0,040.469 m² (A.);
1 = 0,048.4 vierkante yard (A.);
1 = 1 vierkante link;
22,9 = 1 vierkante yard (E.);
24,710.27 = 1 m²;
10.000 = 1 vierkante chain (A.);
zie ook Amerikaanse –, Engelse –
square meter: zie vierkante meter
square metre: SI-vlaktemaat, gedefinieerd onder vierkante meter;
zie ook ampere –, electronvolt –, farad –, per –
square metre day: zie per –
square metre kelvin squared: zie per –
square metre per joule second: zie ampere –
square metre per kilogram: zie electronvolt –
square metre second: zie per –
square mil: vlaktemaat;
symbool: mil²;
*/4 of ± 0,785.398.163.4 = 1 circular mil (E.);
1 = 6,451.6×10^-10 m² (A.);
1 = (0,000.025.4)² m² (E.);
1 = 1 square milli-inch of vierkante mil (E.);
10⁶ = 1 square inch (A.);
zie ook Amerikaanse –, Engelse –
square mile: Engelse vlaktemaat;
symbool: mi² of mile²;
3,861.021.58×10^-7 = 1 m²;
1 = 1 mile of land, section, vierkante mile of vierkante mijl;
1 = 64 vierkante furlong;
1 = 640 acre;
1 = 2.589.894,5 m²;
1 = 2.589.988,11 m²;
1 = ± 2.589.990 m²;
36 = 1 township;
zie ook Amerikaanse –, Engelse –, per –
square mile per Amerikaanse ton: zie Engelse –
square mile per Engelse ton: zie Engelse –
square milli-inch: vlaktemaat;
symbool: mil²;
synoniem: square mil
square millimeter: zie vierkante millimeter
square perch: zie Engelse –, Engelse vierkante perch
square pole: zie Engelse –, Engelse vierkante pole
square rod: vlaktemaat;
symbool: rd² en sq rd;
ook vierkante perch, vierkante pole, vierkante rod, vierkante roede;
1 = 25,291.938 m²;
1 = 25,291.939 m²;
1 = ± 25,292.9 m²;
1 = 30,25 vierkante yard;
16 = 1 vierkante chain;
40 = 1 rood;
160 = 1 acre, statute acre of statute acre of land;
zie ook Amerikaanse –, Engelse –
square seamile: vlaktemaat;
ook vierkante seamile en vierkante zeemijl;
1 = 3.429.355,3 m²;
1 = ± 3.430.700 m² (volgens Staring)
square second: zie per –
square second per foot: zie poundforce –
square yard: vlaktemaat (ook vierkante yard);
symbool: sq yd of yd²;
0,048.4 = 1 vierkante link;
1 = 0,836.097.130.21 m²;
1 = 0,836.097.15 m²;
1 = ± 0,836.127 m²;
1 = 0,836.127.36 m²;
1 = 0,836.13 m²;
1 = 9 vierkante foot;
1 = 22,9 vierkante link;
1,195.990.046 = 1 m²;
30,25 = 1 vierkante perch, pole of rod;
1.210 = 1 rood;
4.840 = 1 acre, statute acre of statute acre of land;
6.150 = 1 Schotse acre;
7.840 = 1 Ierse acre;
zie ook Amerikaanse –, Engelse –, per –
square yard per ounce: symbool: yd²/oz;
ook vierkante yard per ounce;
1 = ± 29,493.5 vierkante meter per kilogram;
zie ook Engelse –
squared: zie biot –, centimetre –, kelvin –, metre –, second –
squared per erg: zie franklin –
squared per erg centimetre: zie franklin –
squared per hour: zie foot –
squared per kilogram: zie metre –
squared per second: zie centimetre –, foot –
squared per volt: zie metre –
sq yd: square yard
sr: steradiaal
srang: Tibetaanse munteenheid;
1 = 10 shokang;
zie ook Tibet
Sri Lanka: Singalese naam van het voormalige Ceylon (aan dit eiland gegeven bij de uitroeping van de republiek op 22 mei 1972);
geldstelsel: 1 rupee = 100 cent;
zie ook Ceylon
Sri Lanka roepia: zie Ceylon
Sri Nepála Sarkár: zie Nepal
sse: Chinese gewichts- en munteenheid;
1 = 3,778.312.5×10^-7 kg;
1 = 1 sü (gewicht);
10 = 1 hao (gewicht);
10.000 = 1 tael (munt);
zie ook Chinese –
st: stère, stone
St: stokes
St: kengrootheid van Stanton
St*: kengrootheid van Stanton voor massatransport
St.: Sint-;
ook S., Ste. (F.)
St. Christopher: ook Saint Christophe (F.);
geldstelsel: 1 Oostcaraïbische dollar = 100 cent
St. Helena: ook Ste. Hélène (F.);
geldstelsel: 1 pound = 100 new penny (mrv. new pence)
Ste. Hélène: zie St. Helena
St. Kitts: een der Benedenwindse Eilanden
St. Lucia: een der Bovenwindse eilanden;
ook Sainte-Lucie (F.);
geldstelsel: 1 Oostcaraïbische dollar = 100 cent
St. Pierre and Miquelon: Franse eilandengroep ten zuidwesten van Newfoundland;
geldstelsel: 1 franc = 100 centime;
aluminium munten van 1 en 2 franc (1948)
St. Thomas and Prince Islands: Portugese eilanden, ook S. Tomé e Principe, St. Thomas et Prince (F.), St. Thomas und Prinzeninsel (D.);
geldstelsel: 1 escudo = 100 centavo
St. Thomas et Prince: zie St. Thomas and Prince Islands
St. Thomas und Prinzeninsel: zie St. Thomas and Prince Islands
S. Tomé e Principe: zie St. Thomas and Prince Islands
St. Vincent: een der Bovenwindse Eilanden;
geldstelsel: 1 Oostcaraïbische dollar = 100 cent
s t: short ton (A.)
*×T⁴: stralingsfluxdichtheid van zwarte straling per ruimtehoek 2*;
zie constante van Stefan-Boltzmann
staaf: zie goudstaaf, ronde staven
(staat) loodrecht op: meetkundig symbool: *
stab: Duitse lengtemaat;
synoniem: meter;
ook:
1 = 1,132.760.4 meter (Saksen);
1 = 1,133.04 meter (Saksen);
1 = 1,182 meter (Frankfurt);
1 = 1,2 meter (Zwitserland, 1851);
1 = 2 brache (Zwitserland);
1 = 2 elle (Saksen);
1 = 4 fuss (Saksen);
1 = 4 voet (Zwitserland);
zie ook Duitse –, Frankfurter –, kubikstab, quadratstab, Saksische –, Zwitserse –
stadhuis: zie Breda, Departement van de Wester-Eems, Friese koningsroede
Stad en Lande van Groningue: zie Friese koningsroede
stadialis ager: door Isidorus vermelde Romeinse lengtemaat, overeenkomend met het stadium;
1 = 125 passus;
1 = 625 pes;
zie ook Romeinse –
stadie: oudgriekse en nieuwtestamentische lengtemaat, gedefinieerd onder stadium
stadio: lengtemaat, gedefinieerd onder stadium;
zie ook Jonische –
stadion: zie sub stadium
stadium: door de Romeinen overgenomen Griekse lengtemaat (*******, mrv. ****** en *******), overeenkoment met de lengte van de renbaan, en wel de afstand die een man zo snel mogelijk kan afleggen zonder adem te halen;
de eerste bepaling van deze aard wordt toegeschreven aan Hercules, volgens de sage de grondlegger van de Olympische spelen en degene die de bekende renbaan van Olympus aldus zou hebben uitgezet;
vaak wordt dit woord niet volgens de Romeinse traditie als stadium geschreven, maar als stadion;
dergelijke “verbeteringen” van de Latijnse orthografie komen bij de transcriptie van het Grieks vaak voor (bijvoorbeeld Olympos i.p.v. Olympus, Platoon i.p.v. Plato);
in het Hebreeuw aangeduid als rîs (volgens Hultsch);
1 = 1 aulus (*****, volgens Athenaeus);
1 = 1 estadio (Portugal);
1 = 1 Oriëntaals stadion (Klein-Azië);
1 = 1 stadie (Nederlandse verbastering);
1 = 1 stadio (Jonië);
1 = 1 stadion (Gr.);
1 = 2 minuten gaans;
1 = 6 plethrum (Gr.);
1 = 100 klafter;
1 = 100 Mozaïsche klafter (Hebr.);
1 = 100 orgyia (Gr.);
1 = 125 passus of schreden (Rome);
1 = 177,60 meter (Attische maat);
1 = 182 meter;
1 = 184,75 meter;
1 = 184,938 meter (Griekenland);
1 = 184,98 meter (Griekenland);
1 = 185 meter;
1 = 192,27 meter (Griekenland);
1 = 210 meter (Philetaerus);
1 = 210 meter (= 1/7 mijl) (Rome);
1 = 220 jarda (Jonië);
1 = 258,207 meter (Portugal);
1 = 400 el (Ptolemeïsch);
1 = 400 Mozaïsche el (Hebr.);
1 = 400 pechys (Gr.);
1 = ± 470 Pruisische voet (Pythisch, volgens Hultsch);
1 = 509,8 Pruisische voet (volgens Hultsch de lengte van het stadium bij Herodotus);
1 = 569,42 Parijse voet (op basis van de Attische voet);
1 = 588,5 Pruisische voet (Olympisch, volgens Hultsch);
1 = 589,35 Pruisische voet (op basis van de Attische voet);
1 = 600 pus of voet (Ptolemeïsch);
1 = 625 pes (Rome);
1 = 800 spithama (Gr.);
1 = 1.000 meter;
1 = 1.000 voet (Pythisch;
de betreffende opgave van Censorinus is omstreden;
sommigen menen dat er 500 voet bedoeld is);
1 = 2.400 palaestes (Gr.);
1 = 9.600 dactylus (Gr.);
2 = 1 diaulus (Gr.);
4 = 1 hippicum (Gr.);
7 = 1 mijl (Rome;
voor het eerst vermeld in 392 door bisschop Epiphanius);
dit stadium is afgeleid van de Egyptische en Perzische el (van 0,35 meter);
deze verhouding wordt ook vermeld door Hesychius en Suidas;
7,004 = 1 Romeinse mijl (Philetaerus);
7½ = 1 Romeinse mijl (Hebr., volgens Julianus van Ascalon);
7½ = 1 Romeinse mijl (Klein-Azië);
8 = 1 milion (Gr.);
8 = 1 Romeinse mille passus of Romeinse mijl (volgens opgaven van Polybius, Strabo en anderen);
8[1/3] (Gr.) = 1 Romeinse mijl (volgens Polybius, die van de vooronderstelling uitging dat de Griekse en de Romeinse voet identiek waren, zodat 1 stadium à 600 voet overeen zou komen met 1 mijl à 5.000 voet);
10 = 1 mijl (Gr.);
10 (Gr.) = 1 Romeinse mijl (volgens Eratosthenes);
12 = 1 dolichos (Gr.);
30 (Gr.) = 1 (oudperzische of Perzische) parasanges;
30 = 1 schoenus of schoinos (Egypte, Gr.);
30 = 1 uur gaans (Gr.);
32 = 1 schoinos (Gr.);
40 = 1 geografische mijl (Gr.);
40 = 1 schoinos (volgens Eratosthenes);
50 = 1 geografische mijl (Pythisch;
waarschijnlijk berusten de berekeningen van Eratosthenes over de omtrek der aarde op deze maat);
60 = 1 schoinos (volgens Herodotus);
252.000 = aardomtrek (volgens Eratosthenes);
400.000 = aardomtrek (volgens Aristoteles);
zie ook Egyptische schoenus, Egyptisch –, Fileterisch –, Grieks –, Hebreeuws –, itinerarstadion, Kleinaziatisch –, koninklijk –, Olympisch –, Oriëntaals –, oud –, Ptolemeïsch –, Pythisch –, Romeins –, schrittstadion
stadsgewicht: zie stapelstadsgewicht, uppstadsgewicht
stadstafel: zie Groningen
stadsvoet: lengtemaat (ook stadvoet);
1 = 0,277.727.73 meter;
1 = 10 duim (Hoorn);
1 = 10,79 Amsterdamse duim (Hoorn);
zie ook Hoornse –, Stichtse –, Utrechtse landmetersvoet, Utrechtse stadsvoet
stadtfaden: inhoudsmaat voor hout te Lübeck;
1 = 3,172.524.9 m³;
1 = 133[1/3] kubieke voet;
zie ook Lübecker stadtfaden
stadvoet: zie stadsvoet
staf: zie maatstaf
stafmetaal: zie Japanse ita-kane, Japans –
stafrum: Zweedse inhoudsmaat;
1 = 7,066.77 m³;
1 = 33,75 kubieke el;
zie ook Zweedse –
staia: inhoudsmaat, gedefinieerd onder staja;
zie ook Milanese –, Venetiaanse –
staja: als Parmezaanse vlaktemaat:
1 = 1 stara;
1 = 12 tavola;
1 = 513,573 m²;
6 = 1 biolca;
als inhoudsmaat voor graan, olie en dergelijke:
1 = 0,010.348.4 m³ (Napels);
1 = 0,017.832.839 m³ (Milaan);
1 = 0,020.829.3 m³ (Venetië);
1 = 0,024.538.333 m³ (Vaticaan);
1 = 0,025.184.8 m³ (Milaan);
1 = 0,039.322.5 m³ (Bologna);
1 = 1 staia (Milaan, Venetië);
1 = 1 stajo (Toscane);
1 = 1 stara (Milaan, Parma, Toscane, Venetië);
1 = 4 quartaro (Milaan);
1 = 8 mezzeno (Venetië);
2 = 1 corba (Bologna);
3 = 1 brenta (Milaan);
4 = 1 moggio (Venetië);
8 = 1 moggia (Milaan);
12 = 1 rubbio (Vaticaan);
16 = 1 salma (Napels);
zie ook Bolognese –, Napolitaanse –, Parmezaanse –, Vaticaanse –, Venetiaanse –
stajo: Toscaanse inhoudsmaat voor graan;
1 = 0,024.362.862 m³;
1 = 0,082.61 m³ (Triëst);
1 = 1 stara;
1 = 2 mina;
1 = 4 quarto;
1 = 32 mezzeta;
3 = 1 sacca;
24 = 1 moggio;
zie ook Toscaanse –, Triëstse –
stajola: Florentijnse vlaktemaat;
1 = 142 vierkante vadem;
1 = 1.585 m²;
zie ook Florentijnse –
stal: zie lopenstal, veestal
stamboeli: zie pik –
stamhout: zie (Oostenrijkse) kurrentmass
stand: zie barometerstand
standaard: door Van Dale gedefinieerd als het wettig exemplaar van een eenheid van maat of gewicht dat als blijvend model voor de wettelijk voorgeschreven grootte der eenheid wordt bewaard;
in deze betekenis ook legger, ligger of slaper;
ook: een bepaalde hoeveelheid timmerhout (de grootte van deze maat is verschillend);
voorts: een muntregeling of muntstelsel waarin een edel metaal (goud of zilver) tot wettelijke maatstaf van waarde is aangenomen;
1 = 1½ registerton (timmerhout);
1 = 162 Engelse kubieke foot (id.);
zie ook dubbele –, Engelse foot, gouden –, goudstandaard, Heerhugowaard, hinkende –, Hoorn, Loosdrechtse veenroede, Middelie en Aswijk, pondstandaard, Romeinse pes, standaardmunt, voetstandaard
Wezelse duim: lengtemaat;
11 = 1 voet (zie sub Heusden)
Wezelse voet: lengtemaat;
1 = 11 duim (zie sub Heusden);
zie ook Groot Waspik
wezen: zie boswezen, postwezen
Wh
watt uur
W*h: watt uur
W_int*h: internationale watt uur
wicht: gewichtseenheid van uiteenlopende grootte, voorheen onder meer gebezigd voor een hoeveelheid vis;
in 1809 voorgesteld als Nederlandse benaming voor kilogram;
oude spelling: wigt;
1 = 1 kg (Nederland, 1809);
zie ook Nederlands wicht
wichte: zie soortelijk gewicht
wichtje: gewichtseenheid, ingevoerd bij Koninklijk Besluit van 8 juni 1819, Staatsblad 37, ter vervanging van het aasgewicht;
toenmalige spelling: wigtje;
het wordt evenals het Nederlands pond (= 1 kilogram) in duizend delen verdeeld;
1 = 0,003.67 kg ('s-Gravenhage);
128 = 1 pond ('s-Gravenhage);
1.000 = 1 kg (Nederland);
zie ook Haags wichtje, Nederlands wichtje, vierde wichtje
wichtlast: gewichtseenheid;
1 = 2.000 kilogram
wiedgras: zie geers
Wieken: zie Gendringen
wielenhout: zie speek
wielrenners: zie peloton
Wien: zie wet van Max Wien;
zie ook Wener ...
Wiener joch: vlaktemaat;
1 = 1 Servische lanatz;
zie voorts sub Wener ...
Wieringen: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “naar een gezonden model, door de Commissie: [bedraagt] de roede ([van] 12 v[oet]) 3,799 [meter en] de voet ([van] 12 duimen) 0,317 [meter]”;
zie ook Wieringer ...
Wieringer morgen: vlaktemaat;
1 = 600 vierkante roede;
1 = 8.410 m²
Wieringer roede: lengtemaat;
1 = 3,744 meter;
1 = 12 voet
Wieringer vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 14,02 m²;
600 = 1 morgen
Wieringer voet: lengtemaat;
12 = 1 roede
Wieringerwaard: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “de roede (van 12 voeten, de voet van 12 d[uim]) naar houten maten, aan de Commissie gezonden: 3,545 [meter], de voet 0,295 [meter]”;
zie ook Wieringerwaards(e) ...
Wieringerwaards geers: vlaktemaat;
1 = 2.993 m²;
3 = 1 morgen
Wieringerwaardse morgen: vlaktemaat;
1 = 3 geers;
1 = 600 vierkante roede;
1 = 8.798 m²
Wieringerwaardse vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 14,66 m²;
600 = 1 morgen
Wierum: lengtemaat volgens Van Swinden: 1 roede = 14 voet + 6½ duim = 4,249.02 meter;
later tekent hij hierbij aan: “[roede] XIV [voet] 6½ d[uim] 4,253 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “Werum: gras (240 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XIV [voet] 6½ d[uim]) 4.342,1 [vierkante meter] [dito]”;
zie ook Wittewierum
wietgras: 1 = 260 vierkante roede (te Peusum);
1 = 5.201,6 m² (id.);
zie ook geers
wigt: zie Nederlands wicht, wicht
wigtje: zie Nederlands wichtje
wikkeling: elektrotechnisch symbool: *
wikkelverhouding: dimensieloze grootheid van elektriciteit en magnetisme;
symbool: n;
identificatieformule: N₁/N₂
wilgentenen: zie ben
Wilhelm: zie Brunswijk
Wilhelm I: zie Pruisen
Wilhelm II: zie Pruisen
Wilhelm d'or: gouden munt van 5 thaler goud (Brunswijk, 1834), ook genaamd pistole;
zie ook Brunswijker –
Willem: zie dubbele gouden Willem, gouden Willem, halve gouden Willem
Willem I: zie Nederlands halfje
Willem VI van Holland: zie klinkaard
Willemstad: met betrekking tot de vlaktematen deelt Van Swinden mee: “Het morgen houdt 600 gemet of 300 vierkante Ruigenhilsche roeden [lees: “Het morgen houdt 600 vierkante roeden, het gemet 300 vierkante Ruigenhilsche roeden”]. NB: De Ruigenhilsche roede berust onder het Dijkcollegie van den polder de Ruigenhil jurisdictie van Willemstad”;
zie ook Ruigenhil, Willemstads(e) ...
Willemstads gemet: vlaktemaat;
1 = 300 vierkante roede;
1 = 4.231 m²
Willemstadse roede: lengtemaat;
1 = 3,755 meter
Willemstadse vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 14,10 m²;
300 = 1 gemet
Wilnis: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “de voet is de Amsterdamsche voor Hout, de Rijnl[andsche] voor Turf en Landerijen. (A[eneae])”.
Winchester bushel: inhoudsmaat voor koren (op dezelfde wijze ingedeeld als de imperial bushel);
1 = 0,035.238.1 m³;
1 = ± 0,035.239.08 m³;
1 = 0,035.239.1 m³ (A.);
1 = (±) 22/33 imperial bushel;
1 = 1 oude bushel (A.);
1 = 4 Amerikaanse of Engelse peck;
1 = 8 gallon (E.);
1 = 2.150,42 Engelse kubieke inch;
27,496.7 = 1 m³;
zie ook Engelse –
wind: zie beaufort, harde wind, windkracht
winding: zie aantal windingen, ampère winding
windingsdichtheid: zie stroomwindingsdichtheid
windkracht: zie beaufort
windung (D.): zie amperewindung (D.)
Windward Islands: zie Bovenwindse Eilanden
wine: zie pipe of wine
winkel: zie vollwinkel
Winkel: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “de roede (van 12 voeten, de voet van 12 d[uim]) naar houten maten, aan de Commissie gezonden: 3,545 [meter], de voet 0,295 [meter]”.
Winkeler morgen: vlaktemaat;
1 = 720 vierkante roede;
1 = 8.551 m²
Winkeler roede: lengtemaat;
1 = 3,446 meter
Winkeler vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 11,88 m²;
720 = 1 morgen
Winsum: in het voormalige Departement van de Wester-Eems (tegenwoordig in de provincie Groningen);
bij de lengtematen noteert Van Swinden: “[roede] XV [voet] 4,378 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “gras (240 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XV [voet] 4.620 [vierkante meter] [dito]”.
Wirdum: in het voormalige Departement van de Wester-Eems (tegenwoordig in de provincie Groningen);
bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “[roede] XII [voet] 3,510 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “gras (360 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XII [voet] 4.435,2 [vierkante meter] [dito]”.
wiskunde: zie statistische wiskunde
Wismarer scheffel: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,038.28 m³
wispel: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 1,245.791.2 m³ (Brunswijk);
1 = 1,319.076.1 m³ (Pruisen);
1 = 1,374.037.7 m³ (groothandel) (Pruisen);
1 = 2,491.872 m³ (Saksen);
1 = 24 scheffel (Pruisen;
Saksen);
1 = 25 scheffel (groothandel) (Pruisen);
1 = 40 himten (Brunswijk);
zie ook Brunswijker –, Pruisische –, Saksische –
wiss: zie Birmaanse wiss
wisse: inhoudsmaat voor brandhout;
metrieke inhoudsmaat, ingevoerd met ingang van 1 juli 1823;
1 = 0,45 m³ (knuppels);
1 = 1 m³ (Nederland);
zie ook Nederlandse –
wisseldruk: zie momentane geluiddruk
wisselpiaster: munteenheid;
1 = 1 oncia of pezza (Malta);
zie ook Maltezer –
wisselschakelaar: elektrotechnisch symbool: *
wisselstroom: in de gebruikelijke complexe notatie voor wisselstroom (U en I effectief met faseverschil *) zijn de ingevoerde Z en Y complex, maar is S de modulus van een complex vermogen, zodat:
*U/I = Z = R + jX;
*I/U = Y = G + jB;
UI* = S* = P + jQ;
zie ook var
Wissenkerke: zie Geersdijk
wit: onbedrukt gedeelte van drukwerk;
zie spatie
Wittewierum: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “[roede] XIV [voet] 11 d[uim] 4,363 [meter];
[roede] XV [voet] 4,387 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “gras (240 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XIV [voet] 11 d[uim]) 4.568,8 [vierkante meter] [dito]”.
wk: week
W/K: watt per kelvin
W/kg: watt per kilogram
W/(K⁴×m²): watt per kelvinvierde meterkwadraat
W/m²: watt per vierkante meter
W×m²: watt vierkante meter
W/m³: watt per kubieke meter
WMA: zie Engelse gallon
W/(m×K): watt per meter kelvin
W/(m²×K): watt per vierkante meter kelvin
W/(m²×K⁴): watt per vierkante meter kelvinvierde
W/(m²×s×K): watt per vierkante meter seconde kelvin
W/(m²×sr): watt per vierkante meter steradiaal
Woerdense morgen: vlaktemaat;
1 = 600 vierkante roede;
1 = 8.141 m²
Woerdense vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 13,57 m²;
600 = 1 morgen
Woerdense roede: lengtemaat;
1 = 3,684 meter
Wognum: met betrekking tot de landmaten tekent Van Swinden aan:: “Landen en Slooten worden gemeten met de roede van de vier noorderkoggen. (A[eneae])”.
wol: zie Antwerpse el, Engels last, Turkse pik stamboeli, Venetiaanse braccio
Wolddijk: in het voormalige Departement van de Wester-Eems;
bij de lengtematen noteert Van Swinden: “roede XIV [voet] 11 d[uim] 4,339 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “Woldijk: gras (240 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XIV [voet] 10 d[uim]) 4.517,9 [vierkante meter] [dito]”.
Wold-Oldampt: in het voormalige Departement van de Wester-Eems;
bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “Wold-Oldampt (een District): roede XVI [voet] 4,680 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
met betrekking tot de vlaktematen deelt hij mee: “Het Wold-Oldambt rekent bij Deimatten: en een Schat Deimt is groot 270 [vierkante] Roeden, à 16 Voeten de Roede. Die 270 [vierkante] Roeden maken derhalve 5.904,343.2 [vierkante meter]”;
elders omschrijft hij de vlaktematen aldus: “juck (300 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XIV [voet] 6 d[uim]) 5.396,5 [vierkante meter];
schat deimt (270 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XVI [voet]) 5.913,6 [vierkante meter] [volgens Buwama Aardenburg]” zie ook Meeden
Woldijk: zie Wolddijk
wolel: lengtemaat;
1 = 1 braccio (Toscane);
zie ook Toscaanse –
wollen stoffen: zie el, talie, Turkse pik
Woltersum: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “[roede] XII [voet] 3,510 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “gras (360 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XII [voet]) 4.435,2 [vierkante meter] [dito]”.
Wolvega: volgens Van Swinden geeft de “Commissie” als roedemaat op: “XVI h.v. 4,736 veenroede en voor Weiland”, dat is: de veenroede en roedemaat voor weiland wordt verdeeld in 16 houtvoet en meet 4,736 meter;
mad: 5.832 vierkante meter;
lopenstal: 2.333 vierkante meter
won: munteenheid;
1 = 100 chon (Korea, sinds 1912);
1 = 100 chon (Noord-Korea);
1 = 100 hwan (Zuid-Korea);
1 = 100 jeon (Zuid-Korea, sinds 10 juni 1962);
zie ook Korea, Noord-Korea, Zuid-Korea
Wonseradeel: zie De Vijf Deelen
woodland pole: lengtemaat;
1 = 5,486.300.8 meter (E.);
1 = 6 yard (E.);
zie ook Engelse –
Woodlicht: ultraviolet licht met een golflengte van ± 3,65×10^-7 meter (genoemd naar de Amerikaanse natuurkundige Robert Williams Wood, geboren in 1868;
werkzaam geweest in Baltimore)
work: ft-lbf-s-eenheid: voet pondkracht;
zie ook arbeid
Workum: volgens Van Swinden geeft de “Commissie” als roedemaat op: 3,897 meter;
pondemaat: 3.648 m²
de Wormer: morgen: zie Rijnlandse morgen
worp: zeker aantal;
zoveel als tegelijk geworpen wordt (bijvoorbeeld: “acht biggen in één worp”);
1 = 5 stuks (Zutphen);
1 = 13 stuks (lijnkoeken);
ook een oud-Winterswijkse maat (volgens Krosenbrink, Winterswijks Woordenboek);
zie ook Zutphense –
worstelen: zie lichtgewicht
wortel: zie vierkantswortel
wortelteken: symbool: *;
synoniemen: radical (F.), radical sign, signe radical (F.), wurzelzeichen (D.)
worteltrekken: zie vierkantswortel uit a
wortel (uit) a: zie vierkantswortel uit a
Woudrichems pond: gewichtseenheid;
1 = 0,457.5 kg;
1,08 = 1 Amsterdams pond
W/Q: (elektrische) potentiaal
wringing: zie stijfheidscoëfficiënt voor wringing, stijfheidsfactor voor wringing
wrijving: synoniemen: frictie, friction (E., F.), friktion (D.), reibung (D.);
zie inwendige wrijving
wrijvingscoëfficiënt: dimensieloze mechanische grootheid;
synoniem: wrijvingsfactor;
symbool: * of f;
identificatieformule: F*/F*
wrijvingsfactor: zie wrijvingscoëfficiënt
wrijvingsgrootheden: zie coëfficiënt van inwendige wrijving, dynamische viscositeit, kinematische viscositeit, wrijvingscoëfficiënt, wrijvingsfactor
W×s: watt seconde
W/sr: watt per steradiaal
W/(sr×m²): watt per steradiaal vierkante meter
Württemberg: munten van 2, 3, 5, 10 en 20 mark (1872-1916);
zie ook Württemberger ...
Württemberger caroline: gouden munt, ook genaamd Friedrich d'or, uit de periode 1810-1874, met een gewicht van 0,009.559 kg en een gehalte van 89,6%
Württemberger ducaat: zie Badense ducaat
Württemberger duim: lengtemaat;
1 = 0,028.649.03 meter (1806);
10 = 1 voet (1806)
Württemberger ecklein: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,000.692.290.23 m³;
2 = 1 mässlein
256 = 1 scheffel
Württemberger eimer: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,293.926.4 m³ (volgens Staring);
6 = 1 fuder
Württemberger el: lengtemaat;
1 = 0,614.234.56 of 0,614.235.2 meter;
1 = 2,144 fuss of voet
Württemberger Friedrich d'or: zie Württemberger caroline
Württemberger fuder: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 1,763.558.4 m³;
1 = 6 eimer;
1 = 96 imi;
1 = 960 mass;
1 = 3.840 quart
Württemberger fuss: in 1806 nauwkeurig bepaalde en gedecimaliseerde lengtemaat (ook voet);
1 = 0,286.490.3 meter (1806);
1 = 10 duim (1806);
1 = 100 lijn (1806);
1 = 1.000 punt (1806);
1 = 10.000 quint (1806);
2,144 = 1 el;
10 = 1 roede (1806);
26.000 = 1 mijl
Württemberger geldstelsel: vereinzmünze, als in Baden
Württemberger hellaichmass: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,001.837.04 m³;
1 = 1,1 schenkmass
Württemberger imi: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,018.370.4 m³;
1 = 10 mass;
96 = 1 fuder
Württemberger jauchert: vlaktemaat (ook juchert);
1 = 1½ morgen;
1 = 4.727,617.5 m²
Württemberger juchert: zie Württemberger jauchert
Württemberger klafter: inhoudsmaat;
1 = 3,386.041.4 (volgens Staring 3,384.04) m³;
1 = 144 kubieke fuss
Württemberger kubieke fuss: inhoudsmaat (ook kubieke voet);
1 = 0,023.514.176 m³;
80 = 1 malter;
144 = 1 klafter;
512 = 1 wanne
Württemberger kubieke voet: zie Württemberger kubieke fuss
Württemberger lijn: lengtemaat;
1 = 0,002.864.903 meter (1806);
100 = 1 voet (1806
Württemberger malter: inhoudsmaat;
1 = 1,881.134.1 (volgens Staring 1,880) m³;
1 = 80 kubieke fuss
Württemberger mass: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,001.837.04 m³;
1 = 4 quart;
10 = 1 imi;
960 = 1 fuder
Württemberger mässlein: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,001.384.580.5 m³;
1 = 2 ecklein;
128 = 1 scheffel
Württemberger mittel-Friedrich d'or: gouden munt met een gewicht van 0,007.625.7 kg en een gehalte van ± 65% (eigenlijk een nagemaakte munt, te herkennen aan de U in het opschrift FRIDERICUS BORUSSORUM REX, welke op de echte een V is)
Württemberger morgen: vlaktemaat;
1 = 384 vierkante rute;
1 = 3.151,745 m²;
1½ = 1 jauchert
Württemberger mijl: lengtemaat;
1 = 2 uur of uur gaans;
1 = 7.448,747.8 meter;
1 = 26.000 fuss
Württemberger punt: lengtemaat;
1 = 0,000.286.490.3 meter (1806);
1.000 = 1 fuss (1806)
Württemberger quart: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,000.459.26 m³;
4 = 1 mass;
3.840 = 1 fuder
Württemberger quint: lengtemaat;
1 = 0,000.028.649.03 meter (1806)
10.000 = 1 fuss (1806)
Württemberger roede: lengtemaat;
1 = 2,864.903 meter (1806);
1 = 10 fuss (1806)
Württemberger scheffel: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,177.226.3 m³;
1 = 8 simri;
1 = 32 vierling;
1 = 128 mässlein;
1 = 256 ecklein
Württemberger schenkmass: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,001.67 m³;
1,1 = 1 hellaichmass
Württemberger simri: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,022.153.288 m³;
8 = 1 scheffel
Württemberger stunde: zie Württemberger uur gaans
Württemberger uur: zie Württemberger uur gaans
Württemberger uur gaans: lengtemaat (ook stunde of uur);
1 = 3.724,373.9 meter;
2 = 1 mijl
Württemberger vierkante duim: vlaktemaat;
1 = 0,000.820.766.92 m²;
100 = 1 vierkante fuss
Württemberger vierkante fuss: vlaktemaat (ook (vierkante voet);
1 = 0,082.076.692 m²;
1 = 100 vierkante duim;
100 = 1 vierkante rute
Württemberger vierkante roede: zie Württemberger vierkante rute
Württemberger vierkante rute: vlaktemaat (ook vierkante roede);
1 = 8,207.669.2 m²;
1 = 100 vierkante fuss;
384 = 1 morgen
Württemberger vierkante voet: zie Württemberger vierkante fuss
Württemberger vierling: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,005.538.321.9 m³;
32 = 1 scheffel
Württemberger voet: zie Württemberger fuss
Württemberger wanne: inhoudsmaat voor hooi;
1 = 12,039.258 m³;
1 = 512 kubieke fuss
wurzelzeichen (D.): zie wortelteken
Wijk bij Duurstede: de roede werd verdeeld in 14 voet, die overeenkwam met de Utrechtse voet van 10 duim;
de roede is derhalve 5,258.627.3 meter en de voet 0,375.590.52 meter
wijn: zie aam, Amsterdams aam, Amsterdams mengel, Amsterdamse stoop, Amsterdams vat, anker, boot, bordeauxwijn, brandewijn, Brusselse gelte, Engelse oude wijngallon, Farnesische congius, Franse wijn, fuder, Hessen-Darmstadter stück wein, legger, Madagaskische barril, Mecklenburg-Schweriner fuder, Mexicaanse baril, Oldenburger anker, Oostenrijkse eimer, Pisaanse barile, Portugese tonelada, Pruisische quart, Romeinse culeus, Rijnse wijn, Rijnwijn, Toscaanse barile (da vino), Toscaanse fiascho, Vaticaanse barile, Vaticaanse boccalo, Vaticaanse foglietta, Venetiaanse amphora
wijnbarile: inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder wijnbarrel;
zie ook Malta
wijnbarrel: inhoudsmaat voor vloeistoffen (wijn);
1 = 0,040.892 m³ (Malta);
1 = 0,042.027 m³ (Malta);
1 = 1 barile da vino (Toscane);
1 = 1 wijnbarile (Malta);
1 = 4 quartaro (Malta)
wijnbouw: zie Bordeauxse carreau, Bordeauxse journal, Bordeauxse rège, Franse journal, Franse vierkante pied de vigne, Médocse journal, Médocse rège
Wijnbritseradeel: zie De Vijf Deelen
wijngallon: inhoudsmaat;
1 = 0,003.785 m³ (Columbia);
zie ook Amerikaanse –, Columbiaanse –, Engelse –, oudengelse –, oude –
wijnvelden: zie Sardijnse migliajo, Spaanse aranzada
* [KAP.]: xi
*[o.k.]: xi
X: Romeinse as (10)
X: als Griekse letter: chi (in het Latijn getranscribeerd als CH);
als Latijnse letter: zie X-eenheid
X: exposie, reactantie
X*: exposietempo
[x]: geheel deel van x
x*: fluxie van x
x*: tweede fluxie van x
x_B: molaire fractie (van component B)
xâng: gewichtseenheid, gedefinieerd onder pond;
zie ook Siamese –
XE: zie X-eenheid
X-eenheid: niet tot het SI behorende lengtemaat;
soms aangeduid met het symbool X of XE;
behoort evenwel niet te worden afgekort;
synoniem: X-unit;
1 = 10^-15 meter [dubieus];
1 = ± 1,002.08×10^-13 meter (experimenteel bepaald)
Xenophon: zie Chiische pentadrachmia, Oudperzische capitha, Oudperzische parasanges
xerafin: Portugees-Oostindische zilveren munt, gedefinieerd onder pardao;
zie ook Portugees-Oostindische –
xestes: inhoudsmaat (*), ontleend aan de Romeinse sextarius;
1 = 1 Romeinse sextarius (Attica);
1 = 2 cotyla (Attica);
1 = 4 tetarton (Attica);
1 = 8 oxybaphon (Attica);
1 = 12 (Romeinse) cyathus (Attica);
2 = 1 cyathus (Attica);
4 = 1 Hebreeuwse kab (Attica);
6 = 1 chus (Attica);
6 = 1 Syrische metretes (Attica);
8 = 1 hemiectum (Attica);
11 = 1 Thebaans aporrhyma (Griekenland);
16 = 1 hecteus (Attica);
72 = 1 metretes (Attica);
96 = 1 medimnus (Attica);
zie ook Attische –, Griekse –
xi: de veertiende (voor het verdwijnen van de wau de vijftiende) letter van het Griekse alfabet;
ook aangeduid als ksi;
symbool: * (als hoofdletter: *)
x_Bp: partiële druk (van component B)
*XR: kwaliteitsfactor
xu: munteenheid;
1 = 1 cent (Zuid-Viëtnam);
1 = 1 su (Zuid-Viëtnam);
100 = 1 dong of hao (Noord-Viëtnam);
zie ook Noord-Viëtnam, Zuid-Viëtnam
X-unit: zie X-eenheid
xylon: lengtemaat (*) van Egyptische herkomst (genoemd bij Heron);
1 = 3 el (Griekenland);
1 = 4½ voet (Griekenland);
1 = 18 handbreedte (Griekenland);
zie ook Grieks –
Y: ypsilon
Y: admittantie
*: ypsilon (in het Latijn getranscribeerd als y)
yaan tael: zie kui-yaan tael
yang: munteenheid;
1 = 100 fun (Korea);
zie ook Korea
yard: lengtemaat;
symbool: yd;
ook een vlaktemaat (verkorting van yard of land);
-,027~ = 1 duim of inch (Engeland);
3/4 = 1 Abessijnse pik halebi (E.);
3/4 = 1 pik (Turkije);
20/27 = 1 Portugese covado (E.);
0,775 = 1 Zuidafrikaanse el (E.);
1 = 5/6 Portugese vara (E.);
1 = 11/12 meter (in de handel) (E.);
1 = 0,914.383.47 meter (E.);
1 = 0,914.388 meter (E.);
1 = 0,914.4 meter (gebruikelijke afronding) (E.);
1 = 1 Canadese verge (E.);
1 = 1 el;
1 = 1 ell (E.);
1 = 1 guz (Engels-Indië);
1 = 1 hailoh (Bengkulu);
1 = 1 jarda (Jonië);
1 = 1 verge (F.);
1 = 1 Zanzibarse war (E.);
1 = 1,35 Portugese covado (E.);
1 = 2 Abessijnse el (E.);
1 = 2 cubit (E.);
1 = 2 Zanzibarse durra (E.);
1 = 2,72 Engelse voet (megalithisch);
1 = 3 Canadese pied (E.);
1 = 3 foot (A., E.);
1 = 36 inch (E.);
1,093.633.056 = 1 meter (E.);
1[1/11] = 1 meter (in de handel (E.);
1,2 = 1 Portugese vara (E.);
1,25 = 1 el (E.);
2 = 1 *depa (Straits-Settlements;
manufacturen);
2 = 1 fathom (E.);
2 = 1 Nederlands-Oostindische *depa (E.);
2[1/7] = 1 canna (in de handel op Malta) (E.);
5 = 1 roede (A.);
5½ = 1 perch of pole (E.);
5½ = 1 rod (A., E.);
6 = 1 woodland pole (E.);
7 = 1 plantation pole (E.);
8 = 1 Cheshire pole;
22 = 1 chain (A., E.);
200 = 1 cable of cablelength (A.);
220 = 1 furlong (A., E.);
240 = 1 cable of cablelength (E.);
1.760 = 1 mile of statute mile (E.);
2.028,651 = 1 seamile (E.);
zie ook Amerikaanse –, cubic –, Engelse –, Engelse – of land, Engels-Indische –, imperial –, internationale –, Jonische –, kubieke –, megalithische –, per –, square –, standard –, Turkse –, vierkante –
yard of land: vlaktemaat (kortheidshalve ook aangeduid als yard);
0,000.008.236.9 = 1 m² (E.);
1 = 3 vierkante furlong (E.);
1 = 30 acre (E.);
1 = 121.401,303.31 m² (E.);
zie ook Engelse –
yard per minute: zie cubic yard per minute
yard per minuut: zie kubieke yard per minuut
yard per ounce: zie square yard per ounce
yarim: munteenheid;
1 = 50 piaster (Turkije);
zie ook Turkse –
yarimtcha: vlaktemaat;
1 = 1 takhta of tan (Transkaukasië);
zie ook Transkaukasische –
yd: yard
yd²: Engelse square yard, vierkante yard
yd³: Engelse cubic yard, kubieke yard
yd³/min: Engelse cubic yard per minute
yd²/oz: Engelse square yard per ounce
year: = jaar;
zie ook leap –, light –, lunar –, solar –
Yemen: zie Jemen (D.)
Yemen dinar: zie Zuid-Jemen
Yemen du Sud (F.): zie Zuid-Jemen
yen: gewichts- en munteenheid;
1 = 1 ichi-yen (Japan, goud 1871, zilver 1872);
1 = 2 goju-sen (Japan, 1872);
1 = 5 niju-sen (Japan, 1872;
1 = 10 ju-sen (Japan, 1872);
1 = 20 go-sen (Japan);
1 = 100 sen (Japan);
2 = 1 ni-yen (Japan, 1871);
5 = 1 go-yen (Japan, 1871);
10 = 1 ju-yen (Japan, 1871);
20 = 1 niju-yen (Japan, 1871);
50 = 1 kwan (Annam);
zie ook Annamese –, gouden –, go-yen, ichi-yen, Japan, Japanse –, ju-yen, niju-yen, ni-yen, zilveren –
yin: als Chinese lengtemaat:
1 = 10 tsjang;
1 = 20 pu;
1 = 31,96 meter;
1 = 100 tsji;
als gewichtseenheid:
1 = 1,209.578 kg;
1 = 10 tsjang;
1 = 100 tschi;
60 = 1 tschi;
zie ook Chinese –
ijkkan: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,016.839.9 m³ (Saksen);
1 = 1 aichkanne (D.);
1 = 18 Dresdener kanne (Saksen)
ijkmaat: inhoudsmaat;
8/9 = 1 jungmass (Frankfurt);
1 = 0,001.792.634 m³ (voor 1842, dus alte mass;
Frankfurt);
1 = 4 schoppen (voor 1842, dus alte mass;
Frankfurt);
4 = 1 viertel (voor 1842, dus alte mass;
Frankfurt);
48 = 1 ohm (Baden);
80 = 1 ohm (Frankfurt)
yojan: lengtemaat;
1 = 1 jodsjan (Engels-Indië);
zie ook Engels-Indische –
Yougoslavie (F.): zie Joegoslavië
ypsilon: de twintigste (voor het verdwijnen van de wau de eenentwintigste) letter van het Griekse alfabet;
symbool: * (als hoofdletter: *);
ook aangeduid als upsilon
yr: jaar
IJsland: ook Iceland, Island (D.), Islande (F.);
geldstelsel: 1 krona (meervoud: kronur) = 100 eyrir (meervoud: aurar);
zie ook aurar, krona, IJslands(e) ...
IJslandse alen: lengtemaat (ook el);
1 = 0,570.64 meter;
3 = 1 faden
IJslandse el: zie IJslandse alen
IJslandse faden: lengtemaat (ook favn);
1 = 1,711.92 meter;
1 = 3 alen
IJslandse favn: zie IJslandse faden
IJslandse kroon: munteenheid;
koers op 10-11-1977: f 0,046.2 of BF 0,66
IJslandse kutting: inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook kutur);
1 = 0,004.830.6 m³;
1 = 5 Deense pott
IJslandse kutur: zie IJslandse kutting
IJslandse tönde: inhoudsmaat voor droge waren;
1 = 0,131.392.3 m³
yslik: Turkse munteenheid;
1 = 100 piaster;
zie ook Turkse –
IJssel: zie Departement van de Monden van den Yssel, Opperijssel, Opper-Yssel, Oude Yssel, Overijssel
IJsselmeer: zie Zuiderzee
yuan: munteenheid;
1 = 100 cent (China);
1 = 100 fen (Manchukuo;
Volksrepubliek China);
zie ook Chinese –, Manchukuo, renminbi –, Volksrepubliek China
yugada: vlaktemaat;
1 = 50 fanega (Spanje);
zie ook Spaanse –
Yugoslavia: zie Joegoslavië
yüslük: munteenheid;
1 = 1¼ piaster (Turkije);
1 = 2½ piaster (Turkije);
zie ook Turkse –
ijzer: zie gietijzergewicht
ijzeren klafter: zie Wener voet
Z*: zeta
*: verzameling gehele getallen
*: zeta
*: zie de getalwaarde van de lichtsnelheid in vacuüm, uitgedrukt in centimeter per seconde;
weerstandscoëfficiënt
*{a}_SI: zie lichtjaar
Z: atoomnummer, impedantie, partitiefunctie, protonental, valentie
1/Z: admittantie
Z_a: acustische impedantie
Z_m: mechanische impedantie
Z_s: specifieke acustische impedantie
z: compressibiliteitsfactor, ladingsgetal van een ion
z*: toegevoegde waarde van het complexe getal z
*z: absolute waarde van z, modulus van z
z*: toegevoegde waarde van het complexe getal z
Z_s/A: acustische impedantie
zaad: zie loopzaad
zaadolie: zie Amsterdams aam
zaaien: zie gezaai(s)
zaailand: zie Hardenberg, Salland
Zaandams...: ook Zaans...
Zaandams last: inhoudsmaat;
1 = 27 mud
Zaandamse mud: inhoudsmaat;
27 = 1 last
Zaans...: zie Zaandams...
zahl (D.): symbool: n;
zie aantal
zaire: munteenheid (ook: zaïre);
1 = 100 likuta (Zaïre);
zie ook Zaïre
zaïre: zie Zaïre
Zaire: zie Zaïre
Zaïre: ook Congo-Kinshasa, Republik Saire (D.), République du Zaïre (F.), Saire (D.), Zaire (E.);
deze naam werd op 27 oktober 1971 aangenomen door Congo (Kinshasa);
geldstelsel sinds 24 juni 1967:
1 likuta (meervoud: makuta) = 100 sengi;
1 zaire = 100 likuta;
voorheen: 1 franc = 100 centime
zak: inhoudsmaat van uiteenlopende grootte (ook wel aangeduid als viertel);
0,091.656 = 1 m³ (E.)
1 = 0,072.39 m³ (Walcheren);
1 = 0,073.088.586 m³ (Toscane);
1 = 0,074.65 m³ (Zeeland);
1 = 0,083.44 m³ (Groningen);
1 = 0,083.5 m³ (Amsterdam);
1 = 0,090.11 m³ (Utrecht);
1 = 0,093.87 m³ (Dordrecht);
1 = 0,107.28 m³ ('s-Gravenhage);
1 = 0,109.043 m³ (E.);
1 = 0,109.1 m³ (E.);
1 = 0,125.16 m³ (Dordrecht);
1 = 0,161.55 m³ (Boitzenburg);
1 = 1 bag (E.);
1 = 1 hectoliter (Nederland, 1809);
1 = 1 loop of loper (Friesland);
1 = 1 sacca (Malta;
Toscane);
1 = 1 saccho of sacco (Toscane);
1 = 1 sack (E.);
1 = 1 viertel (droge waren, Amsterdam;
Breda);
1 = 1 viertel (Brussel);
1 = 2 achel (Amsterdam;
Leiden);
1 = 2 achtste (Leiden);
1 = 2 schepel (Amsterdam);
1 = 3 achtste deel (Rotterdam);
1 = 3 bushel (E.);
1 = 3 schepel (Amsterdam, Edam, Monnickendam, Purmerend);
1 = 3 stajo (Toscane);
1 = 4 achtste deel (Dordrecht);
1 = 4 maat (Zeeland);
1 = 4 quarteron (Zwitserland);
1 = 6 schepel (Zutphen);
1 = 12 vierdevat (Amsterdam, Edam, Monnickendam, Purmerend);
1 = 24 gallon (E.);
1 = 32 maat (Leiden);
1 = 41 boot (vlas);
1 = 96 kop (Amsterdam, Edam, Monnickendam, Purmerend);
1 = 165,107.852 kg (E.);
1[1/3] = 1 mud;
1½ = 1 barrel (E.);
2 = 1 bole of boll (E.);
2 = 1 vat (zout, Amsterdam);
4 = 1 salma (Malta);
10 = 1 m³ (Nederland, 1809);
12 = 1 chaldron (E.);
12 = 1 last (wol, E.)
18 = 1 last (Zutphen);
24 = 1 last (Dordrecht);
28 = 1 last (Gouda);
28 = 1 last ('s-Gravenhage);
29 = 1 last (Delft);
29 = 1 last (Rotterdam);
32 = 1 last (Dordrecht);
33[1/3] = 1 last (Utrecht);
36 = 1 graanlast (Amsterdam);
36 = 1 last (Alkmaar, Amsterdam, Edam, Groningen, Kampen, Monnickendam, Purmerend)
37½ = 1 last (Duiveland, Goes, Tholen, Zierikzee);
38 = 1 last (Haarlem);
38½ = 1 last (Den Briel);
38[3/2] = 1 last (Zeeland);
39½ = 1 last (Veere, Vlissingen);
41½ = 1 last (Middelburg, Walcheren);
44 = 1 last (Enkhuizen, Hoorn, Leiden, Muiden, Naarden, Weesp);
als gewichtseenheid:
1 = 1 tamping (Singapore);
zie ook Alkmaarse –, Amsterdamse –, Bredase –, Brielse –, Brusselse –, Delftse –, Dordse –, Duivelandse –, Edammer –, Enkhuizer –, Friese –, Goese –, Goudse –, Groningse –, Haagse –, Haarlemse –, Hoornse –, kalander, Kamper –, kleine –, Leidse –, Middelburgse –, Monnickendamse –, Muider –, Naarder –, Nederlandse –, Purmerendse –, Rotterdamse –, Singapoorse –, Tholense –, Utrechtse –, Veerse –, Vlissingse –, Walcherse –, Weesper –, Zeeuwse –, Zierikzeese –, Zutphense –
zalf: zie Hebreeuws alabastron
Zalland: zie Salland
Zallands(ch) ...: zie Sallands ...
Zambia: ook Sambia (D.);
het voormalige Noord-Rhodesië(van 1953 tot 1963 Rhodesia and Nyasaland);
de nieuwe naam werd ingevoerd bij de onafhankelijkheidsverklaring op 24 oktober 1964;
geldstelsel: 1 shilling = 12 penny (meervoud: pence);
1 pound = 20 shilling;
sinds 16 januari 1968: 1 kwacha = 100 ngwee
zand: zie Russische kubieke sagène, voer
Zandeweer: lengtematen volgens Van Swinden: 1 roede = 12 voet = 3,506.36 meter;
later tekent hij hierbij aan: “[roede] XII [voet] 3,510 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]” vlaktematen: “Sandeweer: gras (360 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XII [voet] 6 d[uim] 4.435,2 [vierkante meter] [dito]”.
zandgrond: zie Wageningen
zandige streken: zie Departement van de Ooster-Eems
't Zandt: in het voormalige Departement van de Wester-Eems (provincie Groningen);
bij de lengtematen noteert Van Swinden: “[roede] XII [voet] 3,510 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “'t Sand: gras (360 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XII [voet] 6 d[uim]) 4.435,2 [vierkante meter] [dito]”.
Zanzibar: ook Sansibar (D.);
geldstelsel: 1 rupee = 100 cent;
zie ook Tanzania, Zanzibars(e) ...
Zanzibarse amman: zie Zanzibarse mane
Zanzibarse anna: munteenheid (1/16 roepy)
Zanzibarse artal: gewichtseenheid (ook pond);
1 = 0,449.07 kg;
3 = 1 mane
Zanzibarse baa: lengtemaat (ook schukkah);
4 = 1 taka
Zanzibarse bitil: lengtemaat (ook fitz);
2½ = 1 durra
Zanzibarse djezla: inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,257.4 m³
Zanzibarse dollar: munteenheid;
1: zilveren munt met een gewicht van 0,027,215 kg en een gehalte van 90%;
5: gouden munt met een gewicht van 0,008.359 kg en een gehalte van 90%
Zanzibarse doti: zie Zanzibarse tobe
Zanzibarse dra: zie Zanzibarse durra
Zanzibarse dschesla: gewichtseenheid (ook jigla);
1 = 60 pissi;
1 = 158,666 kg
Zanzibarse durra: lengtemaat (ook dra en mukone);
1 = 2 schibr;
1 = 2½ bitil;
2 = 1 war of Engelse yard
Zanzibarse fitz: zie Zanzibarse bitil
Zanzibarse frasila: zie Zanzibarse frasla
Zanzibarse frasla: gewichtseenheid van uiteenlopende grootte (ook frasila);
1 = 8 à 14 kg;
1 = 12 mane
Zanzibars geldstelsel: sinds 1883 eigen munten, die echter weinig in het verkeer voorkomen
Zanzibarse jigla: zie Zanzibarse dschesla
Zanzibarse mane: gewichtseenheid (ook amman);
1 = 1,364 kg;
1 = 3 artal;
1 = 48 wakiah;
12 = 1 frasla
Zanzibarse mukone: zie Zanzibarse durra
Zanzibarse pissi: gewichtseenheid;
60 = 1 dschesla
Zanzibars pond: zie Zanzibarse artal
Zanzibarse roepy: munteenheid (16 anna)
Zanzibarse schibr: lengtemaat;
2 = 1 durra
Zanzibarse taka: lengtemaat;
1 = 2 tobe;
1 = 4 baa;
1 = ± 7,316 meter;
1 = 8 war
Zanzibarse tobe: lengtemaat (ook doti en unguo);
2 = 1 taka
Zanzibarse unguo: zie Zanzibarse tobe
Zanzibarse wakiah: gewichtseenheid;
48 = 1 mane
Zanzibarse war: lengtemaat, overeenkomend met de Engelse yard;
1 = ± 0,914.39 meter;
1 = 2 durra;
8 = 1 taka
zarf: inhoudsmaat;
1 = 0,000.1 m³ (Turkije)
zie ook Turkse –
*d/l: weerstandsfactor voor pijpen
zecchine: munteenheid;
Vaticaanse gouden munt (van Clemens XIII) met een gewicht van 0,003.426 kg en een gehalte van 98,6%;
Venetiaanse gouden munt met een gewicht van 0,003.494.5 kg en een gehalte van 99,3%;
1 = 1 ruspo (Toscane);
zie ook Italiaanse –, Toscaanse –, Vaticaanse –, Venetiaanse –
zechine: zie Abessijns geldstelsel
zeeartillerie van Calten: zie kabellengte
zeedijk: lengtemaat (volgens Staring);
1 = 3,423.3 meter (Haringhuizen);
1 = 3,487.7 meter (Barsingerhorn);
1 = 3,770.8 meter (West-Friesland);
1 = 12 voet + 1 duim (Amsterdamse maat) (Haringhuizen);
1 = 13 Amsterdamse voet + 3½ duim (West-Friesland);
zie ook Barsingerhornse –, Haringhuizerse –, Westfriese –
zeef: zie mesh
zeegang: bewogenheid van de oppervlakte der zee onder invloed van de wind, uitgedrukt in een schaal van 0 tot en met 9
Zeeland: zie arendsdaalder, Nieuw-Zeeland, Zeeuws(e) ...
zeemijl: maritieme lengtemaat;
Staring tekent hierbij aan: “'Het schip loopt 3 mijl' beteekent: 3 Duitsche mijlen in de wacht van 4 uur, of 3 knoopen in één glas, of 49 Rijnl[andsche] voeten in de ½ minuut, of één uur gaans afstand in één uur tijds. Loopt het schip alzoo 12 mijl, dan is dat 12 Duitsche mijlen in 4 uur, 3 Duitsche mijlen in 1 uur of 4 uur gaans in 1 uur tijds. Bij helder weder kan men op zee 6 uur (33 KM.) ver zien.”;
de gebruikelijke zeemijl was tot 1929 gelijk aan het vierde deel van de geografische mijl (1 zeemijl = 1 meridiaanboogminuut);
in 1929 is door de International Hydrographic Conference de internationale zeemijl op exact 1852 meter vastgesteld;
0,000.539.04 = 1 meter;
0,54 = 1 kilometer (Nederland);
0,868.75 = 1 statute mile (A.);
1 = 5/12 Franse lieue commune (Duitsland);
1 = 1 admiralty mile (E.);
1 = 1 Chileense milla (E.);
1 = 1 Franse mille marin (E.);
1 = 1 geographical mile (E.);
1 = 1 international nautical mile (E.);
1 = 1 lieue géographique (F.);
1 = 1 lieue marine (F.);
1 = 1 meridiaanminuut;
1 = 1 miglie marittimo (Italië);
1 = 1 minuutmijl (Duitsland;
Sumatra);
1 = 1 nautical mile (E.);
1 = 1 paal (Sumatra);
1 = 1 seamile (E.);
1 = 1 seemeile (D.);
1 = 3 kanonschot (Oostenrijk);
1 = 5[5/9] kilometer (Nederland);
1 = 8 cablelength (E.);
1 = 10 kabellengte (Oostenrijk-Hongarije);
1 = 120 knoop (Oostenrijk-Hongarije);
1 = 1.312,336 meter (Turkije);
1 = 1/60×1/360×4×10⁷ of 1.851,851~ meter (Duitsland, Engeland, Italië, Oostenrijk);
1 = 1.851,917 meter (Oostenrijk-Hongarije);
1 = 1.854,965 meter (Italië);
1 = 1.855,2 meter (E.);
1 = 2.028,651 yard (E.);
1 = 1/20×1/360×4×10⁷ of 5.555,5~ meter (Nederland);
1 = 6.086,5 foot (E.);
1 = 1/15×1/360×4×10⁷ of 7.407,407~ meter (Denemarken);
2[2/5] = 1 Franse lieue commune (Duitsland);
3 = 1 Franse lieue marine (Duitsland);
3 = 1 Hollandse mijl (Duitsland);
3 = 1 league (E.)
3 = 1 uur gaans (Duitsland, Nederland);
4 = 1 geografische mijl (Duitsland);
4 = 1 lieue géographique (Frankrijk);
4 = 1 marinemijl (Duitsland);
4 = 1 mijl (Duitsland);
4 = 1 Nederlandse geografische mijl (E.);
60 = 1 graad (A., E., Oostenrijk, Oostenrijk-Hongarije);
60 = 1 lengtegraad;
60 = 1 middelbare breedtegraad (Duitsland);
zie ook Amerikaanse –, Deense –, Duitse –, Engelse –, Franse –, geografische –, Hollandse –, internationale –, Italiaanse –, Oostenrijkse –, oude –, Sumatraanse –, Turkse –, vierkante –
zeemijl/h: zeemijl per uur
zeemijl per uur: symbool: kn (ook wel verkort weergegeven als zeemijl/h);
1 = 0,514~ meter per seconde;
1 = 1 knoop of knot
zeep: zie Amsterdamse ton, ton zeep
zeepton: zie Amsterdamse zeepton
Zeerijp: zie Rijpe
zeer zware storm: zie windkracht
zeescheepvaart: zie maatlast, registerton
zeestuks: zie Amstetdams haringlast
zeeton: gewichtseenheid;
1 = 988,180.84 kg (Amsterdam);
1 = 1.000 mina (sinds 1836, Griekenland);
1 = 1.500 kg (sinds 1836, Griekenland);
2 = 1 scheepslast (Amsterdam);
zie ook Amsterdamse –, Griekse –
Zeeuws dertientje: oude munt ter waarde van 0,65 Nederlandse gulden (buiten koers gesteld bij Koninklijk Besluit van 11 februari 1848)
Zeeuwse dijkmaat: lengtemaat (gold op Beveland, Duiveland en Walcheren);
zie Puttense roede
Zeeuwse hoedjesschelling: 17e-eeuwse munt met de afbeelding van een vrijheidshoed op een speer in de klauwen van een liggende leeuw;
de waarde ervan bedroeg 6 stuiver
Zeeuws last: inhoudsmaat;
1 = 2,886.36 m³;
1 = 38[2/3] zak;
1 = 154[2/3] maat
Zeeuwse maat: inhoudsmaat;
1 = 0,018.66 m³;
4 = 1 zak;
154[2/3] = 1 last
Zeeuws pietje: munt ter waarde van 0,325 Nederlandse gulden (buiten koers gesteld bij Koninklijk Besluit van 11 februari 1848)
Zeeuwse rijksdaalder: zilveren munt ter waarde van 2,6 Nederlandse gulden, buiten koers gesteld bij Koninklijk Besluit van 2 oktober 1847 (de geschonden en ongeronde exemplaren waren reeds buiten koers gesteld bij Koninklijk Besluit van 25 april 1846);
1/8: ook genaamd pietje;
¼: ook genaamd dertientje;
½: ook genaamd zesentwintig
Zeeuwse zak: inhoudsmaat;
1 = 0,074.65 m³;
1 = 4 maat;
38[2/3] = 1 last
Zeeuwse zesentwintig: munt ter waarde van 1,3 Nederlandse gulden (buiten koers gesteld bij Koninklijk Besluit van 11 februari 1848)
zeevaart: zie Amsterdamse vadem, knoop
Zeevangse morgen: vlaktemaat;
1 = 600 vierkante roede;
1 = 9.056 m²
Zeevangse roede: lengtemaat;
1 = 3,885 meter
Zeevangse vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 15,09 m²;
600 = 1 morgen
zeewacht: indeling van de tijd in wachten (6 van elk 4 uur) aan boord van zeegaande schepen
Zegge: bij de vlaktematen tekent Van Swinden aan: “Zegge (Mark[iezaat] van Bergen op Zoom): de landmaat is de Ruigerhilsche;
't gemet houdt 300 vierkante roeden;
die Ruigelhilsch[e] roede staat tot de Rhijnl[andsche] als 985:1000”.
zehnling (D.): gewichtseenheid;
10 = 1 pfund (Baden);
20 = 1 kg (Baden, 1856);
zie ook Badense –
zentner (D.): gewichtseenheid, gedefinieerd onder centenaar;
symbool: Ztr.;
zie ook doppel–, sechs–, zoll–
zeichen (D.): zie mal–, minus–, plus–, teilungs–, wurzel–
zeilend oorlogsschip: zie scheepjesschelling
Zeist: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “De duimstok houdt 10 duimen”.
zeit (D.): zie halbwertzeit, tijd
zelfinductantie: anglicisme voor zelfinductie (E.: self inductance);
SI-eenheid: henry
zelfinductie: E.: self inductance;
grootheid van elektriciteit en magnetisme;
synoniem: elektrische inductantie en inductantie;
anglicisme: zelfinductantie;
symbool: *;
elektrotechnisch tekensymbool: *;
SI-eenheid: henry;
identificatieformule: *;
zie ook abhenry, eenheid van –
zent (D.): zie cent, vereinszent
zenti- (D.): zie centi-
zentigon (D.): in Angelsaksische literatuur ook gespeld als centigon;
1 = 1 centesimale hoekminuut
zentimeter (D.): zie centimeter
zentner (D.): gedefinieerd onder centenaar;
zie ook Duitse –
Zentralafrikanische Republik (D.): zie Centraalafrikaanse Republiek
zes: een 6 bij het tritsen (zie aldaar)
zesde: zie sechstel, sextans
zesendertigduimse klafter: inhoudsmaat voor hout;
1 = 3,411.5 m³ (Oostenrijk-Hongarije);
1 = 108 kubieke voet (Oostenrijk-Hongarije)
zesentwintig: munteenheid;
1 = 1,3 Nederlandse gulden (Zeeland);
zie ook Zeeuwse –
zesthalf: het getal 5½;
vandaar ook een oude Nederlandse zilveren munt ter waarde van 0,275 gulden (= 5½ stuiver);
zie ook Nederlandse –
zestiende: gewichtseenheid;
1 = 0,001.093.773.438 kg (Oostenrijk);
1 = 0,002.113.385.4 kg (Sardinië);
1 = 1 sechszehntel (Oostenrijk);
1 = 1 sediceno (Sardinië);
192 = 1 libbra (Sardinië);
512 = 1 pfund (Oostenrijk)
zestiendehalf: het getal 15½
zeta: de zesde (voor het verdwijnen van de wau de zevende) letter van het Griekse alfabet;
symbool: * (als hoofdletter: *)
zetelaar: zie schild
zetmeelwaarde: grootheid die van een bepaald veevoeder aangeeft wat de netto energiewaarde is, op basis van de vetproductie, gedefinieerd als het getal dat aangeeft met hoeveel kilogram zuiver zetmeel 100 kilogram van dat voedermiddel in vetvormend vermogen overeenkomt;
in Nederland is deze eenheid vervangen door de voedereenheid melk en de voedereenheid vleesvee intensief (zie sub voedereenheid);
symbool: ZW;
1 = 10³ gram zetmeelwaarde;
1 = 2.360 kilocalorie;
1 = 9.888 kilojoule;
70 = 1 gerst (zie voedereenheid)
zetbreedte: zie typografische punt
zeven: het getal 7;
zie ook neger
Zevenbergse bunder: vlaktemaat;
1 = 400 vierkante roede;
1 = 13.437 m²
Zevenbergse roede: lengtemaat;
1 = 5,796 meter
Zevenbergse vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 33,59 m²;
400 = 1 bunder
zevendehalf: ook geschreven als zevend'half;
het getal 6½
zeventiendehalf: het getal 16½
Zhou ...: zie Ta Man Zhou Kuo
ziekenhuisbouw: zie modulaire coördinatie
Zierikzees pond: gewichtseenheid;
1 = 0,467.7 kg;
1 = 9.744 Troois aas
Zierikzees last: inhoudsmaat;
1 = 37½ zak
Zierikzeese zak: inhoudsmaat;
37½ = 1 last
zilver: zie Algerijnse rottel föddi, Arabische wakya, Babylonisch talent, Birmaanse pehta, Borneose tael, Cantonse tael, Chinese mace, Chinese tael, Duits geldstelsel, duizendste, Egyptische drachme, engels, goud-zilverwaarde, grein, karaat, kwikzilver, Latijnse Unie, Madagaskische sompi, mark, muntzilver, Napolitaanse libbra, penning, Siamese tikal, Spaanse marco, Straits-Settlements kati, Toscaanse denaro, Toscaanse libbra, Toscaanse onca, Troois karaat
zilverdareicus: muntgewicht;
1 = 0,005.56 kg (Oud-Perzië);
20 = 1 gouddareicus (Oud-Perzië);
zie ook Oudperzische –
zilverdrachme: munt;
20 = 1 goudstater (Attica);
zie ook Attische –, goud-zilverwaarde (10:1)
zilveren ducaat: Nederlandse zilveren munt krachtens een wet van 1816 en van 1847, met een waarde van 2½ gulden, een gewicht van 0,028.078 kg en een gehalte van 86,8%;
zie ook Nederlandse –
zilveren florijn: zie achtentwintig
zilveren goudgulden: zie florijn
zilveren gulden: zie achtentwintig
zilveren roebel: zie Russische zilveren roebel
zilveren rijder: zie Nederlandse zilveren rijder
zilveren sikkel: munt;
25: zie dareicus
zilveren yen: zie Japanse zilveren yen
zilvergeld: in Rome voor het eerst geslagen in 268 voor Chr. (51 jaar voor de invoering van het goudgeld);
zie ook Perzisch –, Romeins –, Siamees –, Turkse tcheky
zilvergewicht: zie zilver
zilverkin: gewichtseenheid;
1 = 0,595.333 kg (Siberië);
zie ook Siberische –
zilverkoningen: zie Amerikaans geldstelsel
zilver-koperwaarde: 60 : 1 in Egypte ten tijde van de Ptolemeeërs;
70 : 1 kort voor de tweede Punische oorlog (218-201 voor Chr.);
70,5 à 100,9 : 1 in de periode van 1851 tot 1858;
92,8 : 1 de gemiddelde verhouding in de periode van 1821 tot 1858 in Midden-Europa;
100 : 1 in de Codex Justinianus;
100 à 125 : 1 in de late Romeinse Keizertijd;
102[2/3] : 1 in 1838 in Midden-Europa;
112 : 1 ten tijde van de Romeinse unciavoet;
112 : 1 in 217 voor Chr. in Rome;
hierna werd het kopergeld in het Romeinse rijk allengs pasmunt en ging het zilver als standaard fungeren;
120 : 1 in de laatromeinse tijd;
120 à 140 : 1 bij het Romeinse zilvergeld dat op de sextansvoet berustte;
125 : 1 in het jaar 397 in het Romeinse rijk;
240 : 1 ten tijde van de invoering van het Romeinse zilvergeld (sestertius;
268 voor Chr.)
zilverlaagjes: zie schaal van Benoist
zilverling: nieuwtestamentische zilveren munt (waarschijnlijk de Romeinse denarius);
zie ook dénier (F.)
zilvernitraat: zie internationale ampère
zilverpiaster: zie Mexicaanse zilverpiaster, Spaanse zilverpiaster
zilverrekening: zie Romeinse zilverrekening
zilverroepy: zie Nederlands-Oostindische zilverroepy
zilverstater: zilveren munt met een gewicht van ruim 0,011 kg;
1 = 1 tridrachmon (Klein-Azië);
1 = 240 Pruisische pfennig (zilverwaarde in 1862;
Oud-Perzië);
zie ook Aziatische –, Kleinaziatische –, Oudperzische –
zilvertalent: muntgewicht;
1 = 33,42 kg (Babylonië);
1 = 1.940 Pruisische thaler (zilverwaarde in 1862) (Babylonië);
zie ook Babylonisch –
zilverwaarde: werd in 1862 in Pruisen gesteld op 0,06 thaler of 21,6 pfennig per gram;
zie ook Pruisische pfennig en Pruisische thaler
Zilvolde: zie Varsseveld
zimmer: houtmaat;
3 = 1 hundert (Bremen);
zie ook Bremer –
zinker: gewichtseenheid;
1 = 1 hectogram (Nederland, 1809);
10 = 1 kg (Nederland, 1809);
zie ook Nederlandse –
ziraï: lengtemaat;
1 = 1 meter (Turkije);
1 = 1 zira 'ï-âchary (Turkije);
zie ook Turkse –
zira 'ï-âchary: lengtemaat;
1 = 1 ziraï (Turkije);
zie ook Turkse –
zirkel: zie cirkel
zlote: zie zloty
zloty: Poolse munteenheid;
meervoud: zlote en zlotych;
1 = 1 gulden;
1 = 30 groszy (voorheen);
1 = 100 grosz (sinds 1923);
1 = 100 groszy;
6 = 1 thaler;
zie ook Poolse –
zlotych: zie zloty
Zoelmond: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “De roede houdt 14 voeten, de voet 10 duimen. (A[eneae])”.
zoll (D.): lengtemaat, gedefinieerd onder duim;
zie ook Duitse –, Frankfurter –, kubieke –, kubik–, neu–, Pruisische –
zollcentner (D.): gewichtseenheid, gedefinieerd onder tolcentenaar;
zie ook Oostenrijkse –
zollloth (D.): gewichtseenheid, gedefinieerd onder tollood;
zie ook Oostenrijks –
zollpfund (D.): gewichtseenheid, gedefinieerd onder tolpond;
zie ook Oostenrijks –, Pruisisch –, Rijnbeiers –, Saksisch –
zollzentner (D.): gewichtseenheid, gedefinieerd onder tolcentenaar
zomer: zie geers
Zon: zie Son
zondagsletter: een der eerste zeven letters van het alfabet, waarmee de dagindeling van een bepaald jaar kan worden aangeduid;
zo betekent de zondagsletter A dat de eerste dag van het betreffende jaar een zondag was, B de tweede dag, enzovoort;
de zondagsletter van het jaar 1979 was G (7 januari 1979 was namelijk de eerste zondag van dat jaar)
zonnecirkel: periode van 28 jaar waarna de data weer op dezelfde dagen vallen;
synoniem: zonnecyclus;
zie ook Juliaanse periode
zonnecyclus: zie zonnecirkel
zonneënergie: zie Q
zonnejaar: periode van 365 dagen
zonnemaand: periode van 30 dagen + 10 uur + 29 minuten + 5 seconden
zonnevlekkencyclys: periode van 11[1/8] jaar waarin de zonnevlekken min of meer regelmatig in grootte en aantal wisselen
zoon: zie vader, zoon en heilige geest
zout: zie adauli (1), Amsterdams vat, anna (1), Deense ton, Nederlands-Oostindische batok, Nederlands-Oostindische gantang, Nederlands-Oostindische kojang, Nederlands-Oostindische maat, Nederlands-Oostindische pikol, parah (2/21), parah (100), Zweedse tunna
zoutton: zie Deense zoutton
zoutvat: zie Amsterdams zoutvat
Ztr.: zentner (D.)
zuber (D.): Badense inhoudsmaat;
1 = 1,5 m³;
1 = 1.000 mässlein;
zie ook Badense –
Zug: zie Zwitserland
Zuid-Afrika: ook Afrique du Sud (F.), South Africa, Südafrika (D.), Suid-Afrika;
sinds 31 mei 1961: Republic of South Africa;
geldstelsel: 1 florin = 2 shilling;
1 shilling = 12 penny (meervoud: pence);
1 pound = 20 shilling;
sinds 1961: 1 rand = 100 cent;
de geldeenheid rand is ook courant in Zuidwest-Afrika (Namibië), Botswana, Lesotho en Swaziland;
in de Zuidafrikaanse Republiek, Oranje-Vrijstaat, de Kaapkolonie en Transvaal golden voor de invoering van het metrieke stelsel oude Engelse en Nederlandse maten en gewichten;
zie ook Kaapkoloniale ..., Oranjevrijstaats(e) ...
Zuidafrikaans aam: inhoudsmaat;
4 = 1 legger
Zuidafrikaans anker: inhoudsmaat;
16 = 1 legger
Zuidafrikaanse el: lengtemaat;
1 = 0,706.6 meter;
1 = 0,775 Engelse yard;
1 = 27,82 Engelse inch
Zuidafrikaans geldstelsel: Engelse munten;
bovendien sinds 1891 eigen munten: pond sterling = 20 shilling;
zie ook Botswana
Zuidafrikaans last: inhoudsmaat;
1 = 10 mud;
1 = 29,72 Engelse imperial bushel;
1 = 40 schepel
Zuidafrikaanse legger: inhoudsmaat;
1 = 4 aam;
1 = 16 anker;
1 = 126,64 Engelse imperial gallon
Zuidafrikaanse morgen: vlaktemaat;
1 = 2,116.54 Engelse acre;
1 = 600 roede
Zuidafrikaanse mud: inhoudsmaat;
10 = 1 last
Zuidafrikaanse penny: munteenheid (1/12 shilling of 1/240 pond sterling);
meervoud: pence
Zuidafrikaans pond sterling: munteenheid;
1/240: koperen munt, genaamd penny;
1/80: zilveren munt (3 pence) met een gewicht van 0,001.414 kg en een gehalte van 92,5%;
1/40: zilveren munt (6 pence) met een gewicht van 0,002.828 kg en een gehalte van 92,5%;
1/20: zilveren munt, genaamd shilling, met een gewicht van 0,005.655 kg en een gehalte van 92,5%;
1/10: zilveren munt (2 shilling) met een gewicht van 0,011.310 kg en een gehalte van 92,5%;
1/8: zilveren munt (2½ shilling) met een gewicht van 0,014.138 kg en een gehalte van 92,5%;
1/4: zilveren munt (5 shilling) met een gewicht van 0,028.276 kg en een gehalte van 92,5%;
½: gouden munt met een gewicht van 0,003.994 kg en een gehalte van 91,6~%;
1: gouden munt met een gewicht van 0,007.988 kg en een gehalte van 91,6~%
Zuidafrikaanse rand: geldeenheid;
1 = 1 luhlanga (Swaziland);
zie ook Swaziland, Zuid-Afrika
Zuid-Afrikaansche Republiek: zie Transvaal
Zuidafrikaanse Republiek: zie Transvaal
Zuidafrikaanse roede: lengtemaat;
1 = 12 voet;
1 = 12,396 Engelse foot;
600 = 1 morgen
Zuidafrikaanse schepel: inhoudsmaat;
40 = 1 last
Zuidafrikaanse shilling: munteenheid (1/20 pond sterling)
Zuidafrikaanse voet: lengtemaat;
12 = 1 roede
Zuid-Amerika: in de meeste Zuidamerikaanse staten circuleerden (volgens een mededeling uit 1902) Zuidamerikaanse en Spaanse piasters, Noordamerikaanse dollars, Engelse souvereigns en gouden munten der Latijnse Unie
Zuidamerikaanse piaster: zie Kaapkoloniaal geldverkeer
Zuid-Amman: zie Ammanese thuok
Zuid-Arabië: ook Arabie du Sud (Fédération) (F.), Federation of South Arabia, South Arabia, Südarabische Föderation (D.);
geldstelsel: 1 dinar = 1.000 fils;
munten van 1, 5, 25 en 50 fils (1964)
Zuid-Beveland: zie Oudelande, Ovezande, Wemeldinge
Zuidbroek: lengtemaat: 1 roede = 14 voet = 4,090.75 meter;
zie ook Zuidbroeks(e) ...
Zuidbroekse veenroede: lengtemaat;
1 = 4,060 meter;
1 = 14 voet
Zuidbroekse voet: lengtemaat;
1 = 0,29 meter;
14 = 1 veenroede
Zuidduitse batz: zie Duitse batz
Zuider Christiaan Eberhards-Polder: zie Charlottepolder
Zuider Christiaanpolder: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “Rhijnlandsche roede 3,766 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”.
Zuiderzee: thans IJsselmeer;
zie Departement der Zuiderzee
Zuid-Holland: met betrekking tot de vlaktematen vermeldt Van Swinden: “Het Morgen houdt 600 vierkante Roeden. Die vierkante Roede komt overeen met 15,632.534 vierkante Mètres: en derhalve het Morgen met 9.379,520.7 [vierkante meter]”;
voorts tekent hij hierbij aan: “De Zuid Hollandsche maat met de Rhijnlandsche in en om Dordrecht in gebruik: word[t] door de Commissie aldus opgegeven[:] vierkante roede (144 vierkante v[oet]) 15,65 [vierkante meter] [;] gemet (300 [vierkante roeden]) 4.694,49 [vierkante meter] [;] morgen (600 [vierkante roeden]) 9.388,98 [vierkante meter]. Landmaat: het morgen 600 vierkante roe[den] zoowel Putsche als Rhijnlandsche. (A[eneae])”;
zie ook Zuidhollands(e) ...
Zuidhollandse landmaat: zie De Made
Zuidhollandse maat: zie Puttershoek, Sliedrecht
Zuidhollandse morgen: vlaktemaat;
1 = 600 vierkante roede;
1 = 9.389 m²
Zuidhollandse roede: lengtemaat;
1 = 1,050.0 Rijnlandse roede (volgens Morgenster), overeenkomend met 3,955.725.9 meter;
aan deze maat wordt door Van Swinden de voorkeur gegeven boven die van Aeneae;
1 = 1,052.46 Rijnlandse roede (volgens Aeneae), overeenkomend met 3,964.993.6 meter;
1 = 3,956 meter (volgens Staring);
1 = 12 voet;
zie ook Ameidese roede, Dordrecht, Drimmelen, Dussen-Munsterkerk
Zuidhollandse vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 15,65 m²;
600 = 1 morgen
Zuidhollandse voet: lengtemaat;
1 = 0,0329.643.8 (volgens Van Swinden 0,329.765) meter, op basis van de gegevens van Morgenster;
1 = 0,330.416.1 meter (op basis van de gegevens van Aeneae);
12 = 1 roede;
zie ook Raamsdonk
Zuidhorn: lengtemaat volgens Van Swinden: 1 roede = 15 voet + 1½ duim = 4,409.47 (later veranderd in 4,419.47) meter;
naderhand tekent hij hierbij aan: “Suidhorn: [roede] XV [voet] 1½ d[uim] 4,424 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “Suithorn: gras (240 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XV [voet] 1½ d[uim]) 4.697,4 [vierkante meter] [dito]”.
Zuid-Jemen: ook Democratic Yemen, Southern Yemen, Südjemen (D.), Yemen du Sud (F.);
geldstelsel: 1 Southern Yemen dinar = 1.000 fils;
sinds 1972: 1 Yemen dinar = 1.000 fils
Zuid-Korea: ook Corée du Sud (F.), South Korea, Südkorea (D.), Taihan;
geldstelsel: 1 won = 100 hwan;
sinds 10 juni 1962: 1 won = 100 jeon
Zuidland: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “Zuidland: als de Briel”;
vlaktematen dito
Zuidmarokkaanse artal: gewichtseenheid;
1 = 0,540 kg;
1 = 1 rotal
Zuidmarokkaanse centner: gewichtseenheid;
1 = ± 54 kg
Zuidmarokkaanse gewone kintar: gewichtseenheid;
1 = ± 54 kg
Zuidmarokkaanse rotal: gewichtseenheid;
1 = 0,540 kg;
1 = 1 artal
Zuidnederlandse ton: inhoudsmaat, overeenkomende met de Engelse gallon;
1 = 4 Nederlandse kwart
Zuid-Rhodesië: ook Rhodésie du Sud (F.), Southern Rhodesia, Südrhodesien (D.);
geldstelsel: 1 florin = 2 shilling;
1 crown = 5 shilling;
1 shilling = 12 penny (meervoud: pence);
1 pound = 20 shilling
Zuid-Scharwoude: met betrekking tot de vlaktematen deelt Van Swinden mee: “het morgen à 720 vierkante r[oeden] volgens de Commissie 9.048,26 [vierkante meter]”.
Zuidschermer: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “de roede (van 12 voeten, de voet van 12 d[uim]) naar houten maten, aan de Commissie gezonden: 3,545 [meter], de voet 0,295 [meter]”.
Zuid-Viëtnam: ook South Vietnam, Südvietnam (D.), Viet-Nam Cong Hoa, Viet-Nam du Sud (F.);
geldstelsel: 1 dong of Vietnam piastre = 100 cent (ook su of xu)
Zuidwest-Afrika: zie Zuid-Afrika
Zuidwolde: in het voormalige Departement van de Wester-Eems (thans in de provincie Groningen);
bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “Suiderwolde: [roede] XIV [voet] 10½ d[uim] 4,351 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “Suidwolde: gras (240 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XIV [voet] 10½ d[uim]) 4.543,4 [vierkante meter] [dito]”.
zuiging: zie opzuighoogte, waterpenetratiecoëfficiënt
Zuiland: zie Zuidland
zuigspanning: zie vochtspanning
zuivere toon: zie foon
zulast (D.): inhoudsmaat voor vloeistoffen;
1 = 0,64 m³ (Hessen-Darmstadt);
zie ook Hessen-Darmstadter –
zure fosfatase: zie Bodanskyeenheid
Zürich: zie Zwitserland
Zutphen: volgens een resolutie van 25 maart 1610, voor wat de gewichten betreft herhaald bij resolutie van 6 en 8 maart 1629, waren de maten en gewichten te Zutphen gelijk aan die van Deventer;
zie ook Departement van den Opper-Yssel, Kwartier van Zutphen
Zutphense bos: handelshout van bepaalde afmetingen;
een voer Zutphense bossen bedraagt 104 stuks, elk met een lengte van 0,705 meter en een omtrek van eveneens 0,705 meter
Zutphens duizendhout: handelshout van bepaalde afmetingen;
een voer Zutphens duizendhout bedraagt 1.011 stuks (ook aangeduid als 202 worp van 5 houten), elk met een lengte van 0,705 meter en met een omtrek van 0,705 meter per 10 stuks
Zutphens last: inhoudsmaat;
1 = 18 zak;
1 = 27 molder of mud
Zutphense molder: inhoudsmaat;
27 = 1 last
Zutphense mud: inhoudsmaat;
27 = 1 last
Zutphens pond: gewichtseenheid;
1 = 0,494.090.42 kg;
1 = 1 Amsterdams waaggewicht;
1 = 1 Borculoos pond
Zutphense roede: lengtemaat van dezelfde grootte als de Rijnlandse roede, derhalve 3,767.358 meter
Zutphense schepel: inhoudsmaat;
6 = 1 zak
Zutphense worp: hoeveelheid van 5 stuks;
zie Zutphens duizendhout
Zutphense zak: inhoudsmaat;
1 = 6 schepel;
18 = 1 last
Zuurdijk: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “[roede] XV [voet] 1½ [duim] 4,424 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”;
vlaktematen: “juck (270 vierk[ante] r[oeden];
r[oede] XV [voet] 1½ d[uim] 5.226,5 [vierkante meter] [dito]”.
zuurgraad: zie waterstofionenconcentratie
zuurstofopname: zie lichamelijke conditie, maximale zuurstofopname
zuurtegraad: zie waterstofionenconcentratie
ZW: zetmeelwaarde
zwaan: zie dubbele aas met zwaan
zwaantje: het getal 2 (voorheen bij Amsterdamse veemarbeiders;
genoemd naar de vorm van het cijfer)
zwaantjes: het getal 22 (voorheen bij Amsterdamse veemarbeiders;
in Antwerpen werd een politiepatrouille van twee agenten te fiets aldus aangeduid;
te Parijs sprak men wel van vingt-deux om te attenderen op de komst van de politie)
zwaargewicht: gewichtsklasse bij het boksen van 74,9 kg en daarboven
zwaartekracht: zie algemene relativiteitstheorie
zwaartekrachtversnelling: zie zwaarteveldsterkte
zwaarteveldsterkte: mechanische grootheid;
symbool: g;
SI-eenheid: newton per kilogram;
identificatieformule: 1 newton per kilogram = 1 meter per secondekwadraat;
in 1901 is door de CGPM een standaardsterkte van het zwaarteveld vastgesteld op 9,806.65 newton per kilogram (dit is ongeveer gelijk aan de zwaarteveldsterkte op zeeniveau op 45 graden noorderbreedte);
de zwaarteveldsterkte voor een punt op aarde is de vectoriële som van de gravitatieveldsterkten van alle massadeeltjes van de niet bolvormige, niet homogene aarde (inclusief de atmosfeer) ter plaatse van dat punt, vectorieel verminderd met de benodigde centripetale versnelling voor de aardrotatie;
de zwaarteveldsterkte wordt gemeten in vacuüm;
de gestandaardiseerde zwaarteveldsterkte (= standaardversnelling van een vrij vallend lichaam) is in 1913 bepaald op g_n = 9,806.65 newton per kilogram;
zie ook versnelling van de vrije val
zwangerschapscijfer: de betrouwbaarheid van een anticonceptivum wordt berekend aan de hand van de formule van Pearl: het zwangerschapscijfer is het aantal zwangerschappen x 1200 / aantal maanden gebruik;
dit cijfer geeft aan hoeveel zwangerschappen optreden als 100 vrouwen een bepaalde vorm van anticonceptie gedurende 1 jaar toepassen;
ook: het aantal zwangerschappen per 1200 menstruatiecycli
zwarte straler: zie emissiefactor
zwarte straling: zie constante van Stefan-Boltzmann
Zwartewaal: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “als de Briel”;
vlaktematen dito
zwarting: grootheid, gebruikelijk in de fotografie (papier- en filmmateriaal), gedefinieerd als de decimale logaritme van de opaciteit, derhalve: log *i₀/i₁;
symbool: D (van density);
opaciteit 1 ® D = log 1 = 0;
opaciteit 10 ® D = log 10 = 1;
opaciteit 100 ® D = log 100 = 2;
opaciteit 1000 ® D = log 1000 = 3
Zwartsluizer last: inhoudsmaat;
1 = 22 mud
Zwartsluizer mud: inhoudsmaat;
22 = 1 last
zwavel: zie Siciliaanse carico
Zweden: ook Schweden (D.), Suède (F.), Sverige, Sweden (E.);
geldstelsel: 1 krona (meervoud: kronor) = 100 öre (of *re);
zie ook Zweeds(e) ...
Zweedse aln: lengtemaat;
1 = 0,593.802 meter;
1 = 1 el;
1 = 2 fot
Zweeds anker: inhoudsmaat;
1 = 0,039.257.836.5 m³;
1 = 15 kan
Zweeds bergsgewicht: gewichtseenheid;
1 = 0,88 skippond;
1 = 149,603.872 kg
Zweedse centner: gewichtseenheid;
1 = 42,501.1 kg;
1 = 100 skalpund
Zweedse ducaat: gouden munt met een gewicht van 0,003.485.6 kg en een gehalte van 97,6%
Zweedse duim: zie Zweedse tum
Zweedse el: zie Zweedse aln
Zweedse faden: inhoudsmaat voor hout;
1 = 3,77 m³
Zweedse famn: lengtemaat;
1 = 1,781.406 meter;
1 = 6 fot;
1 = 72 werktum
Zweedse fjerding: inhoudsmaat;
1 = 0,018.32 m³;
1 = 1 Finse fjerding;
1 = 4 kappe;
4 = 1 spann
Zweedse fot: in 1863 decimaal onderverdeelde lengtemaat;
1 = 0,296.901 meter;
1 = 1 voet;
1 = 10 tum (1863);
1 = 100 linier (1863);
2 = 1 aln;
6 = 1 famn;
10 = 1 stang (1863);
100 = 1 refver (1863)
Zweedse frank: munteenheid;
10 = 1 karolin
Zweedse gehoopte kapper: zie Zweedse kapper
Zweeds geldstelsel: onder meer geregeld bij wet van 30 mei 1873 ter bekrachtiging van de internationale conventie met Denemarken;
gouden, zilveren en bronzen munten als in Denemarken;
1 krona = 100 öre;
zie ook Scandinavische Muntconventie
Zweedse gestreken kapper: zie Zweedse kapper
Zweedse jumgfru: inhoudsmaat;
1 = 0,000.081.787.159.38 m³;
32 = 1 kan
Zweedse kan: inhoudsmaat;
1 = 0,002.617.189.1 m³;
1 = 1 nieuwe kan;
1 = 2 stoop;
1 = 8 quarter;
1 = 32 jumgfru;
10 = 1 kubieke fot (volgens een maatregel uit 1855);
15 = 1 anker;
60 = 1 ohm;
90 = 1 oxhoft
Zweedse kappar: zie Zweedse kappe
Zweedse kappe: inhoudsmaat (meervoud kappar);
1 = 0,004.58 m³;
4 = 1 fjerding;
6 = 1 schepel
Zweedse kapper: inhoudsmaat voor droge waren;
de gestreken maat verhoudt zich tot de gehoopte maat als 8 : 9;
1 = 0,004.580.080.925 m³ (gestreken);
1 = 0,005.152.591.041 m³ (gehoopt);
32 = 1 tunna (gestreken of gehoopt);
34 = 1 tunna (zout of kalk);
38 = 1 tunna (gestreken;
als maat voor mout)
Zweedse karolin: gouden munt ter waarde van 10 franken, met een gewicht van 0,003.225.8 kg en een gehalte van 90%
Zweedse korn: gewichtseenheid;
1 = 0,000.042.501.1 kg;
10.000 = 1 skalpund
Zweedse krona: munteenheid, verdeeld in 100 öre
Zweedse kubieke el: inhoudsmaat;
33[3/4] = 1 stafrum
Zweedse kubieke fot: inhoudsmaat;
1 = 0,026.171.891 m³;
1 = 10 kan (volgens een maatregel uit 1855);
1 = 1.000 kubieke tum;
5,6 = 1 tunna (gestreken);
5,95 = 1 tunna (zout of kalk);
6,3 = 1 tunna (gehoopt);
6,65 = 1 tunna (mout)
Zweedse kubieke tum: inhoudsmaat;
1 = 0,000.026.171.891 m³;
1.000 = 1 kubieke fot
Zweedse linier: lengtemaat (ook lijn);
1 = 0,002.969.01 meter;
100 = 1 fot (1863)
Zweedse lijn: zie Zweedse linier
Zweedse mark: victualiegewicht;
zie Zweeds skalpund
Zweedse mijl: lengtemaat;
1 (oude) = 1 Finse mijl;
1 = 1 Noorse mijl;
1 = 360 refver;
1 = 10.000 meter;
1 = 10.688,436 meter
Zweedse nieuwe kan: inhoudsmaat (ook kan)
Zweeds nieuw last: inhoudsmaat;
1 = 4.250,11 kg;
1 = 10.000 skalpund
Zweeds ohm: inhoudsmaat;
1 = 0,157.031.346 m³;
1 = 60 kan
Zweedse öre: munteenheid (0,01 krona);
100: zie Zweedse krona en riksdaler
Zweedse ort: gewichtseenheid;
1 = 0,004.250.11 kg;
100 = 1 skalpund
Zweeds oud skalpund: zie Zweeds skalpund
Zweeds oxhoft: inhoudsmaat;
1 = 0,235.547.019 m³;
1 = 90 kan
Zweeds pond: gewichtseenheid;
1 = 0,425 kg
Zweeds quarter: inhoudsmaat;
1 = 0,000.327.148.637 m³;
8 = 1 kan
Zweedse refver: lengtemaat;
1 = 29,690.1 meter;
1 = 100 fot (1863);
360 = 1 mijl
Zweedse riksdaler: zilveren munt (1855-1875) ter waarde van 100 öre, met een gewicht van 0,008.501.5 kg en een gehalte van 75%
Zweeds schaalpond: zie Zweeds skalpund
Zweeds scheepspond: zie Zweeds skippond
Zweedse schepel: inhoudsmaat;
1 = 6 kappe
Zweeds skalpund: gewichtseenheid;
ook mark (victualiegewicht), schaalpond en oud skalpund;
1 = 0,425.011 kg;
1 = 100 ort;
1 = 10.000 korn;
100 = 1 centner;
400 = 1 skippond;
10.000 = 1 nieuw last
Zweedse skilling: munteenheid;
48 = 1 speciesriksdaler (1830)
Zweeds skippond: een victualiegewicht (ook scheepspond);
0,8 = 1 stapelstadsgewicht;
0,84 = 1 uppstadsgewicht;
0,88 = 1 bergsgewicht;
1 = 170,004.4 kg;
1 = 400 skalpund;
1,144 = 1 tackjernsgewicht
Zweedse spann: inhoudsmaat;
1 = 4 fjerding
Zweedse speciesriksdaler: zilveren munt (1830) ter waarde van 48 skilling, met een gewicht van 0,034.01 kg en een gehalte van 75%
Zweedse stafrum: inhoudsmaat;
1 = 7,066.77 m³;
1 = 33[3/4] kubieke el
Zweedse stang: lengtemaat;
1 = 2,969.01 meter;
1 = 10 fot (1863)
Zweeds stapelplaatsgewicht: zie Zweeds stapelstadsgewicht
Zweeds stapelstadsgewicht: gewichtseenheid (ook stapelplaatsgewicht);
1 = 0,8 skippond;
1 = 136,003.52 kg
Zweedse stoop: inhoudsmaat;
1 = 0,001.308.594.55 m³;
2 = 1 kan
Zweeds tackjernsgewicht: een gietijzergewicht;
1 = 1,144 skippond;
1 = 194,485.033.6 kg
Zweedse teerton: inhoudsmaat;
1 = 0,084 m³
Zweedse ton: zie Zweedse tunna
Zweedse tum: lengtemaat (ook duim);
1 = 0,029.690.1 meter;
10 = 1 fot (1863)
Zweedse tunna: inhoudsmaat van uiteenlopende grootte (respectievelijk gestreken of gehoopt);
ook ton;
1 = 0,146.562.589 m³ (gestreken);
1 = 0,155.722.751 m³ (zout of kalk);
1 = 0,164.882.913 m³ (gehoopt);
1 = 0,174.043.075 m³ (mout);
1 = 5,6 kubieke fot (gestreken);
1 = 5,95 kubieke fot (gestreken;
als maat voor zout of kalk);
1 = 6,3 kubieke fot (gehoopt);
1 = 6,65 kubieke fot (mout);
1 = 32 kapper (gestreken of gehoopt);
1 = 34 kappar (gestreken;
als maat voor zout of kalk);
1 = 38 kapper (gestreken;
als maat voor mout)
Zweeds uppstadsgewicht: gewichtseenheid (binnenstadsgewicht);
1 = 0,84 skippond;
1 = 142,803.696 kg
Zweedse voet: zie Zweedse fot
Zweedse werktum: lengtemaat;
1 = 0,024.741.75 meter;
72 = 1 famn
zwelling na onderdompeling in water: een algemene eigenschap van stoffen als papier en karton;
aanbevolen eenheid: procent
zwengeling: zie aanzwengeling
zwingelen: zie gezwingeld vlas
Zwitserland: ook Helvetia, Schweiz (D.), Suisse (F.), Switzerland (E.);
kantons: Aargau, Appenzell, Ausser-Rhoden, Basel-Land, Basel-Stadt, Bern, Freiburg of Fribourg, Geneva of Genève, Glarus, Graubünden of Grisons, Inner-Rhoden, Lucerne of Luzern, Neuchâtel, Nidwalden, Obwalden, Sankt Gallen, Schaffhausen, Schwyz, Solothurn, Thurgau, Ticino, Uri, Valais of Wallis, Vaud, Zug en Zürich;
geldstelsel: 1 franc of franken = 100 centime of rappen;
metriek stelsel ingevoerd op 1 januari 1877;
zie ook Zwitsers(e) ...
Zwitserse batz: zie Duitse batz
Zwitserse brache: lengtemaat (ook el);
1 = 1,2 meter (1851);
1 = 4 voet (1851);
2 = 1 stab
Zwitserse brasse: lengtemaat (ook kleine el van Bazel);
1 = 0,539.8 meter
Zwitserse brente: inhoudsmaat (ook setier);
1 = 0,675 m³;
1 = 25 kubieke voet
Zwitserse centime: munteenheid (ook rappen);
1 = 0,01 franc
Zwitserse duim: zie Zwitserse pouce
Zwitserse el: zie Zwitserse brache
Zwitserse franc: munteenheid;
0,01: bronzen munt, genaamd rappen, met een gewicht van 0,001.5 kg;
0,02: bronzen munt met een gewicht van 0,002.5 kg;
0,05: “nikkelen” munt met een gewicht van 0,002 kg en een gehalte van 5% zilver, 60% koper, 25% zink en 10% nikkel;
0,1: “nikkelen” munt met een gewicht van 0,003 kg en een gehalte van 10% zilver, 55% koper, 25% zink en 10% nikkel;
0,2: “nikkelen” munt met een gewicht van 0,004 kg en een gehalte van 15% zilver, 50% koper, 25% zink en 10% nikkel;
½: zilveren munt (gewicht en gehalte als de Franse ½ franc);
1: zilveren munt (gewicht en gehalte als de Franse franc);
1 = 100 centime of rappen;
2: zilveren munt (gewicht en gehalte als de Franse 2 franc);
5: zilveren munt (gewicht en gehalte als de Franse 5 franc);
10: gouden munt (gewicht en gehalte als de Franse 10 franc);
20: gouden munt (gewicht en gehalte als de Franse 20 franc)
Zwitsers geldstelsel: geldt sinds 1921 ook in Liechtenstein;
zie Latijnse (munt)unie
Zwitserse grote el: zie Zwitserse reve
Zwitserse grote krinne: gewichtseenheid;
1 = 0,694 kg
Zwitserse klafter: lengtemaat (ook toise);
1 = 1,8 meter (1851);
1 = 6 Zwitserse voet
Zwitserse kleine el: zie Zwitserse brasse
Zwitserse kleine krinne: gewichtseenheid;
1 = 0,520.429 kg;
1 = 36 lot
Zwitserse kubieke duim: inhoudsmaat;
1 = 0,000.027 m³;
1.000 = 1 kubieke voet
Zwitserse kubieke roede: inhoudsmaat;
1 = 27 m³;
1 = 1.000 kubieke voet
Zwitserse kubieke voet: inhoudsmaat, in 1851 gedefinieerd als de inhoud van 30 Zwitsers pond gedistilleerd water bij een temperatuur van +4 graden Celsius;
1/54: zie Zwitsers pond;
1 = 0,027 m³;
1 = 1[4/5] quarteron;
1 = 18 maass of pot;
1 = 1.000 kubieke duim;
25 = 1 brente of setier;
100 = 1 muid;
1.000 = 1 kubieke roede
Zwitserse lieue itineraire: zie Zwitsers uur gaans
Zwitserse ligne: lengtemaat (ook lijn);
1 = 0,003~ meter (1851);
100 = 1 Zwitserse voet (1851)
Zwitserse livre: zie Zwitsers pfund
Zwitsers lot: gewichtseenheid;
36 = 1 kleine krinne
Zwitsers loth: gewichtseenheid;
1 = 0,015.625 kg;
32 = 1 pfund
Zwitserse lijn: zie Zwitserse ligne
Zwitserse maass: inhoudsmaat (ook pot);
1 = 0,001.5 m³;
1 = 4 schoppen;
18 = 1 kubieke voet;
100 = 1 saum
Zwitserse malter: inhoudsmaat;
1 = 0,15 m³;
1 = 10 quarteron
Zwitserse mass: inhoudsmaat;
3,029.0 = 1 Engelse imperial gallon
Zwitserse medicinale drachme: gewichtseenheid;
1 = 0,003.906.25 kg;
96 = 1 medicinaal pfund
Zwitserse medicinale grain: gewichtseenheid;
1 = 0,000.065.104.166 kg;
5.760 = 1 medicinaal pfund
Zwitserse medicinale once: gewichtseenheid;
1 = 0,031.25 kg;
12 = 1 medicinaal pfund
Zwitsers medicinaal pfund: gewichtseenheid (ook medicinaal pond);
1 = 0,375 kg;
1 = 12 medicinale once;
1 = 96 medicinale drachme;
1 = 288 medicinale scrupel;
1 = 5.760 medicinale grain
Zwitsers medicinaal pond: zie Zwitsers medicinaal pfund
Zwitserse medicinale scrupel: gewichtseenheid;
1 = 0,001.302.083 kg;
288 = 1 medicinaal pfund
Zwitserse moule: maat voor brandhout, gedefinieerd als een vierkante toise maal de lengte;
zie ook Zwitserse toise
Zwitserse muid: inhoudsmaat;
1 = 2,7 m³;
1 = 100 kubieke voet
Zwitserse mijl: lengtemaat;
1 = 3/40 graad;
1 = 8.333,3~ meter
Zwitserse perche: lengtemaat (ook roede);
1 = 3 meter (1851);
1 = 10 voet (1851)
Zwitsers pfund: gewichtseenheid (ook livre en pond), in 1851 gedefinieerd als het gewicht van 1/54 Zwitserse kubieke voet gedistilleerd water bij een temperatuur van 4 graden Celsius;
voor wetenschappelijke zaken en in het gewone verkeer gesteld op 0,5 kg en als vanouds ingedeeld in unze en loth;
1 = 16 unze;
1 = 32 loth;
2 = 1 kg;
30: zie Zwitserse kubieke voet;
100 = 1 quintal
Zwitsers pond: zie Zwitsers pfund
Zwitserse pot: zie Zwitserse maass
Zwitserse pouce: lengtemaat (ook duim);
1 = 0,03 meter (1851);
10 = 1 voet (1851)
Zwitserse quarteron: inhoudsmaat voor droge maten;
1 = 0,015 m³;
1 = 5/9 kubieke voet;
4 = 1 sack;
10 = 1 malter
Zwitserse quintal: gewichtseenheid;
1 = 50 kg;
1 = 100 pfund
Zwitserse rappen: munteenheid;
zie Zwitserse centime
Zwitserse reve: lengtemaat (ook grote el van Bazel);
1 = 1,178.9 meter
Zwitserse roede: zie Zwitserse perche
Zwitserse sack: inhoudsmaat;
1 = 0,06 m³;
1 = 4 quarteron
Zwitserse saum: inhoudsmaat;
1 = 100 maass of pot
Zwitserse schoppen: inhoudsmaat;1 = 0,000.375 m³;
4 = 1 maass of pot
Zwitserse setier: inhoudsmaat (ook brente);
1 = 0,675 m³;
1 = 25 kubieke voet
Zwitserse stab: lengtemaat;
1 = 1,2 meter (1851);
1 = 2 brache;
1 = 4 voet
Zwitserse streep: zie Zwitserse trait
Zwitserse toise: lengtemaat (ook klafter en moule);
1 = 1,8 meter (1851);
1 = 6 voet
Zwitserse trait: lengtemaat (ook streep);
1 = 0,000.3 meter (1851);
1.000 = 1 voet (1851)
Zwitserse unze: gewichtseenheid;
1 = 0,031.25 kg;
16 = 1 pfund
Zwitsers uur gaans: geometrische lengtemaat (ook lieue itineraire en schweizerstunde);
1 = 4.800 meter;
1 = 16.000 voet
Zwitserse vierkante toise: zie Zwitserse moule
Zwitserse voet: lengtemaat (in 1851 decimaal ingedeeld en afgestemd op het metrieke stelsel);
1 = 0,3 meter (1851);
1 = 10 pouce (1851);
1 = 100 ligne (1851);
1 = 1.000 trait (1851);
4 = 1 stab;
6 = 1 klafter of toise;
10 = 1 perche (1851);
16.000 = 1 uur gaans
Zwolle: notitie van Van Swinden: “Volgens informatie aan den Heer Aeneae gezonden, zoude de Roede de Rhijnlandsche zijn, en dus gelijk aan 3^M.76736: maar de Voet zoude het 1/16 van de Roede zijn: en dus de Voet maar gelijk aan 0^M.23546”;
elders deelt hij mee: “Hoewel ik elders gezegd heb dat, volgens informatien aan den Heer Aeneae gezonden, de Roede de Rhijnlandsche is;
twijfel ik echter nu niet of de Roede, als Landmaat beschouwd, zal de Zallandsche zijn. Het gezegde van Morgenster met onze opgave der Zallandsche Roede vergeleken, laat daar over geen twijffel”;
ook op een andere plaats merkt hij op: “de roede is de Zallandsche”;
zie ook arendschelling, Enschede, Zwols(e) ...
Zwollerkerspel: notitie van Van Swinden betreffende de lengtematen: “Volgens de zelfde informatien [sc. van Aeneae], zoude de Roede aldaar van 16 Voeten zijn, en de Voet van 11 duimen: denkelijk Amsterdamsche duimen;
en gevolglijk zoude daar de Roede de wezenlijke Zallandsche Roede zijn”;
met betrekking tot de vlaktematen deelt hij mee: “Het morgen houdt 600 vierkante roeden, een mudde gezaaid 200, een schepel is gelijk aan 50 en een spint aan 12½ vierkante roeden”.
Zwols last: inhoudsmaat;
1 = 25 mud (Zwolle)
Zwolse morgen: vlaktemaat;
1 = 600 vierkante roede;
1 = 12.345 m²
Zwolse mud: inhoudsmaat;
25 = 1 last (Zwolle)
Zwolse mudde: vlaktemaat;
1 = 160 Sallandse roede (rogge)
Zwols pond: gewichtseenheid (het pond waaggewicht is 5% zwaarder dan het pond licht gewicht);
1 = 0,479.85 kg (licht gewicht);
1 = 0,503.84 kg (waaggewicht);
1 = 1 Hardenbergs pond
Zwolse roede: ook aangeduid als Overijsselse roede;
bij deze lengtemaat tekent Van Swinden aan: “Voor de Zwolsche roede zie p. 156 [hier vermeld sub Zwolle]. Waar bij de Commissie voegt: Er is nog eene andere roede, te voren in gebruik geweest, welke de lengte had van 16,94 Amsterdamsche voeten of 4,795.03 m[eter]. Die roede schijnt enigzins overeen te komen met de Twentsche die Dou opgeeft, 1,25 eener Rhijnlandsche te bedragen (en derhalve 4,709.2 m[eter] (v[an]S[winden])): zij zoude dan gelijk zijn aan 16,636.78 Amsterd[amsche] voeten. Zij is niet meer in gebruik”;
1 = 3,767.358 meter;
1 = 16 voet (Zwolle)
Zwolse vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 20,58 m²;
600 = 1 morgen (Zwolle)
Zwolse voet: lengtemaat, ook aangeduid als Overijsselse voet;
1 = 0,235.46 meter;
16 = 1 Rijnlandse roede (van 12 voet) of Zwolse roede
zijde: zie Amsterdams gewicht, Antwerpse el, Brabants gewicht, Europese zijde, Milanese peso grosso, Syrische zijde, Venetiaanse braccio
zijdegewicht: zie Egyptische harsela
de Zijp: bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “naar een gezonden model, door de Commissie de roede (van 12 voeten) 3,813 [meter], de voet (van 12 duim) 0,317.8 [meter]. Die roede wordt gebruikt voor openbare werken, dijken etc, doch niet of zelden, als landmaat: de landen in de Zijp worden meestal met [de] Hondsbossche roede gemeten”.
Zijpe: bij de vlaktematen tekent Van Swinden aan: “Volgens de Commissie morgen à 800 vierkante r[oeden] 9.248 [vierkante meter]”;
zie ook Hondsbosch, Zijper ...
Zijper morgen: vlaktemaat;
1 = 600 vierkante roede (Zijpe);
1 = 7.038 m²
Zijper vierkante roede: vlaktemaat;
1 = 11,73 m²;
600 = 1 morgen (Zijpe)
Zypern (D.): zie Cyprus
zijspan: zie motor met zijspan

🛠️ Stap 1: Selecteer bestand